១១. តយោជនវត្ថុ

ន អន្តលិក្ខេតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ តយោ ជនេ អារព្ភ កថេសិ.

សត្ថរិ កិរ ជេតវនេ វិហរន្តេ សម្ពហុលា ភិក្ខូ សត្ថុ ទស្សនត្ថាយ អាគច្ឆន្តា ឯកំ គាមំ បិណ្ឌាយ បវិសិំសុ. គាមវាសិនោ តេ សម្បត្តេ អាទាយ អាសនសាលាយ និសីទាបេត្វា យាគុខជ្ជកំ ទត្វា បិណ្ឌបាតវេលំ អាគមយមានា ធម្មំ សុណន្តា និសីទិំសុ. តស្មិំ ខណេ ភត្តំ បចិត្វា សូបព្យញ្ជនំ ធូបយមានាយ ឯកិស្សា ឥត្ថិយា ភាជនតោ អគ្គិជាលា ឧដ្ឋហិត្វា ឆទនំ គណ្ហិ. តតោ ឯកំ តិណករឡំ ឧដ្ឋហិត្វា ជលមានំ អាកាសំ បក្ខន្ទិ. តស្មិំ ខណេ ឯកោ កាកោ អាកាសេន គច្ឆន្តោ តត្ថ គីវំ បវេសេត្វា តិណវល្លិវេឋិតោ ឈាយិត្វា គាមមជ្ឈេ បតិ. ភិក្ខូ តំ ទិស្វា ‘‘អហោ ភារិយំ កម្មំ, បស្សថាវុសោ, កាកេន បត្តំ វិប្បការំ, ឥមិនា កតកម្មំ អញ្ញត្រ សត្ថារា កោ ជានិស្សតិ, សត្ថារមស្ស កម្មំ បុច្ឆិស្សាមា’’តិ ចិន្តេត្វា បក្កមិំសុ.

អបរេសម្បិ ភិក្ខូនំ សត្ថុ ទស្សនត្ថាយ នាវំ អភិរុយ្ហ គច្ឆន្តានំ នាវា សមុទ្ទេ និច្ចលា អដ្ឋាសិ. មនុស្សា ‘‘កាឡកណ្ណិនា ឯត្ថ ភវិតព្ព’’ន្តិ សលាកំ វិចារេសុំ. នាវិកស្ស ច ភរិយា បឋមវយេ ឋិតា ទស្សនីយា បាសាទិកា, សលាកា តស្សា បាបុណិ. ‘‘សលាកំ បុន វិចារេថា’’តិ វត្វា យាវតតិយំ វិចារេសុំ, តិក្ខត្តុម្បិ តស្សា ឯវ បាបុណិ. មនុស្សា ‘‘កិំ, សាមី’’តិ នាវិកស្ស មុខំ ឱលោកេសុំ. នាវិកោ ‘‘ន សក្កា ឯកិស្សា អត្ថាយ មហាជនំ នាសេតុំ, ឧទកេ នំ ខិបថា’’តិ អាហ. សា គហេត្វា ឧទកេ ខិបិយមានា មរណភយតជ្ជិតា វិរវំ អកាសិ. តំ សុត្វា នាវិកោ កោ អត្ថោ ឥមិស្សា អាភរណេហិ នដ្ឋេហិ, សព្ពាភរណានិ ឱមុញ្ចិត្វា ឯកំ បិលោតិកំ និវាសាបេត្វា ឆឌ្ឌេថ នំ, អហំ បនេតំ ឧទកបិដ្ឋេ ប្លវមានំ ទដ្ឋុំ ន សក្ខិស្សាមី តស្មា យថា នំ អហំ ន បស្សាមិ, តថា ឯកំ វាលុកកុដំ គីវាយ ពន្ធិត្វា សមុទ្ទេ ខិបថាតិ. តេ តថា ករិំសុ. តម្បិ បតិតដ្ឋានេយេវ មច្ឆកច្ឆបា វិលុម្បិំសុ. ភិក្ខូ តំ បវត្តិំ ញត្វា ‘‘ឋបេត្វា សត្ថារំ កោ អញ្ញោ ឯតិស្សា ឥត្ថិយា កតកម្មំ ជានិស្សតិ, សត្ថារំ តស្សា កម្មំ បុច្ឆិស្សាមា’’តិ ឥច្ឆិតដ្ឋានំ បត្វា នាវាតោ ឱរុយ្ហ បក្កមិំសុ.

អបរេបិ សត្ត ភិក្ខូ សត្ថុ ទស្សនត្ថាយ គច្ឆន្តា សាយំ ឯកំ វិហារំ បវិសិត្វា វសនដ្ឋានំ បុច្ឆិំសុ. ឯកស្មិញ្ច លេណេ សត្ត មញ្ចា ហោន្តិ. តេសំ តទេវ លភិត្វា តត្ថ និបន្នានំ រត្តិភាគេ កូដាគារមត្តោ បាសាណោ បវដ្ដមានោ អាគន្ត្វា លេណទ្វារំ បិទហិ. នេវាសិកា ភិក្ខូ ‘‘មយំ ឥមំ លេណំ អាគន្តុកភិក្ខូនំ បាបយិម្ហា, អយញ្ច មហាបាសាណោ លេណទ្វារំ បិទហន្តោ អដ្ឋាសិ, អបនេស្សាម ន’’ន្តិ សមន្តា សត្តហិ គាមេហិ មនុស្សេ សន្និបាតេត្វា វាយមន្តាបិ ឋានា ចាលេតុំ នាសក្ខិំសុ. អន្តោ បវិដ្ឋភិក្ខូបិ វាយមិំសុយេវ. ឯវំ សន្តេបិ សត្តាហំ បាសាណំ ចាលេតុំ នាសក្ខិំសុ. អាគន្តុកា សត្តាហំ ឆាតជ្ឈត្តា មហាទុក្ខំ អនុភវិំសុ. សត្តមេ ទិវសេ បាសាណោ សយមេវ បវដ្ដិត្វា អបគតោ. ភិក្ខូ និក្ខមិត្វា ‘‘អម្ហាកំ ឥមំ បាបំ អញ្ញត្រ សត្ថារា កោ ជានិស្សតិ, សត្ថារំ បុច្ឆិស្សាមា’’តិ ចិន្តេត្វា បក្កមិំសុ. តេ បុរិមេហិ សទ្ធិំ អន្តរាមគ្គេ សមាគន្ត្វា សព្ពេ ឯកតោវ សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា វន្ទិត្វា ឯកមន្តំ និសិន្នា សត្ថារា កតបដិសន្ថារា អត្តនា អត្តនា ទិដ្ឋានុភូតានិ ការណានិ បដិបាដិយា បុច្ឆិំសុ.

សត្ថាបិ តេសំ បដិបាដិយា ឯវំ ព្យាកាសិ – ‘‘ភិក្ខវេ, សោ តាវ កាកោ អត្តនា កតកម្មមេវ អនុភោសិ. អតីតកាលេ ហិ ពារាណសិយំ ឯកោ កស្សកោ អត្តនោ គោណំ ទមេន្តោ ទមេតុំ នាសក្ខិ. សោ ហិស្ស គោណោ ថោកំ គន្ត្វា និបជ្ជិ, បោថេត្វា ឧដ្ឋាបិតោបិ ថោកំ គន្ត្វា បុនបិ តថេវ និបជ្ជិ. សោ វាយមិត្វា តំ ទមេតុំ អសក្កោន្តោ កោធាភិភូតោ ហុត្វា ‘ឥតោ ទានិ បដ្ឋាយ សុខំ និបជ្ជិស្សសី’តិ បលាលបិណ្ឌំ វិយ ករោន្តោ បលាលេន តស្ស គីវំ បលិវេឋេត្វា អគ្គិមទាសិ, គោណោ តត្ថេវ ឈាយិត្វា មតោ. តទា, ភិក្ខវេ, តេន កាកេន តំ បាបកម្មំ កតំ. សោ តស្ស វិបាកេន ទីឃរត្តំ និរយេ បច្ចិត្វា វិបាកាវសេសេន សត្តក្ខត្តុំ កាកយោនិយំ និព្ពត្តិត្វា ឯវមេវ អាកាសេ ឈាយិត្វាវ មតោ’’តិ.

សាបិ, ភិក្ខវេ, ឥត្ថី អត្តនា កតកម្មមេវ អនុភោសិ. សា ហិ អតីតេ ពារាណសិយំ ឯកស្ស គហបតិកស្ស ភរិយា ឧទកហរណកោដ្ដនបចនាទីនិ សព្ពកិច្ចានិ សហត្ថេនេវ អកាសិ. តស្សា ឯកោ សុនខោ តំ គេហេ សព្ពកិច្ចានិ កុរុមានំ ឱលោកេន្តោវ និសីទតិ. ខេត្តេ ភត្តំ ហរន្តិយា ទារុបណ្ណាទីនំ វា អត្ថាយ អរញ្ញំ គច្ឆន្តិយា តាយ សទ្ធិំយេវ គច្ឆតិ. តំ ទិស្វា ទហរមនុស្សា ‘‘អម្ភោ និក្ខន្តោ សុនខលុទ្ទកោ, អជ្ជ មយំ មំសេន ភុញ្ជិស្សាមា’’តិ ឧប្បណ្ឌេន្តិ. សា តេសំ កថាយ មង្កុ ហុត្វា សុនខំ លេឌ្ឌុទណ្ឌាទីហិ បហរិត្វា បលាបេតិ, សុនខោ និវត្តិត្វា បុន អនុពន្ធតិ. សោ កិរស្សា តតិយេ អត្តភាវេ ភត្តា អហោសិ, តស្មា សិនេហំ ឆិន្ទិតុំ ន សក្កោតិ. កិញ្ចាបិ ហិ អនមតគ្គេ សំសារេ ជាយា វា បតិ វា អភូតបុព្ពា នាម នត្ថិ, អវិទូរេ បន អត្តភាវេ ញាតកេសុ អធិមត្តោ សិនេហោ ហោតិ, តស្មា សោ សុនខោ តំ វិជហិតុំ ន សក្កោតិ. សា តស្ស កុជ្ឈិត្វា ខេត្តំ សាមិកស្ស យាគុំ ហរមានា រជ្ជុំ ឧច្ឆង្គេ ឋបេត្វា អគមាសិ, សុនខោ តាយេវ សទ្ធិំ គតោ. សា សាមិកស្ស យាគុំ ទត្វា តុច្ឆកុដំ អាទាយ ឯកំ ឧទកដ្ឋានំ គន្ត្វា កុដំ វាលុកាយ បូរេត្វា សមីបេ ឱលោកេត្វា ឋិតស្ស សុនខស្ស សទ្ទមកាសិ. សុនខោ ‘‘ចិរស្សំ វត មេ អជ្ជ មធុរកថា លទ្ធា’’តិ នង្គុដ្ឋំ ចាលេន្តោ តំ ឧបសង្កមិ. សា តំ គីវាយំ ទឡ្ហំ គហេត្វា ឯកាយ រជ្ជុកោដិយា កុដំ ពន្ធិត្វា ឯកំ រជ្ជុកោដិំ សុនខស្ស គីវាយំ ពន្ធិត្វា កុដំ ឧទកាភិមុខំ បវដ្ដេសិ. សុនខោ កុដំ អនុពន្ធន្តោ ឧទកេ បតិត្វា តត្ថេវ កាលមកាសិ. សា តស្ស កម្មស្ស វិបាកេន ទីឃរត្តំ និរយេ បច្ចិត្វា វិបាកាវសេសេន អត្តភាវសតេ វាលុកកុដំ គីវាយំ ពន្ធិត្វា ឧទកេ បក្ខិត្តា កាលមកាសីតិ.

តុម្ហេហិបិ, ភិក្ខវេ, អត្តនា កតកម្មមេវ អនុភូតំ. អតីតស្មិញ្ហិ ពារាណសិវាសិនោ សត្ត គោបាលកទារកា ឯកស្មិំ អដវិបទេសេ សត្តាហវារេន គាវិយោ វិចរន្តា ឯកទិវសំ គាវិយោ វិចារេត្វា អាគច្ឆន្តា ឯកំ មហាគោធំ ទិស្វា អនុពន្ធិំសុ. គោធា បលាយិត្វា ឯកំ វម្មិកំ បាវិសិ. តស្ស បន វម្មិកស្ស សត្ត ឆិទ្ទានិ, ទារកា ‘‘មយំ ទានិ គហេតុំ ន សក្ខិស្សាម, ស្វេ អាគន្ត្វា គណ្ហិស្សាមា’’តិ ឯកេកោ ឯកេកំ សាខភង្គមុដ្ឋិំ អាទាយ សត្តបិ ជនា សត្ត ឆិទ្ទានិ បិទហិត្វា បក្កមិំសុ. តេ បុនទិវសេ តំ គោធំ អមនសិកត្វា អញ្ញស្មិំ បទេសេ គាវិយោ វិចារេត្វា សត្តមេ ទិវសេ គាវិយោ អាទាយ គច្ឆន្តា តំ វម្មិកំ ទិស្វា សតិំ បដិលភិត្វា ‘‘កា នុ ខោ តស្សា គោធាយ បវត្តី’’តិ អត្តនា អត្តនា បិទហិតានិ ឆិទ្ទានិ វិវរិំសុ. គោធា ជីវិតេ និរាលយា ហុត្វា អដ្ឋិចម្មាវសេសា បវេធមានា និក្ខមិ. តេ តំ ទិស្វា អនុកម្បំ កត្វា ‘‘មា នំ មារេថ, សត្តាហំ ឆិន្នភត្តា ជាតា’’តិ តស្សា បិដ្ឋិំ បរិមជ្ជិត្វា ‘‘សុខេន គច្ឆាហី’’តិ វិស្សជ្ជេសុំ. តេ គោធាយ អមារិតត្តា និរយេ តាវ ន បច្ចិំសុ. តេ បន សត្ត ជនា ឯកតោ ហុត្វា ចុទ្ទសសុ អត្តភាវេសុ សត្ត សត្ត ទិវសានិ ឆិន្នភត្តា អហេសុំ. តទា, ភិក្ខវេ, តុម្ហេហិ សត្តហិ គោបាលកេហិ ហុត្វា តំ កម្មំ កតន្តិ. ឯវំ សត្ថា តេហិ បុដ្ឋបុដ្ឋំ បញ្ហំ ព្យាកាសិ.

អថេកោ ភិក្ខុ សត្ថារំ អាហ – ‘‘កិំ បន, ភន្តេ, បាបកម្មំ កត្វា អាកាសេ ឧប្បតិតស្សបិ សមុទ្ទំ បក្ខន្ទស្សាបិ បព្ពតន្តរំ បវិដ្ឋស្សាបិ មោក្ខោ នត្ថី’’តិ. សត្ថា ‘‘ឯវមេតំ, ភិក្ខវេ, អាកាសាទីសុបិ ឯកបទេសោបិ នត្ថិ, យត្ថ ឋិតោ បាបកម្មតោ មុច្ចេយ្យា’’តិ វត្វា អនុសន្ធិំ ឃដេត្វា ធម្មំ ទេសេន្តោ ឥមំ គាថមាហ –

១២៧. ‘‘ន អន្តលិក្ខេ ន សមុទ្ទមជ្ឈេ, ន បព្ពតានំ វិវរំ បវិស្ស;

ន វិជ្ជតី សោ ជគតិប្បទេសោ, យត្ថដ្ឋិតោ មុច្ចេយ្យ បាបកម្មា’’តិ.

តស្សត្ថោ – សចេ ហិ កោចិ ‘‘ឥមិនា ឧបាយេន បាបកម្មតោ មុច្ចិស្សាមី’’តិ អន្តលិក្ខេ វា និសីទេយ្យ, ចតុរាសីតិយោជនសហស្សគម្ភីរំ មហាសមុទ្ទំ វា បវិសេយ្យ, បព្ពតន្តរេ វា និសីទេយ្យ, នេវ បាបកម្មតោ មុច្ចេយ្យ. បុរត្ថិមាទីសុ ជគតិបទេសេសុ បថវីភាគេសុ ន សោ វាលគ្គមត្តោបិ ឱកាសោ អត្ថិ, យត្ថ ឋិតោ បាបកម្មតោ មុច្ចិតុំ សក្កុណេយ្យាតិ.

ទេសនាវសានេ តេ ភិក្ខូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសុ, សម្បត្តមហាជនស្សាបិ សាត្ថិកា ធម្មទេសនា អហោសីតិ.

តយោជនវត្ថុ ឯកាទសមំ.