៤. អគ្គញ្ញសុត្តវណ្ណនា

វាសេដ្ឋភារទ្វាជវណ្ណនា

១១១. ឯវំ មេ សុតន្តិ អគ្គញ្ញសុត្តំ. តត្រាយមនុត្តានបទវណ្ណនា – បុព្ពារាមេ មិគារមាតុបាសាទេតិ ឯត្ថ អយំ អនុបុព្ពិកថា. អតីតេ សតសហស្សកប្បមត្ថកេ ឯកា ឧបាសិកា បទុមុត្តរំ ភគវន្តំ និមន្តេត្វា ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសតសហស្សស្ស ទានំ ទត្វា ភគវតោ បាទមូលេ និបជ្ជិត្វា ‘‘អនាគតេ តុម្ហាទិសស្ស ពុទ្ធស្ស អគ្គុបដ្ឋាយិកា ហោមី’’តិ បត្ថនំ អកាសិ. សា កប្បសតសហស្សំ ទេវេសុ ចេវ មនុស្សេសុ ច សំសរិត្វា អម្ហាកំ ភគវតោ កាលេ ភទ្ទិយនគរេ មេណ្ឌកសេដ្ឋិបុត្តស្ស ធនញ្ចយសេដ្ឋិនោ គេហេ សុមនទេវិយា កុច្ឆិម្ហិ បដិសន្ធិំ គណ្ហិ. ជាតកាលេ តស្សា វិសាខាតិ នាមំ អកំសុ. សា យទា ភគវា ភទ្ទិយនគរំ អាគមាសិ, តទា បញ្ចទាសិសតេហិ សទ្ធិំ ភគវតោ បច្ចុគ្គមនំ កត្វា បឋមទស្សនម្ហិយេវ សោតាបន្នា អហោសិ.

អបរភាគេ សាវត្ថិយំ មិគារសេដ្ឋិបុត្តស្ស បុណ្ណវឌ្ឍនកុមារស្ស គេហំ គតា. តត្ថ នំ មិគារសេដ្ឋិ មាតុដ្ឋានេ ឋបេសិ. តស្មា មិគារមាតាតិ វុច្ចតិ. បតិកុលំ គច្ឆន្តិយា ចស្សា បិតា មហាលតាបិឡន្ធនំ នាម ការាបេសិ. តស្មិំ បិឡន្ធនេ ចតស្សោ វជិរនាឡិយោ ឧបយោគំ អគមំសុ, មុត្តានំ ឯកាទស នាឡិយោ, បវាឡស្ស ទ្វាវីសតិ នាឡិយោ, មណីនំ តេត្តិំស នាឡិយោ. ឥតិ ឯតេហិ ច អញ្ញេហិ ច សត្តហិ រតនេហិ និដ្ឋានំ អគមាសិ. តំ សីសេ បដិមុក្កំ យាវ បាទបិដ្ឋិយា ភស្សតិ. បញ្ចន្នំ ហត្ថីនំ ពលំ ធារយមានាវ នំ ឥត្ថី ធារេតុំ សក្កោតិ. សា អបរភាគេ ទសពលស្ស អគ្គុបដ្ឋាយិកា ហុត្វា តំ បសាធនំ វិស្សជ្ជេត្វា នវហិ កោដីហិ ភគវតោ វិហារំ ការយមានា ករីសមត្តេ ភូមិភាគេ បាសាទំ ការេសិ. តស្ស ឧបរិភូមិយំ បញ្ច គព្ភសតានិ ហោន្តិ, ហេដ្ឋិមភូមិយំ បញ្ចាតិ គព្ភសហស្សប្បដិមណ្ឌិតោ អហោសិ. សា ‘‘សុទ្ធបាសាទោវ ន សោភតី’’តិ តំ បរិវារេត្វា បញ្ច ទុវឌ្ឍគេហសតានិ, បញ្ច ចូឡបាសាទសតានិ, បញ្ច ទីឃសាលសតានិ ច ការាបេសិ. វិហារមហោ ចតូហិ មាសេហិ និដ្ឋានំ អគមាសិ.

មាតុគាមត្តភាវេ ឋិតាយ វិសាខាយ វិយ អញ្ញិស្សា ពុទ្ធសាសនេ ធនបរិច្ចាគោ នាម នត្ថិ, បុរិសត្តភាវេ ឋិតស្ស អនាថបិណ្ឌិកស្ស វិយ អញ្ញស្សាតិ. សោ ហិ ចតុបណ្ណាសកោដិយោ វិស្សជ្ជេត្វា សាវត្ថិយា ទក្ខិណភាគេ អនុរាធបុរស្ស មហាវិហារសទិសេ ឋានេ ជេតវនមហាវិហារំ នាម ការេសិ. វិសាខា សាវត្ថិយា បាចីនភាគេ ឧត្តរទេវិយា វិហារសទិសេ ឋានេ បុព្ពារាមំ នាម ការេសិ. ភគវា ឥមេសំ ទ្វិន្នំ កុលានំ អនុកម្បាយ សាវត្ថិំ និស្សាយ វិហរន្តោ ឥមេសុ ទ្វីសុ វិហារេសុ និពទ្ធវាសំ វសិ. ឯកំ អន្តោវស្សំ ជេតវនេ វសតិ, ឯកំ បុព្ពារាមេ. តស្មិំ សមយេ បន ភគវា បុព្ពារាមេ វិហរតិ. តេន វុត្តំ ‘‘បុព្ពារាមេ មិគារមាតុបាសាទេ’’តិ.

វាសេដ្ឋភារទ្វាជាតិ វាសេដ្ឋោ ច សាមណេរោ ភារទ្វាជោ ច. ភិក្ខូសុ បរិវសន្តីតិ តេ នេវ តិត្ថិយបរិវាសំ វសន្តិ, ន អាបត្តិបរិវាសំ. អបរិបុណ្ណវស្សត្តា បន ភិក្ខុភាវំ បត្ថយមានា វសន្តិ. តេនេវាហ ‘‘ភិក្ខុភាវំ អាកង្ខមានា’’តិ. ឧភោបិ ហេតេ ឧទិច្ចព្រាហ្មណមហាសាលកុលេ និព្ពត្តា, ចត្តាលីស ចត្តាលីស កោដិវិភវា តិណ្ណំ វេទានំ បារគូ មជ្ឈិមនិកាយេ វាសេដ្ឋសុត្តំ សុត្វា សរណំ គតា, តេវិជ្ជសុត្តំ សុត្វា បព្ពជិត្វា ឥមស្មិំ កាលេ ភិក្ខុភាវំ អាកង្ខមានា បរិវសន្តិ. អព្ភោកាសេ ចង្កមតីតិ ឧត្តរទក្ខិណេន អាយតស្ស បាសាទស្ស បុរត្ថិមទិសាភាគេ បាសាទច្ឆាយាយំ យន្តរជ្ជូហិ អាកឌ្ឍិយមានំ រតនសតុព្ពេធំ សុវណ្ណអគ្ឃិកំ វិយ អនិលបថេ វិធាវន្តីហិ ឆព្ពណ្ណាហិ ពុទ្ធរស្មីហិ សោភមានោ អបរាបរំ ចង្កមតិ.

១១៣. អនុចង្កមិំសូតិ អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ ឱនតសរីរា ហុត្វា អនុវត្តមានា ចង្កមិំសុ. វាសេដ្ឋំ អាមន្តេសីតិ សោ តេសំ បណ្ឌិតតរោ គហេតព្ពំ វិស្សជ្ជេតព្ពញ្ច ជានាតិ, តស្មា តំ អាមន្តេសិ. តុម្ហេ ខ្វត្ថាតិ តុម្ហេ ខោ អត្ថ. ព្រាហ្មណជច្ចាតិ, ព្រាហ្មណជាតិកា. ព្រាហ្មណកុលីនាតិ ព្រាហ្មណេសុ កុលីនា កុលសម្បន្នា. ព្រាហ្មណកុលាតិ ព្រាហ្មណកុលតោ, ភោគាទិសម្បន្នំ ព្រាហ្មណកុលំ បហាយាតិ អត្ថោ. ន អក្កោសន្តីតិ ទសវិធេន អក្កោសវត្ថុនា ន អក្កោសន្តិ. ន បរិភាសន្តីតិ នានាវិធាយ បរិភវកថាយ ន បរិភាសន្តីតិ អត្ថោ. ឥតិ ភគវា ‘‘ព្រាហ្មណា ឥមេ សាមណេរេ អក្កោសន្តិ បរិភាសន្តី’’តិ ជានមានោវ បុច្ឆតិ. កស្មា? ឥមេ មយា អបុច្ឆិតា បឋមតរំ ន កថេស្សន្តិ, អកថិតេ កថា ន សមុដ្ឋាតីតិ កថាសមុដ្ឋាបនត្ថាយ. តគ្ឃាតិ ឯកំសវចនេ និបាតោ, ឯកំសេនេវ នោ, ភន្តេ, ព្រាហ្មណា អក្កោសន្តិ បរិភាសន្តីតិ វុត្តំ ហោតិ. អត្តរូបាយាតិ អត្តនោ អនុរូបាយ. បរិបុណ្ណាយាតិ យថារុចិ បទព្យញ្ជនានិ អារោបេត្វា អារោបេត្វា បរិបូរិតាយ. នោ អបរិបុណ្ណាយាតិ អន្តរា អដ្ឋបិតាយ និរន្តរំ បវត្តាយ.

កស្មា បន ព្រាហ្មណា ឥមេ សាមណេរេ អក្កោសន្តីតិ? អប្បតិដ្ឋតាយ. ឥមេ ហិ សាមណេរា អគ្គព្រាហ្មណានំ បុត្តា តិណ្ណំ វេទានំ បារគូ ជម្ពុទីបេ ព្រាហ្មណានំ អន្តរេ បាកដា សម្ភាវិតា តេសំ បព្ពជិតត្តា អញ្ញេ ព្រាហ្មណបុត្តា បព្ពជិំសុ. អថ ខោ ព្រាហ្មណា ‘‘អបតិដ្ឋា មយំ ជាតា’’តិ ឥមាយ អប្បតិដ្ឋតាយ គាមទ្វារេបិ អន្តោគាមេបិ តេ ទិស្វា ‘‘តុម្ហេហិ ព្រាហ្មណសមយោ ភិន្នោ, មុណ្ឌសមណកស្ស បច្ឆតោ បច្ឆតោ រសគិទ្ធា ហុត្វា វិចរថា’’តិអាទីនិ ចេវ បាឡិយំ អាគតានិ ‘‘ព្រាហ្មណោវ សេដ្ឋោ វណ្ណោ’’តិអាទីនិ ច វត្វា អក្កោសន្តិ. សាមណេរា តេសុ អក្កោសន្តេសុបិ កោបំ វា អាឃាតំ វា អកត្វា កេវលំ ភគវតា បុដ្ឋា ‘‘តគ្ឃ នោ, ភន្តេ, ព្រាហ្មណា អក្កោសន្តិ បរិភាសន្តី’’តិ អារោចេសុំ. អថ នេ ភគវា អក្កោសនាការំ បុច្ឆន្តោ យថា កថំ បន វោតិ បុច្ឆតិ. តេ អាចិក្ខន្តា ព្រាហ្មណា ភន្តេតិអាទិមាហំសុ.

តត្ថ សេដ្ឋោ វណ្ណោតិ ជាតិគោត្តាទីនំ បញ្ញាបនដ្ឋានេ ព្រាហ្មណោវ សេដ្ឋោតិ ទស្សេន្តិ. ហីនា អញ្ញេ វណ្ណាតិ ឥតរេ តយោ វណ្ណា ហីនា លាមកាតិ វទន្តិ. សុក្កោតិ បណ្ឌរោ. កណ្ហោតិ កាឡកោ. សុជ្ឈន្តីតិ ជាតិគោត្តាទីនំ បញ្ញាបនដ្ឋានេ សុជ្ឈន្តិ. ព្រហ្មុនោ បុត្តាតិ មហាព្រហ្មុនោ បុត្តា. ឱរសា មុខតោ ជាតាតិ ឧរេ វសិត្វា មុខតោ និក្ខន្តា, ឧរេ កត្វា សំវឌ្ឍិតាតិ វា ឱរសា. ព្រហ្មជាតិ ព្រហ្មតោ និព្ពត្តា. ព្រហ្មនិម្មិតាតិ ព្រហ្មុនា និម្មិតា. ព្រហ្មទាយាទាតិ ព្រហ្មុនោ ទាយាទា. ហីនមត្ថ វណ្ណំ អជ្ឈុបគតាតិ ហីនំ វណ្ណំ អជ្ឈុបគតា អត្ថ. មុណ្ឌកេ សមណកេតិ និន្ទន្តា ជិគុច្ឆន្តា វទន្តិ, ន មុណ្ឌកមត្តញ្ចេវ សមណមត្តញ្ច សន្ធាយ. ឥព្ភេតិ គហបតិកេ. កណ្ហេតិ កាឡកេ. ពន្ធូតិ មារស្ស ពន្ធុភូតេ មារបក្ខិកេ. បាទាបច្ចេតិ មហាព្រហ្មុនោ បាទានំ អបច្ចភូតេ បាទតោ ជាតេតិ អធិប្បាយោ.

១១៤. ‘‘តគ្ឃ វោ, វាសេដ្ឋ, ព្រាហ្មណា បោរាណំ អស្សរន្តា ឯវមាហំសូ’’តិ ឯត្ថ វោតិ និបាតមត្តំ, សាមិវចនំ វា, តុម្ហាកំ ព្រាហ្មណាតិ អត្ថោ. បោរាណន្តិ បោរាណកំ អគ្គញ្ញំ លោកុប្បត្តិចរិយវំសំ. អស្សរន្តាតិ អស្សរមានា. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ, ឯកំសេន វោ, វាសេដ្ឋ, ព្រាហ្មណា បោរាណំ លោកុប្បត្តិំ អននុស្សរន្តា អជានន្តា ឯវំ វទន្តីតិ. ‘‘ទិស្សន្តិ ខោ បនា’’តិ ឯវមាទិ តេសំ លទ្ធិភិន្ទនត្ថាយ វុត្តំ. តត្ថ ព្រាហ្មណិយោតិ ព្រាហ្មណានំ បុត្តប្បដិលាភត្ថាយ អាវាហវិវាហវសេន កុលំ អានីតា ព្រាហ្មណិយោ ទិស្សន្តិ. តា ខោ បនេតា អបរេន សមយេន ឧតុនិយោបិ ហោន្តិ, សញ្ជាតបុប្ផាតិ អត្ថោ. គព្ភិនិយោតិ សញ្ជាតគព្ភា. វិជាយមានាតិ បុត្តធីតរោ ជនយមានា. បាយមានាតិ ទារកេ ថញ្ញំ បាយន្តិយោ. យោនិជាវ សមានាតិ ព្រាហ្មណីនំ បស្សាវមគ្គេន ជាតា សមានា. ឯវមាហំសូតិ ឯវំ វទន្តិ. កថំ? ‘‘ព្រាហ្មណោវ សេដ្ឋោ វណ្ណោ…បេ… ព្រហ្មទាយាទា’’តិ. យទិ បន នេសំ តំ សច្ចវចនំ សិយា, ព្រាហ្មណីនំ កុច្ឆិ មហាព្រហ្មស្ស ឧរោ ភវេយ្យ, ព្រាហ្មណីនំ បស្សាវមគ្គោ មហាព្រហ្មុនោ មុខំ ភវេយ្យ, ន ខោ បនេតំ ឯវំ ទដ្ឋព្ពំ. តេនាហ ‘‘តេ ច ព្រហ្មូនញ្ចេវ អព្ភាចិក្ខន្តី’’តិអាទិ.

ចតុវណ្ណសុទ្ធិវណ្ណនា

ឯត្តាវតា ‘‘មយំ មហាព្រហ្មុនោ ឧរេ វសិត្វា មុខតោ និក្ខន្តាតិ វត្តុំ មា លភន្តូ’’តិ ឥមំ មុខច្ឆេទកវាទំ វត្វា បុន ចត្តារោបិ វណ្ណា កុសលេ ធម្មេ សមាទាយ វត្តន្តាវ សុជ្ឈន្តីតិ ទស្សនត្ថំ ចត្តារោមេ, វាសេដ្ឋ, វណ្ណាតិអាទិមាហ. អកុសលសង្ខាតាតិ អកុសលាតិ សង្ខាតា អកុសលកោដ្ឋាសភូតា វា. ឯស នយោ សព្ពត្ថ. ន អលមរិយាតិ អរិយភាវេ អសមត្ថា. កណ្ហាតិ បកតិកាឡកា. កណ្ហវិបាកាតិ វិបាកោបិ នេសំ កណ្ហោ ទុក្ខោតិ អត្ថោ. ខត្តិយេបិ តេតិ ខត្តិយម្ហិបិ តេ. ឯកច្ចេតិ ឯកស្មិំ. ឯស នយោ សព្ពត្ថ.

សុក្កាតិ និក្កិលេសភាវេន បណ្ឌរា. សុក្កវិបាកាតិ វិបាកោបិ នេសំ សុក្កោ សុខោតិ អត្ថោ.

១១៦. ឧភយវោកិណ្ណេសុ វត្តមានេសូតិ ឧភយេសុ វោកិណ្ណេសុ មិស្សីភូតេសុ ហុត្វា វត្តមានេសុ. កតមេសុ ឧភយេសូតិ? កណ្ហសុក្កេសុ ធម្មេសុ វិញ្ញុគរហិតេសុ ចេវ វិញ្ញុប្បសត្ថេសុ ច. យទេត្ថ ព្រាហ្មណា ឯវមាហំសូតិ ឯត្ថ ឯតេសុ កណ្ហសុក្កធម្មេសុ វត្តមានាបិ ព្រាហ្មណា យទេតំ ឯវំ វទន្តិ ‘‘ព្រាហ្មណោវ សេដ្ឋោ វណ្ណោ’’តិអាទិ. តំ នេសំ វិញ្ញូ នានុជានន្តីតិ យេ លោកេ បណ្ឌិតា, តេ នានុមោទន្តិ, ន បសំសន្តីតិ អត្ថោ. តំ កិស្ស ហេតុ? ឥមេសញ្ហិ វាសេដ្ឋាតិអាទិម្ហិ អយំ សង្ខេបត្ថោ. យំ វុត្តំ នានុជានន្តីតិ, តំ កស្មាតិ ចេ? យស្មា ឥមេសំ ចតុន្នំ វណ្ណានំ យោ ភិក្ខុ អរហំ…បេ… សម្មទញ្ញា វិមុត្តោ, សោ តេសំ អគ្គមក្ខាយតិ, តេ ច ន ឯវរូបា. តស្មា នេសំ វិញ្ញូ នានុជានន្តិ.

អរហន្តិអាទិបទេសុ ចេត្ថ កិលេសានំ អារកត្តាទីហិ ការណេហិ អរហំ. អាសវានំ ខីណត្តា ខីណាសវោ. សត្ត សេក្ខា បុថុជ្ជនកល្យាណកា ច ព្រហ្មចរិយវាសំ វសន្តិ នាម. អយំ បន វុត្ថវាសោតិ វុសិតវា. ចតូហិ មគ្គេហិ ចតូសុ សច្ចេសុ បរិជាននាទិករណីយំ កតំ អស្សាតិ កតករណីយោ. កិលេសភារោ ច ខន្ធភារោ ច ឱហិតោ អស្សាតិ ឱហិតភារោ. ឱហិតោតិ ឱហារិតោ. សុន្ទរោ អត្ថោ, សកោ វា អត្ថោ សទត្ថោ, អនុប្បត្តោ សទត្ថោ ឯតេនាតិ អនុប្បត្តសទត្ថោ. ភវសំយោជនំ វុច្ចតិ តណ្ហា, សា បរិក្ខីណា អស្សាតិ បរិក្ខីណភវសំយោជនោ. សម្មទញ្ញា វិមុត្តោតិ សម្មា ហេតុនា ការណេន ជានិត្វា វិមុត្តោ. ជនេតស្មិន្តិ ជនេ ឯតស្មិំ, ឥមស្មិំ លោកេតិ អត្ថោ. ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ អភិសម្បរាយញ្ចាតិ ឥធត្តភាវេ ច បរត្តភាវេ.

១១៧. អនន្តរាតិ អន្តរវិរហិតា, អត្តនោ កុលេន សទិសាតិ អត្ថោ. អនុយុត្តាតិ វសវត្តិនោ. និបច្ចការន្តិ មហល្លកតរា និបច្ចការំ ទស្សេន្តិ. ទហរតរា អភិវាទនាទីនិ ករោន្តិ. តត្ថ សាមីចិកម្មន្តិ តំតំវត្តករណាទិ អនុច្ឆវិកកម្មំ.

១១៨. និវិដ្ឋាតិ អភិនិវិដ្ឋា អចលដ្ឋិតា. កស្ស បន ឯវរូបា សទ្ធា ហោតីតិ? សោតាបន្នស្ស. សោ ហិ និវិដ្ឋសទ្ធោ អសិនា សីសេ ឆេជ្ជមានេបិ ពុទ្ធោ អពុទ្ធោតិ វា, ធម្មោ អធម្មោតិ វា, សង្ឃោ អសង្ឃោតិ វា ន វទតិ. បតិដ្ឋិតសទ្ធោ ហោតិ សូរម្ពដ្ឋោ វិយ.

សោ កិរ សត្ថុ ធម្មទេសនំ សុត្វា សោតាបន្នោ ហុត្វា គេហំ អគមាសិ. អថ មារោ ទ្វត្តិំសវរលក្ខណប្បដិមណ្ឌិតំ ពុទ្ធរូបំ មាបេត្វា តស្ស ឃរទ្វារេ ឋត្វា ‘‘សត្ថា អាគតោ’’តិ សាសនំ បហិណិ. សូរម្ពដ្ឋោ ចិន្តេសិ ‘‘អហំ ឥទានេវ សត្ថុ សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា អាគតោ, កិំ នុ ខោ ភវិស្សតី’’តិ ឧបសង្កមិត្វា សត្ថុសញ្ញាយ វន្ទិត្វា អដ្ឋាសិ. មារោ អាហ – ‘‘អម្ពដ្ឋ, យំ តេ មយា ‘រូបំ អនិច្ចំ…បេ… វិញ្ញាណំ អនិច្ចន្តិ កថិតំ, តំ ទុក្កថិតំ. អនុបធារេត្វាវ ហិ មយា ឯវំ វុត្តំ. តស្មា ត្វំ ‘រូបំ និច្ចំ…បេ… វិញ្ញាណំ និច្ច’ន្តិ គណ្ហាហី’’តិ. សោ ចិន្តេសិ – ‘‘អដ្ឋានមេតំ យំ ពុទ្ធា អនុបធារេត្វា អបច្ចក្ខំ កត្វា កិញ្ចិ កថេយ្យុំ, អទ្ធា អយំ មយ្ហំ វិច្ឆិន្ទជននត្ថំ មារោ អាគតោ’’តិ. តតោ នំ ‘‘ត្វំ មារោសី’’តិ អាហ. សោ មុសាវាទំ កាតុំ នាសក្ខិ. ‘‘អាម មារោស្មី’’តិ បដិជានាតិ. ‘‘កស្មា អាគតោសី’’តិ? តវ សទ្ធាចាលនត្ថន្តិ អាហ. ‘‘កណ្ហ បាបិម, ត្វំ តាវ ឯកោ តិដ្ឋ, តាទិសានំ មារានំ សតម្បិ សហស្សម្បិ សតសហស្សម្បិ មម សទ្ធំ ចាលេតុំ អសមត្ថំ, មគ្គេន អាគតសទ្ធា នាម ថិរា សិលាបថវិយំ បតិដ្ឋិតសិនេរុ វិយ អចលា ហោតិ, កិំ ត្វំ ឯត្ថា’’តិ អច្ឆរំ បហរិ. សោ ឋាតុំ អសក្កោន្តោ តត្ថេវ អន្តរធាយិ. ឯវរូបំ សទ្ធំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ ‘‘និវិដ្ឋា’’តិ.

មូលជាតា បតិដ្ឋិតាតិ មគ្គមូលស្ស សញ្ជាតត្តា តេន មគ្គមូលេន បតិដ្ឋិតា. ទឡ្ហាតិ ថិរា. អសំហារិយាតិ សុនិខាតឥន្ទខីលោ វិយ កេនចិ ចាលេតុំ អសក្កុណេយ្យា. តស្សេតំ កល្លំ វចនាយាតិ តស្ស អរិយសាវកស្ស យុត្តមេតំ វត្តុំ. កិន្តិ? ‘‘ភគវតោម្ហិ បុត្តោ ឱរសោ’’តិ ឯវមាទិ. សោ ហិ ភគវន្តំ និស្សាយ អរិយភូមិយំ ជាតោតិ ភគវតោ បុត្តោ. ឧរេ វសិត្វា មុខតោ និក្ខន្តធម្មឃោសវសេន មគ្គផលេសុ បតិដ្ឋិតត្តា ឱរសោ មុខតោ ជាតោ. អរិយធម្មតោ ជាតត្តា អរិយធម្មេន ច និម្មិតត្តា ធម្មជោ ធម្មនិម្មិតោ. នវលោកុត្តរធម្មទាយជ្ជំ អរហតីតិ ធម្មទាយាទោ. តំ កិស្ស ហេតូតិ យទេតំ ‘‘ភគវតោម្ហិ បុត្តោ’’តិ វត្វា ‘‘ធម្មជោ ធម្មនិម្មិតោ’’តិ វុត្តំ, តំ កស្មាតិ ចេ? ឥទានិស្ស អត្ថំ ទស្សេន្តោ តថាគតស្ស ហេតន្តិអាទិមាហ. តត្ថ ‘‘ធម្មកាយោ ឥតិបី’’តិ កស្មា តថាគតោ ‘‘ធម្មកាយោ’’តិ វុត្តោ? តថាគតោ ហិ តេបិដកំ ពុទ្ធវចនំ ហទយេន ចិន្តេត្វា វាចាយ អភិនីហរិ. តេនស្ស កាយោ ធម្មមយត្តា ធម្មោវ. ឥតិ ធម្មោ កាយោ អស្សាតិ ធម្មកាយោ. ធម្មកាយត្តា ឯវ ព្រហ្មកាយោ. ធម្មោ ហិ សេដ្ឋត្ថេន ព្រហ្មាតិ វុច្ចតិ. ធម្មភូតោតិ ធម្មសភាវោ. ធម្មភូតត្តា ឯវ ព្រហ្មភូតោ.

១១៩. ឯត្តាវតា ភគវា សេដ្ឋច្ឆេទកវាទំ ទស្សេត្វា ឥទានិ អបរេនបិ នយេន សេដ្ឋច្ឆេទកវាទមេវ ទស្សេតុំ ហោតិ ខោ សោ, វាសេដ្ឋ, សមយោតិអាទិមាហ. តត្ថ សំវដ្ដវិវដ្ដកថា ព្រហ្មជាលេ វិត្ថារិតាវ. ឥត្ថត្តំ អាគច្ឆន្តីតិ ឥត្ថភាវំ មនុស្សត្តំ អាគច្ឆន្តិ. តេធ ហោន្តិ មនោមយាតិ តេ ឥធ មនុស្សលោកេ និព្ពត្តមានាបិ ឱបបាតិកា ហុត្វា មនេនេវ និព្ពត្តាតិ មនោមយា. ព្រហ្មលោកេ វិយ ឥធាបិ នេសំ បីតិយេវ អាហារកិច្ចំ សាធេតីតិ បីតិភក្ខា. ឯតេនេវ នយេន សយំបភាទីនិបិ វេទិតព្ពានីតិ.

រសបថវិបាតុភាវវណ្ណនា

១២០. ឯកោទកីភូតន្តិ សព្ពំ ចក្កវាឡំ ឯកោទកមេវ ភូតំ. អន្ធការោតិ តមោ. អន្ធការតិមិសាតិ ចក្ខុវិញ្ញាណុប្បត្តិនិវារណេន អន្ធភាវករណំ ពហលតមំ. សមតនីតិ បតិដ្ឋហិ សមន្តតោ បត្ថរិ. បយសោ តត្តស្សាតិ តត្តស្ស ខីរស្ស. វណ្ណសម្បន្នាតិ វណ្ណេន សម្បន្នា. កណិការបុប្ផសទិសោ ហិស្សា វណ្ណោ អហោសិ. គន្ធសម្បន្នាតិ គន្ធេន សម្បន្នា ទិព្ពគន្ធំ វាយតិ. រសសម្បន្នាតិ រសេន សម្បន្នា បក្ខិត្តទិព្ពោជា វិយ ហោតិ. ខុទ្ទមធុន្តិ ខុទ្ទកមក្ខិកាហិ កតមធុំ. អនេឡកន្តិ និទ្ទោសំ មក្ខិកណ្ឌកវិរហិតំ. លោលជាតិកោតិ លោលសភាវោ. អតីតានន្តរេបិ កប្បេ លោលោយេវ. អម្ភោតិ អច្ឆរិយជាតោ អាហ. កិមេវិទំ ភវិស្សតីតិ វណ្ណោបិស្សា មនាបោ គន្ធោបិ, រសោ បនស្សា កីទិសោ ភវិស្សតីតិ អត្ថោ. យោ តត្ថ ឧប្បន្នលោភោ, សោ រសបថវិំ អង្គុលិយា សាយិ, អង្គុលិយា គហេត្វា ជិវ្ហគ្គេ ឋបេសិ.

អច្ឆាទេសីតិ ជិវ្ហគ្គេ ឋបិតមត្តា សត្ត រសហរណីសហស្សានិ ផរិត្វា មនាបា ហុត្វា តិដ្ឋតិ. តណ្ហា ចស្ស ឱក្កមីតិ តត្ថ ចស្ស តណ្ហា ឧប្បជ្ជិ.

ចន្ទិមសូរិយាទិបាតុភាវវណ្ណនា

១២១. អាលុប្បការកំ ឧបក្កមិំសុ បរិភុញ្ជិតុន្តិ អាលោបំ កត្វា បិណ្ឌេ បិណ្ឌេ ឆិន្ទិត្វា បរិភុញ្ជិតុំ អារភិំសុ. ចន្ទិមសូរិយាតិ ចន្ទិមា ច សូរិយោ ច. បាតុរហេសុន្តិ បាតុភវិំសុ.

កោ បន តេសំ បឋមំ បាតុភវិ, កោ កស្មិំ វសតិ, កស្ស កិំ បមាណំ, កោ ឧបរិ, កោ សីឃំ គច្ឆតិ, កតិ នេសំ វីថិយោ, កថំ ចរន្តិ, កិត្តកេ ឋានេ អាលោកំ ករោន្តីតិ? ឧភោ ឯកតោ បាតុភវន្តិ. សូរិយោ បឋមតរំ បញ្ញាយតិ. តេសញ្ហិ សត្តានំ សយំបភាយ អន្តរហិតាយ អន្ធការោ អហោសិ. តេ ភីតតសិតា ‘‘ភទ្ទកំ វតស្ស សចេ អាលោកោ បាតុភវេយ្យា’’តិ ចិន្តយិំសុ. តតោ មហាជនស្ស សូរភាវំ ជនយមានំ សូរិយមណ្ឌលំ ឧដ្ឋហិ. តេនេវស្ស សូរិយោតិ នាមំ អហោសិ. តស្មិំ ទិវសំ អាលោកំ កត្វា អត្ថង្គតេ បុន អន្ធការោ អហោសិ. តេ ‘‘ភទ្ទកំ វតស្ស សចេ អញ្ញោ អាលោកោ ឧប្បជ្ជេយ្យា’’តិ ចិន្តយិំសុ. អថ នេសំ ឆន្ទំ ញត្វាវ ចន្ទមណ្ឌលំ ឧដ្ឋហិ. តេនេវស្ស ចន្ទោតិ នាមំ អហោសិ.

តេសុ ចន្ទោ អន្តោមណិវិមានេ វសតិ. តំ ពហិ រជតេន បរិក្ខិត្តំ. ឧភយម្បិ សីតលមេវ អហោសិ. សូរិយោ អន្តោកនកវិមានេ វសតិ. តំ ពាហិរំ ផលិកបរិក្ខិត្តំ ហោតិ. ឧភយម្បិ ឧណ្ហមេវ.

បមាណតោ ចន្ទោ ឧជុកំ ឯកូនបញ្ញាសយោជនោ. បរិមណ្ឌលតោ តីហិ យោជនេហិ ឩនទិយឌ្ឍសតយោជនោ. សូរិយោ ឧជុកំ បញ្ញាសយោជនោ, បរិមណ្ឌលតោ ទិយឌ្ឍសតយោជនោ.

ចន្ទោ ហេដ្ឋា, សូរិយោ ឧបរិ, អន្តរា នេសំ យោជនំ ហោតិ. ចន្ទស្ស ហេដ្ឋិមន្តតោ សូរិយស្ស ឧបរិមន្តតោ យោជនសតំ ហោតិ.

ចន្ទោ ឧជុកំ សណិកំ គច្ឆតិ, តិរិយំ សីឃំ. ទ្វីសុ បស្សេសុ នក្ខត្តតារកា គច្ឆន្តិ. ចន្ទោ ធេនុ វិយ វច្ឆំ តំ តំ នក្ខត្តំ ឧបសង្កមតិ. នក្ខត្តានិ បន អត្តនោ ឋានំ ន វិជហន្តិ. សូរិយស្ស ឧជុកំ គមនំ សីឃំ, តិរិយំ គមនំ ទន្ធំ. សោ កាឡបក្ខឧបោសថតោ បាដិបទទិវសេ យោជនានំ សតសហស្សំ ចន្ទមណ្ឌលំ ឱហាយ គច្ឆតិ. អថ ចន្ទោ លេខា វិយ បញ្ញាយតិ. បក្ខស្ស ទុតិយាយ សតសហស្សន្តិ ឯវំ យាវ ឧបោសថទិវសា សតសហស្សំ សតសហស្សំ ឱហាយ គច្ឆតិ. អថ ចន្ទោ អនុក្កមេន វឌ្ឍិត្វា ឧបោសថទិវសេ បរិបុណ្ណោ ហោតិ. បុន បាដិបទទិវសេ យោជនានំ សតសហស្សំ ធាវិត្វា គណ្ហាតិ. ទុតិយាយ សតសហស្សន្តិ ឯវំ យាវ ឧបោសថទិវសា សតសហស្សំ សតសហស្សំ ធាវិត្វា គណ្ហាតិ. អថ ចន្ទោ អនុក្កមេន ហាយិត្វា ឧបោសថទិវសេ សព្ពសោ ន បញ្ញាយតិ. ចន្ទំ ហេដ្ឋា កត្វា សូរិយោ ឧបរិ ហោតិ. មហតិយា បាតិយា ខុទ្ទកភាជនំ វិយ ចន្ទមណ្ឌលំ បិធីយតិ. មជ្ឈន្ហិកេ គេហច្ឆាយា វិយ ចន្ទស្ស ឆាយា ន បញ្ញាយតិ. សោ ឆាយាយ អបញ្ញាយមានាយ ទូរេ ឋិតានំ ទិវា បទីបោ វិយ សយម្បិ ន បញ្ញាយតិ.

កតិ នេសំ វីថិយោតិ ឯត្ថ បន អជវីថិ, នាគវីថិ, គោវីថីតិ តិស្សោ វីថិយោ ហោន្តិ. តត្ថ អជានំ ឧទកំ បដិកូលំ ហោតិ, ហត្ថិនាគានំ មនាបំ. គុន្នំ សីតុណ្ហសមតាយ ផាសុ ហោតិ. តស្មា យំ កាលំ ចន្ទិមសូរិយា អជវីថិំ អារុហន្តិ, តទា ទេវោ ឯកពិន្ទុម្បិ ន វស្សតិ. យទា នាគវីថិំ អារោហន្តិ, តទា ភិន្នំ វិយ នភំ បគ្ឃរតិ. យទា គោវីថិំ អារោហន្តិ, តទា ឧតុសមតា សម្បជ្ជតិ. ចន្ទិមសូរិយា ឆមាសេ សិនេរុតោ ពហិ និក្ខមន្តិ, ឆមាសេ អន្តោ វិចរន្តិ. តេ ហិ អាសាឡ្ហមាសេ សិនេរុសមីបេន វិចរន្តិ. តតោ បរេ ទ្វេ មាសេ និក្ខមិត្វា ពហិ វិចរន្តា បឋមកត្តិកមាសេ មជ្ឈេន គច្ឆន្តិ. តតោ ចក្កវាឡាភិមុខា គន្ត្វា តយោ មាសេ ចក្កវាឡសមីបេន ចរិត្វា បុន និក្ខមិត្វា ចិត្រមាសេ មជ្ឈេន គន្ត្វា តតោ ទ្វេ មាសេ សិនេរុភិមុខា បក្ខន្ទិត្វា បុន អាសាឡ្ហេ សិនេរុសមីបេន ចរន្តិ.

កិត្តកេ ឋានេ អាលោកំ ករោន្តីតិ? ឯកប្បហារេន តីសុ ទីបេសុ អាលោកំ ករោន្តិ. កថំ? ឥមស្មិញ្ហិ ទីបេ សូរិយុគ្គមនកាលោ បុព្ពវិទេហេ មជ្ឈន្ហិកោ ហោតិ, ឧត្តរកុរូសុ អត្ថង្គមនកាលោ, អបរគោយានេ មជ្ឈិមយាមោ. បុព្ពវិទេហម្ហិ ឧគ្គមនកាលោ ឧត្តរកុរូសុ មជ្ឈន្ហិកោ, អបរគោយានេ អត្ថង្គមនកាលោ, ឥធ មជ្ឈិមយាមោ. ឧត្តរកុរូសុ ឧគ្គមនកាលោ អបរគោយានេ មជ្ឈន្ហិកោ, ឥធ អត្ថង្គមនកាលោ, បុព្ពវិទេហេ មជ្ឈិមយាមោ. អបរគោយានទីបេ ឧគ្គមនកាលោ ឥធ មជ្ឈន្ហិកោ, បុព្ពវិទេហេ អត្ថង្គមនកាលោ, ឧត្តរកុរូសុ មជ្ឈិមយាមោតិ.

នក្ខត្តានិ តារករូបានីតិ កត្តិកាទិនក្ខត្តានិ ចេវ សេសតារករូបានិ ច ចន្ទិមសូរិយេហិ សទ្ធិំយេវ បាតុរហេសុំ. រត្តិន្ទិវាតិ តតោ សូរិយត្ថង្គមនតោ យាវ អរុណុគ្គមនា រត្តិ, អរុណុគ្គមនតោ យាវ សូរិយត្ថង្គមនា ទិវាតិ ឯវំ រត្តិន្ទិវា បញ្ញាយិំសុ. អថ បញ្ចទស រត្តិយោ អឌ្ឍមាសោ, ទ្វេ អឌ្ឍមាសា មាសោតិ ឯវំ មាសឌ្ឍមាសា បញ្ញាយិំសុ. អថ ចត្តារោ មាសា ឧតុ, តយោ ឧតូ សំវច្ឆរោតិ ឯវំ ឧតុសំវច្ឆរា បញ្ញាយិំសុ.

១២២. វណ្ណវេវណ្ណតា ចាតិ វណ្ណស្ស វិវណ្ណភាវោ. តេសំ វណ្ណាតិមានបច្ចយាតិ តេសំ វណ្ណំ អារព្ភ ឧប្បន្នអតិមានបច្ចយា. មានាតិមានជាតិកានន្តិ បុនប្បុនំ ឧប្បជ្ជមានាតិមានសភាវានំ. រសាយ បថវិយាតិ សម្បន្នរសត្តា រសាតិ លទ្ធនាមាយ បថវិយា. អនុត្ថុនិំសូតិ អនុភាសិំសុ. អហោ រសន្តិ អហោ អម្ហាកំ មធុររសំ អន្តរហិតំ. អគ្គញ្ញំ អក្ខរន្តិ លោកុប្បត្តិវំសកថំ. អនុសរន្តីតិ អនុគច្ឆន្តិ.

ភូមិបប្បដកបាតុភាវាទិវណ្ណនា

១២៣. ឯវមេវ បាតុរហោសីតិ ឯទិសោ ហុត្វា ឧដ្ឋហិ, អន្តោវាបិយំ ឧទកេ ឆិន្នេ សុក្ខកលលបដលំ វិយ ច ឧដ្ឋហិ.

១២៤. បទាលតាតិ ឯកា មធុររសា ភទ្ទាលតា. កលម្ពុកាតិ នាឡិកា. អហុ វត នោតិ មធុររសា វត នោ បទាលតា អហោសិ. អហាយិ វត នោតិ សា នោ ឯតរហិ អន្តរហិតាតិ.

១២៥. អកដ្ឋបាកោតិ អកដ្ឋេយេវ ភូមិភាគេ ឧប្បន្នោ. អកណោតិ និក្កុណ្ឌកោ. អថុសោតិ និត្ថុសោ. សុគន្ធោតិ ទិព្ពគន្ធំ វាយតិ. តណ្ឌុលប្ផលោតិ សុបរិសុទ្ធំ បណ្ឌរំ តណ្ឌុលមេវ ផលតិ. បក្កំ បដិវិរូឡ្ហន្តិ សាយំ គហិតដ្ឋានំ បាតោ បក្កំ ហោតិ, បុន វិរូឡ្ហំ បដិបាកតិកមេវ គហិតដ្ឋានំ ន បញ្ញាយតិ. នាបទានំ បញ្ញាយតីតិ អលាយិតំ ហុត្វា អនូនមេវ បញ្ញាយតិ.

ឥត្ថិបុរិសលិង្គាទិបាតុភាវវណ្ណនា

១២៦. ឥត្ថិយា ចាតិ យា បុព្ពេ មនុស្សកាលេ ឥត្ថី, តស្ស ឥត្ថិលិង្គំ បាតុភវតិ, បុព្ពេ បុរិសស្ស បុរិសលិង្គំ. មាតុគាមោ នាម ហិ បុរិសត្តភាវំ លភន្តោ អនុបុព្ពេន បុរិសត្តបច្ចយេ ធម្មេ បូរេត្វា លភតិ. បុរិសោ ឥត្ថត្តភាវំ លភន្តោ កាមេសុមិច្ឆាចារំ និស្សាយ លភតិ. តទា បន បកតិយា មាតុគាមស្ស ឥត្ថិលិង្គំ, បុរិសស្ស បុរិសលិង្គំ បាតុរហោសិ. ឧបនិជ្ឈាយតន្តិ ឧបនិជ្ឈាយន្តានំ ឱលោកេន្តានំ. បរិឡាហោតិ រាគបរិឡាហោ. សេដ្ឋិន្តិ ឆារិកំ. និព្ពុយ្ហមានាយាតិ និយ្យមានាយ.

១២៧. អធម្មសម្មតន្តិ តំ បំសុខិបនាទិ អធម្មោតិ សម្មតំ. តទេតរហិ ធម្មសម្មតន្តិ តំ ឥទានិ ធម្មោតិ សម្មតំ, ធម្មោតិ តំ គហេត្វា វិចរន្តិ. តថា ហិ ឯកច្ចេសុ ជានបទេសុ កលហំ កុរុមានា ឥត្ថិយោ ‘‘ត្វំ កស្មា កថេសិ? យា គោមយបិណ្ឌមត្តម្បិ នាលត្ថា’’តិ វទន្តិ. បាតព្យតន្តិ សេវិតព្ពតំ. សន្និធិការកន្តិ សន្និធិំ កត្វា. អបទានំ បញ្ញាយិត្ថាតិ ឆិន្នដ្ឋានំ ឩនមេវ ហុត្វា បញ្ញាយិត្ថ. សណ្ឌសណ្ឌាតិ ឯកេកស្មិំ ឋានេ កលាបពន្ធា វិយ គុម្ពគុម្ពា ហុត្វា.

១២៨. មរិយាទំ ឋបេយ្យាមាតិ សីមំ ឋបេយ្យាម. យត្រ ហិ នាមាតិ យោ ហិ នាម. បាណិនា បហរិំសូតិ តយោ វារេ វចនំ អគណ្ហន្តំ បាណិនា បហរិំសុ. តទគ្គេ ខោតិ តំ អគ្គំ កត្វា.

មហាសម្មតរាជវណ្ណនា

១៣០. ខីយិតព្ពំ ខីយេយ្យាតិ បកាសេតព្ពំ បកាសេយ្យ ខិបិតព្ពំ ខិបេយ្យ, ហារេតព្ពំ ហារេយ្យាតិ វុត្តំ ហោតិ. យោ នេសំ សត្តោតិ យោ តេសំ សត្តោ. កោ បន សោតិ? អម្ហាកំ ពោធិសត្តោ. សាលីនំ ភាគំ អនុបទស្សាមាតិ មយំ ឯកេកស្ស ខេត្តតោ អម្ពណម្ពណំ អាហរិត្វា តុយ្ហំ សាលិភាគំ ទស្សាម, តយា កិញ្ចិ កម្មំ ន កាតព្ពំ, ត្វំ អម្ហាកំ ជេដ្ឋកដ្ឋានេ តិដ្ឋាតិ.

១៣១. អក្ខរំ ឧបនិព្ពត្តន្តិ សង្ខា សមញ្ញា បញ្ញត្តិ វោហារោ ឧប្បន្នោ. ខត្តិយោ ខត្តិយោត្វេវ ទុតិយំ អក្ខរន្តិ ន កេវលំ អក្ខរមេវ, តេ បនស្ស ខេត្តសាមិនោ តីហិ សង្ខេហិ អភិសេកម្បិ អកំសុ. រញ្ជេតីតិ សុខេតិ បិនេតិ. អគ្គញ្ញេនាតិ អគ្គន្តិ ញាតេន, អគ្គេ វា ញាតេន លោកុប្បត្តិសមយេ ឧប្បន្នេន អភិនិព្ពត្តិ អហោសីតិ.

ព្រាហ្មណមណ្ឌលាទិវណ្ណនា

១៣២. វីតង្គារា វីតធូមាតិ បចិត្វា ខាទិតព្ពាភាវតោ វិគតធូមង្គារា. បន្នមុសលាតិ កោដ្ដេត្វា បចិតព្ពាភាវតោ បតិតមុសលា. ឃាសមេសមានាតិ ភិក្ខាចរិយវសេន យាគុភត្តំ បរិយេសន្តា. តមេនំ មនុស្សា ទិស្វាតិ តេ ឯតេ មនុស្សា បស្សិត្វា. អនភិសម្ភុណមានាតិ អសហមានា អសក្កោន្តា. គន្ថេ ករោន្តាតិ តយោ វេទេ អភិសង្ខរោន្តា ចេវ វាចេន្តា ច. អច្ឆន្តីតិ វសន្តិ, ‘‘អច្ឆេន្តី’’តិបិ បាឋោ. ឯសេវត្ថោ. ហីនសម្មតន្តិ ‘‘មន្តេ ធារេន្តិ មន្តេ វាចេន្តី’’តិ ខោ, វាសេដ្ឋ, ឥទំ តេន សមយេន ហីនសម្មតំ. តទេតរហិ សេដ្ឋសម្មតន្តិ តំ ឥទានិ ‘‘ឯត្តកេ មន្តេ ធារេន្តិ ឯត្តកេ មន្តេ វាចេន្តី’’តិ សេដ្ឋសម្មតំ ជាតំ. ព្រាហ្មណមណ្ឌលស្សាតិ ព្រាហ្មណគណស្ស.

១៣៣. មេថុនំ ធម្មំ សមាទាយាតិ មេថុនធម្មំ សមាទិយិត្វា. វិសុកម្មន្តេ បយោជេសុន្តិ គោរក្ខ វាណិជកម្មាទិកេ វិស្សុតេ ឧគ្គតេ កម្មន្តេ បយោជេសុំ.

១៣៤. សុទ្ទា សុទ្ទាតិ តេន លុទ្ទាចារកម្មខុទ្ទាចារកម្មុនា សុទ្ទំ សុទ្ទំ លហុំ លហុំ កុច្ឆិតំ គច្ឆន្តិ, វិនស្សន្តីតិ អត្ថោ. អហុ ខោតិ ហោតិ ខោ.

១៣៥. សកំ ធម្មំ គរហមានោតិ ន សេតច្ឆត្តំ ឧស្សាបនមត្តេន សុជ្ឈិតុំ សក្កាតិ ឯវំ អត្តនោ ខត្តិយធម្មំ និន្ទមានោ. ឯស នយោ សព្ពត្ថ. ‘‘ឥមេហិ ខោ, វាសេដ្ឋ, ចតូហិ មណ្ឌលេហី’’តិ ឥមិនា ឥមំ ទស្សេតិ ‘‘សមណមណ្ឌលំ នាម វិសុំ នត្ថិ, យស្មា បន ន សក្កា ជាតិយា សុជ្ឈិតុំ, អត្តនោ អត្តនោ សម្មាបដិបត្តិយា វិសុទ្ធិ ហោតិ. តស្មា ឥមេហិ ចតូហិ មណ្ឌលេហិ សមណមណ្ឌលស្ស អភិនិព្ពត្តិ ហោតិ. ឥមានិ មណ្ឌលានិ សមណមណ្ឌលំ អនុវត្តន្តិ, អនុវត្តន្តានិ ច ធម្មេនេវ អនុវត្តន្តិ, នោ អធម្មេន. សមណមណ្ឌលញ្ហិ អាគម្ម សម្មាបដិបត្តិំ បូរេត្វា សុទ្ធិំ បាបុណន្តី’’តិ.

ទុច្ចរិតាទិកថាវណ្ណនា

១៣៦. ឥទានិ យថាជាតិយា ន សក្កា សុជ្ឈិតុំ, សម្មាបដិបត្តិយាវ សុជ្ឈន្តិ, តមត្ថំ បាកដំ ករោន្តោ ខត្តិយោបិ ខោ, វាសេដ្ឋាតិ ទេសនំ អារភិ. តត្ថ មិច្ឆាទិដ្ឋិកម្មសមាទានហេតូតិ មិច្ឆាទិដ្ឋិវសេន សមាទិន្នកម្មហេតុ, មិច្ឆាទិដ្ឋិកម្មស្ស វា សមាទានហេតុ.

១៣៧. ទ្វយការីតិ កាលេន កុសលំ ករោតិ, កាលេន អកុសលន្តិ ឯវំ ឧភយការី. សុខទុក្ខប្បដិសំវេទី ហោតីតិ ឯកក្ខណេ ឧភយវិបាកទានដ្ឋានំ នាម នត្ថិ. យេន បន អកុសលំ ពហុំ កតំ ហោតិ, កុសលំ មន្ទំ, សោ តំ កុសលំ និស្សាយ ខត្តិយកុលេ វា ព្រាហ្មណកុលេ វា និព្ពត្តតិ. អថ នំ អកុសលកម្មំ កាណម្បិ ករោតិ ខុជ្ជម្បិ បីឋសប្បិម្បិ. សោ រជ្ជស្ស វា អនរហោ ហោតិ, អភិសិត្តកាលេ វា ឯវំភូតោ ភោគេ បរិភុញ្ជិតុំ ន សក្កោតិ. អបរស្ស មរណកាលេ ទ្វេ ពលវមល្លា វិយ តេ ទ្វេបិ កុសលាកុសលកម្មានិ ឧបដ្ឋហន្តិ. តេសុ អកុសលំ ពលវតរំ ហោតិ, តំ កុសលំ បដិពាហិត្វា តិរច្ឆានយោនិយំ និព្ពត្តាបេតិ. កុសលកម្មម្បិ បវត្តិវេទនីយំ ហោតិ. តមេនំ មង្គលហត្ថិំ វា ករោន្តិ មង្គលអស្សំ វា មង្គលឧសភំ វា. សោ សម្បត្តិំ អនុភវតិ. ឥទំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘សុខទុក្ខប្បដិសំវេទី ហោតី’’តិ.

ពោធិបក្ខិយភាវនាវណ្ណនា

១៣៨. សត្តន្នំ ពោធិបក្ខិយានន្តិ ‘‘ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា’’តិ អាទិកោដ្ឋាសវសេន សត្តន្នំ, បដិបាដិយា បន សត្តតិំសាយ ពោធិបក្ខិយានំ ធម្មានំ. ភាវនមន្វាយាតិ ភាវនំ អនុគន្ត្វា, បដិបជ្ជិត្វាតិ អត្ថោ. បរិនិព្ពាយតីតិ កិលេសបរិនិព្ពានេន បរិនិព្ពាយតិ. ឥតិ ភគវា ចត្តារោ វណ្ណេ ទស្សេត្វា វិនិវត្តេត្វា បដិវិទ្ធចតុសច្ចំ ខីណាសវមេវ ទេវមនុស្សេសុ សេដ្ឋំ កត្វា ទស្សេសិ.

១៤០. ឥទានិ តមេវត្ថំ លោកសម្មតស្ស ព្រហ្មុនោបិ វចនទស្សនានុសារេន ទឡ្ហំ កត្វា ទស្សេន្តោ ឥមេសញ្ហិ វាសេដ្ឋ ចតុន្នំ វណ្ណានន្តិអាទិមាហ. ‘‘ព្រហ្មុនាបេសា’’តិអាទិ អម្ពដ្ឋសុត្តេ វិត្ថារិតំ. ឥតិ ភគវា ឯត្តកេន ឥមិនា កថាមគ្គេន សេដ្ឋច្ឆេទកវាទមេវ ទស្សេត្វា សុត្តន្តំ វិនិវត្តេត្វា អរហត្តនិកូដេន ទេសនំ និដ្ឋាបេសិ. អត្តមនា វាសេដ្ឋភារទ្វាជាតិ វាសេដ្ឋភារទ្វាជ សាមណេរាបិ ហិ សកមនា តុដ្ឋមនា ‘‘សាធុ, សាធូ’’តិ ភគវតោ ភាសិតំ អភិនន្ទិំសុ. ឥទមេវ សុត្តន្តំ អាវជ្ជន្តា អនុមជ្ជន្តា សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តំ បាបុណិំសូតិ.

សុមង្គលវិលាសិនិយា ទីឃនិកាយដ្ឋកថាយ

អគ្គញ្ញសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.