៥. ឧបាលិវគ្គោ

១. ភាគិនេយ្យុបាលិត្ថេរអបទានវណ្ណនា

ខីណាសវសហស្សេហីតិអាទិកំ អាយស្មតោ ឧបាលិត្ថេរស្ស ភាគិនេយ្យុបាលិត្ថេរស្ស អបទានំ. ឯសោ ហិ ថេរោ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តស្មិំ តស្មិំ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ ឯកស្មិំ កុលេ និព្ពត្តោ វុទ្ធិមន្វាយ ឃរាវាសេ អាទីនវំ ទិស្វា គេហំ បហាយ ឥសិបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា បញ្ចាភិញ្ញាអដ្ឋសមាបត្តិលាភី ហុត្វា ហិមវន្តេ វាសំ កប្បេសិ. តស្មិំ សមយេ បទុមុត្តរោ ភគវា វិវេកកាមោ ហិមវន្តំ បាវិសិ. តាបសោ ភគវន្តំ បុណ្ណចន្ទមិវ វិរោចមានំ ទូរតោវ ទិស្វា បសន្នមានសោ អជិនចម្មំ អំសេ កត្វា អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ វន្ទិត្វា ឋិតកោវ ទសនខសមោធានញ្ជលិំ សិរសិ បតិដ្ឋបេត្វា អនេកាហិ ឧបមាហិ អនេកេហិ ថុតិវចនេហិ ភគវន្តំ ថោមេសិ. តំ សុត្វា ភគវា – ‘‘អយំ តាបសោ អនាគតេ គោតមស្ស នាម ភគវតោ សាសនេ បព្ពជិត្វា វិនយេ តិខិណបញ្ញានំ អគ្គោ ភវិស្សតី’’តិ ព្យាករណមទាសិ. សោ យាវតាយុកំ ឋត្វា អបរិហីនជ្ឈានោ ព្រហ្មលោកេ និព្ពត្តិ. តតោ ចុតោ ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ សម្បត្តិយោ អនុភវិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ កបិលវត្ថុនគរេ ឧបាលិត្ថេរស្ស ភាគិនេយ្យោ ហុត្វា និព្ពត្តិ. សោ កមេន វុទ្ធិប្បត្តោ មាតុលស្ស ឧបាលិត្ថេរស សន្តិកេ បព្ពជិត្វា កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា នចិរស្សេវ អរហា អហោសិ. សោ អត្តនោ អាចរិយស្ស សមីបេ វសិតត្តា វិនយបញ្ហេ តិខិណញាណោ អហោសិ. អថ ភគវា ‘‘ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, មម សាវកានំ ភិក្ខូនំ វិនយបញ្ហេ តិខិណបញ្ញានំ ភិក្ខូនំ យទិទំ ភាគិនេយ្យុបាលី’’តិ តំ ឯតទគ្គដ្ឋានេ ឋបេសិ.

១. សោ ឯវំ ឯតទគ្គដ្ឋានំ បត្វា អត្តនោ បុព្ពកម្មំ សរិត្វា សោមនស្សជាតោ បុព្ពចរិតាបទានំ បកាសេន្តោ ខីណាសវសហស្សេហីតិអាទិមាហ. តត្ថ អា សមន្តតោ យាវភវគ្គា សវន្តិ បវត្តន្តីតិ អាសវា. កាមាសវាទយោ ចត្តារោ អាសវា, តេ ខីណា សោសិតា វិសោសិតា វិទ្ធំសិតា យេហិ តេតិ ខីណាសវា, តេយេវ សហស្សា ខីណាសវសហស្សា, តេហិ ខីណាសវសហស្សេហិ. បរេតោ បរិវុតោ លោកនាយកោ លោកស្ស និព្ពានបាបនកោ វិវេកំ អនុយុត្តោ បដិសល្លិតុំ ឯកីភវិតុំ គច្ឆតេតិ សម្ពន្ធោ.

២. អជិនេន និវត្ថោហន្តិ អហំ អជិនមិគចម្មេន បដិច្ឆន្នោ, អជិនចម្មវសនោតិ អត្ថោ. តិទណ្ឌបរិធារកោតិ កុណ្ឌិកដ្ឋបនត្ថាយ តិទណ្ឌំ គហេត្វា ធារេន្តោតិ អត្ថោ. ភិក្ខុសង្ឃេន បរិព្យូឡ្ហំ បរិវារិតំ លោកនាយកំ អទ្ទសន្តិ សម្ពន្ធោ. សេសំ បាកដមេវាតិ.

ភាគិនេយ្យុបាលិត្ថេរអបទានវណ្ណនា សមត្តា.

២. សោណកោឡិវិសត្ថេរអបទានវណ្ណនា

អនោមទស្សិស្ស មុនិនោតិអាទិកំ អាយស្មតោ កោឡិវិសត្ថេរស្ស អបទានំ. អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយានិ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ អនោមទស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ ឯកស្មិំ កុលគេហេ និព្ពត្តោ វយប្បត្តោ បុត្តទារេហិ វឌ្ឍិតោ វិភវសម្បន្នោ ភគវតោ ចង្កមនត្ថាយ សោភនំ ចង្កមំ ការេត្វា សុធាបរិកម្មំ ការេត្វា អាទាសតលមិវ សមំ វិជ្ជោតមានំ កត្វា ទីបធូបបុប្ផាទីហិ សជ្ជេត្វា ភគវតោ និយ្យាទេត្វា ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ បណីតេនាហារេន បូជេសិ. សោ ឯវំ យាវជីវំ បុញ្ញានិ កត្វា តតោ ចវិត្វា ទេវលោកេ និព្ពត្តោ. តត្ថ បាឡិយា វុត្តនយេន ទិព្ពសម្បត្តិំ អនុភវិត្វា អន្តរា ឱក្កាកកុលប្បសុតោតិ តំ សព្ពំ បាឡិយា វុត្តានុសារេន វេទិតព្ពំ. បច្ឆិមភវេ បន កោលិយរាជវំសេ ជាតោ វយប្បត្តោ កោដិអគ្ឃនកស្ស កណ្ណបិឡន្ធនស្ស ធារិតត្តា កោដិកណ្ណោតិ, កុដិកណ្ណោតិ ច បាកដោ អហោសិ. សោ ភគវតិ បសន្នោ ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ.

២៥. សោ អរហា ហុត្វា អត្តនោ បុព្ពកម្មំ សរិត្វា សោមនស្សជាតោ បុព្ពចរិតាបទានំ បកាសេន្តោ អនោមទស្សិស្ស មុនិនោតិអាទិមាហ. តត្ថ អនោមទស្សិស្សាតិ អនោមំ អលាមកំ សុន្ទរំ ទស្សនំ ទ្វត្តិំសមហាបុរិសលក្ខណបដិមណ្ឌិតត្តា ព្យាមប្បភាមណ្ឌលោបសោភិតត្តា អារោហបរិណាហេន សមន្នាគតត្តា ច ទស្សនីយំ សរីរំ យស្ស ភគវតោ សោ អនោមទស្សី, តស្ស អនោមទស្សិស្ស មុនិនោតិ អត្ថោ. តាទិនោតិ ឥដ្ឋានិដ្ឋេសុ អកម្បិយសភាវស្ស. សុធាយ លេបនំ កត្វាតិ សុធាយ អវលិត្តំ កត្វា ទីបធូបបុប្ផធជបដាកាទីហិ ច អលង្កតំ ចង្កមំ ការយិំ អកាសិន្តិ អត្ថោ. សេសគាថានំ អត្ថោ បាឡិយា អនុសារេន សុវិញ្ញេយ្យោវ.

៣៥. បរិវារសម្បត្តិធនសម្បត្តិសង្ខាតំ យសំ ធារេតីតិ យសោធរោ, សព្ពេ ឯតេ សត្តសត្តតិចក្កវត្តិរាជានោ យសោធរនាមេន ឯកនាមកាតិ សម្ពន្ធោ.

៥២. អង្គីរសោតិ អង្គតោ សរីរតោ និគ្គតា រស្មិ យស្ស សោ អង្គីរសោ, ឆន្ទទោសមោហភយាគតីហិ វា បាបាចារវសេន វា ចតុរាបាយំ ន គច្ឆតីតិ នាគោ, មហន្តោ បូជិតោ ច សោ នាគោ ចេតិ មហានាគោ. សេសំ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

កោឡិវិសត្ថេរអបទានវណ្ណនា សមត្តា.

៣. កាឡិគោធាបុត្តភទ្ទិយត្ថេរអបទានវណ្ណនា

បទុមុត្តរសម្ពុទ្ធន្តិអាទិកំ អាយស្មតោ ភទ្ទិយស្ស កាឡិគោធាបុត្តត្ថេរស្ស អបទានំ. អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយានិ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ វិភវសម្បន្នេ ឯកស្មិំ កុលេ និព្ពត្តោ វុទ្ធិប្បត្តោ បុត្តទារេហិ វឌ្ឍិតោ នគរវាសិនោ បុញ្ញានិ ករោន្តេ ទិស្វា សយម្បិ បុញ្ញានិ កាតុកាមោ ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ និមន្តេត្វា ថូលបដលិកាទិអនេកានិ មហារហានិ សយនានិ បញ្ញាបេត្វា តត្ថ និសិន្នេ ភគវតិ សសង្ឃេ បណីតេនាហារេន ភោជេត្វា មហាទានំ អទាសិ. សោ ឯវំ យាវតាយុកំ បុញ្ញានិ កត្វា ទេវមនុស្សេសុ ឧភយសម្បត្តិយោ អនុភវិត្វា អបរភាគេ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ កាឡិគោធាយ នាម ទេវិយា បុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តិ. សោ វិញ្ញុតំ បត្តោ អារោហបរិណាហហត្ថបាទរូបសម្បត្តិយា ភទ្ទត្តា ច កាឡិគោធាយ ទេវិយា បុត្តត្តា ច ភទ្ទិយោ កាឡិគោធាបុត្តោតិ បាកដោ. សត្ថរិ បសីទិត្វា មាតាបិតរោ អារាធេត្វា បព្ពជិត្វា នចិរស្សេវ អរហា អហោសិ.

៥៤. សោ អរហា ហុត្វា អត្តនោ បុព្ពកម្មំ សរិត្វា សោមនស្សជាតោ បុព្ពចរិតាបទានំ បកាសេន្តោ បទុមុត្តរសម្ពុទ្ធន្តិអាទិមាហ. តំ ហេដ្ឋា វុត្តត្ថមេវ. មេត្តចិត្តន្តិ មិជ្ជតិ សិនេហតិ នន្ទតិ សព្ពសត្តេតិ មេត្តា, មេត្តាយ សហគតំ ចិត្តំ មេត្តចិត្តំ, តំ យស្ស ភគវតោ អត្ថីតិ មេត្តចិត្តោ, តំ មេត្តចិត្តំ. មហាមុនិន្តិ សកលភិក្ខូនំ មហន្តត្តា មហាមុនិ, តំ បទុមុត្តរំ សម្ពុទ្ធន្តិ សម្ពន្ធោ. ជនតា សព្ពាតិ សព្ពោ ជនកាយោ, សព្ពនគរវាសិនោតិ អត្ថោ. សព្ពលោកគ្គនាយកន្តិ សកលលោកស្ស អគ្គំ សេដ្ឋំ និព្ពានស្ស នយនតោ បាបនតោ នាយកំ បទុមុត្តរសម្ពុទ្ធំ ជនតា ឧបេតិ សមីបំ គច្ឆតីតិ សម្ពន្ធោ.

៥៥. សត្តុកញ្ច ពទ្ធកញ្ចាតិ ពទ្ធសត្តុអពទ្ធសត្តុសង្ខាតំ អាមិសំ. អថ វា ភត្តបូបខជ្ជភោជ្ជយាគុអាទយោ យាវកាលិកត្តា អាមិសំ បានភោជនញ្ច គហេត្វា បុញ្ញក្ខេត្តេ អនុត្តរេ សត្ថុនោ ទទន្តីតិ សម្ពន្ធោ.

៥៨. អាសនំ ពុទ្ធយុត្តកន្តិ ពុទ្ធយោគ្គំ ពុទ្ធារហំ ពុទ្ធានុច្ឆវិកំ សត្តរតនមយំ អាសនន្តិ អត្ថោ. សេសំ នយានុយោគេន សុវិញ្ញេយ្យមេវាតិ.

កាឡិគោធាបុត្តភទ្ទិយត្ថេរអបទានវណ្ណនា សមត្តា.

៤. សន្និដ្ឋាបកត្ថេរអបទានវណ្ណនា

អរញ្ញេ កុដិកំ កត្វាតិអាទិកំ អាយស្មតោ សន្និដ្ឋាបកត្ថេរស្ស អបទានំ. អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយានិ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តោ វិញ្ញុតំ បត្តោ ឃរពន្ធនេន ពទ្ធោ ឃរាវាសេ អាទីនវំ ទិស្វា វត្ថុកាមកិលេសកាមេ បហាយ ហិមវន្តស្ស អវិទូរេ បព្ពតន្តរេ អរញ្ញវាសំ កប្បេសិ. តស្មិំ កាលេ បទុមុត្តរោ ភគវា វិវេកកាមតាយ តំ ឋានំ បាបុណិ. អថ សោ តាបសោ ភគវន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ វន្ទិត្វា និសីទនត្ថាយ តិណសន្ថរំ បញ្ញាបេត្វា អទាសិ. តត្ថ និសិន្នំ ភគវន្តំ អនេកេហិ មធុរេហិ តិណ្ឌុកាទីហិ ផលាផលេហិ សន្តប្បេសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន តតោ ចុតោ ទេវេសុ ច មនុស្សេសុ ច អបរាបរំ សំសរន្តោ ទ្វេ សម្បត្តិយោ អនុភវិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ ឯកស្មិំ កុលគេហេ និព្ពត្តោ សទ្ធាសម្បន្នោ បព្ពជិតោ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា នចិរស្សេវ អរហា អហោសិ. ខុរគ្គេ អរហត្តផលប្បត្តិយំ វិយ និរុស្សាហេនេវ សន្តិបទសង្ខាតេ និព្ពានេ សុដ្ឋុ ឋិតត្តា សន្និដ្ឋាបកត្ថេរោតិ បាកដោ.

៧០. អរហា បន ហុត្វា អត្តនោ បុព្ពកម្មំ សរិត្វា សោមនស្សជាតោ បុព្ពចរិតាបទានំ បកាសេន្តោ អរញ្ញេ កុដិកំ កត្វាតិអាទិមាហ. តត្ថ អរញ្ញេតិ សីហព្យគ្ឃាទីនំ ភយេន មនុស្សា ឯត្ថ ន រជ្ជន្តិ ន រមន្តិ ន អល្លីយន្តីតិ អរញ្ញំ, តស្មិំ អរញ្ញេ. កុដិកន្តិ តិណច្ឆទនកុដិកំ កត្វា បព្ពតន្តរេ វសាមិ វាសំ កប្បេសិន្តិ អត្ថោ. លាភេន ច អលាភេន ច យសេន ច អយសេន ច សន្តុដ្ឋោ វិហាសិន្តិ សម្ពន្ធោ.

៧២. ជលជុត្តមនាមកន្តិ ជលេ ជាតំ ជលជំ, បទុមំ, ជលជំ ឧត្តមំ ជលជុត្តមំ, ជលជុត្តមេន សមានំ នាមំ យស្ស សោ ជលជុត្តមនាមកោ, តំ ជលជុត្តមនាមកំ ពុទ្ធន្តិ អត្ថោ. សេសំ បាឡិនយានុយោគេន សុវិញ្ញេយ្យមេវាតិ.

សន្និដ្ឋាបកត្ថេរអបទានវណ្ណនា សមត្តា.

៥. បញ្ចហត្ថិយត្ថេរអបទានវណ្ណនា

សុមេធោ នាម សម្ពុទ្ធោតិអាទិកំ អាយស្មតោ បញ្ចហត្ថិយត្ថេរស្ស អបទានំ. អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយានិ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ សុមេធស្ស ភគវតោ កាលេ ឯកស្មិំ កុលគេហេ និព្ពត្តោ វិញ្ញុតំ បត្វា រតនត្តយេ បសន្នោ វិហាសិ. តស្មិំ សមយេ បញ្ចឧប្បលហត្ថានិ អានេសុំ. សោ តេហិ បញ្ចឧប្បលហត្ថេហិ វីថិយំ ចរមានំ សុមេធំ ភគវន្តំ បូជេសិ. តានិ គន្ត្វា អាកាសេ វិតានំ ហុត្វា ឆាយំ កុរុមានានិ តថាគតេនេវ សទ្ធិំ គច្ឆិំសុ. សោ តំ ទិស្វា សោមនស្សជាតោ បីតិយា ផុដ្ឋសរីរោ យាវជីវំ តទេវ បុញ្ញំ អនុស្សរិត្វា តតោ ចុតោ ទេវលោកេ និព្ពត្តោ អបរាបរំ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ ឯកស្មិំ កុលគេហេ និព្ពត្តោ វិញ្ញុតំ បត្តោ សទ្ធាជាតោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា នចិរស្សេវ អរហា អហោសិ. កតកុសលនាមេន បញ្ចហត្ថិយត្ថេរោតិ បាកដោ.

៧៧. សោ អត្តនោ បុព្ពកម្មំ សរិត្វា បច្ចក្ខតោ បញ្ញាយ ទិដ្ឋបុព្ពចរិតាបទានំ បកាសេន្តោ សុមេធោ នាម សម្ពុទ្ធោតិអាទិមាហ. តត្ថ សុមេធោតិ សុន្ទរា មេធា ចតុសច្ចបដិវេធបដិសម្ភិទាទយោ បញ្ញា យស្ស សោ ភគវា សុមេធោ សម្ពុទ្ធោ អន្តរាបណេ អន្តរវីថិយំ គច្ឆតីតិ សម្ពន្ធោ. ឱក្ខិត្តចក្ខូតិ អធោខិត្តចក្ខុ. មិតភាណីតិ បមាណំ ញត្វា ភណនសីលោ, បមាណំ ជានិត្វា ធម្មំ ទេសេសីតិ អត្ថោ. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវាតិ.

បញ្ចហត្ថិយត្ថេរអបទានវណ្ណនា សមត្តា.

៦. បទុមច្ឆទនិយត្ថេរអបទានវណ្ណនា

និព្ពុតេ លោកនាថម្ហីតិអាទិកំ អាយស្មតោ បទុមច្ឆទនិយត្ថេរស្ស អបទានំ. អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតបុញ្ញសម្ភារោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយានិ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ វិបស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ ឯកស្មិំ កុលគេហេ និព្ពត្តោ វិញ្ញុតំ បត្តោ រតនត្តយេ បសន្នោ បរិនិព្ពុតស្ស វិបស្សិស្ស ភគវតោ ចិតកំ បទុមបុប្ផេហិ បូជេសិ. សោ តេនេវ ចិត្តប្បសាទេន យាវតាយុកំ ឋត្វា តតោ សុគតីសុយេវ សំសរន្តោ ទិព្ពសម្បត្តិំ មនុស្សសម្បត្តិញ្ចាតិ ទ្វេ សម្បត្តិយោ អនេកក្ខត្តុំ អនុភវិត្វា ឥមស្មិំ អម្ហាកំ សម្មាសម្ពុទ្ធកាលេ ឯកស្មិំ កុលគេហេ និព្ពត្តោ វិញ្ញុតំ បត្តោ សត្ថរិ បសីទិត្វា សាសនេ បព្ពជិតោ ឃដេន្តោ វាយមន្តោ នចិរស្សេវ អរហា អហោសិ. តស្ស រត្តិដ្ឋានទិវាដ្ឋានាទីសុ តត្ថ តត្ថ វិហរន្តស្ស វិហារោ បទុមបុប្ផេហិ ឆាទីយតិ, តេន សោ បទុមច្ឆទនិយត្ថេរោតិ បាកដោ.

៨៣. អត្តនោ បុព្ពកម្មំ សរិត្វា សោមនស្សវសេន បុព្ពចរិតាបទានំ បកាសេន្តោ និព្ពុតេ លោកនាថម្ហីតិអាទិមាហ. តត្ថ និព្ពុតេតិ ខន្ធបរិនិព្ពានេន បរិនិព្ពុតេ សត្ថរិ, វិបស្សិស្ស សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស សរីរេ ចិតមានិយមានេ ចិតកេ អារោបិតេ សុផុល្លំ បទុមកលាបំ អហំ គហេត្វា ចិតកំ អារោបយិំ បូជេសិន្តិ អត្ថោ. សេសគាថាសុ ហេដ្ឋា វុត្តនយត្តា ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

បទុមច្ឆទនិយត្ថេរអបទានវណ្ណនា សមត្តា.

៧. សយនទាយកត្ថេរអបទានវណ្ណនា

សិទ្ធត្ថស្ស ភគវតោតិអាទិកំ អាយស្មតោ សយនទាយកត្ថេរស្ស អបទានំ. អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយានិ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ សិទ្ធត្ថស្ស ភគវតោ កាលេ អញ្ញតរស្មិំ កុលេ និព្ពត្តោ វិញ្ញុតំ បត្តោ សត្ថរិ បសីទិត្វា ហត្ថិទណ្ឌសុវណ្ណាទីហិ សយនត្ថាយ មញ្ចំ ការេត្វា អនគ្ឃេហិ វិចិត្តត្ថរណេហិ អត្ថរិត្វា ភគវន្តំ បូជេសិ. សោ ភគវា តស្សានុកម្បាយ បដិគ្គហេត្វា អនុភវិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទិព្ពមនុស្សសម្បត្តិយោ អនុភវិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ ឯកស្មិំ កុលគេហេ និព្ពត្តោ វិញ្ញុតំ បត្វា សត្ថុ សាសនេ បសន្នោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនំ អារភិត្វា នចិរស្សេវ អរហា អហោសិ. បុព្ពេ កតបុញ្ញនាមេន សយនទាយកត្ថេរោតិ បាកដោ.

៨៨. សោ ឯកទិវសំ អត្តនោ បុព្ពកម្មំ សរិត្វា សោមនស្សជាតោ បុព្ពចរិតាបទានំ បកាសេន្តោ សិទ្ធត្ថស្ស ភគវតោតិអាទិមាហ. តំ សព្ពំ បាឡិនយានុសារេន សុវិញ្ញេយ្យមេវាតិ.

សយនទាយកត្ថេរអបទានវណ្ណនា សមត្តា.

៨. ចង្កមនទាយកត្ថេរអបទានវណ្ណនា

អត្ថទស្សិស្ស មុនិនោតិអាទិកំ អាយស្មតោ ចង្កមនទាយកត្ថេរស្ស អបទានំ. អយម្បាយស្មា បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តេសុ តេសុ ភវេសុ វិវដ្ដូបនិស្សយានិ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ អត្ថទស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ ឯកស្មិំ កុលគេហេ និព្ពត្តោ វិញ្ញុតំ បត្តោ សត្ថរិ បសីទិត្វា ឧច្ចវត្ថុកំ សុធាបរិកម្មកតំ រជតរាសិសទិសំ សោភមានំ ចង្កមំ ការេត្វា មុត្តទលសទិសំ សេតបុលិនំ អត្ថរិត្វា ភគវតោ អទាសិ. បដិគ្គហេសិ ភគវា, ចង្កមំ បដិគ្គហេត្វា ច បន សុខំ កាយចិត្តសមាធិំ អប្បេត្វា ‘‘អយំ អនាគតេ គោតមស្ស ភគវតោ សាសនេ សាវកោ ភវិស្សតី’’តិ ព្យាកាសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ អបរាបរំ សំសរន្តោ ទ្វេ សម្បត្តិយោ អនុភវិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ ឯកស្មិំ កុលគេហេ និព្ពត្តោ វុទ្ធិប្បត្តោ សទ្ធាសម្បន្នោ សាសនេ បព្ពជិត្វា នចិរស្សេវ អរហត្តំ បត្វា កតបុញ្ញនាមេន ចង្កមនទាយកត្ថេរោតិ បាកដោ អហោសិ.

៩៣. សោ ឯកទិវសំ អត្តនា បុព្ពេ កតបុញ្ញកម្មំ សរិត្វា សោមនស្សជាតោ បុព្ពចរិតាបទានំ បកាសេន្តោ អត្ថទស្សិស្ស មុនិនោតិអាទិមាហ. តត្ថ អត្ថទស្សិស្សាតិ អត្ថំ បយោជនំ វុទ្ធិំ វិរូឡ្ហិំ និព្ពានំ ទក្ខតិ បស្សតីតិ អត្ថទស្សី, អថ វា អត្ថំ និព្ពានំ ទស្សនសីលោ ជាននសីលោតិ អត្ថទស្សី, តស្ស អត្ថទស្សិស្ស មុនិនោ មោនេន ញាណេន សមន្នាគតស្ស ភគវតោ មនោរមំ មនល្លីនំ ភាវនីយំ មនសិ កាតព្ពំ ចង្កមំ ការេសិន្តិ សម្ពន្ធោ. សេសំ វុត្តនយានុសារេនេវ សុវិញ្ញេយ្យមេវាតិ.

ចង្កមនទាយកត្ថេរអបទានវណ្ណនា សមត្តា.

៩. សុភទ្ទត្ថេរអបទានវណ្ណនា

បទុមុត្តរោ លោកវិទូតិអាទិកំ អាយស្មតោ សុភទ្ទត្ថេរស្ស អបទានំ. អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ និព្ពានាធិគមនត្ថាយ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ វិភវសម្បន្នេ សទ្ធាសម្បន្នេ ឯកស្មិំ កុលគេហេ និព្ពតោ វិញ្ញុតំ បត្វា ឃរពន្ធនេន ពទ្ធោ រតនត្តយេ បសន្នោ បរិនិព្ពានមញ្ចេ និបន្នំ បទុមុត្តរំ ភគវន្តំ ទិស្វា សន្និបតិតា ទសសហស្សចក្កវាឡទេវតាយោ ច ទិស្វា បសន្នមានសោ និគ្គុណ្ឌិកេដកនីលកាសោកាសិតាទិអនេកេហិ សុគន្ធបុប្ផេហិ បូជេសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន យាវតាយុកំ ឋត្វា តតោ ចវិត្វា តុសិតាទីសុ ទិព្ពសម្បត្តិយោ អនុភវិត្វា តតោ មនុស្សេសុ មនុស្សសម្បត្តិយោ អនុភវិត្វា និព្ពត្តនិព្ពត្តដ្ឋានេសុ ច សុគន្ធេហិ បុប្ផេហិ បូជិតោ អហោសិ. ឥមស្មិំ បន ពុទ្ធុប្បាទេ ឯកស្មិំ វិភវសម្បន្នេ កុលេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ កាមេសុ អាទីនវំ ទិស្វាបិ យាវ ពុទ្ធស្ស ភគវតោ បរិនិព្ពានកាលោ តាវ អលទ្ធពុទ្ធទស្សនោ ភគវតោ បរិនិព្ពានមញ្ចេ និបន្នកាលេយេវ បព្ពជិត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. បុព្ពេ កតបុញ្ញនាមេន សុភទ្ទោតិ បាកដោ អហោសិ.

១០១. សោ អត្តនោ បុព្ពកម្មំ សរិត្វា សោមនស្សវសេន បុព្ពចរិតាបទានំ បកាសេន្តោ បទុមុត្តរោ លោកវិទូតិអាទិមាហ. តំ ឧត្តានត្ថមេវ. សុណាថ មម ភាសតោ…បេ… និព្ពាយិស្សតិនាសវោតិ ឥទំ បរិនិព្ពានមញ្ចេ និបន្នោវ បទុមុត្តរោ ភគវា ព្យាកាសិ.

បញ្ចមភាណវារវណ្ណនា សមត្តា.

១១៥. សោ អត្តនោ បដិបត្តិំ ទស្សេន្តោ បុព្ពកម្មេន សំយុត្តោតិអាទិមាហ. ឯកគ្គោតិ ឯកគ្គចិត្តោ. សុសមាហិតោតិ សុដ្ឋុ សមាហិតោ, សន្តកាយចិត្តោតិ អត្ថោ. ពុទ្ធស្ស ឱរសោ បុត្តោតិ ពុទ្ធស្ស ឧរសា ហទយេន និគ្គតឱវាទានុសាសនិំ សុត្វា បត្តអរហត្តផលោតិ អត្ថោ. ធម្មជោម្ហិ សុនិម្មិតោតិ ធម្មតោ កម្មដ្ឋានធម្មតោ ជាតោ អរិយាយ ជាតិយា សុនិម្មិតោ សុដ្ឋុ និប្ផាទិតសព្ពកិច្ចោ អម្ហិ ភវាមីតិ អត្ថោ.

១១៦. ធម្មរាជំ ឧបគម្មាតិ ធម្មេន សព្ពសត្តានំ រាជានំ ឥស្សរភូតំ ភគវន្តំ ឧបគន្ត្វា សមីបំ គន្ត្វាតិ អត្ថោ. អបុច្ឆិំ បញ្ហមុត្តមន្តិ ឧត្តមំ ខន្ធាយតនធាតុសច្ចសមុប្បាទាទិបដិសំយុត្តំ បញ្ហំ អបុច្ឆិន្តិ អត្ថោ. កថយន្តោ ច មេ បញ្ហន្តិ ឯសោ អម្ហាកំ ភគវា មេ មយ្ហំ បញ្ហំ កថយន្តោ ព្យាករោន្តោ. ធម្មសោតំ ឧបានយីតិ អនុបាទិសេសនិព្ពានធាតុសង្ខាតំ ធម្មសោតំ ធម្មបវាហំ ឧបានយិ បាវិសីតិ អត្ថោ.

១១៨. ជលជុត្តមនាយកោតិ បទុមុត្តរនាមកោ ម-ការស្ស យ-ការំ កត្វា កតវោហារោ. និព្ពាយិ អនុបាទានោតិ ឧបាទានេ បញ្ចក្ខន្ធេ អគ្គហេត្វា និព្ពាយិ ន បញ្ញាយិ អទស្សនំ អគមាសិ, មនុស្សលោកាទីសុ កត្ថចិបិ អបតិដ្ឋិតោតិ អត្ថោ. ទីបោវ តេលសង្ខយាតិ វដ្ដិតេលានំ សង្ខយា អភាវា បទីបោ ឥវ និព្ពាយីតិ សម្ពន្ធោ.

១១៩. សត្តយោជនិកំ អាសីតិ តស្ស បរិនិព្ពុតស្ស បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ រតនមយំ ថូបំ សត្តយោជនុព្ពេធំ អាសិ អហោសីតិ អត្ថោ. ធជំ តត្ថ អបូជេសិន្តិ តត្ថ តស្មិំ ចេតិយេ សព្ពភទ្ទំ សព្ពតោ ភទ្ទំ សព្ពសោ មនោរមំ ធជំ បូជេសិន្តិ អត្ថោ.

១២០. កស្សបស្ស ច ពុទ្ធស្សាតិ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលតោ បដ្ឋាយ អាគតស្ស ទេវមនុស្សេសុ សំសរតោ មេ មយ្ហំ ឱរសោ បុត្តោ តិស្សោ នាម កស្សបស្ស សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស អគ្គសាវកោ ជិនសាសនេ ពុទ្ធសាសនេ ទាយាទោ អាសិ អហោសីតិ សម្ពន្ធោ.

១២១. តស្ស ហីនេន មនសាតិ តស្ស មម បុត្តស្ស តិស្សស្ស អគ្គសាវកស្ស ហីនេន លាមកេន មនសា ចិត្តេន អភទ្ទកំ អសុន្ទរំ អយុត្តកំ ‘‘អន្តកោ បច្ឆិមោ’’តិ វាចំ វចនំ អភាសិំ កថេសិន្តិ អត្ថោ. តេន កម្មវិបាកេនាតិ តេន អរហន្តភក្ខានសង្ខាតស្ស អកុសលកម្មស្ស វិបាកេន. បច្ឆិមេ អទ្ទសំ ជិនន្តិ បច្ឆិមេ បរិយោសានេ បរិនិព្ពានកាលេ មល្លានំ ឧបវត្តនេ សាលវនេ បរិនិព្ពានមញ្ចេ និបន្នំ ជិនំ ជិតសព្ពមារំ អម្ហាកំ គោតមសម្មាសម្ពុទ្ធំ អទ្ទសំ អហន្តិ អត្ថោ. ‘‘បច្ឆា មេ អាសិ ភទ្ទក’’ន្តិបិ បាឋោ. តស្ស បច្ឆា តស្ស ភគវតោ អវសានកាលេ និព្ពានាសន្នកាលេ មេ មយ្ហំ ភទ្ទកំ សុន្ទរំ ចតុសច្ចបដិវិជ្ឈនំ អាសិ អហោសីតិ អត្ថោ.

១២២. បព្ពាជេសិ មហាវីរោតិ មហាវីរិយោ សព្ពសត្តហិតោ ករុណាយុត្តោ ជិតមារោ មុនិ មល្លានំ ឧបវត្តនេ សាលវនេ បច្ឆិមេ សយនេ បរិនិព្ពានមញ្ចេ សយិតោវ មំ បព្ពាជេសីតិ សម្ពន្ធោ.

១២៣. អជ្ជេវ ទានិ បព្ពជ្ជាតិ អជ្ជ ឯវ ភគវតោ បរិនិព្ពានទិវសេយេវ មម បព្ពជ្ជា, តថា អជ្ជ ឯវ ឧបសម្បទា, អជ្ជ ឯវ ទ្វិបទុត្តមស្ស សម្មុខា បរិនិព្ពានំ អហោសីតិ សម្ពន្ធោ. សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវាតិ.

សុភទ្ទត្ថេរអបទានវណ្ណនា សមត្តា.

១០. ចុន្ទត្ថេរអបទានវណ្ណនា

សិទ្ធត្ថស្ស ភគវតោតិអាទិកំ អាយស្មតោ ចុន្ទត្ថេរស្ស អបទានំ. អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតបុញ្ញសម្ភារោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយានិ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ សិទ្ធត្ថស្ស ភគវតោ កាលេ វិភវសម្បន្នេ កុលេ និព្ពត្តោ វិញ្ញុតំ បត្វា សត្ថរិ បសីទិត្វា សត្តរតនមយំ សុវណ្ណគ្ឃិយំ ការេត្វា សុមនបុប្ផេហិ ឆាទេត្វា ភគវន្តំ បូជេសិ. តានិ បុប្ផានិ អាកាសំ សមុគ្គន្ត្វា វិតានាការេន អដ្ឋំសុ. អថ នំ ភគវា ‘‘អនាគតេ គោតមស្ស នាម ភគវតោ សាសនេ ចុន្ទោ នាម សាវកោ ភវិស្សតី’’តិ ព្យាកាសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន តតោ ចុតោ ទេវលោកេ ឧបបន្នោ កមេន ឆសុ កាមាវចរទេវេសុ សុខំ អនុភវិត្វា មនុស្សេសុ ចក្កវត្តិអាទិសម្បត្តិយោ ច អនុភវិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ ព្រាហ្មណកុលេ រូបសារិយា បុត្តោ សារិបុត្តត្ថេរស្ស កនិដ្ឋោ ហុត្វា និព្ពត្តិ. តស្ស វិញ្ញុតំ បត្តស្ស អារោហបរិណាហរូបវយានំ សុន្ទរតាយ សការស្ស ចការំ កត្វា ចុន្ទោតិ នាមំ ករិំសុ. សោ វយប្បត្តោ ឃរាវាសេ អាទីនវំ បព្ពជ្ជាយ ច អានិសំសំ ទិស្វា ភាតុត្ថេរស្ស សន្តិកេ បព្ពជិត្វា វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ.

១២៥. សោ បត្តអរហត្តផលោ ឯកទិវសំ អត្តនោ បុព្ពកម្មំ សរិត្វា សោមនស្សជាតោ បុព្ពចរិតាបទានំ បកាសេន្តោ សិទ្ធត្ថស្ស ភគវតោតិអាទិមាហ. តំ ហេដ្ឋា វុត្តត្ថមេវ. អគ្ឃិយន្តិអាទយោបិ ឧត្តានត្ថាយេវ.

១២៨. វិតិណ្ណកង្ខោ សម្ពុទ្ធោតិ វិសេសេន មគ្គាធិគមេន វិចិកិច្ឆាយ ខេបិតត្តា វិតិណ្ណកង្ខោ អសំសយោ សម្ពុទ្ធោ. តិណ្ណោឃេហិ បុរក្ខតោតិ កាមោឃាទីនំ ចតុន្នំ ឱឃានំ តិណ្ណត្តា អតិក្កន្តត្តា ឱឃតិណ្ណេហិ ខីណាសវេហិ បុរក្ខតោ បរិវារិតោតិ អត្ថោ. ព្យាករណគាថា ឧត្តានត្ថាយេវ.

១៣៩. ឧបដ្ឋហិំ មហាវីរន្តិ ឧត្តមត្ថស្ស និព្ពានស្ស បត្តិយា បាបុណនត្ថាយ កប្បសតសហស្សាធិកេសុ ចតុរាសង្ខ្យេយ្យេសុ កប្បេសុ បារមិយោ បូរេន្តេន កតវីរិយត្តា មហាវីរំ ពុទ្ធំ ឧបដ្ឋហិំ ឧបដ្ឋានំ អកាសិន្តិ អត្ថោ. អញ្ញេ ច បេសលេ ពហូតិ ន កេវលមេវ ពុទ្ធំ ឧបដ្ឋហិំ, បេសលេ បិយសីលេ សីលវន្តេ អញ្ញេ ច ពហុអគ្គប្បត្តេ សាវកេ, មេ មយ្ហំ ភាតរំ សារិបុត្តត្ថេរញ្ច ឧបដ្ឋហិន្តិ សម្ពន្ធោ.

១៤០. ភាតរំ មេ ឧបដ្ឋហិត្វាតិ មយ្ហំ ភាតរំ ឧបដ្ឋហិត្វា វត្តបដិវត្តំ កត្វា តស្ស បរិនិព្ពុតកាលេ ភគវតោ បឋមំ បរិនិព្ពុតត្តា តស្ស ធាតុយោ គហេត្វា បត្តម្ហិ ឱកិរិត្វា លោកជេដ្ឋស្ស នរានំ អាសភស្ស ពុទ្ធស្ស ឧបនាមេសិំ អទាសិន្តិ អត្ថោ.

១៤១. ឧភោ ហត្ថេហិ បគ្គយ្ហាតិ តំ មហា ទិន្នំ ធាតុំ សោ ភគវា អត្តនោ ឧភោហិ ហត្ថេហិ បការេន គហេត្វា តំ ធាតុំ សំសុដ្ឋុ ទស្សយន្តោ អគ្គសាវកំ សារិបុត្តត្ថេរំ កិត្តយិ បកាសេសីតិ អត្ថោ. សេសំ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

ចុន្ទត្ថេរអបទានវណ្ណនា សមត្តា.

បញ្ចមវគ្គវណ្ណនា សមត្តា.