១១. ជតុកណ្ណិមាណវសុត្តនិទ្ទេសវណ្ណនា

៦៥. ឯកាទសមេ ជតុកណ្ណិសុត្តេ – សុត្វានហំ វីរ អកាមកាមិន្តិ អហំ ‘‘ឥតិបិ សោ ភគវា’’តិអាទិនា (បារា. ១; ទី. និ. ១.១៥៧, ២៥៥, ៣០១; អ. និ. ៦.១០; សំ. និ. ៥.៩៩៧) នយេន វីរ កាមានំ អកាមនតោ អកាមកាមិំ ពុទ្ធំ សុត្វា. អកាមមាគមន្តិ និក្កាមំ ភគវន្តំ បុច្ឆិតុំ អាគតោម្ហិ. សហជនេត្តាតិ សហជាតសព្ពញ្ញុតញ្ញាណចក្ខុ. យថាតច្ឆន្តិ យថាតថំ. ព្រូហិ មេតិ បុន យាចន្តោ ភណតិ. យាចន្តោ ហិ សហស្សក្ខត្តុម្បិ ភណេយ្យ, កោ បន វាទោ ទ្វិក្ខត្តុំ.

ឥតិបិ សោ ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោតិ ឥមេសំ បទានំ អត្ថោ ហេដ្ឋា វុត្តោវ. វិជ្ជាហិ បន ចរណេន ច សម្បន្នត្តា វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ. តត្ថ វិជ្ជាតិ តិស្សោបិ វិជ្ជា អដ្ឋបិ វិជ្ជា. តិស្សោ វិជ្ជា ភយភេរវសុត្តេ (ម. និ. ១.៣៤ អាទយោ) វុត្តនយេន វេទិតព្ពា, អដ្ឋ អម្ពដ្ឋសុត្តេ (ទី. និ. ១.២៥៤ អាទយោ). តត្ថ ហិ វិបស្សនាញាណេន មនោមយិទ្ធិយា ច សហ ឆ អភិញ្ញា បរិគ្គហេត្វា អដ្ឋ វិជ្ជា វុត្តា. ចរណន្តិ សីលសំវរោ ឥន្ទ្រិយេសុ គុត្តទ្វារតា ភោជនេ មត្តញ្ញុតា ជាគរិយានុយោគោ សត្ត សទ្ធម្មា ចត្តារិ រូបាវចរជ្ឈានានីតិ ឥមេ បន្នរស ធម្មា វេទិតព្ពា. ឥមេយេវ ហិ បន្នរស ធម្មា យស្មា ឯតេហិ ចរតិ អរិយសាវកោ គច្ឆតិ អមតំ ទិសំ, តស្មា ‘‘ចរណ’’ន្តិ វុត្តា. យថាហ – ‘‘ឥធ, មហានាម, អរិយសាវកោ សីលវា ហោតី’’តិ (ម. និ. ២.២៤) សព្ពំ មជ្ឈិមបណ្ណាសកេ វុត្តនយេន វេទិតព្ពំ. ភគវា ឥមាហិ វិជ្ជាហិ ឥមិនា ច ចរណេន សមន្នាគតោ, តេន វុច្ចតិ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោតិ. តត្ថ វិជ្ជាសម្បទា ភគវតោ សព្ពញ្ញុតំ បូរេត្វា ឋិតា, ចរណសម្បទា មហាការុណិកតំ. សោ សព្ពញ្ញុតាយ សព្ពសត្តានំ អត្ថានត្ថំ ញត្វា មហាការុណិកតាយ អនត្ថំ បរិវជ្ជេត្វា អត្ថេ និយោជេតិ, យថា តំ វិជ្ជាចរណសម្បន្នោ. តេនស្ស សាវកា សុប្បដិបន្នា ហោន្តិ, នោ ទុប្បដិបន្នា, វិជ្ជាចរណវិបន្នានញ្ហិ សាវកា អត្តន្តបាទយោ វិយ (បារា. អដ្ឋ. ១.១).

សោភនគមនត្តា សុន្ទរំ ឋានំ គតត្តា សម្មា គតត្តា សម្មា ច គទត្តា សុគតោ. គមនម្បិ ហិ គតន្តិ វុច្ចតិ. តញ្ច ភគវតោ សោភនំ បរិសុទ្ធមនវជ្ជំ. កិំ បន តន្តិ? អរិយមគ្គោ. តេន ហេស គមនេន ខេមំ ទិសំ អសជ្ជមានោ គតោតិ សោភនគមនត្តា សុគតោ. សុន្ទរញ្ចេស ឋានំ គតោ អមតំ និព្ពានន្តិ សុន្ទរំ ឋានំ គតត្តាបិ សុគតោ. សម្មា ច គតោ តេន តេន មគ្គេន បហីនេ កិលេសេ បុន អបច្ចាគច្ឆន្តោ. វុត្តញ្ហេតំ –

‘‘សោតាបត្តិមគ្គេន យេ កិលេសា បហីនា, តេ កិលេសេ ន បុនេតិ ន បច្ចេតិ ន បច្ចាគច្ឆតីតិ សុគតោ…បេ… អរហត្តមគ្គេន យេ កិលេសា បហីនា, តេ កិលេសេ ន បុនេតិ ន បច្ចេតិ ន បច្ចាគច្ឆតីតិ សុគតោ’’តិ (មហានិ. ៣៨; ចូឡនិ. មេត្តគូមាណវបុច្ឆានិទ្ទេស ២៧).

សម្មា វា គតោ ទីបង្ករបាទមូលតោ បភុតិ យាវ ពោធិមណ្ឌា តាវ សមតិំសបារមីបូរិកាយ សម្មា បដិបត្តិយា សព្ពលោកស្ស ហិតសុខមេវ ករោន្តោ សស្សតំ ឧច្ឆេទំ កាមសុខំ អត្តកិលមថន្តិ ឥមេ ច អន្តេ អនុបគច្ឆន្តោ គតោតិ សម្មា គតត្តាបិ សុគតោ. សម្មា ចេស គទតិ យុត្តដ្ឋានេសុ យុត្តមេវ វាចំ ភាសតីតិ សម្មា គទត្តាបិ សុគតោ.

តត្រិទំ សាធកសុត្តំ –

‘‘យំ តថាគតោ វាចំ ជានាតិ អភូតំ អតច្ឆំ អនត្ថសំហិតំ, សា ច បរេសំ អប្បិយា អមនាបា, ន តំ តថាគតោ វាចំ ភាសតិ. យម្បិ តថាគតោ វាចំ ជានាតិ ភូតំ តច្ឆំ អនត្ថសំហិតំ, សា ច បរេសំ អប្បិយា អមនាបា, តម្បិ តថាគតោ វាចំ ន ភាសតិ. យញ្ច ខោ តថាគតោ វាចំ ជានាតិ ភូតំ តច្ឆំ អត្ថសំហិតំ, សា ច បរេសំ អប្បិយា អមនាបា, តត្រ កាលញ្ញូ តថាគតោ ហោតិ តស្សា វាចាយ វេយ្យាករណាយ. យំ តថាគតោ វាចំ ជានាតិ អភូតំ អតច្ឆំ អនត្ថសំហិតំ. សា ច បរេសំ បិយា មនាបា, ន តំ តថាគតោ វាចំ ភាសតិ. យម្បិ តថាគតោ វាចំ ជានាតិ ភូតំ តច្ឆំ អនត្ថសំហិតំ, សា ច បរេសំ បិយា មនាបា, តម្បិ តថាគតោ វាចំ ន ភាសតិ. យញ្ច ខោ តថាគតោ វាចំ ជានាតិ ភូតំ តច្ឆំ អត្ថសំហិតំ, សា ច បរេសំ បិយា មនាបា, តត្រ កាលញ្ញូ តថាគតោ ហោតិ តស្សា វាចាយ វេយ្យាករណាយា’’តិ (ម. និ. ២.៨៦).

ឯវំ សម្មា គទត្តាបិ សុគតោតិ វេទិតព្ពោ.

សព្ពថា វិទិតលោកត្តា បន លោកវិទូ. សោ ហិ ភគវា សភាវតោ សមុទយតោ និរោធតោ និរោធូបាយតោតិ សព្ពថា លោកំ អវេទិ អញ្ញាសិ បដិវិជ្ឈិ. យថាហ –

‘‘យត្ថ ខោ, អាវុសោ, ន ជាយតិ ន ជីយតិ ន មីយតិ ន ចវតិ ន ឧបបជ្ជតិ, នាហំ តំ គមនេន លោកស្ស អន្តំ ញាតេយ្យំ ទដ្ឋេយ្យំ បត្តេយ្យន្តិ វទាមិ. ន ចាហំ, អាវុសោ, អប្បត្វាវ លោកស្ស អន្តំ ទុក្ខស្ស អន្តកិរិយំ វទាមិ. អបិ ចាហំ, អាវុសោ, ឥមស្មិំយេវ ព្យាមមត្តេ កឡេវរេ សសញ្ញិម្ហិ សមនកេ លោកញ្ច បញ្ញបេមិ លោកសមុទយញ្ច លោកនិរោធញ្ច លោកនិរោធគាមិនិញ្ច បដិបទំ (សំ. និ. ១.១០៧; អ. និ. ៤.៤៥).

‘‘គមនេន ន បត្តព្ពោ, លោកស្សន្តោ កុទាចនំ;

ន ច អប្បត្វា លោកន្តំ, ទុក្ខា អត្ថិ បមោចនំ.

‘‘តស្មា ហវេ លោកវិទូ សុមេធោ, លោកន្តគូ វុសិតព្រហ្មចរិយោ;

លោកស្ស អន្តំ សមិតាវិ ញត្វា, នាសីសតី លោកមិមំ បរញ្ចា’’តិ. (សំ. និ. ១.១០៧; អ. និ. ៤.៤៥);

អបិ ច – តយោ លោកា សង្ខារលោកោ សត្តលោកោ ឱកាសលោកោតិ. តត្ថ ‘‘ឯកោ លោកោ សព្ពេ សត្តា អាហារដ្ឋិតិកា’’តិ (បដិ. ម. ១.១១២) អាគតដ្ឋានេ សង្ខារលោកោ វេទិតព្ពោ. ‘‘សស្សតោ លោកោតិ វា អសស្សតោ លោកោតិ វា’’តិ (ទី. និ. ១.៤២១; ម. និ. ១.២៦៩; សំ. និ. ៤.៤១៦; វិភ. ៩៣៧) អាគតដ្ឋានេ សត្តលោកោ.

‘‘យាវតា ចន្ទិមសូរិយា បរិហរន្តិ, ទិសា ភន្តិ វិរោចមានា;

តាវ សហស្សធា លោកោ, ឯត្ថ តេ វត្តតី វសោ’’តិ. (ម. និ. ១.៥០៣) –

អាគតដ្ឋានេ ឱកាសលោកោ. តម្បិ ភគវា សព្ពថា អវេទិ. តថា ហិស្ស ‘‘ឯកោ លោកោ សព្ពេ សត្តា អាហារដ្ឋិតិកា. ទ្វេ លោកា នាមញ្ច រូបញ្ច. តយោ លោកា តិស្សោ វេទនា. ចត្តារោ លោកា ចត្តារោ អាហារា. បញ្ច លោកា បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា. ឆ លោកា ឆ អជ្ឈត្តិកានិ អាយតនានិ. សត្ត លោកា សត្ត វិញ្ញាណដ្ឋិតិយោ. អដ្ឋ លោកា អដ្ឋ លោកធម្មា. នវ លោកា នវ សត្តាវាសា. ទស លោកា ទសាយតនានិ. ទ្វាទស លោកា ទ្វាទសាយតនានិ. អដ្ឋារសលោកា អដ្ឋារស ធាតុយោ’’តិ (បដិ. ម. ១.១១២) អយំ សង្ខារលោកោបិ សព្ពថា វិទិតោ.

យស្មា បនេស សព្ពេសម្បិ សត្តានំ អាសយំ ជានាតិ, អនុសយំ ជានាតិ, ចរិតំ ជានាតិ, អធិមុត្តិំ ជានាតិ, អប្បរជក្ខេ មហារជក្ខេ តិក្ខិន្ទ្រិយេ មុទិន្ទ្រិយេ, ស្វាការេ ទ្វាការេ, សុវិញ្ញាបយេ ទុវិញ្ញាបយេ, ភព្ពេ អភព្ពេ សត្តេ ជានាតិ. តស្មាស្ស សត្តលោកោបិ សព្ពថា វិទិតោ. យថា ច សត្តលោកោ, ឯវំ ឱកាសលោកោបិ. តថា ហេស ឯកំ ចក្កវាឡំ អាយាមតោ ច វិត្ថារតោ ច យោជនានំ ទ្វាទស សតសហស្សានិ ចតុតិំស សតានិ ច បញ្ញាសញ្ច យោជនានិ. បរិក្ខេបតោ –

សព្ពំ សតសហស្សានិ, ឆត្តិំស បរិមណ្ឌលំ;

ទស ចេវ សហស្សានិ, អឌ្ឍុឌ្ឍានិ សតានិ ច.

តត្ថ –

ទុវេ សតសហស្សានិ, ចត្តារិ នហុតានិ ច;

ឯត្តកំ ពហលត្តេន, សង្ខាតាយំ វសុន្ធរា.

តស្សាយេវ សន្ធារកំ –

ចត្តារិ សតសហស្សានិ, អដ្ឋេវ នហុតានិ ច;

ឯត្តកំ ពហលត្តេន, ជលំ វាតេ បតិដ្ឋិតំ.

តស្សាបិ សន្ធារកោ –

នវ សតសហស្សានិ, មាលុតោ នភមុគ្គតោ;

សដ្ឋិ ចេវ សហស្សានិ, ឯសា លោកស្ស សណ្ឋិតិ.

ឯវំ សណ្ឋិតេ ចេត្ថ យោជនានំ –

ចតុរាសីតិ សហស្សានិ, អជ្ឈោគាឡ្ហោ មហណ្ណវេ;

អច្ចុគ្គតោ តាវទេវ, សិនេរុ បព្ពតុត្តមោ.

តតោ ឧបឌ្ឍុបឌ្ឍេន, បមាណេន យថាក្កមំ;

អជ្ឈោគាឡ្ហុគ្គតា ទិព្ពា, នានារតនចិត្តិតា.

យុគន្ធរោ ឦសធរោ, ករវីកោ សុទស្សនោ;

នេមិន្ធរោ វិនតកោ, អស្សកណ្ណោ គិរិ ព្រហា.

ឯតេ សត្ត មហាសេលា, សិនេរុស្ស សមន្តតោ;

មហារាជានមាវាសា, ទេវយក្ខនិសេវិតា.

យោជនានំ សតានុច្ចោ, ហិមវា បញ្ច បព្ពតោ;

យោជនានំ សហស្សានិ, តីណិ អាយតវិត្ថតោ.

ចតុរាសីតិសហស្សេហិ, កូដេហិ បដិមណ្ឌិតោ;

តិបញ្ចយោជនក្ខន្ធ-បរិក្ខេបា នគវ្ហយា.

បញ្ញាសយោជនក្ខន្ធ-សាខាយាមា សមន្តតោ;

សតយោជនវិត្ថិណ្ណា, តាវទេវ ច ឧគ្គតា;

ជម្ពូ យស្សានុភាវេន, ជម្ពុទីបោ បកាសិតោ. (វិសុទ្ធិ. ១.១៣៧; ធ. ស. អដ្ឋ. ៥៨៤);

យញ្ចេតំ ជម្ពុយា បមាណំ, ឯតទេវ អសុរានំ ចិត្តបាដលិយា, គរុឡានំ សិម្ពលិរុក្ខស្ស, អបរគោយានេ កទម្ពស្ស, ឧត្តរកុរូសុ កប្បរុក្ខស្ស, បុព្ពវិទេហេ សិរីសស្ស, តាវតិំសេសុ បារិច្ឆត្តកស្សាតិ. តេនាហុ បោរាណា –

‘‘បាដលី សិម្ពលី ជម្ពូ, ទេវានំ បារិច្ឆត្តកោ;

កទម្ពោ កប្បរុក្ខោ ច, សិរីសេន ភវតិ សត្តមំ.

‘‘ទ្វេ អសីតិ សហស្សានិ, អជ្ឈោគាឡ្ហោ មហណ្ណវេ;

អច្ចុគ្គតោ តាវទេវ, ចក្កវាឡសិលុច្ចយោ;

បរិក្ខិបិត្វា តំ សព្ពំ, លោកធាតុមយំ ឋិតោ’’តិ. (វិសុទ្ធិ. ១.១៣៧; ធ. ស. អដ្ឋ. ៥៨៤);

តត្ថ ចន្ទមណ្ឌលំ ឯកូនបញ្ញាសយោជនំ, សូរិយមណ្ឌលំ បញ្ញាសយោជនំ, តាវតិំសភវនំ ទសសហស្សយោជនំ, តថា អសុរភវនំ អវីចិមហានិរយោ ជម្ពុទីបោ ច. អបរគោយានំ សត្តសហស្សយោជនំ. តថា បុព្ពវិទេហោ. ឧត្តរកុរុ អដ្ឋសហស្សយោជនោ. ឯកមេកោ ចេត្ថ មហាទីបោ បញ្ចសតបញ្ចសតបរិត្តទីបបរិវារោ. តំ សព្ពម្បិ ឯកំ ចក្កវាឡំ ឯកា លោកធាតុ. តទន្តរេសុ លោកន្តរិកនិរយា. ឯវំ អនន្តានិ ចក្កវាឡានិ អនន្តា លោកធាតុយោ ភគវា អនន្តេន ពុទ្ធញាណេន អវេទិ អញ្ញាសិ បដិវិជ្ឈិ. ឯវមស្ស ឱកាសលោកោបិ សព្ពថា វិទិតោ. ឯវម្បិ សព្ពថា វិទិតលោកត្តា លោកវិទូ.

អត្តនោ បន គុណេហិ វិសិដ្ឋតរស្ស កស្សចិ អភាវតោ នត្ថិ ឯតស្ស ឧត្តរោតិ អនុត្តរោ. តថា ហេស សីលគុណេនបិ សព្ពំ លោកំ អភិភវតិ សមាធិ…បេ… បញ្ញា… វិមុត្តិ… វិមុត្តិញាណទស្សនគុណេនបិ. សីលគុណេនបិ អសមោ អសមសមោ អប្បដិមោ អប្បដិភាគោ អប្បដិបុគ្គលោ…បេ… វិមុត្តិញាណទស្សនគុណេនបិ. យថាហ – ‘‘ន ខោ បនាហំ បស្សាមិ សទេវកេ លោកេ…បេ… សទេវមនុស្សាយ អត្តនា សីលសម្បន្នតរ’’ន្តិ (សំ. និ. ១.១៧៣; អ. និ. ៤.២១) វិត្ថារោ.

ឯវំ អគ្គបសាទសុត្តាទីនិ (អ. និ. ៤.៣៤; ឥតិវុ. ៩០) ‘‘ន មេ អាចរិយោ អត្ថី’’តិអាទិកា (ម. និ. ១.២៨៥; មហាវ. ១១; កថា. ៤០៥; មិ. ប. ៤.៥.១១) គាថាយោ ច វិត្ថារេតព្ពា.

បុរិសទម្មេ សារេតីតិ បុរិសទម្មសារថិ, ទមេតិ វិនេតីតិ វុត្តំ ហោតិ. តត្ថ បុរិសទម្មាតិ អទន្តា ទមេតុំ យុត្តា តិរច្ឆានបុរិសាបិ មនុស្សបុរិសាបិ អមនុស្សបុរិសាបិ. តថា ហិ ភគវតា តិរច្ឆានបុរិសាបិ អបលាលោ នាគរាជា ចូឡោទរោ មហោទរោ អគ្គិសិខោ ធូមសិខោ អរវាឡោ នាគរាជា ធនបាលកោ ហត្ថីតិ ឯវមាទយោ ទមិតា និព្ពិសា កតា, សរណេសុ ច សីលេសុ ច បតិដ្ឋាបិតា. មនុស្សបុរិសាបិ សច្ចកនិគណ្ឋបុត្តអម្ពដ្ឋមាណវបោក្ខរសាតិសោណទន្តកូដទន្តាទយោ. អមនុស្សបុរិសាបិ អាឡវកសូចិលោមខរលោមយក្ខសក្កទេវរាជាទយោ ទមិតា វិនីតា វិចិត្រេហិ វិនយនូបាយេហិ. ‘‘អហំ ខោ កេសិ បុរិសទម្មេ សណ្ហេនបិ វិនេមិ, ផរុសេនបិ វិនេមិ, សណ្ហផរុសេនបិ វិនេមី’’តិ (អ. និ. ៤.១១១) ឥទញ្ចេត្ថ សុត្តំ វិត្ថារេតព្ពំ. អបិ ច ភគវា វិសុទ្ធសីលាទីនំ បឋមជ្ឈានាទីនិ សោតាបន្នាទីនញ្ច ឧត្តរិមគ្គបដិបទំ អាចិក្ខន្តោ ទន្តេបិ ទមេតិយេវ.

អថ វា អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថីតិ ឯកមេវិទំ អត្ថបទំ. ភគវា ហិ តថា បុរិសទម្មេ សារេតិ, យថា ឯកបល្លង្កេនេវ និសិន្នា អដ្ឋ ទិសា អសជ្ជមានា ធាវន្តិ. តស្មា ‘‘អនុត្តរោ បុរិសទម្មសារថី’’តិ វុច្ចតិ. ‘‘ហត្ថិទមកេន, ភិក្ខវេ, ហត្ថិ ទម្មោ សារិតោ ឯកំយេវ ទិសំ ធាវតី’’តិ ឥទញ្ចេត្ថ សុត្តំ (ម. និ. ៣.៣១២) វិត្ថារេតព្ពំ.

វីរិយវាតិ អរិយមគ្គេន សព្ពបាបកេហិ វិរតោ. បហូតិ បភូ. វិសវីតិ បរសន្តានេ វីរិយុប្បាទកោ. អលមត្តោតិ សមត្ថចិត្តោ.

វិរតោតិ អរិយមគ្គេន វិរតត្តា អាយតិំ អប្បដិសន្ធិកោ. សព្ពបាបកេហិ និរយទុក្ខំ អតិច្ចាតិ អាយតិំ អប្បដិសន្ធិតាយ និរយទុក្ខំ អតិច្ច ឋិតោ. វីរិយវាសោតិ វីរិយនិកេតោ. សោ វីរិយវាតិ សោ ខីណាសវោ ‘‘វីរិយវា’’តិ វត្តព្ពតំ អរហតិ. បធានវា វីរោ តាទីតិ ឥមានិ បនស្ស ថុតិវចនានិ. សោ ហិ បធានវា មគ្គជ្ឈានបធានេន, វីរោ កិលេសារិវិទ្ធំសនសមត្ថតាយ, តាទិ និព្ពិការតាយ បវុច្ចតេ តថត្តាតិ តថារូបោ ‘‘វីរិយវា’’តិ បវុច្ចតិ.

តេ កាមកាមិនោតិ ឯតេ រូបាទិវត្ថុកាមេ ឥច្ឆន្តា. រាគរាគិនោតិ រាគេន រញ្ជិតា. សញ្ញាសញ្ញិនោតិ រាគសញ្ញាយ សញ្ញិនោ. ន កាមេ កាមេតីតិ រូបាទិវត្ថុកាមេ ន បត្ថេតិ. អកាមោតិ កាមេហិ វិរហិតោ. និក្កាមោតិ និក្កន្តកាមោ.

សព្ពញ្ញុតញ្ញាណន្តិ តិយទ្ធគតំ សព្ពនេយ្យបថំ ជានាតីតិ សព្ពញ្ញូ, តស្ស ភាវោ សព្ពញ្ញុតា, សព្ពញ្ញុតា ឯវ ញាណំ សព្ពញ្ញុតញ្ញាណំ, សព្ពញ្ញុតញ្ញាណសង្ខាតំ នេត្តញ្ច វាសនាយ សហ កិលេសេ បរាជេត្វា ជិតត្តា ជិនភាវោ ច អបុព្ពំ អចរិមំ អបុរេ អបច្ឆា ឯកស្មិំ ខណេ ឯកស្មិំ កាលេ ឧប្បន្នោ បុព្ពន្តតោ ឧទ្ធំ បន្នោតិ ឧប្បន្នោ.

៦៦. តេជី តេជសាតិ តេជេន សមន្នាគតោ តេជសា អភិភុយ្យ. យមហំ វិជញ្ញំ ជាតិជរាយ ឥធ វិប្បហានន្តិ យំ អហំ ជាតិជរាយ បហានភូតំ ធម្មំ ឥធេវ ជានេយ្យំ.

ជគតីតិ បថវី. សព្ពំ អាកាសគតន្តិ សកលំ អាកាសេ បវត្តំ បត្ថដំ. តមគតន្តិ តមមេវ តមគតំ អន្ធការំ យថា គូថគតំ មុត្តគតន្តិ. អភិវិហច្ចាតិ នាសេត្វា. អន្ធការំ វិធមិត្វាតិ ចក្ខុវិញ្ញាណុប្បត្តិនិវារកំ អន្ធការំ បលាបេត្វា. អាលោកំ ទស្សយិត្វាតិ សូរិយាលោកំ ទស្សយិត្វា. អាកាសេតិ អជដាកាសេ. អន្តលិក្ខេតិ អន្តរធាតុសមត្ថតុច្ឆោកាសេ. គគនបថេតិ ទេវតានំ គមនមគ្គេ គច្ឆតិ. សព្ពំ អភិសង្ខារសមុទយន្តិ សកលំ កម្មំ សមុទយំ ឧប្បាទំ, តណ្ហន្តិ អត្ថោ. កិលេសតមំ អវិជ្ជន្ធការំ វិធមិត្វាតិ កិលេសតមសង្ខាតំ អញ្ញាណំ អវិជ្ជន្ធការំ នីហរិត្វា នាសេត្វា. ញាណាលោកំ បញ្ញាលោកំ ទស្សយិត្វា. វត្ថុកាមេ បរិជានិត្វាតិ រូបាទិវត្ថុកាមេ ញាតតីរណបរិញ្ញាយ ជានិត្វា. កិលេសកាមេ បហាយាតិ ឧបតាបនសង្ខាតេ កិលេសកាមេ បហានបរិញ្ញាយ បជហិត្វា.

៦៧. អថស្ស ភគវា តំ ធម្មំ អាចិក្ខន្តោ ឧបរូបរិគាថាយោ អភាសិ. តត្ថ នេក្ខម្មំ ទដ្ឋុ ខេមតោតិ និព្ពានញ្ច និព្ពានគាមិនិញ្ច បដិបទំ ‘‘ខេម’’ន្តិ ទិស្វា. ឧគ្គហិតន្តិ តណ្ហាវសេន ទិដ្ឋិវសេន គហិតំ. និរត្តំ វាតិ និរស្សិតព្ពំ វា, មុញ្ចិតព្ពន្តិ វុត្តំ ហោតិ. មា តេ វិជ្ជិត្ថាតិ មា តេ អហោសិ. កិញ្ចនន្តិ រាគាទិកិញ្ចនំ, តម្បិ តេ មា វិជ្ជិត្ថ.

មុញ្ចិតព្ពន្តិ មុញ្ចិត្វា ន បុន គហេតព្ពំ. វិជហិតព្ពន្តិ ចជិតព្ពំ. វិនោទេតព្ពន្តិ ខិបិតព្ពំ. ព្យន្តីកាតព្ពន្តិ វិគតន្តំ កាតព្ពំ. អនភាវំ គមេតព្ពន្តិ អនុ អនុ អភាវំ គមេតព្ពំ.

៦៨-៩. បុព្ពេតិ អតីតេ សង្ខារេ អារព្ភ ឧប្បន្នកិលេសា. ព្រាហ្មណាតិ ភគវា ជតុកណ្ណិំ អាលបតិ. សេសំ សព្ពត្ថ បាកដមេវ.

ឯវំ ភគវា ឥទម្បិ សុត្តំ អរហត្តនិកូដេនេវ ទេសេសិ, ទេសនាបរិយោសានេ ច បុព្ពសទិសោ ឯវ ធម្មាភិសមយោ អហោសីតិ.

សទ្ធម្មប្បជ្ជោតិកាយ ចូឡនិទ្ទេស-អដ្ឋកថាយ

ជតុកណ្ណិមាណវសុត្តនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.