សោណទណ្ឌគុណកថា

៣០៣. នានាវេរជ្ជកានន្តិ នានាវិធេសុ រជ្ជេសុ, អញ្ញេសុ អញ្ញេសុ កាសិកោសលាទីសុ រជ្ជេសុ ជាតា, តានិ វា តេសំ និវាសា, តតោ វា អាគតាតិ នានាវេរជ្ជកា, តេសំ នានាវេរជ្ជកានំ. កេនចិទេវ ករណីយេនាតិ តស្មិំ កិរ នគរេ ទ្វីហិ ករណីយេហិ ព្រាហ្មណា សន្និបតន្តិ – យញ្ញានុភវនត្ថំ វា មន្តសជ្ឈាយនត្ថំ វា. តទា ច តស្មិំ នគរេ យមញ្ញា នត្ថិ. សោណទណ្ឌស្ស បន សន្តិកេ មន្តសជ្ឈាយនត្ថំ ឯតេ សន្និបតិតា. តំ សន្ធាយ វុត្តំ – ‘‘កេនចិទេវ ករណីយេនា’’តិ. តេ តស្ស គមនំ សុត្វា ចិន្តេសុំ – ‘‘អយំ សោណទណ្ឌោ ឧគ្គតព្រាហ្មណោ យេភុយ្យេន ច អញ្ញេ ព្រាហ្មណា សមណំ គោតមំ សរណំ គតា, អយមេវ ន គតោ. ស្វាយំ សចេ តត្ថ គមិស្សតិ, អទ្ធា សមណស្ស គោតមស្ស អាវដ្ដនិយា មាយាយ អាវដ្ដិតោ, តំ សរណំ គមិស្សតិ. តតោ ឯតស្សាបិ គេហទ្វារេ ព្រាហ្មណានំ សន្និបាតោ ន ភវិស្សតី’’តិ. ‘‘ហន្ទស្ស គមនន្តរាយំ ករោមា’’តិ សម្មន្តយិត្វា តត្ថ អគមំសុ. តំ សន្ធាយ – អថ ខោ តេ ព្រាហ្មណាតិអាទិ វុត្តំ.

តត្ថ ឥមិនាបង្គេនាតិ ឥមិនាបិ ការណេន. ឯវំ ឯតំ ការណំ វត្វា បុន – ‘‘អត្តនោ វណ្ណេ ភញ្ញមានេ អតុស្សនកសត្តោ នាម នត្ថិ. ហន្ទស្ស វណ្ណំ ភណនេន គមនំ និវារេស្សាមា’’តិ ចិន្តេត្វា ភវញ្ហិ សោណទណ្ឌោ ឧភតោ សុជាតោតិអាទីនិ ការណានិ អាហំសុ.

ឧភតោតិ ទ្វីហិ បក្ខេហិ. មាតិតោ ច បិតិតោ ចាតិ ភោតោ មាតា ព្រាហ្មណី, មាតុមាតា ព្រាហ្មណី, តស្សាបិ មាតា ព្រាហ្មណី; បិតា ព្រាហ្មណោ, បិតុបិតា ព្រាហ្មណោ, តស្សាបិ បិតា ព្រាហ្មណោតិ, ឯវំ ភវំ ឧភតោ សុជាតោ មាតិតោ ច បិតិតោ ច. សំសុទ្ធគហណិកោតិ សំសុទ្ធា តេ មាតុគហណី កុច្ឆីតិ អត្ថោ. សមវេបាកិនិយា គហណិយាតិ ឯត្ថ បន កម្មជតេជោធាតុ ‘‘គហណី’’តិ វុច្ចតិ.

យាវ សត្តមា បិតាមហយុគាតិ ឯត្ថ បិតុបិតា បិតាមហោ, បិតាមហស្ស យុគំ បិតាមហយុគំ. យុគន្តិ អាយុប្បមាណំ វុច្ចតិ. អភិលាបមត្តមេវ ចេតំ. អត្ថតោ បន បិតាមហោយេវ បិតាមហយុគំ. តតោ ឧទ្ធំ សព្ពេបិ បុព្ពបុរិសា បិតាមហគ្គហណេនេវ គហិតា. ឯវំ យាវ សត្តមោ បុរិសោ, តាវ សំសុទ្ធគហណិកោ. អថ វា អក្ខិត្តោ អនុបកុដ្ឋោ ជាតិវាទេនាតិ ទស្សេន្តិ. អក្ខិត្តោតិ – ‘‘អបនេថ ឯតំ, កិំ ឥមិនា’’តិ ឯវំ អក្ខិត្តោ អនវក្ខិត្តោ. អនុបកុដ្ឋោតិ ន ឧបកុដ្ឋោ, ន អក្កោសំ វា និន្ទំ វា លទ្ធបុព្ពោ. កេន ការណេនាតិ? ជាតិវាទេន. ឥតិបិ – ‘‘ហីនជាតិកោ ឯសោ’’តិ ឯវរូបេន វចនេនាតិ អត្ថោ.

អឌ្ឍោតិ ឥស្សរោ. មហទ្ធនោតិ មហតា ធនេន សមន្នាគតោ. ភវតោ ហិ គេហេ បថវិយំ បំសុវាលិកា វិយ ពហុធនំ, សមណោ បន គោតមោ អធនោ ភិក្ខាយ ឧទរំ បូរេត្វា យាបេតីតិ ទស្សេន្តិ. មហាភោគោតិ បញ្ចកាមគុណវសេន មហាឧបភោគោ. ឯវំ យំ យំ គុណំ វទន្តិ, តស្ស តស្ស បដិបក្ខវសេន ភគវតោ អគុណំយេវ ទស្សេមាតិ មញ្ញមានា វទន្តិ.

អភិរូបោតិ អញ្ញេហិ មនុស្សេហិ អភិរូបោ អធិករូបោ. ទស្សនីយោតិ ទិវសម្បិ បស្សន្តានំ អតិត្តិករណតោ ទស្សនយោគ្គោ. ទស្សនេនេវ ចិត្តបសាទជននតោ បាសាទិកោ. បោក្ខរតា វុច្ចតិ សុន្ទរភាវោ, វណ្ណស្ស បោក្ខរតា វណ្ណបោក្ខរតា, តាយ វណ្ណសម្បត្តិយា យុត្តោតិ អត្ថោ. បោរាណា បនាហុ – ‘‘បោក្ខរន្តិ សរីរំ វទន្តិ, វណ្ណំ វណ្ណមេវា’’តិ. តេសំ មតេន វណ្ណញ្ច បោក្ខរញ្ច វណ្ណបោក្ខរានិ. តេសំ ភាវោ វណ្ណបោក្ខរតា. ឥតិ បរមាយ វណ្ណបោក្ខរតាយាតិ ឧត្តមេន បរិសុទ្ធេន វណ្ណេន ចេវ សរីរសណ្ឋានសម្បត្តិយា ចាតិ អត្ថោ. ព្រហ្មវណ្ណីតិ សេដ្ឋវណ្ណី. បរិសុទ្ធវណ្ណេសុបិ សេដ្ឋេន សុវណ្ណវណ្ណេន សមន្នាគតោតិ អត្ថោ. ព្រហ្មវច្ឆសីតិ មហាព្រហ្មុនោ សរីរសទិសេនេវ សរីរេន សមន្នាគតោ. អខុទ្ទាវកាសោ ទស្សនាយាតិ ‘‘ភោតោ សរីរេ ទស្សនស្ស ឱកាសោ ន ខុទ្ទកោ មហា, សព្ពានេវ តេ អង្គបច្ចង្គានិ ទស្សនីយានេវ, តានិ ចាបិ មហន្តានេវា’’តិ ទីបេន្តិ.

សីលមស្ស អត្ថីតិ សីលវា. វុទ្ធំ វទ្ធិតំ សីលមស្សាតិ វុទ្ធសីលី. វុទ្ធសីលេនាតិ វុទ្ធេន វទ្ធិតេន សីលេន. សមន្នាគតោតិ យុត្តោ. ឥទំ វុទ្ធសីលីបទស្សេវ វេវចនំ. សព្ពមេតំ បញ្ចសីលមត្តមេវ សន្ធាយ វទន្តិ.

កល្យាណវាចោតិអាទីសុ កល្យាណា សុន្ទរា បរិមណ្ឌលបទព្យញ្ជនា វាចា អស្សាតិ កល្យាណវាចោ. កល្យាណំ មធុរំ វាក្ករណំ អស្សាតិ កល្យាណវាក្ករណោ. វាក្ករណន្តិ ឧទាហរណឃោសោ. គុណបរិបុណ្ណភាវេន បុរេ ភវាតិ បោរី. បុរេ វា ភវត្តា បោរី. បោរិយា នាគរិកិត្ថិយា សុខុមាលត្តនេន សទិសាតិ បោរី, តាយ បោរិយា. វិស្សដ្ឋាយាតិ អបលិពុទ្ធាយ សន្ទិដ្ឋវិលម្ពិតាទិទោសរហិតាយ. អនេលគលាយាតិ ឯលគឡេនវិរហិតាយ. យស្ស កស្សចិ ហិ កថេន្តស្ស ឯលា គឡន្តិ, លាលា វា បគ្ឃរន្តិ, ខេឡផុសិតានិ វា និក្ខមន្តិ, តស្ស វាចា ឯលគឡំ នាម ហោតិ, តព្ពិបរិតាយាតិ អត្ថោ. អត្ថស្ស វិញ្ញាបនិយាតិ អាទិមជ្ឈបរិយោសានំ បាកដំ កត្វា ភាសិតត្ថស្ស វិញ្ញាបនសមត្ថាយ.

ជិណ្ណោតិ ជរាជិណ្ណតាយ ជិណ្ណោ. វុទ្ធោតិ អង្គបច្ចង្គានំ វុទ្ធិភាវមរិយាទប្បត្តោ. មហល្លកោតិ ជាតិមហល្លកតាយ សមន្នាគតោ. ចិរកាលប្បសុតោតិ វុត្តំ ហោតិ. អទ្ធគតោតិ អទ្ធានំ គតោ, ទ្វេ តយោ រាជបរិវដ្ដេ អតីតោតិ អធិប្បាយោ. វយោអនុប្បត្តោតិ បច្ឆិមវយំ សម្បត្តោ, បច្ឆិមវយោ នាម វស្សសតស្ស បច្ឆិមោ តតិយភាគោ.

អបិ ច ជិណ្ណោតិ បោរាណោ, ចិរកាលប្បវត្តកុលន្វយោតិ វុត្តំ ហោតិ. វុទ្ធោតិ សីលាចារាទិគុណវុទ្ធិយា យុត្តោ. មហល្លកោតិ វិភវមហន្តាយ សមន្នាគតោ. អទ្ធគតោតិ មគ្គប្បដិបន្នោ ព្រាហ្មណានំ វតចរិយាទិមរិយាទំ អវីតិក្កម្ម ចរណសីលោ. វយោអនុប្បត្តោតិ ជាតិវុទ្ធភាវម្បិ អន្តិមវយំ អនុប្បត្តោ.