យំ ពុទ្ធសេដ្ឋោតិគាថាវណ្ណនា

៥. ឯវំ និព្ពានធម្មគុណេន សច្ចំ វត្វា ឥទានិ មគ្គធម្មគុណេន វត្តុមារទ្ធោ ‘‘យំ ពុទ្ធសេដ្ឋោ’’តិ. តត្ថ ‘‘ពុជ្ឈិតា សច្ចានី’’តិអាទិនា នយេន ពុទ្ធោ, ឧត្តមោ បសំសនីយោ ចាតិ សេដ្ឋោ, ពុទ្ធោ ច សោ សេដ្ឋោ ចាតិ ពុទ្ធសេដ្ឋោ, អនុពុទ្ធបច្ចេកពុទ្ធសុតពុទ្ធខ្យេសុ វា ពុទ្ធេសុ សេដ្ឋោតិ ពុទ្ធសេដ្ឋោ. សោ ពុទ្ធសេដ្ឋោ យំ បរិវណ្ណយី ‘‘អដ្ឋង្គិកោវ មគ្គានំ, ខេមំ និព្ពានបត្តិយា’’តិ (ម. និ. ២.២១៥) ច ‘‘អរិយំ វោ, ភិក្ខវេ, សម្មាសមាធិំ ទេសិស្សាមិ សឧបនិសំ សបរិក្ខារ’’ន្តិ (ម. និ. ៣.១៣៦) ច ឯវមាទិនា នយេន តត្ថ តត្ថ បសំសិ បកាសយិ. សុចិន្តិ កិលេសមលសមុច្ឆេទករណតោ អច្ចន្តវោទានំ. សមាធិមានន្តរិកញ្ញមាហូតិ យញ្ច អត្តនោ បវត្តិសមនន្តរំ និយមេនេវ ផលបទានតោ ‘‘អានន្តរិកសមាធី’’តិ អាហុ. ន ហិ មគ្គសមាធិម្ហិ ឧប្បន្នេ តស្ស ផលុប្បត្តិនិសេធកោ កោចិ អន្តរាយោ អត្ថិ. យថាហ –

‘‘អយញ្ច បុគ្គលោ សោតាបត្តិផលសច្ឆិកិរិយាយ បដិបន្នោ អស្ស, កប្បស្ស ច ឧឌ្ឌយ្ហនវេលា អស្ស, នេវ តាវ កប្បោ ឧឌ្ឌយ្ហេយ្យ, យាវាយំ បុគ្គលោ ន សោតាបត្តិផលំ សច្ឆិករោតិ, អយំ វុច្ចតិ បុគ្គលោ ឋិតកប្បី. សព្ពេបិ មគ្គសមង្គិនោ បុគ្គលា ឋិតកប្បិនោ’’តិ (បុ. ប. ១៧).

សមាធិនា តេន សមោ ន វិជ្ជតីតិ តេន ពុទ្ធសេដ្ឋបរិវណ្ណិតេន សុចិនា អានន្តរិកសមាធិនា សមោ រូបាវចរសមាធិ វា អរូបាវចរសមាធិ វា កោចិ ន វិជ្ជតិ. កស្មា? តេសំ ភាវិតត្តា តត្ថ តត្ថ ព្រហ្មលោកេ ឧបបន្នស្សាបិ បុន និរយាទីសុបិ ឧបបត្តិសម្ភវតោ, ឥមស្ស ច អរហត្តសមាធិស្ស ភាវិតត្តា អរិយបុគ្គលស្ស សព្ពូបបត្តិសមុគ្ឃាតសម្ភវតោ. តស្មា សុត្តន្តរេបិ វុត្តំ – ‘‘យាវតា, ភិក្ខវេ, ធម្មា សង្ខតា…បេ… អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ, តេសំ អគ្គមក្ខាយតី’’តិអាទិ (អ. និ. ៤.៣៤; ឥតិវុ. ៩០).

ឯវំ ភគវា អានន្តរិកសមាធិស្ស អញ្ញេហិ សមាធីហិ អសមតំ វត្វា ឥទានិ បុរិមនយេនេវ មគ្គធម្មរតនស្ស អសទិសភាវំ និស្សាយ សច្ចវចនំ បយុញ្ជតិ ‘‘ឥទម្បិ ធម្មេ…បេ… ហោតូ’’តិ. តស្សត្ថោ បុព្ពេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ. ឥមិស្សាបិ គាថាយ អាណា កោដិសតសហស្សចក្កវាឡេសុ អមនុស្សេហិ បដិគ្គហិតាតិ.