៧. ជាលិយសុត្តវណ្ណនា

ទ្វេ បព្ពជិតវត្ថុវណ្ណនា

៣៧៨. ឯវំ មេ សុតំ…បេ… កោសម្ពិយន្តិ ជាលិយសុត្តំ. តត្រាយំ អបុព្ពបទវណ្ណនា. ឃោសិតារាមេតិ ឃោសិតេន សេដ្ឋិនា កតេ អារាមេ. បុព្ពេ កិរ អល្លកប្បរដ្ឋំ នាម អហោសិ. តតោ កោតូហលិកោ នាម ទលិទ្ទោ ឆាតកភយេន សបុត្តទារោ អវន្តិរដ្ឋំ គច្ឆន្តោ បុត្តំ វហិតុំ អសក្កោន្តោ ឆឌ្ឌេត្វា អគមាសិ, មាតា និវត្តិត្វា តំ គហេត្វា គតា, តេ ឯកំ គោបាលកគាមំ បវិសិំសុ. គោបាលកេន ច តទា ពហុបាយាសោ បដិយត្តោ ហោតិ, តេ តតោ បាយាសំ លភិត្វា ភុញ្ជិំសុ. អថ សោ បុរិសោ ពលវបាយាសំ ភុត្តោ ជីរាបេតុំ អសក្កោន្តោ រត្តិភាគេ កាលំ កត្វា តត្ថេវ សុនខិយា កុច្ឆិស្មិំ បដិសន្ធិំ គហេត្វា កុក្កុរោ ជាតោ, សោ គោបាលកស្ស បិយោ អហោសិ. គោបាលកោ ច បច្ចេកពុទ្ធំ ឧបដ្ឋហតិ. បច្ចេកពុទ្ធោបិ ភត្តកិច្ចបរិយោសានេ កុក្កុរស្ស ឯកេកំ បិណ្ឌំ ទេតិ, សោ បច្ចេកពុទ្ធេ សិនេហំ ឧប្បាទេត្វា គោបាលកេន សទ្ធិំ បណ្ណសាលម្បិ គច្ឆតិ. គោបាលកេ អសន្និហិតេ ភត្តវេលាយំ សយមេវ គន្ត្វា កាលារោចនត្ថំ បណ្ណសាលទ្វារេ ភុស្សតិ, អន្តរាមគ្គេបិ ចណ្ឌមិគេ ទិស្វា ភុស្សិត្វា បលាបេតិ. សោ បច្ចេកពុទ្ធេ មុទុកេន ចិត្តេន កាលំកត្វា ទេវលោកេ និព្ពត្តិ. តត្រស្ស ឃោសកទេវបុត្តោ ត្វេវ នាមំ អហោសិ. សោ ទេវលោកតោ ចវិត្វា កោសម្ពិយំ ឯកស្ស កុលស្ស ឃរេ និព្ពត្តិ. តំ អបុត្តកោ សេដ្ឋិ តស្ស មាតាបិតូនំ ធនំ ទត្វា បុត្តំ កត្វា អគ្គហេសិ. អថ អត្តនោ បុត្តេ ជាតេ សត្តក្ខត្តុំ ឃាតាបេតុំ ឧបក្កមិ. សោ បុញ្ញវន្តតាយ សត្តសុបិ ឋានេសុ មរណំ អប្បត្វា អវសានេ ឯកាយ សេដ្ឋិធីតាយ វេយ្យត្តិយេន លទ្ធជីវិតោ អបរភាគេ បិតុអច្ចយេន សេដ្ឋិដ្ឋានំ បត្វា ឃោសកសេដ្ឋិ នាម ជាតោ. អញ្ញេបិ កោសម្ពិយំ កុក្កុដសេដ្ឋិ, បាវារិយសេដ្ឋីតិ ទ្វេ សេដ្ឋិនោ អត្ថិ, ឥមិនា សទ្ធិំ តយោ អហេសុំ.

តេន ច សមយេន ហិមវន្តតោ បញ្ចសតតាបសា សរីរសន្តប្បនត្ថំ អន្តរន្តរាកោសម្ពិំ អាគច្ឆន្តិ, តេសំ ឯតេ តយោ សេដ្ឋី អត្តនោ អត្តនោ ឧយ្យានេសុ បណ្ណកុដិយោ កត្វា ឧបដ្ឋានំ ករោន្តិ. អថេកទិវសំ តេ តាបសា ហិមវន្តតោ អាគច្ឆន្តា មហាកន្តារេ តសិតា កិលន្តា ឯកំ មហន្តំ វដរុក្ខំ បត្វា តត្ថ អធិវត្ថាយ ទេវតាយ សន្តិកា សង្គហំ បច្ចាសិសន្តា និសីទិំសុ. ទេវតា សព្ពាលង្ការវិភូសិតំ ហត្ថំ បសារេត្វា តេសំ បានីយបានកាទីនិ ទត្វា កិលមថំ បដិវិនោទេសិ, ឯតេ ទេវតាយានុភាវេន វិម្ហិតា បុច្ឆិំសុ – ‘‘កិំ នុ ខោ, ទេវតេ, កម្មំ កត្វា តយា អយំ សម្បត្តិ លទ្ធា’’តិ? ទេវតា អាហ – ‘‘លោកេ ពុទ្ធោ នាម ភគវា ឧប្បន្នោ, សោ ឯតរហិ សាវត្ថិយំ វិហរតិ, អនាថបិណ្ឌិកោ គហបតិ តំ ឧបដ្ឋហតិ. សោ ឧបោសថទិវសេសុ អត្តនោ ភតកានំ បកតិភត្តវេតនមេវ ទត្វា ឧបោសថំ ការាបេសិ. អថាហំ ឯកទិវសំ មជ្ឈន្ហិកេ បាតរាសត្ថាយ អាគតោ កញ្ចិ ភតកកម្មំ អករោន្តំ ទិស្វា – ‘អជ្ជ មនុស្សា កស្មា កម្មំ ន ករោន្តី’តិ បុច្ឆិំ. តស្ស មេ តមត្ថំ អារោចេសុំ. អថាហំ ឯតទវោចំ – ‘ឥទានិ ឧបឌ្ឍទិវសោ គតោ, សក្កា នុ ខោ ឧបឌ្ឍុបោសថំ កាតុ’ន្តិ. តតោ សេដ្ឋិស្ស បដិវេទេត្វា ‘‘សក្កា កាតុ’’ន្តិ អាហ. ស្វាហំ ឧបឌ្ឍទិវសំ ឧបឌ្ឍុបោសថំ សមាទិយិត្វា តទហេវ កាលំ កត្វា ឥមំ សម្បត្តិំ បដិលភិ’’ន្តិ.

អថ តេ តាបសា ‘‘ពុទ្ធោ កិរ ឧប្បន្នោ’’តិ សញ្ជាតបីតិបាមោជ្ជា តតោវ សាវត្ថិំ គន្តុកាមា ហុត្វាបិ – ‘‘ពហុការា នោ ឧបដ្ឋាកសេដ្ឋិនោ តេសម្បិ ឥមមត្ថមារោចេស្សាមា’’តិ កោសម្ពិំ គន្ត្វា សេដ្ឋីហិ កតសក្ការពហុមានា ‘‘តទហេវ មយំ គច្ឆាមា’’តិ អាហំសុ. ‘‘កិំ, ភន្តេ, តុរិតាត្ថ, ននុ តុម្ហេ បុព្ពេ ចត្តារោ បញ្ច មាសេ វសិត្វា គច្ឆថា’’តិ ច វុត្តេ តំ បវត្តិំ អារោចេសុំ. ‘‘តេន ហិ, ភន្តេ, សហេវ គច្ឆាមា’’តិ ច វុត្តេ ‘‘គច្ឆាម មយំ, តុម្ហេ សណិកំ អាគច្ឆថា’’តិ សាវត្ថិំ គន្ត្វា ភគវតោ សន្តិកេ បព្ពជិត្វា អរហត្តំ បាបុណិំសុ. តេបិ សេដ្ឋិនោ បញ្ចសតបញ្ចសតសកដបរិវារា សាវត្ថិំ គន្ត្វា ទានាទីនិ ទត្វា កោសម្ពិំ អាគមនត្ថាយ ភគវន្តំ យាចិត្វា បច្ចាគម្ម តយោ វិហារេ ការេសុំ. តេសុ កុក្កុដសេដ្ឋិនា កតោ កុក្កុដារាមោ នាម, បាវារិយសេដ្ឋិនា កតោ បាវារិកម្ពវនំ នាម, ឃោសិតសេដ្ឋិនា កតោ ឃោសិតារាមោ នាម អហោសិ. តំ សន្ធាយ វុត្តំ – ‘‘កោសម្ពិយំ វិហរតិ ឃោសិតារាមេ’’តិ.

មុណ្ឌិយោតិ ឥទំ តស្ស នាមំ. ជាលិយោតិ ឥទម្បិ ឥតរស្ស នាមមេវ. យស្មា បនស្ស ឧបជ្ឈាយោ ទារុមយេន បត្តេន បិណ្ឌាយ ចរតិ, តស្មា ទារុបត្តិកន្តេវាសីតិ វុច្ចតិ. ឯតទវោចុន្តិ ឧបារម្ភាធិប្បាយេន វាទំ អារោបេតុកាមា ហុត្វា ឯតទវោចុំ. ឥតិ កិរ នេសំ អហោសិ, សចេ សមណោ គោតមោ ‘‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’’ន្តិ វក្ខតិ, អថស្ស មយំ ឯតំ វាទំ អារោបេស្សាម – ‘‘ភោ គោតម, តុម្ហាកំ លទ្ធិយា ឥធេវ សត្តោ ភិជ្ជតិ, តេន វោ វាទោ ឧច្ឆេទវាទោ ហោតី’’តិ. សចេ បន ‘‘អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរ’’ន្តិ វក្ខតិ, អថស្សេតំ វាទំ អារោបេស្សាម ‘‘តុម្ហាកំ វាទេ រូបំ ភិជ្ជតិ, ន សត្តោ ភិជ្ជតិ. តេន វោ វាទេ សត្តោ សស្សតោ អាបជ្ជតី’’តិ. អថ ភគវា ‘‘ឥមេ វាទារោបនត្ថាយ បញ្ហំ បុច្ឆន្តិ, មម សាសនេ ឥមេ ទ្វេ អន្តេ អនុបគម្ម មជ្ឈិមា បដិបទា អត្ថីតិ ន ជានន្តិ, ហន្ទ នេសំ បញ្ហំ អវិស្សជ្ជេត្វា តស្សាយេវ បដិបទាយ អាវិភាវត្ថំ ធម្មំ ទេសេមី’’តិ ចិន្តេត្វា ‘‘តេន ហាវុសោ’’តិអាទិមាហ.

៣៧៩-៣៨០. តត្ថ កល្លំ នុ ខោ តស្សេតំ វចនាយាតិ តស្សេតំ សទ្ធាបព្ពជិតស្ស តិវិធំ សីលំ បរិបូរេត្វា បឋមជ្ឈានំ បត្តស្ស យុត្តំ នុ ខោ ឯតំ វត្តុន្តិ អត្ថោ. តំ សុត្វា បរិព្ពាជកា បុថុជ្ជនោ នាម យស្មា និព្ពិចិកិច្ឆោ ន ហោតិ, តស្មា កទាចិ ឯវំ វទេយ្យាតិ មញ្ញមានា – ‘‘កល្លំ តស្សេតំ វចនាយា’’តិ អាហំសុ. អថ ច បនាហំ ន វទាមីតិ អហំ ឯតមេវំ ជានាមិ, នោ ច ឯវំ វទាមិ, អថ ខោ កសិណបរិកម្មំ កត្វា ភាវេន្តស្ស បញ្ញាពលេន ឧប្បន្នំ មហគ្គតចិត្តមេតន្តិ សញ្ញំ ឋបេសិំ. ន កល្លំ តស្សេតន្តិ ឥទំ តេ បរិព្ពាជកា – ‘‘យស្មា ខីណាសវោ វិគតសម្មោហោ តិណ្ណវិចិកិច្ឆោ, តស្មា ន យុត្តំ តស្សេតំ វត្តុ’’ន្តិ មញ្ញមានា វទន្តិ. សេសមេត្ថ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

ឥតិ សុមង្គលវិលាសិនិយា ទីឃនិកាយដ្ឋកថាយំ

ជាលិយសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.