៨. សោភិតពុទ្ធវំសវណ្ណនា

តស្ស បន អបរភាគេ តស្ស សាសនេបិ អន្តរហិតេ សោភិតោ នាម ពោធិសត្តោ កប្បសតសហស្សាធិកានិ ចត្តារិ អសង្ខ្យេយ្យានិ បារមិយោ បូរេត្វា តុសិតបុរេ និព្ពត្តិត្វា តត្ថ យាវតាយុកំ ឋត្វា ទេវេហិ អាយាចិតោ តុសិតបុរតោ ចវិត្វា សុធម្មនគរេ សុធម្មរាជស្ស កុលេ សុធម្មាយ នាម ទេវិយា កុច្ឆិស្មិំ បដិសន្ធិំ អគ្គហេសិ. សោ ទសន្នំ មាសានំ អច្ចយេន សុធម្មុយ្យានេ មាតុកុច្ឆិតោ បរិសុទ្ធវិរាជិតឃនមេឃបដលតោ បុណ្ណចន្ទោ វិយ និក្ខមិ. តស្ស បដិសន្ធិយំ ជាតិយញ្ច បាដិហារិយានិ បុព្ពេ វុត្តប្បការានិ.

សោ ទសវស្សសហស្សានិ អគារំ អជ្ឈាវសិត្វា សត្តត្តិំសនាដកិត្ថិសហស្សានំ អគ្គាយ អគ្គមហេសិយា មខិលទេវិយា កុច្ឆិស្មិំ សីហកុមារេ នាម បុត្តេ ឧប្បន្នេ ចត្តារិ និមិត្តានិ ទិស្វា សញ្ជាតសំវេគោ បាសាទេយេវ បព្ពជិត្វា តត្ថេវ អានាបានស្សតិសមាធិំ ភាវេត្វា ចត្តារិ ឈានានិ បដិលភិត្វា សត្តាហំ តត្ថេវ បធានចរិយមចរិ. តតោ មខិលមហាទេវិយា ទិន្នំ បរមមធុរំ មធុបាយាសំ បរិភុញ្ជិត្វា អភិនិក្ខមនត្ថាយ ចិត្តមុប្បាទេសិ – ‘‘អយំ បាសាទោ អលង្កតបដិយត្តោ មហាជនស្ស បស្សន្តស្សេវ អាកាសេន គន្ត្វា ពោធិរុក្ខំ មជ្ឈេកត្វា បថវិយំ ឱតរតុ, ឥមា ច ឥត្ថិយោ មយិ ពោធិមូលេ និសិន្នេ អវុត្តា សយមេវ បាសាទតោ និក្ខមន្តូ’’តិ. សហចិត្តុប្បាទា បាសាទោ ច សុធម្មរាជភវនតោ ឧប្បតិត្វា អសិតញ្ជនសង្កាសមាកាសមព្ភុគ្គញ្ឆិ. សោ សមោសរិតសុរភិកុសុមទាមសមលង្កតបាសាទតលោ សកលម្បិ គគនតលំ សមលង្កុរុមានោ វិយ កនករសធារាសទិសរុចិរករនិករោ ទិវសករោ វិយ ច សរទសមយរជនិករោ វិយ ច វិរោចមានោ វិលម្ពមានវិវិធវិចិត្តកិង្កិណិកជាលោ យស្ស កិរ វាតេរិតស្ស សុកុសលជនវាទិតស្ស បញ្ចង្គិកស្ស តុរិយស្ស វិយ សទ្ទោ វគ្គុ ច រជនីយោ ច កមនីយោ ច អហោសិ.

ទូរតោ បដ្ឋាយ សុយ្យមានេន មធុរេន សរេន សត្តានំ សោតានិ ឱទហមានោ ឃរចច្ចរចតុក្កវីថិអាទីសុ ឋត្វា បវត្តិតកថាសល្លាបេសុ មនុស្សេសុ នាតិនីចេន នាតិឧច្ចេន តរុវរវនមត្ថកាវិទូរេនាកាសេន បលោភយមានោ វិយ តរុវរសាខានានារតនជុតិវិសរសមុជ្ជលេន វណ្ណេន ជននយនានិ អាកឌ្ឍេន្តោ វិយ ច បុញ្ញានុភាវំ សមុគ្ឃោសយន្តោ វិយ ច គគនតលំ បដិបជ្ជិ. តត្ថ នាដកិត្ថិយោបិ បញ្ចង្គិកស្ស វរតុរិយស្ស មធុរេន សរេន ឧបគាយិំសុ ចេវ វិលបិំសុ ច. ចតុរង្គិនី កិរស្ស សេនាបិ អលង្ការ-កាយាភរណ-ជុតិ-សមុទយ-សមុជ្ជោតនានាវិរាគ-សុរភិកុសុមវសនាភរណសោភិតា អមរវរសេនា វិយ បរមរុចិរទស្សនា ធរណី វិយ គគនតលេន បាសាទំ បរិវារេត្វា អគមាសិ.

តតោ បាសាទោ គន្ត្វា អដ្ឋាសីតិហត្ថុព្ពេធំ ឧជុវិបុលវដ្ដក្ខន្ធំ កុសុមបល្លវមកុលសមលង្កតំ នាគរុក្ខំ មជ្ឈេកត្វា ឱតរិត្វា ភូមិយំ បតិដ្ឋហិ. នាដកិត្ថិយោ ច កេនចិ អវុត្តាវ តតោ បាសាទតោ ឱតរិត្វា បក្កមិំសុ. អនេកគុណសោភិតោ កិរ សោភិតោបិ មហាបុរិសោ មហាជនកតបរិវារោយេវ រត្តិយា តីសុ យាមេសុ តិស្សោ វិជ្ជាយោ ឧប្បាទេសិ. មារពលំ បនស្ស ធម្មតាពលេនេវ យថាគតមគមាសិ. បាសាទោ បន តត្ថេវ អដ្ឋាសិ. សោភិតោ បន ភគវតា សម្ពោធិំ បត្វា – ‘‘អនេកជាតិសំសារំ…បេ… តណ្ហានំ ខយមជ្ឈគា’’តិ ឧទានំ ឧទានេត្វា ពោធិសមីបេយេវ សត្តសត្តាហំ វីតិនាមេត្វា ព្រហ្មុនោ ធម្មជ្ឈេសនំ បដិជានិត្វា – ‘‘កស្ស នុ ខោ បឋមំ ធម្មំ ទេសេយ្យ’’ន្តិ ពុទ្ធចក្ខុនា ឱលោកេន្តោ អត្តនោ វេមាតិកេ កនិដ្ឋភាតិកេ អសមកុមារញ្ច សុនេត្តកុមារញ្ច ទិស្វា – ‘‘ឥមេ ទ្វេ កុមារា ឧបនិស្សយសម្បន្នា គម្ភីរំ និបុណំ ធម្មំ បដិវិជ្ឈិតុំ សមត្ថា, ហន្ទាហំ ឥមេសំ ធម្មំ ទេសេយ្យ’’ន្តិ អាកាសេនាគន្ត្វា សុធម្មុយ្យានេ ឱតរិត្វា ទ្វេបិ កុមារេ ឧយ្យានបាលេន បក្កោសាបេត្វា តេហិ សបរិវារេហិ បរិវុតោ មហាជនមជ្ឈេ ធម្មចក្កំ បវត្តេសិ. តេន វុត្តំ –

១. ‘‘រេវតស្ស អបរេន, សោភិតោ នាម នាយកោ;

សមាហិតោ សន្តចិត្តោ, អសមោ អប្បដិបុគ្គលោ.

២. ‘‘សោ ជិនោ សកគេហម្ហិ, មានសំ វិនិវត្តយិ;

បត្វាន កេវលំ ពោធិំ, ធម្មចក្កំ បវត្តយិ.

៣. ‘‘យាវ ហេដ្ឋា អវីចិតោ, ភវគ្គា ចាបិ ឧទ្ធតោ;

ឯត្ថន្តរេ ឯកបរិសា, អហោសិ ធម្មទេសនេ.

៤. ‘‘តាយ បរិសាយ សម្ពុទ្ធោ, ធម្មចក្កំ បវត្តយិ;

គណនាយ ន វត្តព្ពោ, បឋមាភិសមយោ អហូ’’តិ.

តត្ថ សកគេហម្ហីតិ អត្តនោ ភវនេយេវ, អន្តោបាសាទតលេយេវាតិ អត្ថោ. មានសំ វិនិវត្តយីតិ ចិត្តំ បរិវត្តេសិ, សកគេហេ ឋត្វា សត្តទិវសព្ភន្តរេយេវ បុថុជ្ជនភាវតោ ចិត្តំ វិនិវត្តេត្វា ពុទ្ធត្តំ បាបុណីតិ អត្ថោ. ហេដ្ឋាតិ ហេដ្ឋតោ. ភវគ្គាតិ អកនិដ្ឋភវនតោ. តាយ បរិសាយាតិ តស្សា បរិសាយ មជ្ឈេ. គណនាយ ន វត្តព្ពោតិ គណនបថមតីតាតិ អត្ថោ. បឋមាភិសមយោតិ បឋមោ ធម្មាភិសមយោ. អហូតិ គណនាយ ន វត្តព្ពា បរិសា អហោសីតិ អត្ថោ. ‘‘បឋមេ អភិសមិំសុយេវា’’តិបិ បាឋោ, តស្ស បឋមធម្មទេសនេ អភិសមិំសុ យេ ជនា, តេ គណនាយ ន វត្តព្ពាតិ អត្ថោ.

អថាបរេន សមយេន សុទស្សននគរទ្វារេ ចិត្តបាដលិយា មូលេ យមកបាដិហារិយំ កត្វា នវកនកមណិមយភវនេ តាវតិំសភវនេ បារិច្ឆត្តកមូលេ បណ្ឌុកម្ពលសិលាតលេ និសីទិត្វា អភិធម្មំ ទេសេសិ. ទេសនាបរិយោសានេ នវុតិកោដិសហស្សានំ ធម្មាភិសមយោ អហោសិ. អយំ ទុតិយោ អភិសមយោ អហោសិ. តេន វុត្តំ –

៥. ‘‘តតោ បរម្បិ ទេសេន្តេ, មរូនញ្ច សមាគមេ;

នវុតិកោដិសហស្សានំ, ទុតិយាភិសមយោ អហូ’’តិ.

អថាបរេន សមយេន សុទស្សននគរេ ជយសេនោ នាម រាជកុមារោ យោជនប្បមាណំ វិហារំ ការេត្វា អសោកស្សកណ្ណចម្បកនាគបុន្នាគវកុលសុរភិចូតបនសាសនសាលកុន្ទ- សហការករវីរាទិតរុវរនិរន្តរំ អារាមំ រោបេត្វា ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស និយ្យាតេសិ. ទានានុមោទនំ កត្វា យាគំ វណ្ណេត្វា ភគវា ធម្មំ ទេសេសិ. តទា កោដិសតសហស្សសត្តនិកាយស្ស ធម្មាភិសមយោ អហោសិ. អយំ តតិយាភិសមយោ អហោសិ. តេន វុត្តំ –

៦. ‘‘បុនាបរំ រាជបុត្តោ, ជយសេនោ នាម ខត្តិយោ;

អារាមំ រោបយិត្វាន, ពុទ្ធេ និយ្យាតយី តទា.

៧. ‘‘តស្ស យាគំ បកិត្តេន្តោ, ធម្មំ ទេសេសិ ចក្ខុមា;

តទា កោដិសហស្សានំ, តតិយាភិសមយោ អហូ’’តិ.

បុន ឧគ្គតោ នាម រាជា សុនន្ទនគរេ សុនន្ទំ នាម វិហារំ ការេត្វា ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស អទាសិ. តស្មិំ ទានេ ឯហិភិក្ខុបព្ពជ្ជាយ បព្ពជិតានំ កោដិសតំ អរហន្តានំ សន្និបាតោ, តេសំ មជ្ឈេ សោភិតោ ភគវា បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិ. អយំ បឋមោ សន្និបាតោ អហោសិ. បុន មេខលានគរេ ធម្មគណោ ធម្មគណារាមំ នាម បវរារាមំ មហាវិហារំ ការេត្វា ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស ទត្វា សហ សព្ពបរិក្ខារេហិ ទានំ អទាសិ. តស្មិំ សមាគមេ ឯហិភិក្ខុភាវេន បព្ពជិតានំ នវុតិយា អរហន្តកោដីនំ សន្និបាតេ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិ. អយំ ទុតិយោ សន្និបាតោ អហោសិ. យទា បន ភគវា ទសសតនយនបុរេ វស្សំ វសិត្វា បវារណាយ សុរវរបរិវុតោ ឱតរិ, តទា អសីតិយា អរហន្តកោដីហិ សទ្ធិំ ចតុរង្គិកេ សន្និបាតេ បវារេសិ. អយំ តតិយោ សន្និបាតោ អហោសិ. តេន វុត្តំ –

៨. ‘‘សន្និបាតា តយោ អាសុំ, សោភិតស្ស មហេសិនោ;

ខីណាសវានំ វិមលានំ, សន្តចិត្តាន តាទិនំ.

៩. ‘‘ឧគ្គតោ នាម សោ រាជា, ទានំ ទេតិ នរុត្តមេ;

តម្ហិ ទានេ សមាគញ្ឆុំ, អរហន្តា សតកោដិយោ.

១០. ‘‘បុនាបរំ បុរគណោ, ទេតិ ទានំ នរុត្តមេ;

តទា នវុតិកោដីនំ, ទុតិយោ អាសិ សមាគមោ.

១១. ‘‘ទេវលោកេ វសិត្វាន, យទា ឱរោហតី ជិនោ;

តទា អសីតិកោដីនំ, តតិយោ អាសិ សមាគមោ’’តិ.

តទា កិរ អម្ហាកំ ពោធិសត្តោ រម្មវតីនគរេ ឧភតោ សុជាតោ ‘សុជាតោ’ នាម ព្រាហ្មណោ ហុត្វា សោភិតស្ស ភគវតោ ធម្មទេសនំ សុត្វា សរណេសុ បតិដ្ឋាយ ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស តេមាសំ មហាទានមទាសិ. សោបិ នំ ‘‘អនាគតេ គោតមោ នាម ពុទ្ធោ ភវិស្សតី’’តិ ព្យាកាសិ. តេន វុត្តំ –

១២. ‘‘អហំ តេន សមយេន, សុជាតោ នាម ព្រាហ្មណោ;

តទា សសាវកំ ពុទ្ធំ, អន្នបានេន តប្បយិំ.

១៣. ‘‘សោបិ មំ ពុទ្ធោ ព្យាកាសិ, សោភិតោ លោកនាយកោ;

អបរិមេយ្យិតោ កប្បេ, អយំ ពុទ្ធោ ភវិស្សតិ.

១៤. ‘‘បធានំ បទហិត្វាន…បេ… ហេស្សាម សម្មុខា ឥមំ.

១៥. ‘‘តស្សាបិ វចនំ សុត្វា, ហដ្ឋោ សំវិគ្គមានសោ;

តមេវត្ថមនុប្បត្តិយា, ឧគ្គំ ធិតិមកាសហ’’ន្តិ.

តត្ថ តមេវត្ថមនុប្បត្តិយាតិ តស្ស ពុទ្ធត្តស្ស អនុប្បត្តិអត្ថំ, តស្ស បន សោភិតពុទ្ធស្ស – ‘‘អនាគតេ អយំ គោតមោ នាម ពុទ្ធោ ភវិស្សតី’’តិ វចនំ សុត្វា ‘‘អវិតថវចនា ហិ ពុទ្ធា’’តិ ពុទ្ធត្តប្បត្តិអត្ថន្តិ អត្ថោ. ឧគ្គន្តិ តិព្ពំ ឃោរំ. ធិតិន្តិ វីរិយំ. អកាសហន្តិ អកាសិំ អហំ.

តស្ស បន សោភិតស្ស ភគវតោ សុធម្មំ នាម នគរំ អហោសិ, បិតា សុធម្មោ នាម រាជា, មាតា សុធម្មា នាម ទេវី, អសមោ ច សុនេត្តោ ច ទ្វេ អគ្គសាវកា, អនោមោ នាមុបដ្ឋាកោ, នកុលា ច សុជាតា ច ទ្វេ អគ្គសាវិកា, នាគរុក្ខោ ពោធិ, អដ្ឋបណ្ណាសហត្ថុព្ពេធំ សរីរំ អហោសិ, នវុតិវស្សសហស្សានិ អាយុប្បមាណំ, មខិលា នាមស្ស មហាទេវី, សីហកុមារោ នាម អត្រជោ, នាដកិត្ថីនំ សត្តត្តិំសសហស្សានិ នវវស្សសហស្សានិ អគារំ អជ្ឈាវសិ. បាសាទេន អភិនិក្ខមិ. ជយសេនោ នាម រាជា ឧបដ្ឋាកោ. សេតារាមេ កិរ វសីតិ. តេន វុត្តំ –

១៦. ‘‘សុធម្មំ នាម នគរំ, សុធម្មោ នាម ខត្តិយោ;

សុធម្មា នាម ជនិកា, សោភិតស្ស មហេសិនោ.

២១. ‘‘អសមោ ច សុនេត្តោ ច, អហេសុំ អគ្គសាវកា;

អនោមោ នាមុបដ្ឋាកោ, សោភិតស្ស មហេសិនោ.

២២. ‘‘នកុលា ច សុជាតា ច, អហេសុំ អគ្គសាវិកា;

ពុជ្ឈមានោ ច សោ ពុទ្ធោ, នាគមូលេ អពុជ្ឈថ.

២៤. ‘‘អដ្ឋបណ្ណាសរតនំ, អច្ចុគ្គតោ មហាមុនិ;

ឱភាសេតិ ទិសា សព្ពា, សតរំសីវ ឧគ្គតោ.

២៥. ‘‘តថា សុផុល្លំ បវនំ, នានាគន្ធេហិ ធូបិតំ;

តថេវ តស្ស បាវចនំ, សីលគន្ធេហិ ធូបិតំ.

២៦. ‘‘យថាបិ សាគរោ នាម, ទស្សនេន អតប្បិយោ;

តថេវ តស្ស បាវចនំ, សវនេន អតប្បិយំ.

២៧. ‘‘នវុតិវស្សសហស្សានិ, អាយុ វិជ្ជតិ តាវទេ;

តាវតា តិដ្ឋមានោ សោ, តារេសិ ជនតំ ពហុំ.

២៨. ‘‘ឱវាទំ អនុសិដ្ឋិញ្ច, ទត្វាន សេសកេ ជនេ;

ហុតាសនោវ តាបេត្វា, និព្ពុតោ សោ សសាវកោ.

២៩. ‘‘សោ ច ពុទ្ធោ អសមសមោ, តេបិ សាវកា ពលប្បត្តា;

សព្ពំ តមន្តរហិតំ, ននុ រិត្តា សព្ពសង្ខារា’’តិ.

តត្ថ សតរំសីវាតិអាទិច្ចោ វិយ, សព្ពា ទិសា ឱភាសេតីតិ អត្ថោ. បវនន្តិ មហាវនំ. ធូបិតន្តិ វាសិតំ គន្ធិតំ. អតប្បិយោតិ អតិត្តិករោ, អតិត្តិជននោ វា. តាវទេតិ តស្មិំ កាលេ, តាវតកំ កាលន្តិ អត្ថោ. តារេសីតិ តារយី. ឱវាទន្តិ សកិំ វាទោ ឱវាទោ នាម. អនុសិដ្ឋិន្តិ បុនប្បុនំ វចនំ អនុសិដ្ឋិ នាម. សេសកេ ជនេតិ សច្ចប្បដិវេធំ អប្បត្តស្ស សេសជនស្ស, សាមិអត្ថេ ភុម្មវចនំ. ហុតាសនោវ តាបេត្វាតិ អគ្គិ វិយ តប្បេត្វា. អយមេវ វា បាឋោ, ឧបាទានក្ខយា ភគវា បរិនិព្ពុតោតិ អត្ថោ. សេសគាថាសុ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

សោភិតពុទ្ធវំសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

និដ្ឋិតោ ឆដ្ឋោ ពុទ្ធវំសោ.