៤. អញ្ញមញ្ញចតុក្កំ

២៤៦. អញ្ញមញ្ញចតុក្កេបិ អវិជ្ជាបច្ចយាតិ សហជាតាទិបច្ចយវសេន សង្ខារស្ស អវិជ្ជាបច្ចយតំ ទស្សេត្វា ‘‘សង្ខារបច្ចយាបិ អវិជ្ជា’’តិ អញ្ញមញ្ញបច្ចយតា ទស្សិតា. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោ. យស្មា បន ភវោ និប្បទេសោ, ឧបាទានំ សប្បទេសំ, សប្បទេសធម្មោ ច និប្បទេសធម្មស្ស បច្ចយោ ហោតិ, ន និប្បទេសធម្មោ សប្បទេសធម្មស្ស, តស្មា ឯត្ថ ‘‘ភវបច្ចយាបិ ឧបាទាន’’ន្តិ ន វុត្តំ; ហេដ្ឋា វា ទេសនាយ បច្ឆិន្នត្តា ឯវំ ន វុត្តំ. យស្មា ច នាមរូបបច្ចយា សឡាយតនំ អត្ថិ, សឡាយតនបច្ចយា ឯកចិត្តក្ខណេ នាមរូបំ នត្ថិ, យស្ស សឡាយតនំ អញ្ញមញ្ញបច្ចយោ ភវេយ្យ, តស្មា ចតុត្ថវារេ ‘‘ឆដ្ឋាយតនបច្ចយាបិ នាមរូប’’ន្តិ យំ លព្ភតិ តទេវ គហិតន្តិ ឯស អញ្ញមញ្ញចតុក្កេ វិសេសោ.

អវិជ្ជាមូលកនយមាតិកា.

សង្ខារាទិមូលកនយមាតិកា

២៤៧. ឥទានិ សង្ខារបច្ចយា អវិជ្ជាតិ សង្ខារមូលកនយោ អារទ្ធោ. តត្ថាបិ យថា អវិជ្ជាមូលកេ ឯវំ ចត្តារិ ចតុក្កានិ សោឡស ច វារា វេទិតព្ពា. បឋមចតុក្កេ បន បឋមវារមេវ ទស្សេត្វា ទេសនា សំខិត្តា. យថា ចេត្ថ ឯវំ វិញ្ញាណមូលកាទីសុបិ. តត្ថ សព្ពេស្វេវ តេសុ សង្ខារមូលកាទីសុ អដ្ឋសុ នយេសុ ‘‘សង្ខារបច្ចយា អវិជ្ជា’’តិអាទិនា នយេន សហជាតាទិបច្ចយវសេន អវិជ្ជាយ សង្ខារាទិបច្ចយតំ ទស្សេត្វា បុន ‘‘អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារា’’តិអាទិនា នយេន ឯកចិត្តក្ខណេបិ បច្ចយាការចក្កស្ស បវត្តិ ទស្សិតា.

កស្មា បន ភវមូលកា ជាតិជរាមរណមូលកា វា នយា ន វុត្តា? កិំ ភវបច្ចយា អវិជ្ជា ន ហោតីតិ? នោ ន ហោតិ. ‘‘សង្ខារបច្ចយា អវិជ្ជា’’តិ ឯវមាទីសុ បន វុច្ចមានេសុ ន កោចិ ភវបរិយាបន្នោ ធម្មោ អវិជ្ជាយ បច្ចយោ ន វុត្តោ. តស្មា អបុព្ពស្ស អញ្ញស្ស អវិជ្ជាបច្ចយស្ស វត្តព្ពស្ស អភាវតោ ភវមូលកោ នយោ ន វុត្តោ. ភវគ្គហណេន ច អវិជ្ជាបិ សង្គហំ គច្ឆតិ. តស្មា ‘‘ភវបច្ចយា អវិជ្ជា’’តិ វុច្ចមានេ ‘‘អវិជ្ជាបច្ចយា អវិជ្ជា’’តិបិ វុត្តំ សិយា. ន ច ឯកចិត្តក្ខណេ អវិជ្ជា អវិជ្ជាយ បច្ចយោ នាម ហោតិ. តត្ថ បច្ឆិន្នត្តាវ ជាតិជរាមរណមូលកាបិ នយា ន គហិតា. អបិច ភវេ ជាតិជរាមរណានិបិ អន្តោគធានិ. ន ចេតានិ ឯកចិត្តក្ខណេ អវិជ្ជាយ បច្ចយា ហោន្តីតិ ភវមូលកា ជាតិជរាមរណមូលកា វា នយា ន វុត្តាតិ.

មាតិកាវណ្ណនា.

អកុសលនិទ្ទេសវណ្ណនា

២៤៨-២៤៩. ឥទានិ យថា ហេដ្ឋា ចិត្តុប្បាទកណ្ឌេ កុសលត្តិកំ អាទិំ កត្វា និក្ខិត្តមាតិកាយ បដិបាដិយា បឋមំ កុសលំ ភាជិតំ, តថា ឥធ មាតិកាយ អនិក្ខិត្តត្តា បឋមំ កុសលំ អនាមសិត្វា ‘‘អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារោ’’តិ អកុសលធម្មវសេន មាតិកាយ និក្ខិត្តត្តា និក្ខេបបដិបាដិយាវ អវិជ្ជាទីនិ បដិច្ចសមុប្បាទង្គានិ ភាជេត្វា ទស្សេតុំ កតមេ ធម្មា អកុសលាតិអាទិមាហ. តស្សត្ថោ ហេដ្ឋា ចិត្តុប្បាទកណ្ឌេ (ធ. ស. អដ្ឋ. ៣៦៥) វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ. យស្មា បន ឯកចិត្តក្ខណេ តណ្ហាយ ច កាមុបាទានស្ស ច សម្ភវោ នត្ថិ, តស្មា យំ ឯត្ថ តណ្ហាបច្ចយា ឧបាទានំ លព្ភតិ, តទេវ ទស្សេតុំ ទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតន្តិអាទិ វុត្តំ.

ភវនិទ្ទេសេ ច យស្មា ឧបាទានំ សង្ខារក្ខន្ធេ សង្គហំ គច្ឆតិ, តស្មា ‘‘ឋបេត្វា ឧបាទានំ វេទនាក្ខន្ធោ សញ្ញាក្ខន្ធោ សង្ខារក្ខន្ធោ វិញ្ញាណក្ខន្ធោ’’តិ វុត្តំ. ឯវញ្ហិ វុច្ចមានេ ឧបាទានស្ស ឧបាទានបច្ចយត្តំ អាបជ្ជេយ្យ. ន ច តទេវ តស្ស បច្ចយោ ហោតិ. ជាតិអាទិនិទ្ទេសេសុ យស្មា ឯតេ អរូបធម្មានំ ជាតិអាទយោ, តស្មា ‘‘ខណ្ឌិច្ចំ, បាលិច្ចំ, វលិត្តចតា, ចុតិ, ចវនតា’’តិ ន វុត្តំ.

២៥០. ឯវំ បឋមវារំ និដ្ឋបេត្វា បុន ទុតិយវារេ យស្មិំ សមយេ បឋមវារេន បច្ចយាការោ ទស្សិតោ, តស្មិំយេវ សមយេ អបរេនបិ នយេន បច្ចយាការំ ទស្សេតុំ វិសុំ សមយវវត្ថានវារំ អវត្វា តស្មិំ សមយេ អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារោតិអាទិនាវ នយេន ទេសនា កតា. តត្ថ ឋបេត្វា ផស្សន្តិ ឥទំ យស្មា ផស្សោបិ នាមបរិយាបន្នោ, តស្មា ផស្សស្ស នាមតោ នីហរណត្ថំ វុត្តំ.

២៥២. តតិយវារេ យស្ស ចិត្តសមុដ្ឋានរូបស្ស វិញ្ញាណំ បច្ចយោ, តស្មិំ បវត្តមានេ យស្មា តេនុបត្ថទ្ធានំ ចក្ខាយតនាទីនំ ឧបចិតត្តំ បញ្ញាយតិ, តស្មា ចក្ខាយតនស្ស ឧបចយោតិអាទិ វុត្តំ. យស្មា ច កម្មជរូបស្សបិ តស្មិំ សមយេ វត្តមានស្ស វិញ្ញាណំ បច្ឆាជាតបច្ចយេន បច្ចយោ ហោតិ, តស្មាបិ ឯវំ វុត្តំ. តត្ថ កិញ្ចាបិ កម្មជំ ចិត្តសមុដ្ឋានន្តិ ទ្វេវ សន្តតិយោ គហិតា, ឥតរាបិ បន ទ្វេ សន្តតិយោ គហេតព្ពា. តាសម្បិ ហិ វិញ្ញាណំ បច្ចយោ ហោតិយេវ.

២៥៤. ចតុត្ថវារេ បន យស្មា ឯកចិត្តក្ខណេបិ មហាភូតរូបបច្ចយា ចក្ខាយតនាទីនិ, ហទយរូបបច្ចយា ឆដ្ឋាយតនំ, នាមបច្ចយា ច បច្ឆាជាតសហជាតាទិវសេន យថានុរូបំ សព្ពានិបិ បវត្តន្តិ, តស្មា តត្ថ កតមំ នាមរូបបច្ចយា សឡាយតនំ? ចក្ខាយតនន្តិអាទិ វុត្តំ.

២៥៦. ទុតិយចតុក្កេ សព្ពំ ឧត្តានមេវ.

២៦៤. តតិយចតុក្កេ យស្ស សម្បយុត្តបច្ចយភាវោ ន ហោតិ, យស្ស ច ហោតិ, តំ វិសុំ វិសុំ ទស្សេតុំ ឥទំ វុច្ចតិ វិញ្ញាណបច្ចយា នាមរូបំ វិញ្ញាណសម្បយុត្តំ នាមន្តិអាទិ វុត្តំ.

២៧២. ចតុត្ថចតុក្កេ ផស្សបច្ចយា នាមនិទ្ទេសេ កិញ្ចាបិ ‘‘ឋបេត្វា ផស្សំ វេទនាក្ខន្ធោ…បេ… វិញ្ញាណក្ខន្ធោ – ឥទំ វុច្ចតិ ផស្សបច្ចយា នាម’’ន្តិ ន វុត្តំ, តថាបិ អនន្តរាតីតបទនិទ្ទេសេ ‘‘ឋបេត្វា ផស្សំ វេទនាក្ខន្ធោ…បេ… វិញ្ញាណក្ខន្ធោ’’តិ វុត្តត្តា អវុត្តម្បិ តំ វុត្តមេវ ហោតិ. យទេវ ហិ នាមំ ផស្សស្ស បច្ចយោ, ផស្សោបិ តស្សេវ បច្ចយោតិ.

យថា ចាយំ ចតុចតុក្កោ សោឡសវារប្បភេទោ អវិជ្ជាមូលកោ បឋមនយោ ឯតស្មិំ បឋមាកុសលចិត្តេ បកាសិតោ, ឯវំ សង្ខារមូលកាទយោ អដ្ឋ នយាបិ វេទិតព្ពា. បាឡិ បន សំខិត្តា. ឯវមេវ តស្មិំ បឋមាកុសលចិត្តេយេវ នវ នយា, ឆត្តិំស ចតុក្កានិ, ចតុចត្តាលីសាធិកញ្ច វារសតំ ហោតីតិ វេទិតព្ពំ.

២៨០. ឥទានិ ឥមិនាវ នយេន សេសាកុសលចិត្តេសុបិ បច្ចយាការំ ទស្សេតុំ កតមេ ធម្មា អកុសលាតិអាទិ អារទ្ធំ. តត្ថ យស្មា ទិដ្ឋិវិប្បយុត្តេសុ តណ្ហាបច្ចយា ឧបាទានំ នត្ថិ, តស្មា ឧបាទានដ្ឋានេ ឧបាទានំ វិយ ទឡ្ហនិបាតិនា អធិមោក្ខេន បទំ បូរិតំ. ទោមនស្សសហគតេសុ ច យស្មា វេទនាបច្ចយា តណ្ហាបិ នត្ថិ, តស្មា តណ្ហាដ្ឋានេ តណ្ហា វិយ ពលវកិលេសេន បដិឃេន បទំ បូរិតំ. ឧបាទានដ្ឋានេ អធិមោក្ខេនេវ. វិចិកិច្ឆាសម្បយុត្តេ បន យស្មា សន្និដ្ឋានាភាវតោ អធិមោក្ខោបិ នត្ថិ, តស្មា តណ្ហាដ្ឋានេ ពលវកិលេសភូតាយ វិចិកិច្ឆាយ បទំ បូរិតំ. ឧបាទានដ្ឋានំ បរិហីនមេវ. ឧទ្ធច្ចសម្បយុត្តេ បន យស្មា អធិមោក្ខោ អត្ថិ, តស្មា តណ្ហាដ្ឋានេ ពលវកិលេសេន ឧទ្ធច្ចេន បទំ បូរិតំ. ឧបាទានដ្ឋានេ អធិមោក្ខេនេវ. សព្ពត្ថេវ ច វិសេសមត្តំ ទស្សេត្វា បាឡិ សំខិត្តា. យោ ចាយំ វិសេសោ ទស្សិតោ, តត្ថ កេវលំ អធិមោក្ខនិទ្ទេសោវ អបុព្ពោ. សេសំ ហេដ្ឋា អាគតមេវ.

អធិមោក្ខនិទ្ទេសេ បន អធិមុច្ចនវសេន អធិមោក្ខោ. អធិមុច្ចតិ វា តេន អារម្មណេ ចិត្តំ និព្ពិចិកិច្ឆតាយ សន្និដ្ឋានំ គច្ឆតីតិ អធិមោក្ខោ. អធិមុច្ចនាការោ អធិមុច្ចនា. តស្ស ចិត្តស្ស, តស្មិំ វា អារម្មណេ អធិមុត្តត្តាតិ តទធិមុត្តតា. សព្ពចិត្តេសុ ច បឋមចិត្តេ វុត្តនយេនេវ នយចតុក្កវារប្បភេទោ វេទិតព្ពោ. កេវលញ្ហិ វិចិកិច្ឆាសម្បយុត្តេ ឧបាទានមូលកស្ស នយស្ស អភាវា អដ្ឋ នយា, ទ្វត្តិំស ចតុក្កានិ, អដ្ឋវីសាធិកញ្ច វារសតំ ហោតីតិ.

អកុសលនិទ្ទេសវណ្ណនា.

កុសលនិទ្ទេសវណ្ណនា

២៩២. ឥទានិ ឥមិនាវ នយេន កុសលចិត្តាទីសុបិ បច្ចយាការំ ទស្សេតុំ កតមេ ធម្មា កុសលាតិអាទិ អារទ្ធំ. យថា បន អកុសលេ បឋមំ មាតិកំ និក្ខិបិត្វា បច្ឆា និទ្ទេសោ កតោ, ន តថា ឥធ. កស្មា? អប្បនាវារេ នានត្តសម្ភវតោ. លោកិយកុសលាទីសុ ហិ តេសំ ធម្មានំ ទុក្ខសច្ចបរិយាបន្នត្តា ‘‘ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្សា’’តិ អប្បនា ហោតិ, លោកុត្តរកុសលាទីសុ ‘‘ឯវមេតេសំ ធម្មាន’’ន្តិ. តស្មា ឯត្ថ សាធារណតោ មាតិកំ ឋបេតុំ ន សក្កាតិ បាដិយេក្កំ តេសំ តេសំ កុសលាទីនំ មាតិកំ ឧទ្ទិសិត្វាវ និទ្ទេសោ កតោតិ.

តត្ថ យស្មា ឯកចិត្តក្ខណេ កុសលសង្ខារេន សទ្ធិំ អវិជ្ជា នត្ថិ, តស្មា តំ អវត្វា, អវិជ្ជា វិយ អកុសលានំ, កុសលានំ មូលតោ កុសលមូលំ, តណ្ហុបាទានានញ្ច អភាវតោ តណ្ហាដ្ឋានេ តណ្ហា វិយ អារម្មណេ អជ្ឈោគាឡ្ហោ បសាទោ, ឧបាទានដ្ឋានេ ឧបាទានំ វិយ ទឡ្ហនិបាតី នាម អធិមោក្ខោ វុត្តោ. សេសំ ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពន្តិ.

កុសលនិទ្ទេសវណ្ណនា.

អព្យាកតនិទ្ទេសវណ្ណនា

៣០៦. អព្យាកតំ ហេដ្ឋា ចិត្តុប្បាទកណ្ឌេ អាគតបដិបាដិយាវ វិភត្តំ. សព្ពវារេសុ ច អវិជ្ជាមូលកា នយា បរិហីនា. កស្មា? អវិជ្ជាដ្ឋានេ ឋបេតព្ពស្ស អភាវតោ. កុសលចិត្តេសុ ហិ អវិជ្ជាដ្ឋានេ ឋបេតព្ពំ កុសលមូលំ អត្ថិ, ចក្ខុវិញ្ញាណាទីសុ នត្ថិ. សហេតុកេសុ បន កិញ្ចាបិ អត្ថិ, ឯវំ សន្តេបិ ឥធ បច្ឆិន្នត្តា តត្ថ ន គហិតំ. បញ្ចវិញ្ញាណសោតេ សោតបតិតាវ ហុត្វា ទេសនា កតាតិ វេទិតព្ពា.

វិសេសតោ បនេត្ថ ចក្ខុវិញ្ញាណាទីសុ តណ្ហាដ្ឋានំ ឧបាទានដ្ឋានញ្ច បរិហីនំ. កស្មា? តណ្ហាដ្ឋានារហស្ស ពលវធម្មស្ស អភាវា អធិមោក្ខរហិតត្តា ច. សេសាហេតុកេសុ តណ្ហាដ្ឋានមេវ បរិហីនំ. សហេតុកេសុ បសាទសព្ភាវតោ តណ្ហាដ្ឋានេ បសាទេន បទំ បូរិតំ. ឯវមេត្ថ កុសលាកុសលវិបាកេសុ ចក្ខុវិញ្ញាណាទីសុ សង្ខារវិញ្ញាណនាមឆដ្ឋាយតនផស្សវេទនាមូលកា ឆ ឆ, សេសាហេតុកេសុ អធិមោក្ខមូលកេន សទ្ធិំ សត្ត សត្ត, សហេតុកេសុ បសាទមូលកេន សទ្ធិំ អដ្ឋ អដ្ឋ នយា វេទិតព្ពា.

តត្ថ ចក្ខុវិញ្ញាណាទីសុបិ ចតុន្នម្បិ ចតុក្កានំ អាទិវារោវ វុត្តោ. ទុតិយវារោ បច្ចយវិសេសដ្ឋេន លព្ភមានោបិ ន វុត្តោ. តតិយចតុត្ថវារា អសម្ភវតោយេវ. រូបមិស្សកា ហិ តេ, ន ច ចក្ខុវិញ្ញាណាទីនិ រូបំ សមុដ្ឋាបេន្តិ. យថា ច បឋមចតុក្កេ ទ្វេ វារា លព្ភន្តិ, ឯវំ សេសចតុក្កេសុបិ. តស្មា បឋមចតុក្កេ ទុតិយវារោ, សេសចតុក្កេសុ ច ទ្វេ ទ្វេ វារា អវុត្តាបិ វុត្តាវ ហោន្តីតិ វេទិតព្ពា. សេសាហេតុកាព្យាកតេ សព្ពចតុក្កេសុ សព្ពេបិ វារា លព្ភន្តិ. ឥធ បច្ឆិន្នត្តា បន បរតោ ន គហិតា. សោតបតិតាវ ហុត្វា ទេសនា កតាតិ. សេសសហេតុកវិបាកេសុបិ ឯសេវ នយោ អញ្ញត្រ អរូបាវចរវិបាកា. អរូបាវចរវិបាកស្មិញ្ហិ វារទ្វយមេវ លព្ភតីតិ.

អព្យាកតនិទ្ទេសវណ្ណនា.

អវិជ្ជាមូលកកុសលនិទ្ទេសវណ្ណនា

៣៣៤. ឥទានិ អបរេន បរិយាយេន ឯកចិត្តក្ខណេ បច្ចយាការំ ទស្សេតុំ បុន កតមេ ធម្មា កុសលាតិអាទិ អារទ្ធំ. តត្ថ អវិជ្ជាបច្ចយាតិ ឧបនិស្សយបច្ចយតំ សន្ធាយ វុត្តំ. តេនេវ និទ្ទេសវារេ ‘‘តត្ថ កតមា អវិជ្ជា’’តិ អវិភជិត្វា ‘‘តត្ថ កតមោ អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារោ’’តិ វិភត្តំ. កុសលចេតនាសង្ខាតោ ហិ សង្ខារោយេវ តស្មិំ សមយេ ចិត្តេន សហជាតោ ហោតិ, ន អវិជ្ជា.

តត្ថ លោកិយកុសលស្ស ហេដ្ឋា សុត្តន្តភាជនីយេ វុត្តនយេនេវ អវិជ្ជា បច្ចយោ ហោតិ. យស្មា បន អប្បហីនាវិជ្ជោ អវិជ្ជាយ បហានត្ថំ លោកុត្តរំ ភាវេតិ, តស្មា តស្សាបិ សមតិក្កមវសេន បច្ចយោ ហោតិ. អវិជ្ជាវតោយេវ ហិ កុសលាយូហនំ ហោតិ, ន ឥតរស្ស. តត្ថ តេភូមកកុសលេ សម្មោហវសេនបិ សមតិក្កមភាវនាវសេនបិ អាយូហនំ លព្ភតិ; លោកុត្តរេ សមុច្ឆេទភាវនាវសេនាតិ. សេសំ វុត្តនយមេវ.

អយំ បន វិសេសោ – យថា ហេដ្ឋា ឯកេកកុសលេ ចតុន្នំ ចតុក្កានំ វសេន នវ សោឡសកា លទ្ធា, តថា ឥធ ន លព្ភន្តិ. កស្មា? អវិជ្ជាយ អវិគតសម្បយុត្តអញ្ញមញ្ញបច្ចយាភាវតោ. ឧបនិស្សយវសេន បនេត្ថ បឋមចតុក្កមេវ លព្ភតិ. តម្បិ បឋមវារមេវ ទស្សេត្វា សំខិត្តំ. នីហរិត្វា បន ទស្សេតព្ពន្តិ.

អវិជ្ជាមូលកកុសលនិទ្ទេសវណ្ណនា.

កុសលមូលកវិបាកនិទ្ទេសវណ្ណនា

៣៤៣. ឥទានិ អព្យាកតេសុបិ អបរេនេវ នយេន បច្ចយាការំ ទស្សេតុំ កតមេ ធម្មា អព្យាកតាតិអាទិ អារទ្ធំ. តត្ថ កុសលមូលបច្ចយាតិ ឥទម្បិ ឧបនិស្សយបច្ចយតំ សន្ធាយ វុត្តំ. កុសលវិបាកស្ស ហិ កុសលមូលំ, អកុសលវិបាកស្ស ច អកុសលមូលំ ឧបនិស្សយបច្ចយោ ហោតិ; នានាក្ខណិកកម្មបច្ចយេ បន វត្តព្ពមេវ នត្ថិ. តស្មា ឯស ឧបនិស្សយបច្ចយេន ចេវ នានាក្ខណិកកម្មបច្ចយេន ច បច្ចយោ ហោតិ. តេនេវ និទ្ទេសវារេ ‘‘តត្ថ កតមំ កុសលមូល’’ន្តិ អវិភជិត្វា ‘‘តត្ថ កតមោ កុសលមូលបច្ចយា សង្ខារោ’’តិ វិភត្តំ. អកុសលវិបាកេបិ ឯសេវ នយោ.

អវិជ្ជាមូលកកុសលនិទ្ទេសេ វិយ ច ឥមស្មិម្បិ វិបាកនិទ្ទេសេ បឋមំ បច្ចយចតុក្កមេវ លព្ភតិ. តម្បិ បឋមវារំ ទស្សេត្វា សំខិត្តំ. តស្មា ឯកេកស្មិំ វិបាកចិត្តេ ឯកមេកស្សេវ ចតុក្កស្ស វសេន កុសលមូលមូលកេ អកុសលមូលមូលកេ ច នយេ វារប្បភេទោ វេទិតព្ពោ. កិរិយាធម្មានំ បន យស្មា នេវ អវិជ្ជា ន កុសលាកុសលមូលានិ ឧបនិស្សយបច្ចយតំ លភន្តិ, តស្មា កិរិយវសេន បច្ចយាការោ ន វុត្តោតិ.

ឯវមេស –

អកុសលកុសលាព្យាកត-ធម្មេសុ អនេកភេទតោ វត្វា;

កុសលាកុសលានំ បន, វិបាកេ ច ឧបនិស្សយវសេន.

បុន ឯកធាវ វុត្តោ, វាទិប្បវរេន បច្ចយាការោ;

ធម្មប្បច្ចយភេទេ, ញាណស្ស បភេទជននត្ថំ.

បរិយត្តិសវនចិន្តន-បដិបត្តិក្កមវិវជ្ជិតានញ្ច;

យស្មា ញាណបភេទោ, ន កទាចិបិ ហោតិ ឯតស្មិំ.

បរិយត្តិសវនចិន្តន-បដិបត្តិក្កមតោ សទា ធីរោ;

តត្ថ កយិរា ន ហញ្ញំ, ករណីយតរំ តតោ អត្ថីតិ.

អយំ បន បច្ចយាការោ សុត្តន្តអភិធម្មភាជនីយវសេន ទ្វេបរិវដ្ដមេវ នីហរិត្វា ភាជេត្វា ទស្សិតោ ហោតិ.

អភិធម្មភាជនីយវណ្ណនា.

សម្មោហវិនោទនិយា វិភង្គដ្ឋកថាយ

បដិច្ចសមុប្បាទវិភង្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.