១. អជិតមាណវសុត្តនិទ្ទេសវណ្ណនា

បារាយនវគ្គស្ស បឋមេ អជិតសុត្តនិទ្ទេសេ –

១. ‘‘កេនស្សុ និវុតោ លោកោ, (ឥច្ចាយស្មា អជិតោ,)

កេនស្សុ នប្បកាសតិ;

កិស្សាភិលេបនំ ព្រូសិ, កិំសុ តស្ស មហព្ភយ’’ន្តិ. –

អជិតមាណវស្ស បុច្ឆិតេ បឋមបញ្ហេ ច ឧបរូបរិបញ្ហេ ច និទ្ទេសេសុ ច វុត្តញ្ច ឧត្តានញ្ច វជ្ជេត្វា វិសេសមេវ វក្ខាម. តត្ថ និវុតោតិ បដិច្ឆាទិតោ. កិស្សាភិលេបនំ ព្រូសីតិ កិំ អស្ស លោកស្ស អភិលេបនំ វទេសិ?

អាវុតោតិ អាវរិតោ. និវុតោតិ បដិច្ឆាទិតោ. ឱវុតោតិ ហេដ្ឋា បដិច្ឆាទិតោ. បិហិតោតិ ឧបរិភាគេន ឆាទិតោ. បដិច្ឆន្នោតិ អវិវដោ. បដិកុជ្ជិតោតិ អធោមុខំ ឆាទិតោ.

នប្បកាសតីតិ នប្បកាសោ ហោតិ. នប្បភាសតីតិ ញាណប្បភាសំ ន ករោតិ. ន តបតីតិ ញាណតបំ ន ករោតិ. ន វិរោចតីតិ ញាណវិរោចនំ ន ករោតិ. ន ញាយតីតិ ន ជានីយតិ. ន បញ្ញាយតីតិ នប្បញ្ញាយតេ.

កេន លិត្តោតិ កេន លិម្បិតោ. សំលិត្តោ ឧបលិត្តោតិ ឧបសគ្គេន បទំ វឌ្ឍិតំ. អាចិក្ខសិ និទ្ទេសវសេន. ទេសេសិ បដិនិទ្ទេសវសេន. បញ្ញបេសិ តេន តេន បការេន. អត្ថំ ពោធេន្តោ បដ្ឋបេសិ. តស្សត្ថស្ស ការណំ ទស្សេន្តោ វិវរសិ. ព្យញ្ជនភាវំ ទស្សេន្តោ វិភជសិ. និកុជ្ជិតភាវំ គម្ភីរភាវញ្ច ហរិត្វា សោតូនំ ញាណស្ស បតិដ្ឋំ ជនយន្តោ ឧត្តានីករោសិ. សព្ពេហិបិ ឥមេហិ អាការេហិ សោតូនំ អញ្ញាណន្ធការំ វិធមេន្តោ បកាសេសីតិ ឯវំ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ.

២. វេវិច្ឆា បមាទា នប្បកាសតីតិ មច្ឆរិយហេតុ ច បមាទហេតុ ច នប្បកាសតិ. មច្ឆរិយំ ហិស្ស ទានាទីហិ គុណេហិ បកាសិតុំ ន ទេតិ, បមាទោ សីលាទីហិ. ជប្បាភិលេបនន្តិ តណ្ហា អស្ស លោកស្ស មក្កដលេបោ វិយ មក្កដស្ស អភិលេបនំ. ទុក្ខន្តិ ជាតិអាទិកំ ទុក្ខំ.

យេសំ ធម្មានន្តិ យេសំ រូបាទិធម្មានំ. អាទិតោ សមុទាគមនំ បញ្ញាយតីតិ បឋមតោ ឧប្បាទោ បញ្ញាយតិ. អត្ថង្គមតោ និរោធោ បញ្ញាយតីតិ ភង្គតោ និរុជ្ឈនំ បញ្ញាយតិ. កម្មសន្និស្សិតោ វិបាកោតិ កុសលាកុសលវិបាកោ កម្មំ អមុញ្ចិត្វា បវត្តនតោ កម្មសន្និស្សិតោ វិបាកោតិ វុច្ចតិ. វិបាកសន្និស្សិតំ កម្មន្តិ កុសលាកុសលំ កម្មំ វិបាកស្ស ឱកាសំ កត្វា ឋិតត្តា វិបាកសន្និស្សិតំ កម្មន្តិ វុច្ចតិ. នាមសន្និស្សិតំ រូបន្តិ បញ្ចវោការេ រូបំ នាមំ អមុញ្ចិត្វា បវត្តនតោ នាមសន្និស្សិតំ រូបន្តិ វុច្ចតិ. រូបសន្និស្សិតំ នាមន្តិ បញ្ចវោការេ នាមំ រូបំ អមុញ្ចិត្វា បវត្តនតោ រូបសន្និស្សិតំ នាមន្តិ វុច្ចតិ.

៣. សវន្តិ សព្ពធិ សោតាតិ សព្ពេសុ រូបាទិអាយតនេសុ តណ្ហាទិកា សោតា សន្ទន្តិ. កិំ និវារណន្តិ តេសំ កិំ អាវរណំ កា រក្ខា. សំវរំ ព្រូហីតិ តំ តេសំ និវារណសង្ខាតំ សំវរំ ព្រូហិ. ឯតេន សាវសេសប្បហានំ បុច្ឆតិ. កេន សោតា បិធីយរេតិ កេន ធម្មេន ឯតេ សោតា បិធីយន្តិ បច្ឆិជ្ជន្តិ. ឯតេន អនវសេសប្បហានំ បុច្ឆតិ.

សវន្តីតិ ឧប្បជ្ជន្តិ. អាសវន្តីតិ អធោគាមិនោ ហុត្វា សវន្តិ. សន្ទន្តីតិ និរន្តរគាមិនោ ហុត្វា សន្ទមានា បវត្តន្តិ. បវត្តន្តីតិ បុនប្បុនំ វត្តន្តិ.

៤. សតិ តេសំ និវារណន្តិ វិបស្សនាយុត្តា កុសលាកុសលធម្មានំ គតិយោ សមន្វេសមានា សតិ តេសំ សោតានំ និវារណំ. សោតានំ សំវរំ ព្រូមីតិ តមេវាហំ សតិំ សោតានំ សំវរំ ព្រូមីតិ អធិប្បាយោ. បញ្ញាយេតេ បិធីយរេតិ រូបាទីសុ បន អនិច្ចតាទិបដិវេធសាធិកាយ មគ្គបញ្ញាយ ឯតេ សោតា សព្ពសោ បិធីយន្តិ.

បច្ឆិជ្ជន្តីតិ ឧច្ឆិជ្ជន្តិ. សមុទយញ្ចាតិ បច្ចយញ្ច. អត្ថង្គមញ្ចាតិ ឧប្បន្នានំ អភាវគមនញ្ច, អនុប្បន្នានំ អនុប្បាទំ វា. អស្សាទញ្ចាតិ អានិសំសញ្ច. អាទីនវញ្ចាតិ ទោសញ្ច. និស្សរណញ្ចាតិ និក្ខមនញ្ច.

៥. បញ្ញា ចេវាតិ បញ្ហាគាថាយ យា ចាយំ តយា វុត្តា បញ្ញា, យា ច សតិ, យញ្ច តទវសេសំ នាមរូបំ, ឯតំ សព្ពម្បិ កត្ថ និរុជ្ឈតិ. ឯតំ មេ បញ្ហំ បុដ្ឋោ បព្រូហីតិ ឯវំ សង្ខេបត្ថោ វេទិតព្ពោ.

កត្ថេតំ ឧបរុជ្ឈតីតិ ឯតំ នាមរូបំ កត្ថ ន ភវតិ. វូបសម្មតីតិ និព្ពាតិ. អត្ថំ គច្ឆតីតិ អភាវំ គច្ឆតិ. បដិប្បស្សម្ភតីតិ សន្និសីទតិ.

៦. វិស្សជ្ជនគាថាយ បនស្ស យស្មា បញ្ញាសតិយោ នាមេនេវ សង្គហំ គច្ឆន្តិ, តស្មា តា វិសុំ ន វុត្តា. អយមេត្ថ សង្ខេបត្ថោ – យំ មំ ត្វំ, អជិត, ឯតំ បញ្ហំ អបុច្ឆិ – ‘‘កត្ថេតំ ឧបរុជ្ឈតី’’តិ, តទេតំ យត្ថ នាមញ្ច រូបញ្ច អសេសំ ឧបរុជ្ឈតិ, តំ តេ វទាមិ. តស្ស តស្ស ហិ វិញ្ញាណស្ស និរោធេន សហេវ អបុព្ពំ អចរិមំ ឯត្ថេតំ ឧបរុជ្ឈតិ, ឯត្ថេវ វិញ្ញាណនិរោធេន និរុជ្ឈតិ ឯតំ, វិញ្ញាណនិរោធា តស្ស តស្ស និរោធោ ហោតិ, តំ នាតិវត្តតីតិ វុត្តំ ហោតិ.

សោតាបត្តិមគ្គញាណេន អភិសង្ខារវិញ្ញាណស្ស និរោធេនាតិ សោតាបត្តិមគ្គសម្បយុត្តបញ្ញាយ កុសលាកុសលចេតនាសម្បយុត្តចិត្តស្ស អភព្ពុប្បត្តិកវសេន និរុជ្ឈនេន. តត្ថ ទុវិធោ និរោធោ អនុបាទិន្នកនិរោធោ ឧបាទិន្នកនិរោធោតិ. សោតាបត្តិមគ្គេន ហិ ចត្តារិ ទិដ្ឋិសម្បយុត្តានិ វិចិកិច្ឆាសហគតន្តិ បញ្ច ចិត្តានិ និរុជ្ឈន្តិ, តានិ រូបំ សមុដ្ឋាបេន្តិ. តំ អនុបាទិន្នករូបក្ខន្ធោ, តានិ ចិត្តានិ វិញ្ញាណក្ខន្ធោ, តំសម្បយុត្តា វេទនា សញ្ញា សង្ខារា តយោ អរូបក្ខន្ធា. តត្ថ សចេ សោតាបន្នស្ស សោតាបត្តិមគ្គោ អភាវិតោ អភវិស្សា, តានិ បញ្ច ចិត្តានិ ឆសុ អារម្មណេសុ បរិយុដ្ឋានំ បាបុណេយ្យុំ. សោតាបត្តិមគ្គោ បន នេសំ បរិយុដ្ឋានុប្បត្តិំ វារយមានោ សេតុសមុគ្ឃាតំ អភព្ពុប្បត្តិកភាវំ កុរុមានោ អនុបាទិន្នកំ និរោធេតិ នាម. សកទាគាមិមគ្គេន ចត្តារិ ទិដ្ឋិវិប្បយុត្តានិ ទ្វេ ទោមនស្សសហគតានីតិ ឱឡារិកកាមរាគព្យាបាទវសេន ឆ ចិត្តានិ និរុជ្ឈន្តិ. អនាគាមិមគ្គេន អណុសហគតកាមរាគព្យាបាទវសេន តានិ ឯវ ឆ ចិត្តានិ និរុជ្ឈន្តិ. អរហត្តមគ្គេន ចត្តារិ ទិដ្ឋិវិប្បយុត្តានិ ឧទ្ធច្ចសហគតញ្ចាតិ បញ្ច អកុសលចិត្តានិ និរុជ្ឈន្តិ. តត្ថ សចេ តេសំ អរិយានំ តេ មគ្គា អភាវិតា អស្សុ, តានិ ចិត្តានិ ឆសុ អារម្មណេសុ បរិយុដ្ឋានំ បាបុណេយ្យុំ. តេ បន តេសំ មគ្គា បរិយុដ្ឋានុប្បត្តិំ វារយមានា សេតុសមុគ្ឃាតំ អភព្ពុប្បត្តិកភាវំ កុរុមានា អនុបាទិន្នកំ និរោធេន្តិ នាម. ឯវំ អនុបាទិន្នកនិរោធោ វេទិតព្ពោ.

សចេ បន សោតាបន្នស្ស សោតាបត្តិមគ្គោ អភាវិតោ អភវិស្សា, ឋបេត្វា សត្ត ភវេ អនមតគ្គេ សំសារវដ្ដេ ឧបាទិន្នកក្ខន្ធប្បវត្តំ បវត្តេយ្យ. កស្មា? តស្ស បវត្តិយា ហេតូនំ អត្ថិតាយ. តីណិ សំយោជនានិ ទិដ្ឋានុសយោ វិចិកិច្ឆានុសយោតិ ឥមេ បន បញ្ច កិលេសេ សោ មគ្គោ ឧប្បជ្ជមានោវ សមុគ្ឃាតេតិ. ឥទានិ កុតោ សោតាបន្នស្ស សត្ត ភវេ ឋបេត្វា អនមតគ្គេ សំសារវដ្ដេ ឧបាទិន្នកប្បវត្តំ បវត្តិស្សតិ. ឯវំ សោតាបត្តិមគ្គោ ឧបាទិន្នកប្បវត្តំ អប្បវត្តំ កុរុមានោ ឧបាទិន្នកំ និរោធេតិ នាម.

សចេ សកទាគាមិស្ស សកទាគាមិមគ្គោ អភាវិតោ អភវិស្សា, ឋបេត្វា ទ្វេ ភវេ បញ្ចសុ ភវេសុ ឧបាទិន្នកប្បវត្តំ បវត្តេយ្យ. កស្មា? តស្ស បវត្តិយា ហេតូនំ អត្ថិតាយ. ឱឡារិកានិ កាមរាគបដិឃសំយោជនានិ ឱឡារិកោ កាមរាគានុសយោ បដិឃានុសយោតិ ឥមេ បន ចត្តារោ កិលេសេ សោ មគ្គោ ឧប្បជ្ជមានោវ សមុគ្ឃាតេតិ. ឥទានិ កុតោ សកទាគាមិស្ស ទ្វេ ភវេ ឋបេត្វា បញ្ចសុ ភវេសុ ឧបាទិន្នកប្បវត្តំ បវត្តិស្សតិ. ឯវំ សកទាគាមិមគ្គោ ឧបាទិន្នកប្បវត្តំ អប្បវត្តំ កុរុមានោ ឧបាទិន្នកំ និរោធេតិ នាម.

សចេ អនាគាមិស្ស អនាគាមិមគ្គោ អភាវិតោ អភវិស្សា, ឋបេត្វា ឯកំ ភវំ ទុតិយភវេ ឧបាទិន្នកប្បវត្តំ បវត្តេយ្យ. កស្មា? តស្ស បវត្តិយា ហេតូនំ អត្ថិតាយ. អណុសហគតានិ កាមរាគបដិឃសញ្ញោជនានិ អណុសហគតោ កាមរាគានុសយោ បដិឃានុសយោតិ ឥមេ បន ចត្តារោ កិលេសេ សោ មគ្គោ ឧប្បជ្ជមានោវ សមុគ្ឃាតេតិ. ឥទានិ កុតោ អនាគាមិស្ស ឯកំ ភវំ ឋបេត្វា ទុតិយភវេ ឧបាទិន្នកប្បវត្តំ បវត្តិស្សតិ. ឯវំ អនាគាមិមគ្គោ ឧបាទិន្នកប្បវត្តំ អប្បវត្តំ កុរុមានោ ឧបាទិន្នកំ និរោធេតិ នាម.

សចេ អរហតោ អរហត្តមគ្គោ អភាវិតោ អភវិស្សា, រូបារូបភវេសុ ឧបាទិន្នកប្បវត្តំ បវត្តេយ្យ. កស្មា? តស្ស បវត្តិយា ហេតូនំ អត្ថិតាយ. រូបរាគោ អរូបរាគោ មានោ ឧទ្ធច្ចំ អវិជ្ជា មានានុសយោ ភវរាគានុសយោ អវិជ្ជានុសយោតិ ឥមេ បន អដ្ឋ កិលេសេ សោ មគ្គោ ឧប្បជ្ជមានោវ សមុគ្ឃាតេតិ. ឥទានិ កុតោ ខីណាសវស្ស បុនព្ភវេ ឧបាទិន្នកប្បវត្តំ បវត្តិស្សតិ? ឯវំ អរហត្តមគ្គោ ឧបាទិន្នកប្បវត្តំ អប្បវត្តំ កុរុមានោ ឧបាទិន្នកំ និរោធេតិ នាម.

សោតាបត្តិមគ្គោ ចេត្ថ អបាយភវំ និរោធេតិ. សកទាគាមិមគ្គោ សុគតិកាមភវេកទេសំ. អនាគាមិមគ្គោ កាមភវំ. អរហត្តមគ្គោ រូបារូបភវំ, សព្ពភវេបិ និរោធេតិ ឯវាតិ វទន្តិ. ឯវំ ឧបាទិន្នកនិរោធោ វេទិតព្ពោ.

តត្ថ ‘‘អភិសង្ខារវិញ្ញាណស្ស និរោធេនា’’តិ ឯតេន អនុបាទិន្នកនិរោធំ ទស្សេតិ. ‘‘យេ ឧប្បជ្ជេយ្យុំ នាមញ្ច រូបញ្ច, ឯត្ថេតេ និរុជ្ឈន្តី’’តិ ឥមិនា បន ឧបាទិន្នកនិរោធំ ទស្សេតិ.

តត្ថ សត្ត ភវេ ឋបេត្វាតិ កាមភវតោ កាមភវំ សំសរន្តស្ស សត្ត ភវេ វជ្ជេត្វា. អនមតគ្គេ សំសារេតិ –

‘‘ខន្ធានញ្ច បដិបាដិ, ធាតុអាយតនាន ច;

អព្ពោច្ឆិន្នំ វត្តមានា, ‘សំសារោ’តិ បវុច្ចតី’’តិ. (វិសុទ្ធិ. ២.៦១៩; ធ. ស. អដ្ឋ. និទានកថា; អ. និ. អដ្ឋ. ២.៤.១៩៩; បដិ. ម. អដ្ឋ. ២.១.១១៧; ឥតិវុ. អដ្ឋ. ១៤, ៥៨; ឧទា. អដ្ឋ. ៣៩) –

ឯវំ វណ្ណិតេ សំសារវដ្ដេ. យេ ឧប្បជ្ជេយ្យុំ នាមញ្ច រូបញ្ចាតិ នមនលក្ខណំ ចតុក្ខន្ធសង្ខាតំ នាមញ្ច រុប្បនលក្ខណំ ភូតោបាទាយសង្ខាតំ រូបញ្ច ឯតេ ធម្មា ឧប្បជ្ជេយ្យុំ. ឯត្ថេតេ និរុជ្ឈន្តីតិ ឯតស្មិំ សោតាបត្តិមគ្គេ ឯតេ នាមរូបធម្មា អភព្ពុប្បត្តិកវសេន និរោធំ គច្ឆន្តិ. សកទាគាមិមគ្គញាណេនាតិ ឯត្ថ បដិសន្ធិវសេន សកិំយេវ ឥមំ លោកំ អាគច្ឆតីតិ សកទាគាមី, តស្ស មគ្គោ សកទាគាមិមគ្គោ. តេន មគ្គេន សម្បយុត្តញាណេន. ទ្វេ ភវេ ឋបេត្វាតិ កាមធាតុយាយេវ បដិសន្ធិវសេន ទ្វេ ភវេ វជ្ជេត្វា. បញ្ចសុ ភវេសូតិ តទវសិដ្ឋេសុ បញ្ចសុ ភវេសុ. ឯត្ថេតេ និរុជ្ឈន្តីតិ ឯត្ថ សកទាគាមិមគ្គេ ឯតេ ធម្មា វុត្តនយេន និរុជ្ឈន្តិ. ឯកំ ភវំ ឋបេត្វាតិ ឧក្កដ្ឋវសេន រូបធាតុយា វា អរូបធាតុយា វា ឯកំ ភវំ វជ្ជេត្វា. រូបធាតុយា វា អរូបធាតុយា វាតិ ទុតិយកភវេ រូបធាតុយា ចេវ អរូបធាតុយា ច. នាមញ្ច រូបញ្ចាតិ ឯត្ថ រូបភវេ នាមរូបំ, អរូបភវេ នាមមេវ. ឯត្ថេតេ និរុជ្ឈន្តីតិ ឯត្ថ អនាគាមិមគ្គេ ឯតេ នាមរូបធម្មា វុត្តនយេន និរុជ្ឈន្តិ.

អរហតោតិ កិលេសេហិ អារកត្តា ‘‘អរហា’’តិ លទ្ធនាមស្ស ខីណាសវស្ស. អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយាតិ ទុវិធា ហិ និព្ពានធាតុ សឧបាទិសេសា ច អនុបាទិសេសា ច. តត្ថ ឧបាទីយតិ ‘‘អហំ មមា’’តិ ភុសំ គណ្ហីយតីតិ ឧបាទិ, ខន្ធបញ្ចកស្សេតំ អធិវចនំ. ឧបាទិយេវ សេសោ អវសិដ្ឋោ ឧបាទិសេសោ, សហ ឧបាទិសេសេន វត្តតីតិ សឧបាទិសេសា. នត្ថេត្ថ ឧបាទិសេសោតិ អនុបាទិសេសា. តាយ អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា. បរិនិព្ពាយន្តស្សាតិ និរិន្ធនស្ស វិយ ជាតវេទស្ស និព្ពាយន្តស្ស អប្បវត្តំ បវិសន្តស្ស. ចរិមវិញ្ញាណស្ស និរោធេនាតិ ឯត្ថ អស្សាសបស្សាសានំ និរោធវសេន. តយោ ចរិមា ភវចរិមោ ឈានចរិមោ ចុតិចរិមោតិ. ភវេសុ ហិ កាមភវេ អស្សាសបស្សាសា បវត្តន្តិ, រូបារូបភវេសុ នប្បវត្តន្តិ. តស្មា សោ ភវចរិមោ. ឈានេសុ បុរិមឈានត្តយេវ បវត្តន្តិ, ចតុត្ថេ នប្បវត្តន្តិ. តស្មា សោ ឈានចរិមោ. យេ បន ចុតិចិត្តស្ស បុរតោ សោឡសមេន ចិត្តេន សហុប្បន្នា, តេ ចុតិចិត្តេន សហ និរុជ្ឈន្តិ. សោ ចុតិចរិមោ នាម. អយំ ឥធ ចរិមោតិ អធិប្បេតោ. យេ ហិ កេចិ ពុទ្ធា វា បច្ចេកពុទ្ធា វា អរិយសាវកា វា អន្តមសោ កុន្ថកិបិល្លិកំ ឧបាទាយ សព្ពេ ភវង្គចិត្តេនេវ អព្យាកតេន ទុក្ខសច្ចេន កាលំ ករោន្តិ. តស្មា ចរិមវិញ្ញាណស្ស និរោធេនាតិ ចុតិចិត្តស្ស និរោធេនាតិ អត្ថោ.

បញ្ញា ច សតិ ច នាមញ្ចាតិ ឯតេហិ ចតុន្នំ អរូបក្ខន្ធានំ គហណំ បច្ចេតព្ពំ. រូបញ្ចាតិ ឯតេន ចតុន្នំ មហាភូតានំ ចតុវីសតិឧបាទារូបានញ្ច គហណំ បច្ចេតព្ពំ. ឥទានិ តស្ស និរុជ្ឈនូបាយំ ទស្សេន្តោ ‘‘វិញ្ញាណស្ស និរោធេន, ឯត្ថេតំ ឧបរុជ្ឈតី’’តិ អាហ. តត្ថ វិញ្ញាណន្តិ ចរិមវិញ្ញាណម្បិ អភិសង្ខារវិញ្ញាណម្បិ. អភិសង្ខារវិញ្ញាណស្ស បហីននិរោធេន ឯត្ថេតំ ឧបរុជ្ឈតិ និរុជ្ឈតិ ទីបសិខា វិយ អបណ្ណត្តិកភាវំ យាតិ, ចរិមវិញ្ញាណស្ស អនុប្បាទបច្ចយត្តា អនុប្បាទនិរោធេន អនុប្បាទវសេនេវ ឧបរុជ្ឈតីតិ (ទី. និ. អដ្ឋ. ១.៤៩៩).

៧. ឯត្តាវតា ច ‘‘ទុក្ខមស្ស មហព្ភយ’’ន្តិ ឥមិនា បកាសិតំ ទុក្ខសច្ចំ, ‘‘យានិ សោតានី’’តិ ឥមិនា សមុទយសច្ចំ, ‘‘បញ្ញាយេតេ បិធីយរេ’’តិ ឥមិនា មគ្គសច្ចំ, ‘‘អសេសំ ឧបរុជ្ឈតី’’តិ ឥមិនា និរោធសច្ចន្តិ ឯវំ ចត្តារិ សច្ចានិ សុត្វាបិ អរិយភូមិំ អនធិគតោ បុន សេក្ខាសេក្ខបដិបទំ បុច្ឆន្តោ ‘‘យេ ច សង្ខាតធម្មាសេ’’តិ គាថមាហ. តត្ថ សង្ខាតធម្មាតិ អនិច្ចាទិវសេន បរិវីមំសិតធម្មា, អរហន្តានមេតំ អធិវចនំ. សេក្ខាតិ សីលាទីនិ សិក្ខមានា អវសេសា អរិយបុគ្គលា. បុថូតិ ពហូ សត្តជនា. តេសំ មេ និបកោ ឥរិយំ បុដ្ឋោ បព្រូហីតិ តេសំ មេ សេក្ខាសេក្ខានំ និបកោ បណ្ឌិតោ ត្វំ បុដ្ឋោ បដិបត្តិំ ព្រូហីតិ.

តេសំ ខន្ធា សង្ខាតាតិ តេសំ បញ្ចក្ខន្ធា អប្បដិសន្ធិកំ កត្វា ទេសិតា, សង្ខេបំ កត្វា ឋបិតា វា. ធាតុអាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ឥរិយន្តិ បយោគំ. ចរិយន្តិ កិរិយំ. វុត្តិន្តិ បវត្តិំ. អាចរន្តិ ចរណំ. គោចរន្តិ បច្ចយំ. វិហារន្តិ ឥរិយាបថបវត្តនំ. បដិបទន្តិ វិបស្សនំ.

៨. អថស្ស ភគវា យស្មា សេក្ខេន កាមច្ឆន្ទនីវរណំ អាទិំ កត្វា សព្ពកិលេសា បហាតព្ពា ឯវ, តស្មា ‘‘កាមេសូតិ ឧបឌ្ឍគាថាយ សេក្ខបដិបទំ ទស្សេតិ. តស្សត្ថោ – វត្ថុកាមេសុ កិលេសកាមេន នាភិគិជ្ឈេយ្យ, កាយទុច្ចរិតាទយោ ច មនសោ អាវិលភាវករេ ធម្មេ បជហន្តោ មនសានាវិលោ សិយាតិ. យស្មា បន អសេក្ខោ អនិច្ចាទិវសេន សព្ពសង្ខារាទីនំ បរិតុលិតត្តា កុសលោ សព្ពធម្មេសុ កាយានុបស្សនាសតិអាទីហិ ច សតោ សក្កាយទិដ្ឋិអាទីនំ ភិន្នត្តា ភិក្ខុភាវំ បត្តោ ហុត្វា សព្ពឥរិយាបថេសុ បរិព្ពជតិ, តស្មា ‘‘កុសលោ’’តិ ឧបឌ្ឍគាថាយ អសេក្ខបដិបទំ ទស្សេតិ.

នាភិគិជ្ឈេយ្យាតិ គេធំ នាបជ្ជេយ្យ. ន បលិគិជ្ឈេយ្យាតិ លោភំ នាបជ្ជេយ្យ. ន បលិពុន្ធេយ្យាតិ លោភវសេន ន អល្លីយេយ្យ.

អាវិលករេ កិលេសេ ជហេយ្យាតិ ចិត្តាលុឡករេ ឧបតាបសង្ខាតេ កិលេសេ ជហេយ្យ.

សព្ពេ ធម្មា អនត្តាតិ និព្ពានំ អន្តោករិត្វា វុត្តំ. យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មន្តិ យំ កិញ្ចិ សប្បច្ចយសភាវំ.

សហ គាថាបរិយោសានាតិ គាថាវសានេនេវ សទ្ធិំ. យេតេ ព្រាហ្មណេន សទ្ធិំ ឯកច្ឆន្ទាតិ យេ ឯតេ អជិតមាណវេន កល្យាណឆន្ទេន ឯកជ្ឈាសយា. ឯកប្បយោគាតិ កាយវចីមនោបយោគេហិ ឯកប្បយោគា. ឯកាធិប្បាយាតិ ឯកោ អធិប្បាយោ រុចិ ឯតេសន្តិ ឯកាធិប្បាយា, ឯករុចិកាតិ អត្ថោ. ឯកវាសនវាសិតាតិ អតីតពុទ្ធសាសនេ តេន សទ្ធិំ ភាវិតភាវនា. អនេកបាណសហស្សានន្តិ អនេកេសំ ទេវមនុស្សសង្ខាតានំ បាណសហស្សានំ. វិរជំ វីតមលន្តិ រាគាទិរជវិរហិតំ រាគាទិមលវិរហិតញ្ច.

ធម្មចក្ខុន្តិ ឥធ សោតាបត្តិមគ្គោ អធិប្បេតោ. អញ្ញត្ថ ហេដ្ឋាមគ្គត្តយំ. តស្ស ឧប្បត្តិការណទស្សនត្ថំ ‘‘យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ, សព្ពំ តំ និរោធធម្ម’’ន្តិ អាហ. តញ្ហិ និរោធំ អារម្មណំ កត្វា កិច្ចវសេន ឯវំ សព្ពសង្ខតំ បដិវិជ្ឈន្តំ ឧប្បជ្ជតិ. តស្ស ព្រាហ្មណស្ស អនុបាទាយ អាសវេហិ ចិត្តំ វិមុច្ចីតិ តស្ស ច អជិតព្រាហ្មណស្ស អន្តេវាសិកសហស្សានញ្ច តណ្ហាទីហិ អគ្គហេត្វា កាមាសវាទីហិ មគ្គក្ខណេ ចិត្តំ វិមុច្ចមានំ ផលក្ខណេ វិមុច្ចិ. សហ អរហត្តប្បត្តាតិ អរហត្តប្បត្តិយា ច សហេវ អាយស្មតោ អជិតស្ស ច អន្តេវាសិកសហស្សស្ស ច អជិនជដាវាកចីរតិទណ្ឌកមណ្ឌលុអាទយោ អន្តរធាយិំសុ. សព្ពេវ ឥទ្ធិមយបត្តចីវរធរា ទ្វង្គុលកេសា ឯហិភិក្ខូ ហុត្វា ភគវន្តំ នមស្សមានា បញ្ជលិកា និសីទិំសុ. បាឡិយំ បន អជិតត្ថេរោវ បញ្ញាយតិ. តត្ថ អន្វត្ថបដិបត្តិយាតិ សយំ បច្ចាសីសិតលទ្ធបដិបត្តិយា, និព្ពានលទ្ធភាវេនាតិ អត្ថោ. សេសំ សព្ពត្ថ បាកដមេវ. ឯវំ ភគវា អរហត្តនិកូដេន ទេសនំ និដ្ឋាបេសីតិ.

សទ្ធម្មប្បជ្ជោតិកាយ ចូឡនិទ្ទេស-អដ្ឋកថាយ

អជិតមាណវសុត្តនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.