៤. អាសវសុត្តវណ្ណនា

៥៨. ចតុត្ថេ សំវរា បហាតព្ពាតិ សំវរេន បហាតព្ពា. សេសេសុបិ ឯសេវ នយោ. ឥធាតិ ឥមស្មិំ សាសនេ. បដិសង្ខាតិ បដិសញ្ជានិត្វា, បច្ចវេក្ខិត្វាតិ អត្ថោ. យោនិសោតិ ឧបាយេន បថេន. ឯត្ថ ច អសំវរេ អាទីនវបដិសង្ខា យោនិសោ បដិសង្ខាតិ វេទិតព្ពា. សា ចាយំ ‘‘វរំ, ភិក្ខវេ, តត្តាយ អយោសលាកាយ អាទិត្តាយ សម្បជ្ជលិតាយ សជោតិភូតាយ ចក្ខុន្ទ្រិយំ សម្បលិមដ្ឋំ, ន ត្វេវ ចក្ខុវិញ្ញេយ្យេសុ រូបេសុ អនុព្យញ្ជនសោ និមិត្តគ្គាហោ’’តិអាទិនា អាទិត្តបរិយាយេន (សំ. និ. ៤.២៣៥) វេទិតព្ពា. ចក្ខុន្ទ្រិយសំវរសំវុតោ វិហរតីតិ ឯត្ថ ចក្ខុមេវ ឥន្ទ្រិយំ ចក្ខុន្ទ្រិយំ, សំវរណតោ សំវរោ, បិទហនតោ ថកនតោតិ វុត្តំ ហោតិ. សតិយា ឯតំ អធិវចនំ. ចក្ខុន្ទ្រិយេ សំវរោ ចក្ខុន្ទ្រិយសំវរោ. ជវនេ ឧប្បជ្ជមានោបិ ហេស តស្មិំ ទ្វារេ កិលេសានំ ឧប្បត្តិវារណតោ ចក្ខុន្ទ្រិយសំវរោតិ វុច្ចតិ. សំវុតោតិ តេន សំវរេន ឧបេតោ. តថា ហិ ‘‘បាតិមោក្ខសំវរសំវុតោ’’តិ ឥមស្ស វិភង្គេ ‘‘ឥមិនា បាតិមោក្ខសំវរេន ឧបេតោ ហោតិ…បេ… សមន្នាគតោ’’តិ វុត្តំ. អថ វា សំវរីតិ សំវុតោ, ថកេសិ បិទហីតិ វុត្តំ ហោតិ. ចក្ខុន្ទ្រិយសំវរសំវុតោតិ ចក្ខុន្ទ្រិយសំវរសង្ខាតំ សតិកវាដំ ចក្ខុទ្វារេ ឃរទ្វារេ កវាដំ វិយ សំវរិ ថកេសិ បិទហីតិ វុត្តំ ហោតិ. អយមេវេត្ថ អត្ថោ សុន្ទរតរោ. តថា ហិ ‘‘ចក្ខុន្ទ្រិយសំវរំ អសំវុតស្ស វិហរតោ, សំវុតស្ស វិហរតោ’’តិ ឯតេសុ បទេសុ អយមេវត្ថោ ទិស្សតីតិ.

យំ ហិស្សាតិអាទិម្ហិ យំ ចក្ខុន្ទ្រិយសំវរំ អស្ស ភិក្ខុនោ អសំវុតស្ស អថកេត្វា អបិទហិត្វា វិហរន្តស្សាតិ អត្ថោ. យេការស្ស វា ឯស យន្តិ អាទេសោ, យេ អស្សាតិ អត្ថោ. អាសវា វិឃាតបរិឡាហាតិ ចត្តារោ អាសវា ច អញ្ញេ ច វិឃាតករា កិលេសបរិឡាហា វិបាកបរិឡាហា វា. ចក្ខុទ្វារស្មិញ្ហិ ឥដ្ឋារម្មណំ អាបាថគតំ កាមស្សាទវសេន អស្សាទយតោ អភិនន្ទតោ កាមាសវោ ឧប្បជ្ជតិ, ‘‘ឦទិសំ អញ្ញស្មិម្បិ សុគតិភវេ លភិស្សាមី’’តិ ភវបត្ថនាយ អស្សាទយតោ ភវាសវោ ឧប្បជ្ជតិ, សត្តោតិ វា សត្តស្សាតិ វា គណ្ហតោ ទិដ្ឋាសវោ ឧប្បជ្ជតិ, សព្ពេហេវ សហជាតំ អញ្ញាណំ អវិជ្ជាសវោតិ ចត្តារោ អាសវា ឧប្បជ្ជន្តិ. ឯតេហិ សម្បយុត្តា អបរេ កិលេសា វិឃាតបរិឡាហា អាយតិំ វា តេសំ វិបាកា តេហិបិ អសំវុតស្សេវ វិហរតោ ឧប្បជ្ជេយ្យុន្តិ វុច្ចន្តិ. ឯវំស តេតិ ឯវំ អស្ស តេ, ឯតេនុបាយេន ន ហោន្តិ, នោ អញ្ញថាតិ វុត្តំ ហោតិ. បដិសង្ខា យោនិសោ សោតិន្ទ្រិយសំវរសំវុតោតិអាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ឥមេ វុច្ចន្តិ អាសវា សំវរា បហាតព្ពាតិ ឥមេសុ ឆសុ ទ្វារេសុ ចត្តារោ ចត្តារោ កត្វា ចតុវីសតិ អាសវា សំវរេន បហាតព្ពាតិ វុច្ចន្តិ.

បដិសង្ខា យោនិសោ ចីវរន្តិអាទីសុ យំ វត្តព្ពំ, តំ សព្ពំ វិសុទ្ធិមគ្គេ (វិសុទ្ធិ. ១.១៨) សីលកថាយ វុត្តមេវ. យំ ហិស្សាតិ យញ្ហិ ចីវរំ បិណ្ឌបាតាទីសុ វា អញ្ញតរំ អស្ស. អប្បដិសេវតោតិ ឯវំ យោនិសោ អប្បដិសេវន្តស្ស. ឥមស្មិំ វារេ អលទ្ធំ ចីវរាទិំ បត្ថយតោ លទ្ធំ វា អស្សាទយតោ កាមាសវស្ស ឧប្បត្តិ វេទិតព្ពា, ឦទិសំ អញ្ញស្មិម្បិ សុគតិភវេ លភិស្សាមីតិ ភវបត្ថនាយ អស្សាទយតោ ភវាសវស្ស, អហំ លភាមិ ន លភាមីតិ វា មយ្ហំ វា ឥទន្តិ អត្តសញ្ញំ អធិដ្ឋហតោ ទិដ្ឋាសវស្ស, សព្ពេហេវ បន សហជាតោ អវិជ្ជាសវោតិ ឯវំ ចតុន្នំ អាសវានំ ឧប្បត្តិ វិឃាតបរិឡាហាវ នវវេទនុប្បាទនតោបិ វេទិតព្ពា. ឥមេ វុច្ចន្តិ, ភិក្ខវេ, អាសវា បដិសេវនា បហាតព្ពាតិ ឥមេ ឯកមេកស្មិំ បច្ចយេ ចត្តារោ ចត្តារោ កត្វា សោឡស អាសវា ឥមិនា ញាណសំវរសង្ខាតេន បច្ចវេក្ខណបដិសេវនេន បហាតព្ពាតិ វុច្ចន្តិ.

បដិសង្ខា យោនិសោ ខមោ ហោតិ សីតស្សាតិ ឧបាយេន បថេន បច្ចវេក្ខិត្វា ខន្តា ហោតិ សីតស្ស, សីតំ ខមតិ សហតិ, ន អវីរបុរិសោ វិយ អប្បមត្តកេនបិ សីតេន ចលតិ កម្បតិ កម្មដ្ឋានំ វិជហតិ. ឧណ្ហាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ឯត្ថ ច វចនមេវ វចនបថោតិ វេទិតព្ពោ. ទុក្ខានន្តិអាទីសុ ទុក្ខមនដ្ឋេន ទុក្ខា, ពហលដ្ឋេន តិព្ពា, ផរុសដ្ឋេន ខរា, តិខិណដ្ឋេន កដុកា, អស្សាទវិរហតោ អសាតា, មនំ អវឌ្ឍនតោ អមនាបា, បាណហរណសមត្ថតាយ បាណហរាតិ វេទិតព្ពា. យំ ហិស្សាតិ សីតាទីសុ យំកិញ្ចិ ឯកធម្មម្បិ អស្ស. អនធិវាសតោតិ អនធិវាសេន្តស្ស អក្ខមន្តស្ស. អាសវុប្បត្តិ បនេត្ថ ឯវំ វេទិតព្ពា – សីតេន ផុដ្ឋស្ស ឧណ្ហំ បត្ថយតោ កាមាសវោ ឧប្បជ្ជតិ, ឯវំ សព្ពត្ថ. ‘‘នត្ថិ សុគតិភវេ សីតំ វា ឧណ្ហំ វា’’តិ ភវំ បត្ថេន្តស្ស ភវាសវោ, មយ្ហំ សីតំ ឧណ្ហន្តិ គាហោ ទិដ្ឋាសវោ, សព្ពេហេវ សម្បយុត្តោ អវិជ្ជាសវោតិ. ឥមេ វុច្ចន្តីតិ ឥមេ សីតាទីសុ ឯកមេកស្ស វសេន ចត្តារោ ចត្តារោ កត្វា អនេកេ អាសវា ឥមាយ ខន្តិសំវរសង្ខាតាយ អធិវាសនាយ បហាតព្ពាតិ វុច្ចន្តីតិ អត្ថោ.

បដិសង្ខា យោនិសោ ចណ្ឌំ ហត្ថិំ បរិវជ្ជេតីតិ អហំ សមណោតិ ន ចណ្ឌស្ស ហត្ថិស្ស អាសន្នេ ឋាតព្ពំ. តតោនិទានញ្ហិ មរណម្បិ មរណមត្តម្បិ ទុក្ខំ ភវេយ្យាតិ ឯវំ ឧបាយេន បថេន បច្ចវេក្ខិត្វា ចណ្ឌំ ហត្ថិំ បរិវជ្ជេតិ បដិក្កមតិ. ឯស នយោ សព្ពត្ថ. ចណ្ឌន្តិ ទុដ្ឋំ វាឡំ. ខាណុន្តិ ខទិរខាណុកាទិំ. កណ្ដកដ្ឋានន្តិ យត្ថ កណ្ដកា វិជ្ឈន្តិ, តំ ឱកាសំ. សោព្ភន្តិ សព្ពតោ ឆិន្នតដំ. បបាតន្តិ ឯកតោ ឆិន្នតដំ. ចន្ទនិកន្តិ ឧច្ឆិដ្ឋោទកគព្ភមលាទីនំ ឆឌ្ឌនដ្ឋានំ. ឱឡិគល្លន្តិ តេសំយេវ កទ្ទមាទីនំ សន្ទនោកាសំ. តំ ជណ្ណុមត្តម្បិ អសុចិភរិតំ ហោតិ. ទ្វេបិ ចេតានិ ឋានានិ អមនុស្សុស្សទដ្ឋានានិ ហោន្តិ, តស្មា វជ្ជេតព្ពានិ. អនាសនេតិ ឯត្ថ អយុត្តំ អាសនំ អនាសនំ, តំ អត្ថតោ អនិយតវត្ថុភូតំ រហោបដិច្ឆន្នាសនន្តិ វេទិតព្ពំ. អគោចរេតិ ឯត្ថបិ អយុត្តោ គោចរោ អគោចរោ. សោ វេសិយាទិភេទតោ បញ្ចវិធោ. បាបកេ មិត្តេតិ លាមកេ ទុស្សីលេ មិត្តបតិរូបកេ អមិត្តេ. បាបកេសូតិ លាមកេសុ. ឱកប្បេយ្យុន្តិ សទ្ទហេយ្យុំ អធិមុច្ចេយ្យុំ ‘‘អទ្ធា អយមាយស្មា អកាសិ វា ករិស្សតិ វា’’តិ. យំ ហិស្សាតិ ហត្ថិអាទីសុ យំកិញ្ចិ ឯកម្បិ អស្ស. អាសវុប្បត្តិ បនេត្ថ ឯវំ វេទិតព្ពា – ហត្ថិអាទិនិទានេន ទុក្ខេន ផុដ្ឋស្ស សុខំ បត្ថយតោ កាមាសវោ ឧប្បជ្ជតិ, ‘‘នត្ថិ សុគតិភវេ ឦទិសំ ទុក្ខ’’ន្តិ ភវំ បត្ថេន្តស្ស ភវាសវោ, មំ ហត្ថី មទ្ទតិ មំ អស្សោតិ គាហោ ទិដ្ឋាសវោ, សព្ពេហេវ សម្បយុត្តោ អវិជ្ជាសវោតិ. ឥមេ វុច្ចន្តីតិ ឥមេ ហត្ថិអាទីសុ ឯកេកស្ស វសេន ចត្តារោ ចត្តារោ កត្វា អនេកេ អាសវា ឥមិនា សីលសំវរសង្ខាតេន បរិវជ្ជនេន បហាតព្ពាតិ វុច្ចន្តិ.

បដិសង្ខា យោនិសោ ឧប្បន្នំ កាមវិតក្កំ នាធិវាសេតីតិ ‘‘ឥតិបាយំ វិតក្កោ អកុសលោ, ឥតិបិ សាវជ្ជោ, ឥតិបិ ទុក្ខវិបាកោ, សោ ច ខោ អត្តព្យាពាធាយ សំវត្តតី’’តិអាទិនា (ម. និ. ១.២០៧-២០៨) នយេន យោនិសោ កាមវិតក្កេ អាទីនវំ បច្ចវេក្ខិត្វា តស្មិំ តស្មិំ អារម្មណេ ឧប្បន្នំ កាមវិតក្កំ នាធិវាសេតិ, ចិត្តំ អារោបេត្វា ន វាសេតិ, អព្ភន្តរេ វា ន វាសេតីតិ អត្ថោ. អនធិវាសេន្តោ កិំ ករោតីតិ? បជហតិ. កិំ កចវរំ វិយ បិដកេនាតិ? ន ហិ, អបិ ច ខោ នំ វិនោទេតិ តុទតិ វិជ្ឈតិ នីហរតិ. កិំ ពលិពទ្ទំ វិយ បតោទេនាតិ? ន ហិ, អថ ខោ នំ ព្យន្តីករោតិ វិគតន្តំ ករោតិ, យថាស្ស អន្តោបិ នាវសិស្សតិ អន្តមសោ ភង្គមត្តម្បិ, តថា នំ ករោតិ. កថំ បន នំ តថា ករោតីតិ? អនភាវំ គមេតិ អនុ អនុ អភាវំ គមេតិ, វិក្ខម្ភនប្បហានេន យថា សុវិក្ខម្ភិតោ ហោតិ, តថា ករោតិ. សេសវិតក្កទ្វយេបិ ឯសេវ នយោ. ឧប្បន្នុប្បន្នេតិ ឧប្បន្នេ ឧប្បន្នេ, ឧប្បន្នមត្តេយេវាតិ វុត្តំ ហោតិ. សកិំ វា ឧប្បន្នេ វិនោទេត្វា ទុតិយេ វារេ អជ្ឈុបេក្ខិតា ន ហោតិ, សតក្ខត្តុម្បិ ឧប្បន្នេ ឧប្បន្នេ វិនោទេតិយេវ. បាបកេ អកុសលេ ធម្មេតិ តេយេវ កាមវិតក្កាទយោ, សព្ពេបិ វា នវ មហាវិតក្កេ. តត្ថ តយោ វុត្តា, អវសេសា ‘‘ញាតិវិតក្កោ, ជនបទវិតក្កោ, អមរាវិតក្កោ, បរានុទ្ទយតាបដិសំយុត្តោ វិតក្កោ, លាភសក្ការសិលោកប្បដិសំយុត្តោ វិតក្កោ, អនវញ្ញត្តិប្បដិសំយុត្តោ វិតក្កោ’’តិ (មហានិ. ២០៧) ឥមេ ឆ. យំ ហិស្សាតិ ឯតេសុ វិតក្កេសុ យំកិញ្ចិ អស្ស. កាមវិតក្កោ បនេត្ថ កាមាសវោ ឯវ, តព្ពិសេសោ ភវាសវោ, តំសម្បយុត្តោ ទិដ្ឋាសវោ, សព្ពវិតក្កេសុ អវិជ្ជា អវិជ្ជាសវោតិ ឯវំ អាសវុប្បត្តិ វេទិតព្ពា. ឥមេ វុច្ចន្តីតិ ឥមេ កាមវិតក្កាទិវសេន វុត្តប្បការា អាសវា ឥមិនា តស្មិំ តស្មិំ វិតក្កេ អាទីនវបច្ចវេក្ខណសហិតេន វីរិយសំវរសង្ខាតេន វិនោទនេន បហាតព្ពាតិ វុច្ចន្តិ.

បដិសង្ខា យោនិសោ សតិសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតីតិ អភាវនាយ អាទីនវំ ភាវនាយ ច អានិសំសំ ឧបាយេន បថេន បច្ចវេក្ខិត្វា សតិសម្ពោជ្ឈង្គំ ភាវេតិ. ឯសេវ នយោ សព្ពត្ថ. ពោជ្ឈង្គានំ ភាវនា ហេដ្ឋា វិត្ថារិតាវ. យំ ហិស្សាតិ ឯតេសុ ពោជ្ឈង្គេសុ យំកិញ្ចិ អស្ស. អាសវុប្បត្តិយំ បនេត្ថ ឥមេសំ អរិយមគ្គសម្បយុត្តានំ ពោជ្ឈង្គានំ អភាវិតត្តា យេ ឧប្បជ្ជេយ្យុំ កាមាសវាទយោ អាសវា, ភាវយតោ ឯវំស តេ ន ហោន្តីតិ អយំ នយោ វេទិតព្ពោ. ឥមេ វុច្ចន្តីតិ ឥមេ កាមាសវាទយោ អាសវា ឥមាយ លោកុត្តរាយ ពោជ្ឈង្គភាវនាយ បហាតព្ពាតិ វុច្ចន្តិ. ឥមេហិ ឆហាការេហិ បហីនាសវំ ភិក្ខុំ ថោមេន្តោ យតោ ខោ, ភិក្ខវេតិអាទិមាហ. តត្ថ យតោតិ សាមិវចនេ តោ-ការោ, យស្សាតិ វុត្តំ ហោតិ. បោរាណា បន យម្ហិ កាលេតិ វណ្ណយន្តិ. យេ អាសវា សំវរា បហាតព្ពា, តេ សំវរា បហីនា ហោន្តីតិ យេ អាសវា សំវរេន បហាតព្ពា, តេ សំវរេនេវ បហីនា ហោន្តិ, ន អប្បហីនេសុយេវ បហីនសញ្ញី ហោតីតិ.