៣-៧. អញ្ញាសិកោណ្ឌញ្ញត្ថេរអបទានវណ្ណនា

បទុមុត្តរសម្ពុទ្ធន្តិអាទិកំ អាយស្មតោ អញ្ញាសិកោណ្ឌញ្ញត្ថេរស្ស អបទានំ. អយំ កិរ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយានិ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ ហំសវតីនគរេ គហបតិមហាសាលកុលេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្វា ឯកទិវសំ សត្ថុ សន្តិកេ ធម្មំ សុណន្តោ សត្ថារំ ឯកំ ភិក្ខុំ អត្តនោ សាសនេ បឋមំ បដិវិទ្ធធម្មរត្តញ្ញូនំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា សយម្បិ តំ ឋានន្តរំ បត្ថេន្តោ សតសហស្សភិក្ខុបរិវារស្ស ភគវតោ សត្តាហំ មហាទានំ បវត្តេត្វា បណិធានំ អកាសិ. សត្ថាបិស្ស អនន្តរាយតំ ទិស្វា ភាវិនិំ សម្បត្តិំ ព្យាកាសិ. សោ យាវជីវំ បុញ្ញានិ ករោន្តោ សត្ថរិ បរិនិព្ពុតេ ចេតិយេ បតិដ្ឋាបិយមានេ អន្តោចេតិយេ រតនឃរំ ការាបេសិ, ចេតិយំ បរិវារេត្វា សហស្សរតនគ្ឃិកានិ ច ការេសិ.

សោ ឯវំ បុញ្ញានិ កត្វា តតោ ចវិត្វា ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ វិបស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ មហាកាលោ នាម កុដុម្ពិកោ ហុត្វា អដ្ឋករីសមត្តេ ខេត្តេ សាលិគព្ភំ ផាលេត្វា គហិតសាលិតណ្ឌុលេហិ អសម្ភិន្នខីរបាយាសំ សម្បាទេត្វា តត្ថ មធុសប្បិសក្ករាទយោ បក្ខិបិត្វា ពុទ្ធប្បមុខស្ស សង្ឃស្ស អទាសិ. សាលិគព្ភំ ផាលេត្វា គហិតគហិតដ្ឋានំ បុន បូរតិ. បុថុកកាលេ បុថុកគ្គំ នាម អទាសិ. លាយនេ លាយនគ្គំ, វេណិករណេ វេណគ្គំ, កលាបាទិករណេ កលាបគ្គំ, ខលគ្គំ, ភណ្ឌគ្គំ, មិនគ្គំ កោដ្ឋគ្គន្តិ ឯវំ ឯកសស្សេ នវ វារេ អគ្គទានំ អទាសិ, តម្បិ សស្សំ អតិរេកតរំ សម្បន្នំ អហោសិ.

ឯវំ យាវជីវំ បុញ្ញានិ កត្វា តតោ ចុតោ ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា ទេវេសុ ច មនុស្សេសុ ច សំសរន្តោ អម្ហាកំ ភគវតោ ឧប្បត្តិតោ បុរេតរមេវ កបិលវត្ថុនគរស្ស អវិទូរេ ទោណវត្ថុនាមកេ ព្រាហ្មណគាមេ ព្រាហ្មណមហាសាលកុលេ និព្ពត្តិ. តស្ស កោណ្ឌញ្ញោតិ គោត្តតោ អាគតំ នាមំ អហោសិ. សោ វយប្បត្តោ តយោ វេទេ ឧគ្គហេត្វា លក្ខណមន្តេសុ ច បារំ អគមាសិ. តេន សមយេន អម្ហាកំ ពោធិសត្តោ តុសិតបុរតោ ចវិត្វា កបិលវត្ថុបុរេ សុទ្ធោទនមហារាជស្ស គេហេ និព្ពត្តិ. តស្ស នាមគ្គហណទិវសេ អដ្ឋុត្តរសតេសុ ព្រាហ្មណេសុ ឧបនីតេសុ យេ អដ្ឋ ព្រាហ្មណា លក្ខណបរិគ្គហណត្ថំ មហាតលំ ឧបនីតា. សោ តេសុ សព្ពនវកោ ហុត្វា មហាបុរិសស្ស លក្ខណនិប្ផត្តិំ ទិស្វា ‘‘ឯកំសេន អយំ ពុទ្ធោ ភវិស្សតី’’តិ និដ្ឋំ គន្ត្វា មហាសត្តស្ស អភិនិក្ខមនំ ឧទិក្ខន្តោ វិចរតិ.

ពោធិសត្តោបិ ខោ មហតា បរិវារេន វឌ្ឍមានោ អនុក្កមេន វុទ្ធិប្បត្តោ ញាណបរិបាកំ គន្ត្វា ឯកូនតិំសតិមេ វស្សេ មហាភិនិក្ខមនំ និក្ខមន្តោ អនោមានទីតីរេ បព្ពជិត្វា អនុក្កមេន ឧរុវេលំ គន្ត្វា បធានំ បទហិ. តទា កោណ្ឌញ្ញោ មាណវោ មហាសត្តស្ស បព្ពជិតភាវំ សុត្វា លក្ខណបរិគ្គាហកព្រាហ្មណានំ បុត្តេហិ វប្បមាណវាទីហិ សទ្ធិំ អត្តបញ្ចមោ បព្ពជិត្វា អនុក្កមេន ពោធិសត្តស្ស សន្តិកំ ឧបសង្កមិត្វា ឆព្ពស្សានិ តំ ឧបដ្ឋហន្តោ តស្ស ឱឡារិកាហារបរិភោគេន និព្ពិន្នោ អបក្កមិត្វា ឥសិបតនំ អគមាសិ. អថ ខោ ពោធិសត្តោ ឱឡារិកាហារបរិភោគេន លទ្ធកាយពលោ វេសាខបុណ្ណមាយំ ពោធិរុក្ខមូលេ អបរាជិតបល្លង្កេ និសិន្នោ តិណ្ណំ មារានំ មត្ថកំ មទ្ទិត្វា អភិសម្ពុទ្ធោ ហុត្វា សត្តសត្តាហំ ពោធិមណ្ឌេយេវ វីតិនាមេត្វា បញ្ចវគ្គិយានំ ញាណបរិបាកំ ញត្វា អាសាឡ្ហីបុណ្ណមាយំ ឥសិបតនំ គន្ត្វា តេសំ ធម្មចក្កបវត្តនសុត្តន្តំ (មហាវ. ១៣ អាទយោ; សំ. និ. ៥.១០៨១) កថេសិ. ទេសនាបរិយោសានេ កោណ្ឌញ្ញត្ថេរោ អដ្ឋារសហិ ព្រហ្មកោដីហិ សទ្ធិំ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋាសិ. អថ បញ្ចមិយំ បក្ខស្ស អនត្តលក្ខណសុត្តន្តទេសនាយ (មហាវ. ២០ អាទយោ; សំ. និ. ៣.៥៩) អរហត្តំ សច្ឆាកាសិ.

៥៩៦. ឯវំ សោ អរហត្តំ បត្វា ‘‘កិំ កម្មំ កត្វា អហំ លោកុត្តរសុខំ អធិគតោម្ហី’’តិ ឧបធារេន្តោ អត្តនោ បុព្ពកម្មំ បច្ចក្ខតោ ញត្វា សោមនស្សវសេន បុព្ពចរិតាបទានំ ឧទានវសេន ទស្សេន្តោ បទុមុត្តរសម្ពុទ្ធន្តិអាទិមាហ. តស្សត្ថោ ហេដ្ឋា វុត្តោយេវ. លោកជេដ្ឋំ វិនាយកន្តិ សកលស្ស សត្តលោកស្ស ជេដ្ឋំ បធានន្តិ អត្ថោ. វិសេសេន វេនេយ្យសត្តេ សំសារសាគរស្ស បរតីរំ អមតមហានិព្ពានំ នេតិ សម្បាបេតីតិ វិនាយកោ, តំ វិនាយកំ. ពុទ្ធភូមិមនុប្បត្តន្តិ ពុទ្ធស្ស ភូមិ បតិដ្ឋានដ្ឋានន្តិ ពុទ្ធភូមិ, សព្ពញ្ញុតញ្ញាណំ, តំ អនុប្បត្តោ បដិវិទ្ធោតិ ពុទ្ធភូមិមនុប្បត្តោ, តំ ពុទ្ធភូមិមនុប្បត្តំ, សព្ពញ្ញុតប្បត្តំ ពុទ្ធភូតន្តិ អត្ថោ. បឋមំ អទ្ទសំ អហន្តិ បឋមំ វេសាខបុណ្ណមិយា រត្តិយា បច្ចូសសមយេ ពុទ្ធភូតំ បទុមុត្តរសម្ពុទ្ធំ អហំ អទ្ទក្ខិន្តិ អត្ថោ.

៥៩៧. យាវតា ពោធិយា មូលេតិ យត្តកា ពោធិរុក្ខសមីបេ យក្ខា សមាគតា រាសិភូតា សម្ពុទ្ធំ ពុទ្ធភូតំ តំ ពុទ្ធំ បញ្ជលីកតា ទសង្គុលិសមោធានំ អញ្ជលិបុដំ សិរសិ ឋបេត្វា វន្ទន្តិ នមស្សន្តីតិ សម្ពន្ធោ.

៥៩៨. សព្ពេ ទេវា តុដ្ឋមនាតិ ពុទ្ធភូតដ្ឋានំ អាគតា តេ សព្ពេ ទេវា តុដ្ឋចិត្តា អាកាសេ សញ្ចរន្តីតិ សម្ពន្ធោ. អន្ធការតមោនុទោតិ អតិវិយ អន្ធការំ មោហំ នុទោ ខេបនោ អយំ ពុទ្ធោ អនុប្បត្តោតិ អត្ថោ.

៥៩៩. តេសំ ហាសបរេតានន្តិ ហាសេហិ បីតិសោមនស្សេហិ សមន្នាគតានំ តេសំ ទេវានំ មហានាទោ មហាឃោសោ អវត្តថ បវត្តតិ, សម្មាសម្ពុទ្ធសាសនេ កិលេសេ សំកិលេសេ ធម្មេ ឈាបយិស្សាមាតិ សម្ពន្ធោ.

៦០០. ទេវានំ គិរមញ្ញាយាតិ វាចាយ ថុតិវចនេន សហ ឧទីរិតំ ទេវានំ សទ្ទំ ជានិត្វា ហដ្ឋោ ហដ្ឋេន ចិត្តេន សោមនស្សសហគតេន ចិត្តេន អាទិភិក្ខំ បឋមំ អាហារំ ពុទ្ធភូតស្ស អហំ អទាសិន្តិ សម្ពន្ធោ.

៦០២. សត្តាហំ អភិនិក្ខម្មាតិ មហាភិនិក្ខមនំ និក្ខមិត្វា សត្តាហំ បធានំ កត្វា សព្ពញ្ញុតញ្ញាណបទដ្ឋានំ អរហត្តមគ្គញាណសង្ខាតំ ពោធិំ អជ្ឈគមំ អធិគញ្ឆិំ អហន្តិ អត្ថោ. ឥទំ មេ បឋមំ ភត្តន្តិ ឥទំ ភត្តំ សរីរយាបនំ ព្រហ្មចារិស្ស ឧត្តមចារិស្ស មេ មយ្ហំ ឥមិនា ទេវបុត្តេន បឋមំ ទិន្នំ អហោសីតិ អត្ថោ.

៦០៣. តុសិតា ហិ ឥធាគន្ត្វាតិ តុសិតភវនតោ ឥធ មនុស្សលោកេ អាគន្ត្វា យោ ទេវបុត្តោ មេ មម ភិក្ខំ ឧបានយិ អទាសិ, តំ ទេវបុត្តំ កិត្តយិស្សាមិ កថេស្សាមិ បាកដំ ករិស្សាមិ. ភាសតោ ភាសន្តស្ស មម វចនំ សុណាថាតិ សម្ពន្ធោ. ឥតោ បរំ អនុត្តានបទមេវ វណ្ណយិស្សាម.

៦០៧. តិទសាតិ តាវតិំសភវនា. អគារាតិ អត្តនោ ឧប្បន្នព្រាហ្មណគេហតោ និក្ខមិត្វា បព្ពជិត្វា ឆ សំវច្ឆរានិ ទុក្ករការិកំ ករោន្តេន ពោធិសត្តេន សហ វសិស្សតីតិ សម្ពន្ធោ.

៦០៨. តតោ សត្តមកេ វស្សេតិ តតោ បព្ពជិតកាលតោ បដ្ឋាយ សត្តមេ សំវច្ឆរេ. ពុទ្ធោ សច្ចំ កថេស្សតីតិ ឆព្ពស្សានិ ទុក្ករការិកំ កត្វា សត្តមសំវច្ឆរេ ពុទ្ធោ ហុត្វា ពារាណសិយំ ឥសិបតនេ មិគទាយេ ធម្មចក្កបវត្តនសុត្តន្តទេសនាយ ទុក្ខសមុទយនិរោធមគ្គសច្ចសង្ខាតំ ចតុសច្ចំ កថេស្សតីតិ អត្ថោ. កោណ្ឌញ្ញោ នាម នាមេនាតិ នាមេន គោត្តនាមវសេន កោណ្ឌញ្ញោ នាម. បឋមំ សច្ឆិកាហិតីតិ បញ្ចវគ្គិយានមន្តរេ បឋមំ អាទិតោ ឯវ សោតាបត្តិមគ្គញាណំ សច្ឆិកាហិតិ បច្ចក្ខំ ករិស្សតីតិ អត្ថោ.

៦០៩. និក្ខន្តេនានុបព្ពជិន្តិ និក្ខន្តេន ពោធិសត្តេន សហ និក្ខមិត្វា អនុបព្ពជិន្តិ អត្ថោ. តថា អនុបព្ពជិត្វា មយា បធានំ វីរិយំ សុកតំ សុដ្ឋុ កតំ ទឡ្ហំ កត្វា កតន្តិ អត្ថោ. កិលេសេ ឈាបនត្ថាយាតិ កិលេសេ សោសនត្ថាយ វិទ្ធំសនត្ថាយ អនគារិយំ អគារស្ស អហិតំ កសិវណិជ្ជាទិកម្មវិរហិតំ សាសនំ បព្ពជិំ បដិបជ្ជិន្តិ អត្ថោ.

៦១០. អភិគន្ត្វាន សព្ពញ្ញូតិ សព្ពំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ វា សង្ខារវិការលក្ខណនិព្ពានបញ្ញត្តិសង្ខាតំ ញេយ្យំ វា ជានន្តោ ទេវេហិ សហ វត្តមានេ សត្ត លោកេ ពុទ្ធោ មិគារញ្ញំ មិគទាយ វិហារំ អភិគន្ត្វា ឧបសង្កមិត្វា មេ មយា សច្ឆិកតេន ឥមិនា សោតាបត្តិមគ្គញាណេន អមតភេរិំ អមតមហានិព្ពានភេរិំ អហរិ បហរិ ទស្សេសីតិ អត្ថោ.

៦១១. សោ ទានីតិ សោ អហំ បឋមំ សោតាបន្នោ ឥទានិ អរហត្តមគ្គញាណេន អមតំ សន្តំ វូបសន្តសភាវំ បទំ បជ្ជិតព្ពំ បាបុណិតព្ពំ, អនុត្តរំ ឧត្តរវិរហិតំ និព្ពានំ បត្តោ អធិគតោតិ អត្ថោ. សព្ពាសវេ បរិញ្ញាយាតិ កាមាសវាទយោ សព្ពេ អាសវេ បរិញ្ញាយ បហានបរិញ្ញាយ បជហិត្វា អនាសវោ និក្កិលេសោ វិហរាមិ ឥរិយាបថវិហារេន វាសំ កប្បេមិ. បដិសម្ភិទា ចតស្សោត្យាទយោ គាថាយោ វុត្តត្ថាយេវ.

អថ នំ សត្ថា អបរភាគេ ជេតវនមហាវិហារេ ភិក្ខុសង្ឃមជ្ឈេ បញ្ញត្តវរពុទ្ធាសនេ និសិន្នោ បឋមំ បដិវិទ្ធធម្មភាវំ ទីបេន្តោ ‘‘ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, មម សាវកានំ ភិក្ខូនំ រត្តញ្ញូនំ យទិទំ អញ្ញាសិកោណ្ឌញ្ញោ’’តិ (អ. និ. ១.១៨៨) ឯតទគ្គេ ឋបេសិ. សោ ទ្វីហិ អគ្គសាវកេហិ អត្តនិ ករិយមានំ បរមនិបច្ចការំ, គាមន្តសេនាសនេ អាកិណ្ណវិហារញ្ច បរិហរិតុកាមោ, វិវេកាភិរតិយា វិហរិតុកាមោ ច អត្តនោ សន្តិកំ ឧបគតានំ គហដ្ឋបព្ពជិតានំ បដិសន្ថារករណម្បិ បបញ្ចំ មញ្ញមានោ សត្ថារំ អាបុច្ឆិត្វា ហិមវន្តំ បវិសិត្វា ឆទ្ទន្តេហិ នាគេហិ ឧបដ្ឋិយមានោ ឆទ្ទន្តទហតីរេ ទ្វាទស វស្សានិ វសិ. ឯវំ តត្ថ វសន្តំ ថេរំ ឯកទិវសំ សក្កោ ទេវរាជា ឧបសង្កមិត្វា វន្ទិត្វា ឋិតោ ឯវមាហ ‘‘សាធុ មេ, ភន្តេ, អយ្យោ ធម្មំ ទេសេតូ’’តិ. ថេរោ តស្ស ចតុសច្ចគព្ភំ តិលក្ខណាហតំ សុញ្ញតាបដិសំយុត្តំ នានានយវិចិត្តំ អមតោគធំ ពុទ្ធលីលាយ ធម្មំ ទេសេសិ. តំ សុត្វា សក្កោ អត្តនោ បសាទំ បវេទេន្តោ –

‘‘ឯស ភិយ្យោ បសីទាមិ, សុត្វា ធម្មំ មហារសំ;

វិរាគោ ទេសិតោ ធម្មោ, អនុបាទាយ សព្ពសោ’’តិ. (ថេរគា. ៦៧៣) –

ថុតិំ អកាសិ. ថេរោ ឆទ្ទន្តទហតីរេ ទ្វាទស វស្សានិ វសិត្វា ឧបកដ្ឋេ បរិនិព្ពានេ សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា បរិនិព្ពានំ អនុជានាបេត្វា តត្ថេវ គន្ត្វា បរិនិព្ពាយីតិ.

អញ្ញាសិកោណ្ឌញ្ញត្ថេរអបទានវណ្ណនា សមត្តា.