១៤. ចុទ្ទសមនយោ វិប្បយុត្តេនសង្គហិតាសង្គហិតបទវណ្ណនា

៤៥៦. ឥទានិ វិប្បយុត្តេនសង្គហិតាសង្គហិតបទំ ភាជេតុំ រូបក្ខន្ធេនាតិអាទិ អារទ្ធំ. តត្ថ យេសំ បទានំ វិប្បយោគោ ន រុហតិ, តានិ ឥមស្មិំ វារេ ន គហិតានិ. កានិ បន តានីតិ? ធម្មាយតនាទីនិ. ធម្មាយតនស្ស ហិ ខន្ធាទីសុ ឯកេនាបិ វិប្បយោគោ ន រុហតិ. ធម្មធាតុអាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. តេសំ ឥទមុទ្ទានំ –

‘‘ធម្មាយតនំ ធម្មធាតុ, ជីវិតិន្ទ្រិយមេវ ច;

នាមរូបបទញ្ចេវ, សឡាយតនមេវ ច.

‘‘ជាតិអាទិត្តយំ ឯកំ, បទំ វីសតិមេ តិកេ;

តិកាវសានិកំ ឯកំ, សត្ត ចូឡន្តរេ បទា.

‘‘ទសេវ គោច្ឆកេ ហោន្តិ, មហន្តរម្ហិ ចុទ្ទស;

ឆ បទានិ តតោ ឧទ្ធំ សព្ពានិបិ សមាសតោ;

បទានិ ច ន លព្ភន្តិ, ចត្តាលីសញ្ច សត្ត ចា’’តិ.

បរិយោសានេ ច – ធម្មាយតនំ ធម្មធាតូតិ គាថាបិ ឥមមេវត្ថំ ទីបេតុំ វុត្តា. ឥមានិ បន ឋបេត្វា សេសានិ សព្ពានិបិ លព្ភន្តិ. តេសុ ខន្ធាទិវិភាគោ វុត្តនយានុសារេនេវ វេទិតព្ពោតិ.

វិប្បយុត្តេនសង្គហិតាសង្គហិតបទវណ្ណនា.

និគមនកថា

ឯត្តាវតា ច –

ធាតុប្បភេទកុសលោ, យំ ធាតុកថំ តថាគតោ អាហ;

តស្សា នយមុខភេទ-ប្បកាសនំ និដ្ឋិតំ ហោតិ.

ឥមិនា នយមុខភេទ-ប្បកាសនេន ហិ វិភាវិនា សក្កា;

ញាតុំ សព្ពេបិ នយា, សង្ខេបកថាវ ឥតិ វុត្តា.

ឯកេកស្ស បន សចេ, បទស្ស វិត្ថារមេវ ភាសេយ្យំ;

វចនញ្ច អតិវិយ ពហុំ, ភវេយ្យ អត្ថោ ច អវិសេសោ.

ឥតិ ឩនភាណវារទ្វយាយ, យំ តន្តិយា មយា ឯតំ;

កុរុនា បត្តំ បុញ្ញំ, សុខាយ តំ ហោតុ លោកស្សាតិ.

ធាតុកថា-អដ្ឋកថា និដ្ឋិតា.

នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស

អភិធម្មបិដកេ