៨. មហាសីហនាទសុត្តវណ្ណនា

អចេលកស្សបវត្ថុវណ្ណនា

៣៨១. ឯវំ មេ សុតំ…បេ… ឧរុញ្ញាយំ វិហរតីតិ មហាសីហនាទសុត្តំ. តត្រាយំ អបុព្ពបទវណ្ណនា. ឧរុញ្ញាយន្តិ ឧរុញ្ញាតិ តស្ស រដ្ឋស្សបិ នគរស្សបិ ឯតទេវ នាមំ, ភគវា ឧរុញ្ញានគរំ ឧបនិស្សាយ វិហរតិ. កណ្ណកត្ថលេ មិគទាយេតិ តស្ស នគរស្ស អវិទូរេ កណ្ណកត្ថលំ នាម ឯកោ រមណីយោ ភូមិភាគោ អត្ថិ. សោ មិគានំ អភយត្ថាយ ទិន្នត្តា ‘‘មិគទាយោ’’តិ វុច្ចតិ, តស្មិំ កណ្ណកត្ថលេ មិគទាយេ. អចេលោតិ នគ្គបរិព្ពាជកោ. កស្សបោតិ តស្ស នាមំ. តបស្សិន្តិ តបនិស្សិតកំ. លូខាជីវិន្តិ អចេលកមុត្តាចារាទិវសេន លូខោ អាជីវោ អស្សាតិ លូខាជីវី, តំ លូខាជីវិំ. ឧបក្កោសតីតិ ឧបណ្ឌេតិ. ឧបវទតីតិ ហីឡេតិ វម្ភេតិ. ធម្មស្ស ច អនុធម្មំ ព្យាករោន្តីតិ ភោតា គោតមេន វុត្តការណស្ស អនុការណំ កថេន្តិ. សហធម្មិកោ វាទានុវាទោតិ បរេហិ វុត្តការណេន សការណោ ហុត្វា តុម្ហាកំ វាទោ វា អនុវាទោ វា វិញ្ញូហិ គរហិតព្ពំ, ការណំ កោចិ អប្បមត្តកោបិ កិំ ន អាគច្ឆតិ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ, ‘‘កិំ សព្ពាការេនបិ តវ វាទេ គារយ្ហំ ការណំ នត្ថី’’តិ. អនព្ភក្ខាតុកាមាតិ ន អភូតេន វត្តុកាមា.

៣៨២. ឯកច្ចំ តបស្សិំ លូខាជីវិន្តិអាទីសុ ឥធេកច្ចោ អចេលកបព្ពជ្ជាទិតបនិស្សិតត្តា តបស្សី ‘‘លូខេន ជីវិតំ កប្បេស្សាមី’’តិ តិណគោមយាទិភក្ខនាទីហិ នានប្បការេហិ អត្តានំ កិលមេតិ, អប្បបុញ្ញតាយ ច សុខេន ជីវិតវុត្តិមេវ ន លភតិ, សោ តីណិ ទុច្ចរិតានិ បូរេត្វា និរយេ និព្ពត្តតិ.

អបរោ តាទិសំ តបនិស្សិតោបិ បុញ្ញវា ហោតិ, លភតិ លាភសក្ការំ. សោ ‘‘ន ទានិ មយា សទិសោ អត្ថី’’តិ អត្តានំ ឧច្ចេ ឋានេ សម្ភាវេត្វា ‘‘ភិយ្យោសោមត្តាយ លាភំ ឧប្បាទេស្សាមី’’តិ អនេសនវសេន តីណិ ទុច្ចរិតានិ បូរេត្វា និរយេ និព្ពត្តតិ. ឥមេ ទ្វេ សន្ធាយ បឋមនយោ វុត្តោ.

អបរោ តបនិស្សិតកោ លូខាជីវី អប្បបុញ្ញោ ហោតិ, ន លភតិ សុខេន ជីវិតវុត្តិំ. សោ ‘‘មយ្ហំ បុព្ពេបិ អកតបុញ្ញតាយ សុខជីវិកា នុប្បជ្ជតិ, ហន្ទទានិ បុញ្ញានិ ករោមី’’តិ តីណិ សុចរិតានិ បូរេត្វា សគ្គេ និព្ពត្តតិ.

អបរោ លូខាជីវី បុញ្ញវា ហោតិ, លភតិ សុខេន ជីវិតវុត្តិំ. សោ – ‘‘មយ្ហំ បុព្ពេបិ កតបុញ្ញតាយ សុខជីវិកា ឧប្បជ្ជតី’’តិ ចិន្តេត្វា អនេសនំ បហាយ តីណិ សុចរិតានិ បូរេត្វា សគ្គេ និព្ពត្តតិ. ឥមេ ទ្វេ សន្ធាយ ទុតិយនយោ វុត្តោ.

ឯកោ បន តបស្សី អប្បទុក្ខវិហារី ហោតិ ពាហិរកាចារយុត្តោ តាបសោ វា ឆន្នបរិព្ពាជកោ វា, អប្បបុញ្ញតាយ ច មនាបេ បច្ចយេ ន លភតិ. សោ អនេសនវសេន តីណិ ទុច្ចរិតានិ បូរេត្វា អត្តានំ សុខេ ឋបេត្វា និរយេ និព្ពត្តតិ.

អបរោ បុញ្ញវា ហោតិ, សោ – ‘‘ន ទានិ មយា សទិសោ អត្ថី’’តិ មានំ ឧប្បាទេត្វា អនេសនវសេន លាភសក្ការំ វា ឧប្បាទេន្តោ មិច្ឆាទិដ្ឋិវសេន – ‘‘សុខោ ឥមិស្សា បរិព្ពាជិកាយ ទហរាយ មុទុកាយ លោមសាយ សម្ផស្សោ’’តិអាទីនិ ចិន្តេត្វា កាមេសុ បាតព្យតំ វា អាបជ្ជន្តោ តីណិ ទុច្ចរិតានិ បូរេត្វា និរយេ និព្ពត្តតិ. ឥមេ ទ្វេ សន្ធាយ តតិយនយោ វុត្តោ.

អបរោ បន អប្បទុក្ខវិហារី អប្បបុញ្ញោ ហោតិ, សោ – ‘‘អហំ បុព្ពេបិ អកតបុញ្ញតាយ សុខេន ជីវិកំ ន លភាមី’’តិ តីណិ សុចរិតានិ បូរេត្វា សគ្គេ និព្ពត្តតិ.

អបរោ បុញ្ញវា ហោតិ, សោ – ‘‘បុព្ពេបាហំ កតបុញ្ញតាយ សុខំ លភាមិ, ឥទានិ បុញ្ញានិ ករិស្សាមី’’តិ តីណិ សុចរិតានិ បូរេត្វា សគ្គេ និព្ពត្តតិ. ឥមេ ទ្វេ សន្ធាយ ចតុត្ថនយោ វុត្តោ. ឥទំ តិត្ថិយវសេន អាគតំ, សាសនេបិ បន លព្ភតិ.

ឯកច្ចោ ហិ ធុតង្គសមាទានវសេន លូខាជីវី ហោតិ, អប្បបុញ្ញតាយ វា សកលម្បិ គាមំ វិចរិត្វា ឧទរបូរំ ន លភតិ. សោ – ‘‘បច្ចយេ ឧប្បាទេស្សាមី’’តិ វេជ្ជកម្មាទិវសេន វា អនេសនំ កត្វា, អរហត្តំ វា បដិជានិត្វា, តីណិ វា កុហនវត្ថូនិ បដិសេវិត្វា និរយេ និព្ពត្តតិ.

អបរោ ច តាទិសោវ បុញ្ញវា ហោតិ. សោ តាយ បុញ្ញសម្បត្តិយា មានំ ជនយិត្វា ឧប្បន្នំ លាភំ ថាវរំ កត្តុកាមោ អនេសនវសេន តីណិ ទុច្ចរិតានិ បូរេត្វា និរយេ ឧប្បជ្ជតិ.

អបរោ សមាទិន្នធុតង្គោ អប្បបុញ្ញោវ ហោតិ, ន លភតិ សុខេន ជីវិតវុត្តិំ. សោ – ‘‘បុព្ពេបាហំ អកតបុញ្ញតាយ កិញ្ចិ ន លភាមិ, សចេ ឥទានិ អនេសនំ ករិស្សំ, អាយតិម្បិ ទុល្លភសុខោ ភវិស្សាមី’’តិ តីណិ សុចរិតានិ បូរេត្វា អរហត្តំ បត្តុំ អសក្កោន្តោ សគ្គេ និព្ពត្តតិ.

អបរោ បុញ្ញវា ហោតិ, សោ – ‘‘បុព្ពេបាហំ កតបុញ្ញតាយ ឯតរហិ សុខិតោ, ឥទានិបិ បុញ្ញំ ករិស្សាមី’’តិ អនេសនំ បហាយ តីណិ សុចរិតានិ បូរេត្វា អរហត្តំ បត្តុំ អសក្កោន្តោ សគ្គេ និព្ពត្តតិ.

៣៨៣. អាគតិញ្ចាតិ – ‘‘អសុកដ្ឋានតោ នាម ឥមេ អាគតា’’តិ ឯវំ អាគតិញ្ច. គតិញ្ចាតិ ឥទានិ គន្តព្ពដ្ឋានញ្ច. ចុតិញ្ចាតិ តតោ ចវនញ្ច. ឧបបត្តិញ្ចាតិ តតោ ចុតានំ បុន ឧបបត្តិញ្ច. កិំ សព្ពំ តបំ គរហិស្សាមីតិ – ‘‘កេន ការណេន គរហិស្សាមិ, គរហិតព្ពមេវ ហិ មយំ គរហាម, បសំសិតព្ពំ បសំសាម, ន ភណ្ឌិកំ ករោន្តោ មហារជកោ វិយ ធោតញ្ច អធោតញ្ច ឯកតោ ករោមា’’តិ ទស្សេតិ. ឥទានិ តមត្ថំ បកាសេន្តោ – ‘‘សន្តិ កស្សប ឯកេ សមណព្រាហ្មណា’’តិអាទិមាហ.

៣៨៤. យំ តេ ឯកច្ចន្តិ បញ្ចវិធំ សីលំ, តញ្ហិ លោកេ ន កោចិ ‘‘ន សាធូ’’តិ វទតិ. បុន យំ តេ ឯកច្ចន្តិ បញ្ចវិធំ វេរំ, តំ ន កោចិ ‘‘សាធូ’’តិ វទតិ. បុន យំ តេ ឯកច្ចន្តិ បញ្ចទ្វារេ អសំវរំ, តេ កិរ – ‘‘ចក្ខុ នាម ន និរុន្ធិតព្ពំ, ចក្ខុនា មនាបំ រូបំ ទដ្ឋព្ព’’ន្តិ វទន្តិ, ឯស នយោ សោតាទីសុ. បុន យំ តេ ឯកច្ចន្តិ បញ្ចទ្វារេ សំវរំ.

ឯវំ បរេសំ វាទេន សហ អត្តនោ វាទស្ស សមានាសមានតំ ទស្សេត្វា ឥទានិ អត្តនោ វាទេន សហ បរេសំ វាទស្ស សមានាសមានតំ ទស្សេន្តោ ‘‘យំ មយ’’ន្តិអាទិមាហ. តត្រាបិ បញ្ចសីលាទិវសេនេវ អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

សមនុយុញ្ជាបនកថាវណ្ណនា

៣៨៥. សមនុយុញ្ជន្តន្តិ សមនុយុញ្ជន្តុ, ឯត្ថ ច លទ្ធិំ បុច្ឆន្តោ សមនុយុញ្ជតិ នាម, ការណំ បុច្ឆន្តោ សមនុគាហតិ នាម, ឧភយំ បុច្ឆន្តោ សមនុភាសតិ នាម. សត្ថារា វា សត្ថារន្តិ សត្ថារា វា សទ្ធិំ សត្ថារំ ឧបសំហរិត្វា – ‘‘កិំ តេ សត្ថា តេ ធម្មេ សព្ពសោ បហាយ វត្តតិ, ឧទាហុ សមណោ គោតមោ’’តិ. ទុតិយបទេបិ ឯសេវ នយោ.

ឥទានិ តមត្ថំ យោជេត្វា ទស្សេន្តោ – ‘‘យេ ឥមេសំ ភវត’’ន្តិអាទិមាហ. តត្ថ អកុសលា អកុសលសង្ខាតាតិ អកុសលា ចេវ ‘‘អកុសលា’’តិ ច សង្ខាតា ញាតា កោដ្ឋាសំ វា កត្វា ឋបិតាតិ អត្ថោ. ឯស នយោ សព្ពបទេសុ. អបិ ចេត្ថ សាវជ្ជាតិ សទោសា. ន អលមរិយាតិ និទ្ទោសដ្ឋេន អរិយា ភវិតុំ នាលំ អសមត្ថា.

៣៨៦-៣៩២. យំ វិញ្ញូ សមនុយុញ្ជន្តាតិ យេន វិញ្ញូ អម្ហេ ច អញ្ញេ ច បុច្ឆន្តា ឯវំ វទេយ្យុំ, តំ ឋានំ វិជ្ជតិ, អត្ថិ តំ ការណន្តិ អត្ថោ. យំ វា បន ភោន្តោ បរេ គណាចរិយាតិ បរេ បន ភោន្តោ គណាចរិយា យំ វា តំ វា អប្បមត្តកំ បហាយ វត្តន្តីតិ អត្ថោ. អម្ហេវ តត្ថ យេភុយ្យេន បសំសេយ្យុន្តិ ឥទំ ភគវា សត្ថារា សត្ថារំ សមនុយុញ្ជនេបិ អាហ – សង្ឃេន សំឃំ សមនុយុញ្ជនេបិ. កស្មា? សង្ឃបសំសាយបិ សត្ថុយេវ បសំសាសិទ្ធិតោ. បសីទមានាបិ ហិ ពុទ្ធសម្បត្តិយា សង្ឃេ, សង្ឃសម្បត្តិយា ច ពុទ្ធេ បសីទន្តិ, តថា ហិ ភគវតោ សរីរសម្បត្តិំ ទិស្វា, ធម្មទេសនំ វា សុត្វា ភវន្តិ វត្តារោ – ‘‘លាភា វត ភោ សាវកានំ យេ ឯវរូបស្ស សត្ថុ សន្តិកាវចរា’’តិ, ឯវំ ពុទ្ធសម្បត្តិយា សង្ឃេ បសីទន្តិ. ភិក្ខូនំ បនាចារគោចរំ អភិក្កមបដិក្កមាទីនិ ច ទិស្វា ភវន្តិ វត្តារោ – ‘‘សន្តិកាវចរានំ វត ភោ សាវកានំ អយញ្ច ឧបសមគុណោ សត្ថុ កីវ រូបោ ភវិស្សតី’’តិ, ឯវំ សង្ឃសម្បត្តិយា ពុទ្ធេ បសីទន្តិ. ឥតិ យា សត្ថុបសំសា, សា សង្ឃស្ស. យា សង្ឃស្ស បសំសា, សា សត្ថូតិ សង្ឃបសំសាយបិ សត្ថុយេវ បសំសាសិទ្ធិតោ ភគវា ទ្វីសុបិ នយេសុ – ‘‘អម្ហេវ តត្ថ យេភុយ្យេន បសំសេយ្យុ’’ន្តិ អាហ. សមណោ គោតមោ ឥមេ ធម្មេ អនវសេសំ បហាយ វត្តតិ, យំ វា បន ភោន្តោ បរេ គណាចរិយាតិអាទីសុបិ បនេត្ថ អយមធិប្បាយោ – សម្បត្តសមាទានសេតុឃាតវសេន ហិ តិស្សោ វិរតិយោ. តាសុ សម្បត្តសមាទាន វិរតិមត្តមេវ អញ្ញេសំ ហោតិ, សេតុឃាតវិរតិ បន សព្ពេន សព្ពំ នត្ថិ. បញ្ចសុ បន តទង្គវិក្ខម្ភនសមុច្ឆេទបដិបស្សទ្ធិនិស្សរណប្បហានេសុ អដ្ឋសមាបត្តិវសេន ចេវ វិបស្សនាមត្តវសេន ច តទង្គវិក្ខម្ភនប្បហានមត្តមេវ អញ្ញេសំ ហោតិ. ឥតរានិ តីណិ បហានានិ សព្ពេន សព្ពំ នត្ថិ. តថា សីលសំវរោ, ខន្តិសំវរោ, ញាណសំវរោ, សតិសំវរោ, វីរិយសំវរោតិ បញ្ច សំវរា, តេសុ បញ្ចសីលមត្តមេវ អធិវាសនខន្តិមត្តមេវ ច អញ្ញេសំ ហោតិ, សេសំ សព្ពេន សព្ពំ នត្ថិ.

បញ្ច ខោ បនិមេ ឧបោសថុទ្ទេសា, តេសុ បញ្ចសីលមត្តមេវ អញ្ញេសំ ហោតិ. បាតិមោក្ខសំវរសីលំ សព្ពេន សព្ពំ នត្ថិ. ឥតិ អកុសលប្បហានេ ច កុសលសមាទានេ ច, តីសុ វិរតីសុ, បញ្ចសុ បហានេសុ, បញ្ចសុ សំវរេសុ, បញ្ចសុ ឧទ្ទេសេសុ, – ‘‘អហមេវ ច មយ្ហញ្ច សាវកសង្ឃោ លោកេ បញ្ញាយតិ, មយា ហិ សទិសោ សត្ថា នាម, មយ្ហំ សាវកសង្ឃេន សទិសោ សង្ឃោ នាម នត្ថី’’តិ ភគវា សីហនាទំ នទតិ.

អរិយអដ្ឋង្គិកមគ្គវណ្ណនា

៣៩៣. ឯវំ សីហនាទំ នទិត្វា តស្ស សីហនាទស្ស អវិបរីតភាវាវពោធនត្ថំ – ‘‘អត្ថិ, កស្សប, មគ្គោ’’តិអាទិមាហ. តត្ថ មគ្គោតិ លោកុត្តរមគ្គោ. បដិបទាតិ បុព្ពភាគបដិបទា. កាលវាទីតិអាទីនិ ព្រហ្មជាលេ វណ្ណិតានិ. ឥទានិ តំ ទុវិធំ មគ្គញ្ច បដិបទញ្ច ឯកតោ កត្វា ទស្សេន្តោ – ‘‘អយមេវ អរិយោ’’តិអាទិមាហ. ឥទំ បន សុត្វា អចេលោ ចិន្តេសិ – ‘‘សមណោ គោតមោ មយ្ហំយេវ មគ្គោ ច បដិបទា ច អត្ថិ, អញ្ញេសំ នត្ថីតិ មញ្ញតិ, ហន្ទស្សាហំ អម្ហាកម្បិ មគ្គំ កថេមី’’តិ. តតោ អចេលកបដិបទំ កថេសិ. តេនាហ – ‘‘ឯវំ វុត្តេ អចេលោ កស្សបោ ភគវន្តំ ឯតទវោច…បេ… ឧទកោរោហនានុយោគមនុយុត្តោ វិហរតី’’តិ.

តបោបក្កមកថាវណ្ណនា

៣៩៤. តត្ថ តបោបក្កមាតិ តបារម្ភា, តបកម្មានីតិ អត្ថោ. សាមញ្ញសង្ខាតាតិ សមណកម្មសង្ខាតា. ព្រហ្មញ្ញសង្ខាតាតិ ព្រាហ្មណកម្មសង្ខាតា. អចេលកោតិ និច្ចោលោ, នគ្គោតិ អត្ថោ. មុត្តាចារោតិ វិសដ្ឋាចារោ, ឧច្ចារកម្មាទីសុ លោកិយកុលបុត្តាចារេន វិរហិតោ ឋិតកោវ ឧច្ចារំ ករោតិ, បស្សាវំ ករោតិ, ខាទតិ, ភុញ្ជតិ ច. ហត្ថាបលេខនោតិ ហត្ថេ បិណ្ឌម្ហិ ឋិតេ ជិវ្ហាយ ហត្ថំ អបលិខតិ, ឧច្ចារំ វា កត្វា ហត្ថស្មិញ្ញេវ ទណ្ឌកសញ្ញី ហុត្វា ហត្ថេន អបលិខតិ. ‘‘ភិក្ខាគហណត្ថំ ឯហិ, ភន្តេ’’តិ វុត្តោ ន ឯតីតិ ន ឯហិភទ្ទន្តិកោ. ‘‘តេន ហិ តិដ្ឋ, ភន្តេ’’តិ វុត្តោបិ ន តិដ្ឋតីតិ នតិដ្ឋភទ្ទន្តិកោ. តទុភយម្បិ កិរ សោ – ‘‘ឯតស្ស វចនំ កតំ ភវិស្សតី’’តិ ន ករោតិ. អភិហដន្តិ បុរេតរំ គហេត្វា អាហដំ ភិក្ខំ, ឧទ្ទិស្សកតន្តិ ‘‘ឥមំ តុម្ហេ ឧទ្ទិស្ស កត’’ន្តិ ឯវំ អារោចិតំ ភិក្ខំ. ន និមន្តនន្តិ ‘‘អសុកំ នាម កុលំ វា វីថិំ វា គាមំ វា បវិសេយ្យាថា’’តិ ឯវំ និមន្តិតភិក្ខម្បិ ន សាទិយតិ, ន គណ្ហតិ. ន កុម្ភិមុខាតិ កុម្ភិតោ ឧទ្ធរិត្វា ទិយ្យមានំ ភិក្ខំ ន គណ្ហតិ. ន កឡោបិមុខាតិ កឡោបីតិ ឧក្ខលិ វា បច្ឆិ វា, តតោបិ ន គណ្ហតិ. កស្មា? កុម្ភិកឡោបិយោ មំ និស្សាយ កដច្ឆុនា បហារំ លភន្តីតិ. ន ឯឡកមន្តរន្តិ ឧម្មារំ អន្តរំ កត្វា ទិយ្យមានំ ន គណ្ហតិ. កស្មា? ‘‘អយំ មំ និស្សាយ អន្តរករណំ លភតី’’តិ. ទណ្ឌមុសលេសុបិ ឯសេវ នយោ.

ទ្វិន្នន្តិ ទ្វីសុ ភុញ្ជមានេសុ ឯកស្មិំ ឧដ្ឋាយ ទេន្តេ ន គណ្ហតិ. កស្មា? ‘‘ឯកស្ស កពឡន្តរាយោ ហោតី’’តិ. ន គព្ភិនិយាតិអាទីសុ បន ‘‘គព្ភិនិយា កុច្ឆិយំ ទារកោ កិលមតិ. បាយន្តិយា ទារកស្ស ខីរន្តរាយោ ហោតិ, បុរិសន្តរគតាយ រតិអន្តរាយោ ហោតី’’តិ ន គណ្ហតិ. សំកិត្តីសូតិ សំកិត្តេត្វា កតភត្តេសុ, ទុព្ភិក្ខសមយេ កិរ អចេលកសាវកា អចេលកានំ អត្ថាយ តតោ តតោ តណ្ឌុលាទីនិ សមាទបេត្វា ភត្តំ បចន្តិ. ឧក្កដ្ឋោ អចេលកោ តតោបិ ន បដិគ្គណ្ហតិ. ន យត្ថ សាតិ យត្ថ សុនខោ – ‘‘បិណ្ឌំ លភិស្សាមី’’តិ ឧបដ្ឋិតោ ហោតិ, តត្ថ តស្ស អទត្វា អាហដំ ន គណ្ហតិ. កស្មា? ឯតស្ស បិណ្ឌន្តរាយោ ហោតីតិ. សណ្ឌសណ្ឌចារិនីតិ សមូហសមូហចារិនី, សចេ ហិ អចេលកំ ទិស្វា – ‘‘ឥមស្ស ភិក្ខំ ទស្សាមា’’តិ មនុស្សា ភត្តគេហំ បវិសន្តិ, តេសុ ច បវិសន្តេសុ កឡោបិមុខាទីសុ និលីនា មក្ខិកា ឧប្បតិត្វា សណ្ឌសណ្ឌា ចរន្តិ, តតោ អាហដំ ភិក្ខំ ន គណ្ហតិ. កស្មា? មំ និស្សាយ មក្ខិកានំ គោចរន្តរាយោ ជាតោតិ.

ថុសោទកន្តិ សព្ពសស្សសម្ភារេហិ កតំ សោវីរកំ. ឯត្ថ ច សុរាបានមេវ សាវជ្ជំ, អយំ បន សព្ពេសុបិ សាវជ្ជសញ្ញី. ឯកាគារិកោតិ យោ ឯកស្មិំយេវ គេហេ ភិក្ខំ លភិត្វា និវត្តតិ. ឯកាលោបិកោតិ យោ ឯកេនេវ អាលោបេន យាបេតិ. ទ្វាគារិកាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ឯកិស្សាបិ ទត្តិយាតិ ឯកាយ ទត្តិយា. ទត្តិ នាម ឯកា ខុទ្ទកបាតិ ហោតិ, យត្ថ អគ្គភិក្ខំ បក្ខិបិត្វា ឋបេន្តិ. ឯកាហិកន្តិ ឯកទិវសន្តរិកំ. អទ្ធមាសិកន្តិ អទ្ធមាសន្តរិកំ. បរិយាយភត្តភោជនន្តិ វារភត្តភោជនំ, ឯកាហវារេន ទ្វីហវារេន សត្តាហវារេន អឌ្ឍមាសវារេនាតិ ឯវំ ទិវសវារេន អាគតភត្តភោជនំ.

៣៩៥. សាកភក្ខោតិ អល្លសាកភក្ខោ. សាមាកភក្ខោតិ សាមាកតណ្ឌុលភក្ខោ. នីវារាទីសុ នីវារោ នាម អរញ្ញេ សយំជាតា វីហិជាតិ. ទទ្ទុលន្តិ ចម្មការេហិ ចម្មំ លិខិត្វា ឆឌ្ឌិតកសដំ. ហដំ វុច្ចតិ សិលេសោបិ សេវាលោបិ. កណន្តិ កុណ្ឌកំ. អាចាមោតិ ភត្តឧក្ខលិកាយ លគ្គោ ឈាមកឱទនោ, តំ ឆឌ្ឌិតដ្ឋានតោវ គហេត្វា ខាទតិ, ‘‘ឱទនកញ្ជិយ’’ន្តិបិ វទន្តិ. បិញ្ញាកាទយោ បាកដា ឯវ. បវត្តផលភោជីតិ បតិតផលភោជី.

៣៩៦. សាណានីតិ សាណវាកចោឡានិ. មសាណានីតិ មិស្សកចោឡានិ. ឆវទុស្សានីតិ មតសរីរតោ ឆឌ្ឌិតវត្ថានិ, ឯរកតិណាទីនិ វា គន្ថេត្វា កតនិវាសនានិ. បំសុកូលានីតិ បថវិយំ ឆឌ្ឌិតនន្តកានិ. តិរីដានីតិ រុក្ខតចវត្ថានិ. អជិនន្តិ អជិនមិគចម្មំ. អជិនក្ខិបន្តិ តទេវ មជ្ឈេ ផាលិតកំ. កុសចីរន្តិ កុសតិណានិ គន្ថេត្វា កតចីរំ. វាកចីរផលកចីរេសុបិ ឯសេវ នយោ. កេសកម្ពលន្តិ មនុស្សកេសេហិ កតកម្ពលំ. យំ សន្ធាយ វុត្តំ –

‘‘សេយ្យថាបិ ភិក្ខវេ, យានិ កានិចិ តន្តាវុតានិ វត្ថានិ, កេសកម្ពលោ តេសំ បដិកិដ្ឋោ អក្ខាយតិ. កេសកម្ពលោ, ភិក្ខវេ, សីតេ សីតោ, ឧណ្ហេ ឧណ្ហោ អប្បគ្ឃោ ច ទុព្ពណ្ណោ ច ទុគ្គន្ធោ ទុក្ខសម្ផស្សោ’’តិ.

វាឡកម្ពលន្តិ អស្សវាលេហិ កតកម្ពលំ. ឧលូកបក្ខិកន្តិ ឧលូកបក្ខានិ គន្ថេត្វា កតនិវាសនំ. ឧក្កុដិកប្បធានមនុយុត្តោតិ ឧក្កុដិកវីរិយំ អនុយុត្តោ, គច្ឆន្តោបិ ឧក្កុដិកោវ ហុត្វា ឧប្បតិត្វា ឧប្បតិត្វា គច្ឆតិ. កណ្ដកាបស្សយិកោតិ អយកណ្ដកេ វា បកតិកណ្ដកេ វា ភូមិយំ កោដ្ដេត្វា តត្ថ ចម្មំ អត្ថរិត្វា ឋានចង្កមាទីនិ ករោតិ. សេយ្យន្តិ សយន្តោបិ តត្ថេវ សេយ្យំ កប្បេតិ. ផលកសេយ្យន្តិ រុក្ខផលកេ សេយ្យំ. ថណ្ឌិលសេយ្យន្តិ ថណ្ឌិលេ ឧច្ចេ ភូមិឋានេ សេយ្យំ. ឯកបស្សយិកោតិ ឯកបស្សេនេវ សយតិ. រជោជល្លធរោតិ សរីរំ តេលេន មក្ខិត្វា រជុដ្ឋានដ្ឋានេ តិដ្ឋតិ, អថស្ស សរីរេ រជោជល្លំ លគ្គតិ, តំ ធារេតិ. យថាសន្ថតិកោតិ លទ្ធំ អាសនំ អកោបេត្វា យទេវ លភតិ, តត្ថេវ និសីទនសីលោ. វេកដិកោតិ វិកដខាទនសីលោ. វិកដន្តិ គូថំ វុច្ចតិ. អបានកោតិ បដិក្ខិត្តសីតុទកបានោ. សាយំ តតិយមស្សាតិ សាយតតិយកំ. បាតោ, មជ្ឈន្ហិកេ, សាយន្តិ ទិវសស្ស តិក្ខត្តុំ បាបំ បវាហេស្សាមីតិ ឧទកោរោហនានុយោគំ អនុយុត្តោ វិហរតីតិ.

តបោបក្កមនិរត្ថកតាវណ្ណនា

៣៩៧. អថ ភគវា សីលសម្បទាទីហិ វិនា តេសំ តបោបក្កមានំ និរត្ថកតំ ទស្សេន្តោ – ‘‘អចេលកោ ចេបិ កស្សប ហោតី’’តិអាទិមាហ. តត្ថ អារកា វាតិ ទូរេយេវ. អវេរន្តិ ទោសវេរវិរហិតំ. អព្យាបជ្ជន្តិ ទោមនស្សព្យាបជ្ជរហិតំ.

៣៩៨. ទុក្ករំ, ភោ គោតមាតិ ឥទំ កស្សបោ ‘‘មយំ បុព្ពេ ឯត្តកមត្តំ សាមញ្ញញ្ច ព្រហ្មញ្ញញ្ចាតិ វិចរាម, តុម្ហេ បន អញ្ញំយេវ សាមញ្ញញ្ច ព្រហ្មញ្ញញ្ច វទថា’’តិ ទីបេន្តោ អាហ. បកតិ ខោ ឯសាតិ បកតិកថា ឯសា. ឥមាយ ច, កស្សប, មត្តាយាតិ ‘‘កស្សប យទិ ឥមិនា បមាណេន ឯវំ បរិត្តកេន បដិបត្តិក្កមេន សាមញ្ញំ វា ព្រហ្មញ្ញំ វា ទុក្ករំ សុទុក្ករំ នាម អភវិស្ស, តតោ នេតំ អភវិស្ស កល្លំ វចនាយ ទុក្ករំ សាមញ្ញ’’ន្តិ អយមេត្ថ បទសម្ពន្ធេន សទ្ធិំ អត្ថោ. ឯតេន នយេន សព្ពត្ថ បទសម្ពន្ធោ វេទិតព្ពោ.

៣៩៩. ទុជ្ជានោតិ ឥទម្បិ សោ ‘‘មយំ បុព្ពេ ឯត្តកេន សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា ហោតីតិ វិចរាម, តុម្ហេ បន អញ្ញថា វទថា’’តិ ឥទំ សន្ធាយាហ. អថស្ស ភគវា តំ បកតិវាទំ បដិក្ខិបិត្វា សភាវតោវ ទុជ្ជានភាវំ អាវិករោន្តោ បុនបិ – ‘‘បកតិ ខោ’’តិអាទិមាហ. តត្រាបិ វុត្តនយេនេវ បទសម្ពន្ធំ កត្វា អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

សីលសមាធិបញ្ញាសម្បទាវណ្ណនា

៤០០-៤០១. កតមា បន សា, ភោ គោតមាតិ កស្មា បុច្ឆតិ. អយំ កិរ បណ្ឌិតោ ភគវតោ កថេន្តស្សេវ កថំ ឧគ្គហេសិ, អថ អត្តនោ បដិបត្តិយា និរត្ថកតំ វិទិត្វា សមណោ គោតមោ – ‘‘តស្ស ‘ចាយំ សីលសម្បទា, ចិត្តសម្បទា, បញ្ញាសម្បទា អភាវិតា ហោតិ អសច្ឆិកតា, អថ ខោ សោ អារកាវ សាមញ្ញា’តិអាទិមាហ. ហន្ទ ទានិ នំ តា សម្បត្តិយោ បុច្ឆាមី’’តិ សីលសម្បទាទិវិជាននត្ថំ បុច្ឆតិ. អថស្ស ភគវា ពុទ្ធុប្បាទំ ទស្សេត្វា តន្តិធម្មំ កថេន្តោ តា សម្បត្តិយោ ទស្សេតុំ – ‘‘ឥធ កស្សបា’’តិអាទិមាហ. ឥមាយ ច កស្សប សីលសម្បទាយាតិ ឥទំ អរហត្តផលមេវ សន្ធាយ វុត្តំ. អរហត្តផលបរិយោសានញ្ហិ ភគវតោ សាសនំ. តស្មា អរហត្តផលសម្បយុត្តាហិ សីលចិត្តបញ្ញាសម្បទាហិ អញ្ញា ឧត្តរិតរា វា បណីតតរា វា សីលាទិសម្បទា នត្ថីតិ អាហ.

សីហនាទកថាវណ្ណនា

៤០២. ឯវញ្ច បន វត្វា ឥទានិ អនុត្តរំ មហាសីហនាទំ នទន្តោ – ‘‘សន្តិ កស្សប ឯកេ សមណព្រាហ្មណា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ អរិយន្តិ និរុបក្កិលេសំ បរមវិសុទ្ធំ. បរមន្តិ ឧត្តមំ, បញ្ចសីលានិ ហិអាទិំ កត្វា យាវ បាតិមោក្ខសំវរសីលា សីលមេវ, លោកុត្តរមគ្គផលសម្បយុត្តំ បន បរមសីលំ នាម. នាហំ តត្ថាតិ តត្ថ សីលេបិ បរមសីលេបិ អហំ អត្តនោ សមសមំ មម សីលសមេន សីលេន មយា សមំ បុគ្គលំ ន បស្សាមីតិ អត្ថោ. អហមេវ តត្ថ ភិយ្យោតិ អហមេវ តស្មិំ សីលេ ឧត្តមោ. កតមស្មិំ? យទិទំ អធិសីលន្តិ យំ ឯតំ ឧត្តមំ សីលន្តិ អត្ថោ. ឥតិ ឥមំ បឋមំ សីហនាទំ នទតិ.

តបោជិគុច្ឆវាទាតិ យេ តបោជិគុច្ឆំ វទន្តិ. តត្ថ តបតីតិ តបោ, កិលេសសន្តាបកវីរិយស្សេតំ នាមំ, តទេវ តេ កិលេសេ ជិគុច្ឆតីតិ ជិគុច្ឆា. អរិយា បរមាតិ ឯត្ថ និទ្ទោសត្តា អរិយា, អដ្ឋអារម្ភវត្ថុវសេនបិ ឧប្បន្នា វិបស្សនាវីរិយសង្ខាតា តបោជិគុច្ឆា តបោជិគុច្ឆាវ, មគ្គផលសម្បយុត្តា បរមា នាម. អធិជេគុច្ឆន្តិ ឥធ ជិគុច្ឆភាវោ ជេគុច្ឆំ, ឧត្តមំ ជេគុច្ឆំ អធិជេគុច្ឆំ, តស្មា យទិទំ អធិជេគុច្ឆំ, តត្ថ អហមេវ ភិយ្យោតិ ឯវមេត្ថ អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. បញ្ញាធិការេបិ កម្មស្សកតាបញ្ញា ច វិបស្សនាបញ្ញា ច បញ្ញា នាម, មគ្គផលសម្បយុត្តា បរមា បញ្ញា នាម. អធិបញ្ញន្តិ ឯត្ថ លិង្គវិបល្លាសោ វេទិតព្ពោ, អយំ បនេត្ថត្ថោ – យាយំ អធិបញ្ញា នាម អហមេវ តត្ថ ភិយ្យោតិ វិមុត្តាធិការេ តទង្គវិក្ខម្ភនវិមុត្តិយោ វិមុត្តិ នាម, សមុច្ឆេទបដិបស្សទ្ធិនិស្សរណវិមុត្តិយោ បន បរមា វិមុត្តីតិ វេទិតព្ពា. ឥធាបិ ច យទិទំ អធិវិមុត្តីតិ យា អយំ អធិវិមុត្តិ, អហមេវ តត្ថ ភិយ្យោតិ អត្ថោ.

៤០៣. សុញ្ញាគារេតិ សុញ្ញេ ឃរេ, ឯកកោវ និសីទិត្វាតិ អធិប្បាយោ. បរិសាសុ ចាតិ អដ្ឋសុ បរិសាសុ. វុត្តម្បិ ចេតំ –

‘‘ចត្តារិមានិ, សារិបុត្ត, តថាគតស្ស វេសារជ្ជានិ. យេហិ វេសារជ្ជេហិ សមន្នាគតោ តថាគតោ អាសភំ ឋានំ បដិជានាតិ, បរិសាសុ សីហនាទំ នទតី’’តិ (ម. និ. ១.១៥០) សុត្តំ វិត្ថារេតព្ពំ.

បញ្ហញ្ច នំ បុច្ឆន្តីតិ បណ្ឌិតា ទេវមនុស្សា នំ បញ្ហំ អភិសង្ខរិត្វា បុច្ឆន្តិ. ព្យាករោតីតិ តង្ខណញ្ញេវ វិស្សជ្ជេសិ. ចិត្តំ អារាធេតីតិ បញ្ហាវិស្សជ្ជនេន មហាជនស្ស ចិត្តំ បរិតោសេតិយេវ. នោ ច ខោ សោតព្ពំ មញ្ញន្តីតិ ចិត្តំ អារាធេត្វា កថេន្តស្សបិស្ស វចនំ បរេ សោតព្ពំ ន មញ្ញន្តីតិ, ឯវញ្ច វទេយ្យុន្តិ អត្ថោ. សោតព្ពញ្ចស្ស មញ្ញន្តីតិ ទេវាបិ មនុស្សាបិ មហន្តេនេវ ឧស្សាហេន សោតព្ពំ មញ្ញន្តិ. បសីទន្តីតិ សុបសន្នា កល្លចិត្តា មុទុចិត្តា ហោន្តិ. បសន្នាការំ ករោន្តីតិ ន មុទ្ធប្បសន្នាវ ហោន្តិ, បណីតានិ ចីវរាទីនិ វេឡុវនវិហារាទយោ ច មហាវិហារេ បរិច្ចជន្តា បសន្នាការំ ករោន្តិ. តថត្តាយាតិ យំ សោ ធម្មំ ទេសេតិ តថា ភាវាយ, ធម្មានុធម្មបដិបត្តិបូរណត្ថាយ បដិបជ្ជន្តីតិ អត្ថោ. តថត្តាយ ច បដិបជ្ជន្តីតិ តថភាវាយ បដិបជ្ជន្តិ, តស្ស ហិ ភគវតោ ធម្មំ សុត្វា កេចិ សរណេសុ កេចិ បញ្ចសុ សីលេសុ បតិដ្ឋហន្តិ, អបរេ និក្ខមិត្វា បព្ពជន្តិ. បដិបន្នា ច អារាធេន្តីតិ តញ្ច បន បដិបទំ បដិបន្នា បូរេតុំ សក្កោន្តិ, សព្ពាការេន បន បូរេន្តិ, បដិបត្តិបូរណេន តស្ស ភោតោ គោតមស្ស ចិត្តំ អារាធេន្តីតិ វត្តព្ពា.

ឥមស្មិំ បនោកាសេ ឋត្វា សីហនាទា សមោធានេតព្ពា. ឯកច្ចំ តបស្សិំ និរយេ និព្ពត្តំ បស្សាមីតិ ហិ ភគវតោ ឯកោ សីហនាទោ. អបរំ សគ្គេ និព្ពត្តំ បស្សាមីតិ ឯកោ. អកុសលធម្មប្បហានេ អហមេវ សេដ្ឋោតិ ឯកោ. កុសលធម្មសមាទានេបិ អហមេវ សេដ្ឋោតិ ឯកោ. អកុសលធម្មប្បហានេ មយ្ហមេវ សាវកសង្ឃោ សេដ្ឋោតិ ឯកោ. កុសលធម្មសមាទានេបិ មយ្ហំយេវ សាវកសង្ឃោ សេដ្ឋោតិ ឯកោ. សីលេន មយ្ហំ សទិសោ នត្ថីតិ ឯកោ. វីរិយេន មយ្ហំ សទិសោ នត្ថីតិ ឯកោ. បញ្ញាយ…បេ… វិមុត្តិយា…បេ… សីហនាទំ នទន្តោ បរិសមជ្ឈេ និសីទិត្វា នទាមីតិ ឯកោ. វិសារទោ ហុត្វា នទាមីតិ ឯកោ. បញ្ហំ មំ បុច្ឆន្តីតិ ឯកោ. បញ្ហំ បុដ្ឋោ វិស្សជ្ជេមីតិ ឯកោ. វិស្សជ្ជនេន បរស្ស ចិត្តំ អារាធេមីតិ ឯកោ. សុត្វា សោតព្ពំ មញ្ញន្តីតិ ឯកោ. សុត្វា មេ បសីទន្តីតិ ឯកោ. បសន្នាការំ ករោន្តីតិ ឯកោ. យំ បដិបត្តិំ ទេសេមិ, តថត្តាយ បដិបជ្ជន្តីតិ ឯកោ. បដិបន្នា ច មំ អារាធេន្តីតិ ឯកោ. ឥតិ បុរិមានំ ទសន្នំ ឯកេកស្ស – ‘‘បរិសាសុ ច នទតី’’តិ អាទយោ ទស ទស បរិវារា. ឯវំ តេ ទស បុរិមានំ ទសន្នំ បរិវារវសេន សតំ បុរិមា ច ទសាតិ ទសាធិកំ សីហនាទសតំ ហោតិ. ឥតោ អញ្ញស្មិំ បន សុត្តេ ឯត្តកា សីហនាទា ទុល្លភា, តេនិទំ សុត្តំ មហាសីហនាទន្តិ វុច្ចតិ. ឥតិ ភគវា ‘‘សីហនាទំ ខោ សមណោ គោតមោ នទតិ, តញ្ច ខោ សុញ្ញាគារេ នទតី’’តិ ឯវំ វាទានុ វាទំ បដិសេធេត្វា ឥទានិ បរិសតិ នទិតបុព្ពំ សីហនាទំ ទស្សេន្តោ ‘‘ឯកមិទាហ’’ន្តិអាទិមាហ.

តិត្ថិយបរិវាសកថាវណ្ណនា

៤០៤. តត្ថ តត្រ មំ អញ្ញតរោ តបព្រហ្មចារីតិ តត្រ រាជគហេ គិជ្ឈកូដេ បព្ពតេ វិហរន្តំ មំ អញ្ញតរោ តបព្រហ្មចារី និគ្រោធោ នាម បរិព្ពាជកោ. អធិជេគុច្ឆេតិ វីរិយេន បាបជិគុច្ឆនាធិការេ បញ្ហំ បុច្ឆិ. ឥទំ យំ តំ ភគវា គិជ្ឈកូដេ មហាវិហារេ និសិន្នោ ឧទុម្ពរិកាយ ទេវិយា ឧយ្យានេ និសិន្នស្ស និគ្រោធស្ស ច បរិព្ពាជកស្ស សន្ធានស្ស ច ឧបាសកស្ស ទិព្ពាយ សោតធាតុយា កថាសល្លាបំ សុត្វា អាកាសេនាគន្ត្វា តេសំ សន្តិកេ បញ្ញត្តេ អាសនេ និសីទិត្វា និគ្រោធេន អធិជេគុច្ឆេ បុដ្ឋបញ្ហំ វិស្សជ្ជេសិ, តំ សន្ធាយ វុត្តំ. បរំ វិយ មត្តាយាតិ បរមាយ មត្តាយ, អតិមហន្តេនេវ បមាណេនាតិ អត្ថោ. កោ ហិ, ភន្តេតិ ឋបេត្វា អន្ធពាលំ ទិដ្ឋិគតិកំ អញ្ញោ បណ្ឌិតជាតិកោ ‘‘កោ នាម ភគវតោ ធម្មំ សុត្វា ន អត្តមនោ អស្សា’’តិ វទតិ. លភេយ្យាហន្តិ ឥទំ សោ – ‘‘ចិរំ វត មេ អនិយ្យានិកបក្ខេ យោជេត្វា អត្តា កិលមិតោ, ‘សុក្ខនទីតីរេ ន្ហាយិស្សាមី’តិ សម្បរិវត្តេន្តេន វិយ ថុសេ កោដ្ដេន្តេន វិយ ន កោចិ អត្ថោ និប្ផាទិតោ. ហន្ទាហំ អត្តានំ យោគេ យោជេស្សាមី’’តិ ចិន្តេត្វា អាហ. អថ ភគវា យោ អនេន ខន្ធកេ តិត្ថិយបរិវាសោ បញ្ញត្តោ, យោ អញ្ញតិត្ថិយបុព្ពោ សាមណេរភូមិយំ ឋិតោ – ‘‘អហំ ភន្តេ, ឥត្ថន្នាមោ អញ្ញតិត្ថិយបុព្ពោ ឥមស្មិំ ធម្មវិនយេ អាកង្ខាមិ ឧបសម្បទំ, ស្វាហំ, ភន្តេ, សំឃំ ចត្តារោ មាសេ បរិវាសំ យាចាមី’’តិអាទិនា (មហាវ. ៨៦) នយេន សមាទិយិត្វា បរិវសតិ, តំ សន្ធាយ – ‘‘យោ ខោ, កស្សប, អញ្ញតិត្ថិយបុព្ពោ’’តិអាទិមាហ.

៤០៥. តត្ថ បព្ពជ្ជន្តិ វចនសិលិដ្ឋតាវសេនេវ វុត្តំ, អបរិវសិត្វាយេវ ហិ បព្ពជ្ជំ លភតិ. ឧបសម្បទត្ថិកេន បន នាតិកាលេន គាមប្បវេសនាទីនិ អដ្ឋ វត្តានិ បូរេន្តេន បរិវសិតព្ពំ. អារទ្ធចិត្តាតិ អដ្ឋវត្តបូរណេន តុដ្ឋចិត្តា, អយមេត្ថ សង្ខេបត្ថោ. វិត្ថារតោ បនេស តិត្ថិយបរិវាសោ សមន្តបាសាទិកាយ វិនយដ្ឋកថាយំ បព្ពជ្ជខន្ធកវណ្ណនាយ វុត្តនយេន វេទិតព្ពោ. អបិ ច មេត្ថាតិ អបិ ច មេ ឯត្ថ. បុគ្គលវេមត្តតា វិទិតាតិ បុគ្គលនានត្តំ វិទិតំ. ‘‘អយំ បុគ្គលោ បរិវាសារហោ, អយំ ន បរិវាសារហោ’’តិ ឥទំ មយ្ហំ បាកដន្តិ ទស្សេតិ. តតោ កស្សបោ ចិន្តេសិ – ‘‘អហោ អច្ឆរិយំ ពុទ្ធសាសនំ, យត្ថ ឯវំ ឃំសិត្វា កោដ្ដេត្វា យុត្តមេវ គណ្ហន្តិ, អយុត្តំ ឆឌ្ឌេន្តី’’តិ, តតោ សុដ្ឋុតរំ បព្ពជ្ជាយ សញ្ជាតុស្សាហោ – ‘‘សចេ ភន្តេ’’តិអាទិមាហ.

អថ ខោ ភគវា តស្ស តិព្ពច្ឆន្ទតំ វិទិត្វា – ‘‘ន កស្សបោ បរិវាសំ អរហតី’’តិ អញ្ញតរំ ភិក្ខុំ អាមន្តេសិ – ‘‘គច្ឆ ភិក្ខុ កស្សបំ ន្ហាបេត្វា បព្ពាជេត្វា អានេហី’’តិ. សោ តថា កត្វា តំ បព្ពាជេត្វា ភគវតោ សន្តិកំ អាគមាសិ. ភគវា តំ គណមជ្ឈេ និសីទាបេត្វា ឧបសម្បាទេសិ. តេន វុត្តំ – ‘‘អលត្ថ ខោ អចេលោ កស្សបោ ភគវតោ សន្តិកេ បព្ពជ្ជំ, អលត្ថ ឧបសម្បទ’’ន្តិ. អចិរូបសម្បន្នោតិ ឧបសម្បន្នោ ហុត្វា នចិរមេវ. វូបកដ្ឋោតិ វត្ថុកាមកិលេសកាមេហិ កាយេន ចេវ ចិត្តេន ច វូបកដ្ឋោ. អប្បមត្តោតិ កម្មដ្ឋានេ សតិំ អវិជហន្តោ. អាតាបីតិ កាយិកចេតសិកសង្ខាតេន វីរិយាតាបេន អាតាបី. បហិតត្តោតិ កាយេ ច ជីវិតេ ច អនបេក្ខតាយ បេសិតចិត្តោ វិស្សដ្ឋអត្តភាវោ. យស្សត្ថាយាតិ យស្ស អត្ថាយ. កុលបុត្តាតិ អាចារកុលបុត្តា. សម្មទេវាតិ ហេតុនាវ ការណេនេវ. តទនុត្តរន្តិ តំ អនុត្តរំ. ព្រហ្មចរិយបរិយោសានន្តិ មគ្គព្រហ្មចរិយស្ស បរិយោសានភូតំ អរហត្តផលំ. តស្ស ហិ អត្ថាយ កុលបុត្តា បព្ពជន្តិ. ទិដ្ឋេវ ធម្មេតិ ឥមស្មិំយេវ អត្តភាវេ. សយំ អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វាតិ អត្តនាយេវ បញ្ញាយ បច្ចក្ខំ កត្វា, អបរប្បច្ចយំ កត្វាតិ អត្ថោ. ឧបសម្បជ្ជ វិហាសីតិ បាបុណិត្វា សម្បាទេត្វា វិហាសិ, ឯវំ វិហរន្តោ ច ខីណា ជាតិ…បេ… អព្ភញ្ញាសីតិ.

ឯវមស្ស បច្ចវេក្ខណភូមិំ ទស្សេត្វា អរហត្តនិកូដេន ទេសនំ និដ្ឋាបេតុំ ‘‘អញ្ញតរោ ខោ បនាយស្មា កស្សបោ អរហតំ អហោសី’’តិ វុត្តំ. តត្ថ អញ្ញតរោតិ ឯកោ. អរហតន្តិ អរហន្តានំ, ភគវតោ សាវកានំ អរហន្តានំ អព្ភន្តរោ អហោសីតិ អយមេត្ថ អធិប្បាយោ. យំ យំ បន អន្តរន្តរា ន វុត្តំ, តំ តំ តត្ថ តត្ថ វុត្តត្តា បាកដមេវាតិ.

ឥតិ សុមង្គលវិលាសិនិយា ទីឃនិកាយដ្ឋកថាយំ

មហាសីហនាទសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.