២. ទុកនិទ្ទេសវណ្ណនា

៤៥. ទុកនិទ្ទេសេ កោធនោតិ កុជ្ឈនសីលោ មហាកោធោ. ឯវំ បុគ្គលំ បុច្ឆិត្វាបិ ធម្មេន បុគ្គលំ ទស្សេតុំ តត្ថ កតមោ កោធោតិអាទិមាហ. ឧបនាហីនិទ្ទេសាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. កោធោ កុជ្ឈនាតិអាទីនិ ហេដ្ឋា វុត្តត្ថានេវ. តថា ឧបនាហីនិទ្ទេសាទីសុ បុព្ពកាលំ កោធោតិអាទីនិ. អយំ កោធោ អប្បហីនោតិ អយំ ឯត្តកោ កោធោ វិក្ខម្ភនប្បហានេន វា តទង្គប្បហានេន វា សមុច្ឆេទប្បហានេន វា អប្បហីនោ. បរតោ ឧបនាហាទីសុបិ ឯសេវ នយោ.

៥៣. អហិរិកនិទ្ទេសាទីសុ – ឥមិនា អហិរិកេនាតិ ឥមិនា ឯវំបការេន អហិរិកធម្មេន សមន្នាគតោ. ឥមិនា អនោត្តប្បេនាតិអាទីសុបិ ឯសេវ នយោ.

៦៣. អជ្ឈត្តសំយោជនោតិ អជ្ឈត្តពន្ធនោ. ពហិទ្ធាសំយោជនោតិ ពហិទ្ធាពន្ធនោ. តេ ឧភោបិ វច្ឆកសាលូបមាយ ទីបេតព្ពា. វច្ឆកសាលាយ ហិ អន្តោ ពទ្ធោ អន្តោយេវ សយិតវច្ឆកោ វិយ ឥធដ្ឋកសោតាបន្នសកទាគាមិនោ. តេសញ្ហិ ពន្ធនម្បិ ឥធេវ, សយម្បិ ឥធេវ. អន្តោ ពទ្ធោ បន ពហិ សយិតវច្ឆកោ វិយ រូបារូបភវេ សោតាបន្នសកទាគាមិនោ. តេសញ្ហិ ពន្ធនមេវ ឥធ, សយំ បន ព្រហ្មលោកេ ឋិតា. ពហិ ពទ្ធោ ពហិ សយិតវច្ឆកោ វិយ រូបារូបភវេ អនាគាមី. តស្ស ហិ ពន្ធនម្បិ ពហិទ្ធា, សយម្បិ ពហិទ្ធាវ. ពហិ ពទ្ធោ បន អន្តោសយិតវច្ឆកោ វិយ ឥធដ្ឋកអនាគាមី. តស្ស ហិ ពន្ធនំ រូបារូបភវេសុ, សយំ បន ឥធ ឋិតោ.

៦៥. អក្កោធននិទ្ទេសាទីសុ – បហីនោតិ វិក្ខម្ភនប្បហានេន វា, តទង្គប្បហានេន វា, សមុច្ឆេទប្បហានេន វា បហីនោ.

៨៣. ទុល្លភនិទ្ទេសេ – ទុល្លភាតិ ន សុលភា. បុព្ពការីតិ បឋមមេវ ការកោ. កតវេទីតិ កតំ វេទេតិ, វិទិតំ បាកដំ ករោតិ. តេ អគារិយានគារិយេហិ ទីបេតព្ពា. អគារិយេសុ ហិ មាតាបិតរោ បុព្ពការិនោ នាម. បុត្តធីតរោ បន មាតាបិតរោ បដិជគ្គន្តា អភិវាទនាទីនិ តេសំ កុរុមានា កតវេទិនោ នាម. អនគារិយេសុ អាចរិយុបជ្ឈាយា បុព្ពការិនោ នាម. អន្តេវាសិកសទ្ធិវិហារិកា អាចរិយុបជ្ឈាយេ បដិជគ្គន្តា អភិវាទនាទីនិ តេសំ កុរុមានា កតវេទិនោ នាម. តេសំ អាវិភាវត្ថាយ ឧបជ្ឈាយបោសកសោណត្ថេរាទីនំ វត្ថូនិ កថេតព្ពានិ.

អបរោ នយោ – បរេន អកតេយេវ ឧបការេ អត្តនិ កតំ ឧបការំ អនបេក្ខិត្វា ការកោ បុព្ពការី, សេយ្យថាបិ មាតាបិតរោ ចេវ អាចរិយុបជ្ឈាយា ច. សោ ទុល្លភោ; សត្តានំ តណ្ហាភិភូតត្តា. បរេន កតស្ស ឧបការស្ស អនុរូបប្បវត្តិំ អត្តនិ កតំ ឧបការំ ឧបការតោ ជានន្តោ, វេទិយន្តោ, កតញ្ញុកតវេទី. សេយ្យថាបិ មាតាបិតុអាចរិយុបជ្ឈាយេសុ សម្មា បដិបន្នោ. សោបិ ទុល្លភោ; សត្តានំ អវិជ្ជាភិភូតត្តា.

អបិច – អការណវច្ឆលោ បុព្ពការី, សការណវច្ឆលោ កតញ្ញុកតវេទី. ‘ករិស្សតិ មេ’តិ ឯវមាទិការណនិរបេក្ខកិរិយោ បុព្ពការី. ‘ករិស្សតិ មេ’តិ ឯវមាទិការណសាបេក្ខកិរិយោ កតញ្ញុកតវេទី. តមោជោតិបរាយណោ បុព្ពការី, ជោតិជោតិបរាយណោ កតញ្ញុកតវេទី. ទេសេតា បុព្ពការី, បដិបជ្ជិតា កតញ្ញុកតវេទី. សទេវកេ លោកេ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ បុព្ពការី, អរិយសាវកោ កតញ្ញុកតវេទីតិ. ទុកនិបាតដ្ឋកថាយំ (អ. និ. អដ្ឋ. ២.២.១២០) បន – ‘‘‘បុព្ពការី’តិ បឋមំ ឧបការស្ស ការកោ, ‘កតញ្ញុកតវេទី’តិ តេន កតំ ញត្វា បច្ឆា ការកោ. តេសុ បុព្ពការី ឥណំ ទេមីតិ សញ្ញំ ករោតិ, បច្ឆាការកោ ‘ឥណំ ជីរាបេមី’តិ សញ្ញំ ករោតី’’តិ ឯត្តកមេវ វុត្តំ.

៨៤. ទុត្តប្បយនិទ្ទេសេ – ទុត្តប្បយាតិ អតប្បយា, ន សក្កា កេនចិ តប្បេតុំ. យោ ហិ ឧបដ្ឋាកកុលំ វា ញាតិកុលំ វា និស្សាយ វសមានោ ចីវរេ ជិណ្ណេ តេហិ ទិន្នំ ចីវរំ និក្ខិបតិ, ន បរិភុញ្ជតិ. បុនប្បុនំ ទិន្នម្បិ គហេត្វា និក្ខិបតេវ. យោ ច តេនេវ នយេន លទ្ធំ លទ្ធំ វិស្សជ្ជេតិ បរស្ស ទេតិ. បុនប្បុនំ លទ្ធម្បិ តថេវ ករោតិ. ឥមេ ទ្វេ បុគ្គលា សកដេហិបិ បច្ចយេ ឧបនេន្តេន តប្បេតុំ ន សក្កាតិ ទុត្តប្បយា នាម.

៨៥. សុតប្បយនិទ្ទេសេ – ន វិស្សជ្ជេតីតិ អត្តនោ អកត្វា បរស្ស ន ទេតិ. អតិរេកេ បន សតិ ន និក្ខិបតិ បរស្ស ទេតិ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យោ បន ភិក្ខុ ឧបដ្ឋាកកុលា វា ញាតិកុលា វា ជិណ្ណចីវរោ សាដកំ លភិត្វា ចីវរំ កត្វា បរិភុញ្ជតិ, ន និក្ខិបតិ; អគ្គឡំ ទត្វា បារុបន្តោបិ បុន ទិយ្យមានេ សហសា ន បដិគ្គណ្ហាតិ. យោ ច លទ្ធំ លទ្ធំ អត្តនា បរិភុញ្ជតិ, បរេសំ ន ទេតិ. ឥមេ ទ្វេបិ សុខេន សក្កា តប្បេតុន្តិ សុតប្បយា នាមាតិ.

៨៦. អាសវាតិ កិលេសា. ន កុក្កុច្ចាយិតព្ពំ កុក្កុច្ចាយតីតិ ន កុក្កុច្ចាយិតព្ពយុត្តកំ កុក្កុច្ចាយតិ. សូករមំសំ លភិត្វា អច្ឆមំសន្តិ កុក្កុច្ចាយតិ, មិគមំសំ, លភិត្វា ទីបិមំសន្តិ កុក្កុច្ចាយតិ. កាលេ សន្តេយេវ ‘កាលោ នត្ថី’តិ, អប្បវារេត្វាវ ‘បវារិតោស្មី’តិ, បត្តេ រជស្មិំ អបតិតេយេវ ‘បតិត’ន្តិ, អត្តានំ ឧទ្ទិស្ស មច្ឆមំសេ អកតេយេវ ‘មំ ឧទ្ទិស្ស កត’ន្តិ កុក្កុច្ចាយតិ. កុក្កុច្ចាយិតព្ពំ ន កុក្កុច្ចាយតីតិ កុក្កុច្ចាយិតព្ពយុត្តកំ ន កុក្កុច្ចាយតិ. អច្ឆមំសំ លភិត្វា សូករមំសន្តិ ន កុក្កុច្ចាយតិ…បេ… អត្តានំ ឧទ្ទិស្ស មច្ឆមំសេ កតេ ‘មំ ឧទ្ទិស្ស កត’ន្តិ ន កុក្កុច្ចាយតិ. អង្គុត្តរដ្ឋកថាយំ បន – ‘‘‘ន កុក្កុច្ចាយិតព្ព’ន្តិ សង្ឃភោគស្ស អបដ្ឋបនំ អវិចារណំ ន កុក្កុច្ចាយិតព្ពំ នាម, តំ កុក្កុច្ចាយតិ. ‘កុក្កុច្ចាយិតព្ព’ន្តិ តស្សេវ បដ្ឋបនំ វិចារណំ, តំ ន កុក្កុច្ចាយតី’’តិ ឯត្តកមេវ វុត្តំ. ឥមេសន្តិ ឥមេសំ ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ សុភូមិយំ តិណលតាទីនិ វិយ រត្តិម្បិ ទិវាបិ អាសវា វឌ្ឍន្តិយេវ. សុក្កបក្ខេ កប្បិយមំសំ លភិត្វា កប្បិយមំសន្ត្វេវ គណ្ហន្តោ ន កុក្កុច្ចាយិតព្ពំ ន កុក្កុច្ចាយតិ នាមាតិ ឥមិនា នយេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

៨៨. ហីនាធិមុត្តោតិ ហីនជ្ឈាសយោ. ទុស្សីលោតិ និស្សីលោ. បាបធម្មោតិ លាមកធម្មោ.

៨៩. បណីតាធិមុត្តោតិ បណីតជ្ឈាសយោ. កល្យាណធម្មោតិ ភទ្ទកធម្មោ, សុចិធម្មោ, សុន្ទរធម្មោ.

៩០. តិត្តោតិ សុហិតោ បរិយោសិតោ. តប្បេតាតិ អញ្ញេសម្បិ តិត្តិករោ. បច្ចេកសម្ពុទ្ធា យេ ច តថាគតសាវកាតិ ឯត្ថ បច្ចេកពុទ្ធា នវហិ លោកុត្តរធម្មេហិ សយំ តិត្តា បរិបុណ្ណា. អញ្ញេ បន តប្បេតុំ ន សក្កោន្តិ. តេសញ្ហិ ធម្មកថាយ អភិសមយោ ន ហោតិ. សាវកានំ បន ធម្មកថាយ អបរិមាណានម្បិ ទេវមនុស្សានំ អភិសមយោ ហោតិ. ឯវំ សន្តេបិ យស្មា បន តេ ធម្មំ ទេសេន្តា ន អត្តនោ វចនំ កត្វា កថេន្តិ, ពុទ្ធានំ វចនំ កត្វា កថេន្តិ. សោតុំ និសិន្នបរិសាបិ ‘អយំ ភិក្ខុ ន អត្តនា បដិវិទ្ធធម្មំ កថេតិ, ពុទ្ធេហិ បដិវិទ្ធធម្មំ កថេតី’តិ ចិត្តីការំ ករោតិ. ឥតិ សោ ចិត្តីការោ ពុទ្ធានំយេវ ហោតិ. ឯវំ តត្ថ សម្មាសម្ពុទ្ធោវ តប្បេតា នាម. យថា ហិ ‘អសុកស្ស នាម ឥទញ្ចិទញ្ច ទេថា’តិ រញ្ញា អាណត្តា កិញ្ចាបិ អានេត្វា ទេន្តិ, អថ ខោ រាជាវ តត្ថ ទាយកោ. យេហិបិ លទ្ធំ ហោតិ, តេ ‘រញ្ញា អម្ហាកំ ឋានន្តរំ ទិន្នំ, ឥស្សរិយវិភវោ ទិន្នោ’ត្វេវ គណ្ហន្តិ, ន រាជបុរិសេហីតិ. ឯវំសម្បទមិទំ វេទិតព្ពំ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

ទុកនិទ្ទេសវណ្ណនា.