១១. នារទពុទ្ធវំសវណ្ណនា

បទុមពុទ្ធេ បន បរិនិព្ពុតេ តស្ស សាសនេ ច អន្តរហិតេ វស្សសតសហស្សាយុកា មនុស្សា អនុក្កមេន បរិហាយមានា ទសវស្សាយុកា អហេសុំ. បុន វឌ្ឍិត្វា អសង្ខ្យេយ្យាយុកា ហុត្វា បរិហាយមានា នវុតិវស្សសហស្សាយុកា អហេសុំ. តទា ទសពលធរោ តេវិជ្ជោ ចតុវេសារជ្ជវិសារទោ វិមុត្តិសារទោ នារទោ នាម នរសត្តុត្តមោ សត្ថា លោកេ ឧទបាទិ. សោ ចត្តារិ អសង្ខ្យេយ្យានិ កប្បសតសហស្សញ្ច បារមិយោ បូរេត្វា តុសិតភវនេ និព្ពត្តិត្វា តតោ ចវិត្វា ធញ្ញវតី នាម នគរេ សកវីរិយវិជិតវាសុទេវស្ស សុទេវស្ស នាម រញ្ញោ កុលេ អគ្គមហេសិយា និរូបមាយ អនោមាយ នាម ទេវិយា កុច្ឆិស្មិំ បដិសន្ធិំ អគ្គហេសិ. សោ ទសន្នំ មាសានំ អច្ចយេន ធនញ្ជយុយ្យានេ មាតុកុច្ឆិតោ និក្ខមិ. នាមគ្គហណទិវសេ បន នាមករណេ កយិរមានេ សកលជម្ពុទីបេ មនុស្សានំ ឧបភោគក្ខមានិ អនុរូបានិ អាភរណានិ អាកាសតោ កប្បរុក្ខាទីហិ បតិំសុ. តេនស្ស នរានំ អរហានិ អាភរណានិ អទាសីតិ ‘‘នារទោ’’តិ នាមំ អកំសុ.

សោ នវវស្សសហស្សានិ អគារមជ្ឈេ វសិ. វិជិតោ វិជិតាវី វិជិតាភិរាមោតិ តិណ្ណំ ឧតូនំ អនុច្ឆវិកា តយោ បាសាទា អហេសុំ. តស្ស នារទកុមារស្ស កុលសីលាចាររូបសម្បន្នំ មនោនុកូលំ វិជិតសេនំ នាម អតិវិយ ធញ្ញំ ខត្តិយកញ្ញំ អគ្គមហេសិំ អកំសុ. តំ អាទិំ កត្វា វីសតិសហស្សាធិកំ ឥត្ថីនំ សតសហស្សំ អហោសិ. តស្សា វិជិតសេនាយ ទេវិយា សព្ពលោកានន្ទករេ នន្ទុត្តរកុមារេ នាម ជាតេ សោ ចត្តារិ និមិត្តានិ ទិស្វា ចតុរង្គិនិយា មហតិយា សេនាយ បរិវុតោ នានាវិរាគតនុវរវសននិវសនោ អាមុក្កមុត្តាហារមណិកុណ្ឌលោ វរកេយូរមកុដកដកធរោ បរមសុរភិគន្ធកុសុមសមលង្កតោ បទសាវ ឧយ្យានំ គន្ត្វា សព្ពាភរណានិ ឱមុញ្ចិត្វា ភណ្ឌាគារិកស្ស ហត្ថេ ទត្វា សយមេវ វិមលនីលកុវលយទលសទិសេនាតិនិសិតេនាសិនា បរមរុចិររតនវិចិត្តំ សកេសមកុដំ ឆិន្ទិត្វា គគនតលេ ខិបិ. តំ សក្កោ ទេវរាជា សុវណ្ណចង្កោដកេន បដិគ្គហេត្វា តាវតិំសភវនំ នេត្វា តិយោជនុព្ពេធំ សិនេរុមុទ្ធនិ សត្តរតនមយំ ចេតិយំ អកាសិ.

មហាបុរិសោ បន ទេវទត្តានិ កាសាយានិ វត្ថានិ បរិទហិត្វា តត្ថេវ ឧយ្យានេ បព្ពជិ. បុរិសសតសហស្សា ច តំ អនុបព្ពជិំសុ. សោ សត្តាហំ តត្ថេវ បធានចរិយំ ចរិត្វា វិសាខបុណ្ណមាយ វិជិតសេនាយ អគ្គមហេសិយា ទិន្នំ បាយាសំ បរិភុញ្ជិត្វា តត្ថេវ ឧយ្យានេ ទិវាវិហារំ កត្វា សុទស្សនុយ្យានបាលេន ទិន្នា អដ្ឋ តិណមុដ្ឋិយោ គហេត្វា មហាសោណពោធិំ បទក្ខិណំ កត្វា អដ្ឋបណ្ណាសហត្ថវិត្ថតំ តិណសន្ថរំ សន្ថរិត្វា និសីទិត្វា មារពលំ វិធមិត្វា តីសុ យាមេសុ តិស្សោ វិជ្ជា ឧប្បាទេត្វា សព្ពញ្ញុតញ្ញាណំ បដិវិជ្ឈិត្វា – ‘‘អនេកជាតិសំសារំ…បេ… តណ្ហានំ ខយមជ្ឈគា’’តិ ឧទានំ ឧទានេត្វា សត្តសត្តាហានិ វីតិនាមេត្វា ព្រហ្មុនោ យាចិតោ បដិញ្ញំ ទត្វា ធនញ្ជយុយ្យានេ អត្តនា សហ បព្ពជិតេហិ សតសហស្សភិក្ខូហិ បរិវុតោ តត្ថ ធម្មចក្កំ បវត្តេសិ. តទា កោដិសតសហស្សានំ ធម្មាភិសមយោ អហោសិ. តេន វុត្តំ –

១. ‘‘បទុមស្ស អបរេន, សម្ពុទ្ធោ ទ្វិបទុត្តមោ;

នារទោ នាម នាមេន, អសមោ អប្បដិបុគ្គលោ.

២. ‘‘សោ ពុទ្ធោ ចក្កវត្តិស្ស, ជេដ្ឋោ ទយិតឱរសោ;

អាមុក្កមាលាភរណោ, ឧយ្យានំ ឧបសង្កមិ.

៣. ‘‘តត្ថាសិ រុក្ខោ យសវិបុលោ, អភិរូបោ ព្រហ្មា សុចិ;

តមជ្ឈប្បត្វា ឧបនិសីទិ, មហាសោណស្ស ហេដ្ឋតោ.

៤. ‘‘តត្ថ ញាណវរុប្បជ្ជិ, អនន្តំ វជិរូបមំ;

តេន វិចិនិ សង្ខារេ, ឧក្កុជ្ជមវកុជ្ជកំ.

៥. ‘‘តត្ថ សព្ពកិលេសានិ, អសេសមភិវាហយិ;

បាបុណី កេវលំ ពោធិំ, ពុទ្ធញាណេ ច ចុទ្ទស.

៦. ‘‘បាបុណិត្វាន សម្ពោធិំ, ធម្មចក្កំ បវត្តយិ;

កោដិសតសហស្សានំ, បឋមាភិសមយោ អហូ’’តិ.

តត្ថ ចក្កវត្តិស្សាតិ ចក្កវត្តិរញ្ញោ. ជេដ្ឋោតិ បុព្ពជោ. ទយិតឱរសោតិ ទយិតោ បិយោ ឱរសោ បុត្តោ, ទយិតោ ឱរសិ គហេត្វា លាលិតោ បុត្តោ ទយិតឱរសោ នាម. អាមុក្កមាលាភរណោតិ អាមុក្កមុត្តាហារកេយូរកដកមកុដកុណ្ឌលមាលោ. ឧយ្យានន្តិ ពហិនគរេ ធនញ្ជយុយ្យានំ នាមារាមំ អគមាសិ.

តត្ថាសិ រុក្ខោតិ តស្មិំ ឧយ្យានេ ឯកោ កិរ រុក្ខោ រត្តសោណោ នាម អហោសិ. សោ កិរ នវុតិហត្ថុព្ពេធោ សមវដ្ដក្ខន្ធោ សម្បន្នវិវិធវិដបសាខោ នីលពហលវិបុលបលាសោ សន្ទច្ឆាយោ ទេវតាធិវុដ្ឋត្តា វិគតវិវិធវិហគគណសញ្ចារោ ធរណីតលតិលកភូតោ តរុរជ្ជំ វិយ កុរុមានោ បរមរមណីយទស្សនោ រត្តកុសុមសមលង្កតសព្ពសាខោ ទេវមនុស្សនយនរសាយនភូតោ អហោសិ. យសវិបុលោតិ វិបុលយសោ, សព្ពលោកវិខ្យាតោ អត្តនោ សម្បត្តិយា សព្ពត្ថ បាកដោ វិស្សុតោតិ អត្ថោ. កេចិ ‘‘តត្ថាសិ រុក្ខោ វិបុលោ’’តិ បឋន្តិ. ព្រហាតិ មហន្តោ, ទេវានំ បារិច្ឆត្តកសទិសោតិ អត្ថោ. តមជ្ឈប្បត្វាតិ តំ សោណរុក្ខំ បត្វា អធិបត្វា ឧបគម្មាតិ អត្ថោ. ហេដ្ឋតោតិ តស្ស រុក្ខស្ស ហេដ្ឋា.

ញាណវរុប្បជ្ជីតិ ញាណវរំ ឧទបាទិ. អនន្តន្តិ អប្បមេយ្យំ អប្បមាណំ. វជិរូបមន្តិ វជិរសទិសំ តិខិណំ, អនិច្ចានុបស្សនាទិកស្ស វិបស្សនាញាណស្សេតំ អធិវចនំ. តេន វិចិនិ សង្ខារេតិ តេន វិបស្សនាញាណេន រូបាទិកេ សង្ខារេ វិចិនិ. ឧក្កុជ្ជមវកុជ្ជកន្តិ សង្ខារានំ ឧទយញ្ច វយញ្ច វិចិនីតិ អត្ថោ. តស្មា បច្ចយាការំ សម្មសិត្វា អានាបានចតុត្ថជ្ឈានតោ វុដ្ឋាយ បញ្ចសុ ខន្ធេសុ អភិនិវិសិត្វា ឧទយព្ពយវសេន សមបញ្ញាស លក្ខណានិ ទិស្វា យាវ គោត្រភុញាណំ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរិយមគ្គានុក្កមេន សកលេ ពុទ្ធគុណេ បដិលភីតិ អត្ថោ.

តត្ថាតិ សោណរុក្ខេ. សព្ពកិលេសានីតិ សព្ពេបិ កិលេសេ, លិង្គវិបរិយាសំ កត្វា វុត្តំ. កេចិ ‘‘តត្ថ សព្ពកិលេសេហី’’តិ បឋន្តិ. អសេសន្តិ និរវសេសំ. អភិវាហយីតិ មគ្គោធិនា ច កិលេសោធិនា ច សព្ពេ កិលេសេ អភិវាហយិ, វិនាសមុបនេសីតិ អត្ថោ. ពោធីតិ អរហត្តមគ្គញាណំ. ពុទ្ធញាណេ ច ចុទ្ទសាតិ ពុទ្ធញាណានិ ចុទ្ទស. តានិ កតមានីតិ? មគ្គផលញាណានិ អដ្ឋ, ឆ អសាធារណញាណានីតិ ឯវមិមានិ ចុទ្ទស ពុទ្ធញាណានិ នាម, ច-សទ្ទោ សម្បិណ្ឌនត្ថោ, តេន អបរានិបិ ចតស្សោ បដិសម្ភិទាញាណានិ ចតុវេសារជ្ជញាណានិ ចតុយោនិបរិច្ឆេទកញាណានិ បញ្ចគតិបរិច្ឆេទកញាណានិ ទសពលញាណានិ សកលេ ច ពុទ្ធគុណេ បាបុណីតិ អត្ថោ.

ឯវំ ពុទ្ធត្តំ បត្វា ព្រហ្មាយាចនំ អធិវាសេត្វា ធនញ្ជយុយ្យានេ អត្តនា សហ បព្ពជិតេ សតសហស្សភិក្ខូ សម្មុខេ កត្វា ធម្មចក្កំ បវត្តេសិ. តទា កោដិសតសហស្សស្ស បឋមាភិសមយោ អហោសិ. តទា កិរ មហាទោណនគរេ ទោណោ នាម នាគរាជា គង្គាតីរេ បដិវសតិ មហិទ្ធិកោ មហានុភាវោ មហាជនេន សក្កតោ គរុកតោ មានិតោ បូជិតោ. សោ យស្មិំ វិសយេ ជនបទវាសិនោ មនុស្សា តស្ស ពលិកម្មំ ន ករោន្តិ, តេសំ វិសយំ អវស្សេន វា អតិវស្សេន វា សក្ខរវស្សេន វា វិនាសេតិ.

អថ តីរទស្សនោ នារទោ សត្ថា ទោណស្ស នាគរាជស្ស វិនយនេ ពហូនំ បាណីនំ ឧបនិស្សយំ ទិស្វា មហតា ភិក្ខុសង្ឃេន បរិវារិតោ តស្ស នាគរាជស្ស និវាសដ្ឋានមគមាសិ. តតោ តំ មនុស្សា ទិស្វា ឯវមាហំសុ – ‘‘ភគវា, ឯត្ថ ឃោរវិសោ ឧគ្គតេជោ មហិទ្ធិកោ មហានុភាវោ នាគរាជា បដិវសតិ, សោ តំ មា វិហេឋេស្សតិ ន គន្តព្ព’’ន្តិ. ភគវា បន តេសំ វចនំ អសុណន្តោ វិយ អគមាសិ. គន្ត្វា ច តត្ថស្ស នាគរាជស្ស សក្ការត្ថាយ កតេ បរមសុរភិគន្ធេ បុប្ផសន្ថរេ និសីទិ. មហាជនោ កិរ ‘‘នារទស្ស ច មុនិរាជស្ស ទោណស្ស ច នាគរាជស្ស ទ្វិន្នម្បិ យុទ្ធំ បស្សិស្សាមា’’តិ សន្និបតិ.

អថ អហិនាគោ មុនិនាគំ តថា និសិន្នំ ទិស្វា មក្ខំ អសហមានោ សន្ទិស្សមានកាយោ ហុត្វា បធូបាយិ. ទសពលោបិ បធូបាយិ. បុន នាគរាជា បជ្ជលិ. មុនិរាជាបិ បជ្ជលិ. អថ សោ នាគរាជា ទសពលស្ស សរីរតោ និក្ខន្តាហិ ធូមជាលាហិ អតិវិយ កិលន្តសរីរោ ទុក្ខំ អសហមានោ ‘‘វិសវេគេន នំ មារេស្សាមី’’តិ វិសំ វិស្សជ្ជេសិ. វិសស្ស វេគេន សកលោបិ ជម្ពុទីបោ វិនស្សេយ្យ. តំ បន វិសំ ទសពលស្ស សរីរេ ឯកលោមម្បិ កម្បេតុំ នាសក្ខិ. អថ សោ នាគរាជា – ‘‘កា នុ ខោ សមណស្ស បវត្តី’’តិ ឱលោកេន្តោ សរទសមយេ សូរិយំ វិយ ចន្ទំ វិយ ច បរិបុណ្ណំ ឆព្ពណ្ណាហិ ពុទ្ធរស្មីហិ វិរោចមានំ វិប្បសន្នវទនសោភំ ភគវន្តំ ទិស្វា – ‘‘អហោ! មហិទ្ធិកោ វតាយំ សមណោ, មយា បន អត្តនោ ពលំ អជានន្តេន អបរទ្ធ’’ន្តិ ចិន្តេត្វា តាណំ គវេសី ភគវន្តំយេវ សរណមុបគញ្ឆិ. អថ នារទោ មុនិរាជា តំ នាគរាជំ វិនេត្វា តត្ថ សន្និបតិតស្ស មហាជនស្ស ចិត្តប្បសាទនត្ថំ យមកបាដិហារិយំ អកាសិ. តទា បាណីនំ នវុតិកោដិសហស្សានិ អរហត្តេ បតិដ្ឋហិំសុ. សោ ទុតិយោ អភិសមយោ អហោសិ. តេន វុត្តំ –

៧. ‘‘មហាទោណំ នាគរាជំ, វិនយន្តោ មហាមុនិ;

បាដិហេរំ តទាកាសិ, ទស្សយន្តោ សទេវកេ.

៨. ‘‘តទា ទេវមនុស្សានំ, តម្ហិ ធម្មប្បកាសនេ;

នវុតិកោដិសហស្សានិ, តរិំសុ សព្ពសំសយ’’ន្តិ.

តត្ថ បាដិហេរំ តទាកាសីតិ អកាសិ យមកបាដិហារិយន្តិ អត្ថោ. អយមេវ វា បាឋោ. ‘‘តទា ទេវមនុស្សា វា’’តិបិ បាឋោ. តត្ថ ទេវមនុស្សានន្តិ សាមិអត្ថេ បច្ចត្តំ. តស្មា ទេវានំ មនុស្សានញ្ច នវុតិកោដិសហស្សានីតិ អត្ថោ. តរិំសូតិ អតិក្កមិំសុ.

យទា បន អត្តនោ បុត្តំ នន្ទុត្តរកុមារំ ឱវទិ, តទា អសីតិយា កោដិសហស្សានំ តតិយាភិសមយោ អហោសិ. តេន វុត្តំ –

៩. ‘‘យម្ហិ កាលេ មហាវីរោ, ឱវទី សកមត្រជំ;

អសីតិកោដិសហស្សានំ, តតិយាភិសមយោ អហូ’’តិ.

យទា បន ថុល្លកោដ្ឋិតនគរេ ភទ្ទសាលោ ច វិជិតមិត្តោ ច ទ្វេ ព្រាហ្មណសហាយកា អមតរហទំ គវេសមានា បរិសតិ និសិន្នំ អតិវិសារទំ នារទសម្មាសម្ពុទ្ធំ អទ្ទសំសុ. តេ ភគវតោ កាយេ ទ្វត្តិំសមហាបុរិសលក្ខណានិ ទិស្វា – ‘‘អយំ លោកេ វិវដច្ឆទោ សម្មាសម្ពុទ្ធោ’’តិ និដ្ឋំ គន្ត្វា ភគវតិ សញ្ជាតសទ្ធា សបរិវារា ភគវតោ សន្តិកេ បព្ពជិំសុ. តេសុ បព្ពជិត្វា អរហត្តំ បត្តេសុ ភគវា ភិក្ខូនំ កោដិសតសហស្សមជ្ឈេ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិ, សោ បឋមោ សន្និបាតោ អហោសិ. តេន វុត្តំ –

១០. ‘‘សន្និបាតា តយោ អាសុំ, នារទស្ស មហេសិនោ;

កោដិសតសហស្សានំ, បឋមោ អាសិ សមាគមោ’’តិ.

យស្មិំ សមយេ នារទោ សម្មាសម្ពុទ្ធោ ញាតិសមាគមេ អត្តនោ បណិធានតោ បដ្ឋាយ ពុទ្ធវំសំ កថេសិ, តទា នវុតិកោដិភិក្ខុសហស្សានំ ទុតិយោ សន្និបាតោ អហោសិ. តេន វុត្តំ –

១១. ‘‘យទា ពុទ្ធោ ពុទ្ធគុណំ, សនិទានំ បកាសយិ;

នវុតិកោដិសហស្សានិ, សមិំសុ វិមលា តទា’’តិ.

តត្ថ វិមលាតិ វិគតមលា, ខីណាសវាតិ អត្ថោ.

យទា បន មហាទោណនាគរាជស្ស វិនយនេ បសន្នោ វេរោចនោ នាម នាគរាជា គង្គាយ នទិយា តិគាវុតប្បមាណំ សត្តរតនមយំ មណ្ឌបំ និម្មិនិត្វា សបរិវារំ ភគវន្តំ តត្ថ និសីទាបេត្វា សបរិវារោ សជនបទេ អត្តនោ ទានគ្គទស្សនត្ថាយ និមន្តេត្វា នាគនាដកានិ ច តាឡាវចរេ វិវិធវេសាលង្ការធរេ សន្និបាតេត្វា មហាសក្ការេន ភគវតោ សបរិវារស្ស មហាទានំ អទាសិ. ភោជនាវសានេ ភគវា មហាគង្គំ ឱតារេន្តោ វិយ អនុមោទនមកាសិ. តទា ភត្តានុមោទនេ ធម្មំ សុត្វា បសន្នានំ ឯហិភិក្ខុបព្ពជ្ជាយ បព្ពជិតានំ អសីតិភិក្ខុសតសហស្សានំ មជ្ឈេ បាតិមោក្ខំ ឧទ្ទិសិ, សោ តតិយោ សន្និបាតោ អហោសិ. តេន វុត្តំ –

១២. ‘‘យទា វេរោចនោ នាគោ, ទានំ ទទាតិ សត្ថុនោ;

តទា សមិំសុ ជិនបុត្តា, អសីតិសតសហស្សិយោ’’តិ.

តត្ថ អសីតិសតសហស្សិយោតិ សតសហស្សានំ អសីតិយោ.

តទា អម្ហាកំ ពោធិសត្តោ ឥសិបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា ហិមវន្តបស្សេ អស្សមំ មាបេត្វា បញ្ចសុ អភិញ្ញាសុ អដ្ឋសុ សមាបត្តីសុ ច ចិណ្ណវសី ហុត្វា បដិវសតិ. អថ តស្មិំ អនុកម្បាយ នារទោ ភគវា អសីតិយា អរហន្តកោដីហិ ទសហិ ច អនាគាមិផលដ្ឋេហិ ឧបាសកសហស្សេហិ បរិវុតោ តំ អស្សមបទំ អគមាសិ. តាបសោ ភគវន្តំ ទិស្វាវ បមុទិតហទយោ សបរិវារស្ស ភគវតោ និវាសត្ថាយ អស្សមំ មាបេត្វា សកលរត្តិំ សត្ថុគុណំ កិត្តេត្វា ភគវតោ ធម្មកថំ សុត្វា បុនទិវសេ ឧត្តរកុរុំ គន្ត្វា តតោ អាហារំ អាហរិត្វា សបរិវារស្ស ពុទ្ធស្ស មហាទានំ អទាសិ. ឯវំ សត្តាហំ មហាទានំ ទត្វា ហិមវន្តតោ អនគ្ឃំ លោហិតចន្ទនំ អាហរិត្វា តេន លោហិតចន្ទនេន ភគវន្តំ បូជេសិ. តទា នំ ទសពលោ អមរនរបរិវុតោ ធម្មកថំ កថេត្វា – ‘‘អនាគតេ គោតមោ នាម ពុទ្ធោ ភវិស្សតី’’តិ ព្យាកាសិ. តេន វុត្តំ –

១៣. ‘‘អហំ តេន សមយេន, ជដិលោ ឧគ្គតាបនោ;

អន្តលិក្ខចរោ អាសិំ, បញ្ចាភិញ្ញាសុ បារគូ.

១៤. ‘‘តទាបាហំ អសមសមំ, សសង្ឃំ សបរិជ្ជនំ;

អន្នបានេន តប្បេត្វា, ចន្ទនេនាភិបូជយិំ.

១៥. ‘‘សោបិ មំ តទា ព្យាកាសិ, នារទោ លោកនាយកោ;

អបរិមេយ្យិតោ កប្បេ, ពុទ្ធោ លោកេ ភវិស្សតិ.

១៦. ‘‘បធានំ បទហិត្វាន…បេ… ហេស្សាម សម្មុខា ឥមំ.

១៧. ‘‘តស្សាបិ វចនំ សុត្វា, ភិយ្យោ ហាសេត្វ មានសំ;

អធិដ្ឋហិំ វតំ ឧគ្គំ, ទសបារមិបូរិយា’’តិ.

តត្ថ តទាបាហន្តិ តទាបិ អហំ. អសមសមន្តិ អសមា នាម អតីតា ពុទ្ធា, តេហិ អសមេហិ សមំ តុល្យំ អសមសមំ. អថ វា អសមា វិសមា, សមា អវិសមា សាធវោ, តេសុ អសមសមេសុ សមោ ‘‘អសមសមសមោ’’តិ វត្តព្ពេ ឯកស្ស សមសទ្ទស្ស លោបំ កត្វា វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ, អសមាវិសមសមន្តិ អត្ថោ. សបរិជ្ជនន្តិ សឧបាសកជនំ. ‘‘សោបិ មំ តទា នរមរូនំ, មជ្ឈេ ព្យាកាសិ ចក្ខុមា’’តិបិ បាឋោ, សោ ឧត្តានត្ថោវ. ភិយ្យោ ហាសេត្វ មានសន្តិ ឧត្តរិម្បិ ហាសេត្វា តោសេត្វា ហទយំ. អធិដ្ឋហិំ វតំ ឧគ្គន្តិ ឧគ្គំ វតំ អធិដ្ឋាសិំ. ‘‘ឧត្តរិំ វតមធិដ្ឋាសិំ, ទសបារមិបូរិយា’’តិបិ បាឋោ.

តស្ស បន ភគវតោ នារទស្ស ធញ្ញវតី នាម នគរំ អហោសិ, សុទេវោ នាម ខត្តិយោ បិតា, អនោមា នាម មាតា, ភទ្ទសាលោ ច ជិតមិត្តោ ច ទ្វេ អគ្គសាវកា, វាសេដ្ឋោ នាម ឧបដ្ឋាកោ, ឧត្តរា ច ផគ្គុនី ច ទ្វេ អគ្គសាវិកា, មហាសោណរុក្ខោ ពោធិ, សរីរំ អដ្ឋាសីតិហត្ថុព្ពេធំ អហោសិ. តស្ស សរីរប្បភា និច្ចំ យោជនំ ផរតិ, នវុតិវស្សសហស្សានិ អាយុ, តស្ស បន វិជិតសេនា នាម អគ្គមហេសី, នន្ទុត្តរកុមារោ នាមស្ស បុត្តោ អហោសិ, វិជិតោ វិជិតាវី វិជិតាភិរាមោតិ តយោ បាសាទា អហេសុំ. សោ នវវស្សសហស្សានិ អគារំ អជ្ឈាវសិ. សោ បទសាវ មហាភិនិក្ខមនំ និក្ខមីតិ. តេន វុត្តំ –

១៨. ‘‘នគរំ ធញ្ញវតី នាម, សុទេវោ នាម ខត្តិយោ;

អនោមា នាម ជនិកា, នារទស្ស មហេសិនោ.

២៣. ‘‘ភទ្ទសាលោ ជិតមិត្តោ, អហេសុំ អគ្គសាវកា;

វាសេដ្ឋោ នាមុបដ្ឋាកោ, នារទស្ស មហេសិនោ.

២៤. ‘‘ឧត្តរា ផគ្គុនី ចេវ, អហេសុំ អគ្គសាវិកា;

ពោធិ តស្ស ភគវតោ, មហាសោណោតិ វុច្ចតិ.

២៦. ‘‘អដ្ឋាសីតិរតនានិ, អច្ចុគ្គតោ មហាមុនិ;

កញ្ចនគ្ឃិយសង្កាសោ, ទសសហស្សី វិរោចតិ.

២៧. ‘‘តស្ស ព្យាមប្បភា កាយា, និទ្ធាវតិ ទិសោទិសំ;

និរន្តរំ ទិវារត្តិំ, យោជនំ ផរតេ សទា.

២៨. ‘‘ន កេចិ តេន សមយេន, សមន្តា យោជនេ ជនា;

ឧក្កាបទីបេ ឧជ្ជាលេន្តិ, ពុទ្ធរំសីហិ ឱត្ថដា.

២៩. ‘‘នវុតិវស្សសហស្សានិ, អាយុ វិជ្ជតិ តាវទេ;

តាវតា តិដ្ឋមានោ សោ, តារេសិ ជនតំ ពហុំ.

៣០. ‘‘យថា ឧឡូហិ គគនំ, វិចិត្តំ ឧបសោភតិ;

តថេវ សាសនំ តស្ស, អរហន្តេហិ សោភតិ.

៣១. ‘‘សំសារសោតំ តរណាយ, សេសកេ បដិបន្នកេ;

ធម្មសេតុំ ទឡ្ហំ កត្វា, និព្ពុតោ សោ នរាសភោ.

៣២. ‘‘សោបិ ពុទ្ធោ អសមសមោ, តេបិ ខីណាសវា អតុលតេជា;

សព្ពំ តមន្តរហិតំ, ននុ រិត្តា សព្ពសង្ខារា’’តិ.

តត្ថ កញ្ចនគ្ឃិយសង្កាសោតិ វិវិធរតនវិចិត្តកញ្ចនមយគ្ឃិកសទិសរូបសោភោ. ទសសហស្សី វិរោចតីតិ តស្ស បភាយ ទសសហស្សីបិ លោកធាតុ វិរោចតិ, វិរាជតីតិ អត្ថោ. តមេវត្ថំ បកាសេន្តោ ភគវា ‘‘តស្ស ព្យាមប្បភា កាយា, និទ្ធាវតិ ទិសោទិស’’ន្តិ អាហ. តត្ថ ព្យាមប្បភា កាយាតិ ព្យាមប្បភា វិយាតិ ព្យាមប្បភា, អម្ហាកំ ភគវតោ ព្យាមប្បភា វិយាតិ អត្ថោ.

ន កេចីតិ ឯត្ថ ន-ការោ បដិសេធត្ថោ, តស្ស ឧជ្ជាលេន្តិ-សទ្ទេន សម្ពន្ធោ ទដ្ឋព្ពោ. ឧក្កាតិ ទណ្ឌទីបិកា. ឧក្កា វា បទីបេ វា កេចិបិ ជនា ន ឧជ្ជាលេន្តិ ន បជ្ជាលេន្តិ. កស្មាតិ ចេ? ពុទ្ធសរីរប្បភាយ ឱភាសិតត្តា. ពុទ្ធរំសីហីតិ ពុទ្ធរស្មីហិ. ឱត្ថដាតិ អធិគតា.

ឧឡូហីតិ តារាហិ, យថា តារាហិ គគនតលំ វិចិត្តំ សោភតិ, តថេវ តស្ស សាសនំ អរហន្តេហិ វិចិត្តំ ឧបសោភតីតិ អត្ថោ. សំសារសោតំ តរណាយាតិ សំសារសាគរស្ស តរណត្ថំ. សេសកេ បដិបន្នកេតិ អរហន្តេ ឋបេត្វា កល្យាណបុថុជ្ជនេហិ សទ្ធិំ សេសេ សេក្ខបុគ្គលេតិ អត្ថោ. ធម្មសេតុន្តិ មគ្គសេតុំ, សេសបុគ្គលេ សំសារតោ តារេតុំ ធម្មសេតុំ ឋបេត្វា កតសព្ពកិច្ចោ ហុត្វា បរិនិព្ពាយីតិ អត្ថោ. សេសំ ហេដ្ឋា វុត្តត្តា សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

នារទពុទ្ធវំសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

និដ្ឋិតោ នវមោ ពុទ្ធវំសោ.