៩. សោបាកត្ថេរអបទានវណ្ណនា

បព្ភារំ សោធយន្តស្សាតិអាទិកំ អាយស្មតោ សោបាកត្ថេរស្ស អបទានំ. អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយានិ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ សិទ្ធត្ថស្ស ភគវតោ កាលេ អញ្ញតរស្ស កុដុម្ពិកស្ស បុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តិ. ឯកទិវសំ សត្ថារំ ទិស្វា ពីជបូរផលានិ សត្ថុ ឧបនេសិ, បរិភុញ្ជិ ភគវា តស្សានុកម្បំ ឧបាទាយ. សោ ភិក្ខុ សត្ថរិ សង្ឃេ ច អភិប្បសន្នោ សលាកភត្តំ បដ្ឋបេត្វា សង្ឃុទ្ទេសវសេន តិណ្ណំ ភិក្ខូនំ យាវតាយុកំ ខីរភត្តំ អទាសិ. សោ តេហិ បុញ្ញេហិ អបរាបរំ ទេវមនុស្សេសុ សម្បត្តិយោ អនុភវន្តោ ឯកទា មនុស្សយោនិយំ និព្ពត្តោ ឯកស្ស បច្ចេកពុទ្ធស្ស ខីរភត្តំ អទាសិ.

ឯវំ តត្ថ តត្ថ បុញ្ញានិ កត្វា សុគតីសុយេវ បរិព្ភមន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ បុរិមកម្មនិស្សន្ទេន សាវត្ថិយំ អញ្ញតរាយ ទុគ្គតិត្ថិយា កុច្ឆិម្ហិ បដិសន្ធិំ គណ្ហិ. សា តំ ទសមាសេ កុច្ឆិនា បរិហរិត្វា បរិបក្កេ គព្ភេ វិជាយនកាលេ វិជាយិតុំ អសក្កោន្តី មុច្ឆំ អាបជ្ជិត្វា ពហុវេលំ មតា វិយ និបជ្ជិ. ញាតកា ‘‘មតា’’តិ សញ្ញាយ សុសានំ នេត្វា ចិតកំ អារោបេត្វា ទេវតានុភាវេន វាតវុដ្ឋិយា ឧដ្ឋិតាយ អគ្គិំ អទត្វា បក្កមិំសុ. ទារកោ បច្ឆិមភវិកត្តា ទេវតានុភាវេនេវ អរោគោ ហុត្វា មាតុកុច្ឆិតោ និក្ខមិ. មាតា បន កាលមកាសិ. ទេវតា មនុស្សរូបេនុបគម្ម តំ គហេត្វា សុសានគោបកស្ស គេហេ ឋបេត្វា កតិបាហំ កាលំ បតិរូបេន អាហារេន បោសេសិ. តតោ បរំ សុសានគោបកោ អត្តនោ បុត្តំ កត្វា វឌ្ឍេសិ. សោ តថា វឌ្ឍេន្តោ តស្ស បុត្តេន សុប្បិយេន នាម ទារកេន សទ្ធិំ កីឡន្តោ វិចរិ. តស្ស សុសានេ ជាតសំវឌ្ឍភាវតោ សោបាកោតិ សមញ្ញា អហោសិ.

អថេកទិវសំ សត្តវស្សិកំ តំ ភគវា បច្ចូសវេលាយំ ញាណជាលំ បត្ថរិត្វា វេនេយ្យពន្ធវេ ឱលោកេន្តោ ញាណជាលស្ស អន្តោគតំ ទិស្វា សុសានដ្ឋានំ អគមាសិ. ទារកោ បុព្ពហេតុនា ចោទិយមានោ បសន្នមានសោ សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា វន្ទិត្វា អដ្ឋាសិ. សត្ថា តស្ស ធម្មំ កថេសិ. សោ ធម្មំ សុត្វា បព្ពជ្ជំ យាចិត្វា បិតរា ‘‘អនុញ្ញាតោសី’’តិ វុត្តោ បិតរំ សត្ថុ សន្តិកំ អានេសិ. តស្ស បិតា សត្ថារំ វន្ទិត្វា ‘‘ឥមំ ទារកំ បព្ពាជេថ, ភន្តេ’’តិ អនុជានិ, តំ បព្ពាជេត្វា ភគវា មេត្តាភាវនាយ និយោជេសិ. សោ មេត្តាកម្មដ្ឋានំ គហេត្វា សុសានេ វិហរន្តោ នចិរស្សេវ មេត្តាឈានំ បាទកំ កត្វា វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ សច្ឆាកាសិ. អរហា ហុត្វាបិ អញ្ញេសំ សោសានិកភិក្ខូនំ មេត្តាភាវនាវិធិំ ទស្សេន្តោ ‘‘យថាបិ ឯកបុត្តស្មិ’’ន្តិ (ថេរគា. ៣៣) គាថំ អភាសិ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យថា ឯកបុត្តកេ បិយេ មនាបេ មាតា បិតា ច កុសលី ឯកន្តហិតេសី ភវេយ្យ, ឯវំ បុរត្ថិមាទិភេទាសុ សព្ពាសុ ទិសាសុ កាមភវាទិភេទេសុ វា សព្ពេសុ ភវេសុ ទហរាទិភេទាសុ សព្ពាសុ អវត្ថាសុបិ ឋិតេសុ សព្ពេសុ សត្តេសុ ឯកន្តហិតេសិតាយ កុសលី ភវេយ្យ ‘‘មិត្តោ, ឧទាសិនោ, បច្ចត្ថិកោ’’តិ សីមំ អកត្វា សីមាយ សម្ភេទវសេន សព្ពត្ថ ឯករសំ មេត្តំ ភាវេយ្យាតិ ឥមំ បន គាថំ វត្វា ‘‘សចេ តុម្ហេ អាយស្មន្តោ ឯវំ មេត្តំ ភាវេយ្យាថ, យេ តេ ភគវតា ‘សុខំ សុបតី’តិអាទិនា (អ. និ. ១១.១៥; បរិ. ៣៣១; មិ. ប. ៤.៤.៦) ឯកាទស មេត្តានិសំសា ច វុត្តា, ឯកំសេន តេសំ ភាគិនោ ភវថា’’តិ ឱវាទំ អទាសិ.

១១២. ឯវំ សោ បត្តផលាធិគមោ អត្តនោ កតបុញ្ញំ បច្ចវេក្ខិត្វា សញ្ជាតសោមនស្សោ បុព្ពចរិតាបទានំ ទស្សេន្តោ បព្ភារំ សោធយន្តស្សាតិអាទិមាហ. តត្ថ បព្ភារន្តិ សិលាបព្ពតស្ស វិវេកដ្ឋានំ, តំ បព្ពជិតានុរូបត្តា ឥដ្ឋកបាការំ កត្វា ទ្វារកវាដំ យោជេត្វា ភិក្ខូនំ វសនត្ថាយ អទាសិ, បការេន ភរោ បត្ថេតព្ពោតិ បព្ភារោ, តំ សោធយន្តស្ស មម សន្តិកំ សិទ្ធត្ថោ នាម ភគវា អាគច្ឆិ បាបុណិ.

១១៣. ពុទ្ធំ ឧបគតំ ទិស្វាតិ ឯវំ មម សន្តិកំ អាគតំ ទិស្វា តាទិនោ ឥដ្ឋានិដ្ឋេសុ អកម្បិយសភាវត្តា តាទិគុណយុត្តស្ស លោកជេដ្ឋស្ស ពុទ្ធស្ស សន្ថរំ តិណបណ្ណាទិសន្ថរំ កដ្ឋត្ថរំ បញ្ញាបេត្វា និដ្ឋាបេត្វា បុប្ផាសនំ បុប្ផមយំ អាសនំ អហំ អទាសិំ.

១១៤. បុប្ផាសនេ និសីទិត្វាតិ តស្មិំ បញ្ញត្តេ បុប្ផាសនេ និសីទិត្វា លោកនាយកោ សិទ្ធត្ថោ ភគវា. មមញ្ច គតិមញ្ញាយាតិ មយ្ហំ គតិំ អាយតិំ ឧប្បត្តិដ្ឋានំ អញ្ញាយ ជានិត្វា អនិច្ចតំ អនិច្ចភាវំ ឧទាហរិ កថេសិ.

១១៥. អនិច្ចា វត សង្ខារាតិ វត ឯកន្តេន សង្ខារា បច្ចយេហិ សមេច្ច សមាគន្ត្វា ករីយមានា សព្ពេ សប្បច្ចយធម្មា ហុត្វា អភាវដ្ឋេន អនិច្ចា. ឧប្បាទវយធម្មិនោតិ ឧប្បជ្ជិត្វា វិនស្សនសភាវា ឧប្បជ្ជិត្វា បាតុភវិត្វា ឯតេ សង្ខារា និរុជ្ឈន្តិ វិនស្សន្តីតិ អត្ថោ. តេសំ វូបសមោ សុខោតិ តេសំ សង្ខារានំ វិសេសេន ឧបសមោ សុខោ, តេសំ វូបសមករំ និព្ពានមេវ ឯកន្តសុខន្តិ អត្ថោ.

១១៦. ឥទំ វត្វាន សព្ពញ្ញូតិ សព្ពធម្មជាននកោ ភគវា លោកានំ ជេដ្ឋោ វុឌ្ឍោ នរានំ អាសភោ បធានោ វីរោ ឥទំ អនិច្ចបដិសំយុត្តំ ធម្មទេសនំ វត្វាន កថេត្វា អម្ពរេ អាកាសេ ហំសរាជា ឥវ នភំ អាកាសំ អព្ភុគ្គមីតិ សម្ពន្ធោ.

១១៧. សកំ ទិដ្ឋិំ អត្តនោ លទ្ធិំ ខន្តិំ រុចិំ អជ្ឈាសយំ ជហិត្វាន បហាយ. ភាវយានិច្ចសញ្ញហន្តិ អនិច្ចេ អនិច្ចន្តិ បវត្តសញ្ញំ អហំ ភាវយិំ វឌ្ឍេសិំ មនសិ អកាសិំ. តត្ថ កាលំ កតោ អហន្តិ តត្ថ តិស្សំ ជាតិយំ តតោ ជាតិតោ អហំ កាលំ កតោ មតោ.

១១៨. ទ្វេ សម្បត្តី អនុភោត្វាតិ មនុស្សសម្បត្តិទិព្ពសម្បត្តិសង្ខាតា ទ្វេ សម្បត្តិយោ អនុភវិត្វា. សុក្កមូលេន ចោទិតោតិ បុរាណកុសលមូលេន, មូលភូតេន កុសលេន វា ចោទិតោ សញ្ចោទិតោ. បច្ឆិមេ ភវេ សម្បត្តេតិ បរិយោសានេ ភវេ សម្បត្តេ បាបុណិតេ. សបាកយោនុបាគមិន្តិ សកំ បចិតភត្តំ សបាកំ យោនិំ ឧបាគមិំ. យស្ស កុលស្ស អត្តនោ បចិតភត្តំ អញ្ញេហិ អភុញ្ជនីយំ, តស្មិំ ចណ្ឌាលកុលេ និព្ពត្តោស្មីតិ អត្ថោ. អថ វា សា វុច្ចតិ សុនខោ, សុនខោច្ឆិដ្ឋភត្តភុញ្ជនកចណ្ឌាលកុលេ ជាតោតិ អត្ថោ. សេសំ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

សោបាកត្ថេរអបទានវណ្ណនា សមត្តា.