សីលបញ្ញាកថាវណ្ណនា

៣១៧. តតោ ភគវា ‘កថិតោ ព្រាហ្មណេន បញ្ហោ, កិំ បនេត្ថ បតិដ្ឋាតុំ សក្ខិស្សតិ, ន សក្ខិស្សតី’តិ? តស្ស វីមំសនត្ថំ – ‘‘ឥមេសំ បន ព្រាហ្មណា’’តិអាទិមាហ. សីលបរិធោតាតិ សីលបរិសុទ្ធា. យត្ថ សីលំ តត្ថ បញ្ញាតិ យស្មិំ បុគ្គលេ សីលំ, តត្ថេវ បញ្ញា, កុតោ ទុស្សីលេ បញ្ញា? បញ្ញារហិតេ វា ជឡេ ឯឡមូគេ កុតោ សីលន្តិ? សីលបញ្ញាណន្តិ សីលញ្ច បញ្ញាណញ្ច សីលបញ្ញាណំ. បញ្ញាណន្តិ បញ្ញាយេវ. ឯវមេតំ ព្រាហ្មណាតិ ភគវា ព្រាហ្មណស្ស វចនំ អនុជានន្តោ អាហ. តត្ថ សីលបរិធោតា បញ្ញាតិ ចតុបារិសុទ្ធិសីលេន ធោតា. កថំ បន សីលេន បញ្ញំ ធោវតីតិ? យស្ស បុថុជ្ជនស្ស សីលំ សដ្ឋិអសីតិវស្សានិ អខណ្ឌំ ហោតិ, សោ មរណកាលេបិ សព្ពកិលេសេ ឃាតេត្វា សីលេន បញ្ញំ ធោវិត្វា អរហត្តំ គណ្ហាតិ. កន្ទរសាលបរិវេណេ មហាសដ្ឋិវស្សត្ថេរោ វិយ. ថេរេ កិរ មរណមញ្ចេ និបជ្ជិត្វា ពលវវេទនាយ និត្ថុនន្តេ, តិស្សមហារាជា ‘‘ថេរំ បស្សិស្សាមី’’តិ គន្ត្វា បរិវេណទ្វារេ ឋិតោ តំ សទ្ទំ សុត្វា បុច្ឆិ – ‘‘កស្ស សទ្ទោ អយ’’ន្តិ? ថេរស្ស និត្ថុននសទ្ទោតិ. ‘‘បព្ពជ្ជាយ សដ្ឋិវស្សេន វេទនាបរិគ្គហមត្តម្បិ ន កតំ, ន ទានិ នំ វន្ទិស្សាមី’’តិ និវត្តិត្វា មហាពោធិំ វន្ទិតុំ គតោ. តតោ ឧបដ្ឋាកទហរោ ថេរំ អាហ – ‘‘កិំ នោ, ភន្តេ, លជ្ជាបេថ, សទ្ធោបិ រាជា វិប្បដិសារី ហុត្វា ន វន្ទិស្សាមី’’តិ គតោតិ. កស្មា អាវុសោតិ? តុម្ហាកំ និត្ថុននសទ្ទំ សុត្វាតិ. ‘‘តេន ហិ មេ ឱកាសំ ករោថា’’តិ វត្វា វេទនំ វិក្ខម្ភិត្វា អរហត្តំ បត្វា ទហរស្ស សញ្ញំ អទាសិ – ‘‘គច្ឆាវុសោ, ឥទានិ រាជានំ អម្ហេ វន្ទាបេហី’’តិ. ទហរោ គន្ត្វា – ‘‘ឥទានិ កិរ ថេរំ, វន្ទថា’’តិ អាហ. រាជា សំសុមារបតិតេន ថេរំ វន្ទន្តោ – ‘‘នាហំ អយ្យស្ស អរហត្តំ វន្ទាមិ, បុថុជ្ជនភូមិយំ បន ឋត្វា រក្ខិតសីលមេវ វន្ទាមី’’តិ អាហ, ឯវំ សីលេន បញ្ញំ ធោវតិ នាម. យស្ស បន អព្ភន្តរេ សីលសំវរោ នត្ថិ, ឧគ្ឃាដិតញ្ញុតាយ បន ចតុប្បទិកគាថាបរិយោសានេ បញ្ញាយ សីលំ ធោវិត្វា សហ បដិសម្ភិទាហិ អរហត្តំ បាបុណាតិ. អយំ បញ្ញាយ សីលំ ធោវតិ នាម. សេយ្យថាបិ សន្តតិមហាមត្តោ.

៣១៨. កតមំ បន តំ ព្រាហ្មណាតិ កស្មា អាហ? ភគវា កិរ ចិន្តេសិ – ‘‘ព្រាហ្មណា ព្រាហ្មណសមយេ បញ្ចសីលានិ ‘សីល’ន្តិ បញ្ញាបេន្តិ, វេទត្តយឧគ្គហណបញ្ញា បញ្ញាតិ. ឧបរិវិសេសំ ន ជានន្តិ. យំនូនាហំ ព្រាហ្មណស្ស ឧត្តរិវិសេសភូតំ មគ្គសីលំ, ផលសីលំ, មគ្គបញ្ញំ, ផលបញ្ញញ្ច ទស្សេត្វា អរហត្តនិកូដេន ទេសនំ និដ្ឋបេយ្យ’’ន្តិ. អថ នំ កថេតុកម្យតាយ បុច្ឆន្តោ – ‘‘កតមំ បន តំ, ព្រាហ្មណ, សីលំ កតមា សា បញ្ញា’’តិ អាហ. អថ ព្រាហ្មណោ – ‘‘មយា សកសមយវសេន បញ្ហោ វិស្សជ្ជិតោ. សមណោ បន មំ គោតមោ បុន និវត្តិត្វា បុច្ឆតិ, ឥទានិស្សាហំ ចិត្តំ បរិតោសេត្វា វិស្សជ្ជិតុំ សក្កុណេយ្យំ វា ន វា? សចេ ន សក្ខិស្សំ បឋមំ ឧប្បន្នាបិ មេ លជ្ជា ភិជ្ជិស្សតិ. អសក្កោន្តស្ស បន ន សក្កោមីតិ វចនេ ទោសោ នត្ថី’’តិ បុន និវត្តិត្វា ភគវតោយេវ ភារំ ករោន្តោ ‘‘ឯត្តកបរមាវ មយ’’ន្តិអាទិមាហ. តត្ថ ឯត្តកបរមាតិ ឯត្តកំ សីលបញ្ញាណន្តិ វចនមេវ បរមំ អម្ហាកំ, តេ មយំ ឯត្តកបរមា, ឥតោ បរំ ឯតស្ស ភាសិតស្ស អត្ថំ ន ជានាមាតិ អត្ថោ.

អថស្ស ភគវា សីលបញ្ញាយ មូលភូតស្ស តថាគតស្ស ឧប្បាទតោ បភុតិ សីលបញ្ញាណំ ទស្សេតុំ – ‘‘ឥធ ព្រាហ្មណ, តថាគតោ’’តិអាទិមាហ. តស្សត្ថោ សាមញ្ញផលេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ, អយំ បន វិសេសោ, ឥធ តិវិធម្បិ សីលំ – ‘‘ឥទម្បិស្ស ហោតិ សីលស្មិ’’ន្តិ ឯវំ សីលមិច្ចេវ និយ្យាតិតំ បឋមជ្ឈានាទីនិ ចត្តារិ ឈានានិ អត្ថតោ បញ្ញាសម្បទា. ឯវំ បញ្ញាវសេន បន អនិយ្យាតេត្វា វិបស្សនាបញ្ញាយ បទដ្ឋានភាវមត្តេន ទស្សេត្វា វិបស្សនាបញ្ញាតោ បដ្ឋាយ បញ្ញា និយ្យាតិតាតិ.