២. ទុតិយបណ្ណាសកំ

(៦) ១. នីវរណវគ្គោ

១. អាវរណសុត្តវណ្ណនា

៥១. ទុតិយស្ស បឋមេ អាវរណវសេន អាវរណា. នីវរណវសេន នីវរណា. ចេតោ អជ្ឈារុហន្តីតិ ចេតសោ អជ្ឈារុហា. វិបស្សនាបញ្ញញ្ច មគ្គបញ្ញញ្ច ឧប្បត្តិនិវារណដ្ឋេន ទុព្ពលំ ករោន្តីតិ បញ្ញាយ ទុព្ពលីករណា. យា វា ឯតេហិ សទ្ធិំ វោកិណ្ណា បញ្ញា ឧប្បជ្ជតិ, តំ ទុព្ពលំ ករោន្តីតិបិ បញ្ញាយ ទុព្ពលីករណា. អពលាយាតិ បញ្ចនីវរណបរិយោនទ្ធត្តា អបគតពលាយ. ឧត្តរិ វា មនុស្សធម្មា អលមរិយញាណទស្សនវិសេសន្តិ ទសកុសលកម្មបថសង្ខាតា មនុស្សធម្មា ឧត្តរិ អរិយភាវំ កាតុំ សមត្ថំ ញាណទស្សនវិសេសំ. ហារហារិនីតិ ហរិតព្ពំ ហរិតុំ សមត្ថា. នង្គលមុខានីតិ មាតិកាមុខានិ. តានិ ហិ នង្គលសរិក្ខកត្តា នង្គលេហិ ច ខតត្តា នង្គលមុខានីតិ វុច្ចន្តិ.

ឯវមេវ ខោតិ ឯត្ថ សោតំ វិយ វិបស្សនាញាណំ ទដ្ឋព្ពំ, ឧភតោ នង្គលមុខានំ វិវរណកាលោ វិយ ឆសុ ទ្វារេសុ សំវរស្ស វិស្សដ្ឋកាលោ, មជ្ឈេនទិយា រុក្ខបាទេ កោដ្ដេត្វា បលាលតិណមត្តិកាហិ អាវរណេ កតេ ឧទកស្ស វិក្ខិត្តវិសដព្យាទិណ្ណកាលោ វិយ បញ្ចហិ នីវរណេហិ បរិយោនទ្ធកាលោ, ឯវំ អាវរណេ កតេ វិហតវេគស្ស ឧទកស្ស តិណបលាលាទីនិ បរិកឌ្ឍិត្វា សមុទ្ទំ បាបុណិតុំ អសមត្ថកាលោ វិយ វិបស្សនាញាណេន សព្ពាកុសលេ វិទ្ធំសេត្វា និព្ពានសាគរំ បាបុណិតុំ អសមត្ថកាលោ វេទិតព្ពោ. សុក្កបក្ខេ វុត្តវិបល្លាសេន យោជនា កាតព្ពា. ឥមស្មិំ សុត្តេ វដ្ដវិវដ្ដំ កថិតំ. ទុតិយំ ឧត្តានត្ថមេវ.

៣. បធានិយង្គសុត្តវណ្ណនា

៥៣. តតិយេ បធានិយង្គានីតិ បធានំ វុច្ចតិ បទហនភាវោ, បធានមស្ស អត្ថីតិ បធានិយោ, បធានិយស្ស ភិក្ខុនោ អង្គានីតិ បធានិយង្គានិ. សទ្ធោតិ សទ្ធាយ សមន្នាគតោ. សទ្ធា បនេសា អាគមសទ្ធា អធិគមសទ្ធា ឱកប្បនសទ្ធា បសាទសទ្ធាតិ ចតុព្ពិធា. តត្ថ សព្ពញ្ញុពោធិសត្តានំ សទ្ធា, អភិនីហារតោ បដ្ឋាយ អាគតត្តា អាគមសទ្ធា នាម. អរិយសាវកានំ បដិវេធេន អធិគតត្តា អធិគមសទ្ធា នាម. ពុទ្ធោ ធម្មោ សង្ឃោតិ វុត្តេ អចលភាវេន ឱកប្បនំ ឱកប្បនសទ្ធា នាម. បសាទុប្បត្តិ បសាទសទ្ធា នាម. ឥធ ឱកប្បនសទ្ធា អធិប្បេតា. ពោធិន្តិ ចតុមគ្គញាណំ. តំ សុប្បដិវិទ្ធំ តថាគតេនាតិ សទ្ទហតិ. ទេសនាសីសមេវ ចេតំ, ឥមិនា បន អង្គេន តីសុបិ រតនេសុ សទ្ធា អធិប្បេតា. យស្ស ហិ ពុទ្ធាទីសុ បសាទោ ពលវា, តស្ស បធានវីរិយំ ឥជ្ឈតិ.

អប្បាពាធោតិ អរោគោ. អប្បាតង្កោតិ និទ្ទុក្ខោ. សមវេបាកិនិយាតិ សមវិបាកិនិយា. គហណិយាតិ កម្មជតេជោធាតុយា. នាតិសីតាយ នាច្ចុណ្ហាយាតិ អតិសីតលគ្គហណិកោ ហិ សីតភីរុកោ ហោតិ, អច្ចុណ្ហគ្គហណិកោ ឧណ្ហភីរុកោ, តេសំ បធានំ ន ឥជ្ឈតិ, មជ្ឈិមគ្គហណិកស្ស ឥជ្ឈតិ. តេនាហ – មជ្ឈិមាយ បធានក្ខមាយាតិ. យថាភូតំ អត្តានំ អាវិកត្តាតិ យថាភូតំ អត្តនោ អគុណំ បកាសេតា. ឧទយត្ថគាមិនិយាតិ ឧទយញ្ច អត្ថញ្ច គន្តុំ បរិច្ឆិន្ទិតុំ សមត្ថាយ. ឯតេន បញ្ញាសលក្ខណបរិគ្គាហកំ ឧទយព្ពយញាណំ វុត្តំ. អរិយាយាតិ បរិសុទ្ធាយ. និព្ពេធិកាយាតិ អនិព្ពិទ្ធបុព្ពេ លោភក្ខន្ធាទយោ និព្ពិជ្ឈិតុំ សមត្ថាយ. សម្មា ទុក្ខក្ខយគាមិនិយាតិ តទង្គវសេន កិលេសានំ បហីនត្តា យំ ទុក្ខំ ខីយតិ, តស្ស ទុក្ខស្ស ខយគាមិនិយា. ឥតិ សព្ពេហិបិ ឥមេហិ បទេហិ វិបស្សនាបញ្ញាវ កថិតា. ទុប្បញ្ញស្ស ហិ បធានំ ន ឥជ្ឈតិ.

៤. សមយសុត្តវណ្ណនា

៥៤. ចតុត្ថេ បធានាយាតិ វីរិយករណត្ថាយ. ន សុករំ ឧញ្ឆេន បគ្គហេន យាបេតុន្តិ ន សក្កា ហោតិ បត្តំ គហេត្វា ឧញ្ឆាចរិយាយ យាបេតុំ. ឥមស្មិម្បិ សុត្តេ វដ្ដវិវដ្ដមេវ កថិតំ.

៥. មាតាបុត្តសុត្តវណ្ណនា

៥៥. បញ្ចមេ បរិយាទាយ តិដ្ឋតីតិ បរិយាទិយិត្វា គហេត្វា ខេបេត្វា តិដ្ឋតិ. ឧគ្ឃាតិតាតិ ឧទ្ធុមាតា.

អសិហត្ថេនាតិ សីសច្ឆេទនត្ថាយ អសិំ អាទាយ អាគតេនាបិ. បិសាចេនាតិ ខាទិតុំ អាគតយក្ខេនាបិ. អាសីទេតិ ឃដ្ដេយ្យ. មញ្ជុនាតិ មុទុកេន. កាមោឃវុឡ្ហានន្តិ កាមោឃេន វុឡ្ហានំ កឌ្ឍិតានំ. កាលំ គតិ ភវាភវន្តិ វដ្ដកាលំ គតិញ្ច បុនប្បុនព្ភវេ ច. បុរក្ខតាតិ បុរេចារិកា បុរតោ គតាយេវ. យេ ច កាមេ បរិញ្ញាយាតិ យេ បណ្ឌិតា ទុវិធេបិ កាមេ តីហិ បរិញ្ញាហិ បរិជានិត្វា. ចរន្តិ អកុតោភយាតិ ខីណាសវានំ កុតោចិ ភយំ នាម នត្ថិ, តស្មា តេ អកុតោភយា ហុត្វា ចរន្តិ. បារង្គតាតិ បារំ វុច្ចតិ និព្ពានំ, តំ ឧបគតា, សច្ឆិកត្វា ឋិតាតិ អត្ថោ. អាសវក្ខយន្តិ អរហត្តំ. ឥមស្មិំ សុត្តេ វដ្ដមេវ កថេត្វា គាថាសុ វដ្ដវិវដ្ដំ កថិតំ.

៦. ឧបជ្ឈាយសុត្តវណ្ណនា

៥៦. ឆដ្ឋេ មធុរកជាតោតិ សញ្ជាតគរុភាវោ. ទិសា ច មេ ន បក្ខាយន្តីតិ ចតស្សោ ទិសា ច អនុទិសា ច មយ្ហំ ន ឧបដ្ឋហន្តីតិ វទតិ. ធម្មា ច មំ នប្បដិភន្តីតិ សមថវិបស្សនាធម្មាបិ មេ ន ឧបដ្ឋហន្តិ. អនភិរតោ ច ព្រហ្មចរិយំ ចរាមីតិ ឧក្កណ្ឋិតោ ហុត្វា ព្រហ្មចរិយវាសំ វសាមិ. យេន ភគវា តេនុបសង្កមីតិ តស្ស កថំ សុត្វា ‘‘ពុទ្ធវេនេយ្យបុគ្គលោ អយ’’ន្តិ តំ ការណំ ភគវតោ អារោចេតុំ ឧបសង្កមិ. អវិបស្សកស្ស កុសលានំ ធម្មានន្តិ កុសលធម្មេ អវិបស្សន្តស្ស, អនេសន្តស្ស អគវេសន្តស្សាតិ អត្ថោ. ពោធិបក្ខិយានំ ធម្មានន្តិ សតិបដ្ឋានាទីនំ សត្តតិំសធម្មានំ.

៧. អភិណ្ហបច្ចវេក្ខិតព្ពឋានសុត្តវណ្ណនា

៥៧. សត្តមេ ជរាធម្មោម្ហីតិ ជរាសភាវោ អម្ហិ. ជរំ អនតីតោតិ ជរំ អនតិក្កន្តោ, អន្តោជរាយ ឯវ ចរាមិ. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោ. កម្មស្សកោតិអាទីសុ កម្មំ មយ្ហំ សកំ អត្តនោ សន្តកន្តិ កម្មស្សកោ អម្ហិ. កម្មស្ស ទាយាទោតិ កម្មទាយាទោ, កម្មំ មយ្ហំ ទាយជ្ជំ សន្តកន្តិ អត្ថោ. កម្មំ មយ្ហំ យោនិ ការណន្តិ កម្មយោនិ. កម្មំ មយ្ហំ ពន្ធូតិ កម្មពន្ធុ, កម្មញាតកោតិ អត្ថោ. កម្មំ មយ្ហំ បដិសរណំ បតិដ្ឋាតិ កម្មបដិសរណោ. តស្ស ទាយាទោ ភវិស្សាមីតិ តស្ស កម្មស្ស ទាយាទោ តេន ទិន្នផលបដិគ្គាហកោ ភវិស្សាមីតិ អត្ថោ. យោព្ពនមទោតិ យោព្ពនំ អារព្ភ ឧប្បន្នមទោ. សេសេសុបិ ឯសេវ នយោ. មគ្គោ សញ្ជាយតីតិ លោកុត្តរមគ្គោ សញ្ជាយតិ. សំយោជនានិ សព្ពសោ បហីយន្តីតិ ទស សំយោជនានិ សព្ពសោ បហីយន្តិ. អនុសយា ព្យន្តីហោន្តីតិ សត្ត អនុសយា វិគតន្តា បរិច្ឆិន្នា បរិវដុមា ហោន្តិ. ឯវមេត្ថ ហេដ្ឋា បញ្ចសុ ឋានេសុ វិបស្សនា កថិតា, ឥមេសុ បញ្ចសុ លោកុត្តរមគ្គោ.

ឥទានិ គាថាហិ កូដំ គណ្ហន្តោ ព្យាធិធម្មាតិអាទិមាហ. តត្ថ ញត្វា ធម្មំ និរូបធិន្តិ ឧបធិរហិតំ អរហត្តមគ្គំ ញត្វា. សព្ពេ មទេ អភិភោស្មីតិ សព្ពេ ឥមេ តយោបិ មទេ អធិភវិំ, អតិក្កម្ម ឋិតោស្មីតិ អត្ថោ. នេក្ខម្មំ ទដ្ឋុ ខេមតោតិ បព្ពជ្ជំ ខេមតោ ទិស្វា. តស្ស មេ អហុ ឧស្សាហោ, និព្ពានំ អភិបស្សតោតិ តស្ស មយ្ហំ និព្ពានំ អភិបស្សន្តស្ស វាយាមោ អហោសិ. អនិវត្តិ ភវិស្សាមីតិ បព្ពជ្ជតោ អនិវត្តិកោ ភវិស្សាមិ, ព្រហ្មចរិយវាសតោ អនិវត្តិកោ, សព្ពញ្ញុតញ្ញាណតោ អនិវត្តិកោ ភវិស្សាមិ. ព្រហ្មចរិយបរាយណោតិ មគ្គព្រហ្មចរិយបរាយណោ. ឥមិនា លោកុត្តរោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ កថិតោតិ.

៨. លិច្ឆវិកុមារកសុត្តវណ្ណនា

៥៨. អដ្ឋមេ សជ្ជានិ ធនូនីតិ សជិយានិ អារោបិតធនូនិ. អទ្ទសូតិ អទ្ទសំសុ. ភវិស្សន្តិ វជ្ជីតិ វឌ្ឍិស្សន្តិ វជ្ជិរាជានោ. អបានុភាតិ អវឌ្ឍិនិស្សិតា មានថទ្ធា. បច្ឆាលិយំ ខិបន្តីតិ បច្ឆតោ គន្ត្វា បិដ្ឋិំ បាទេន បហរន្តិ. រដ្ឋិកស្សាតិអាទីសុ រដ្ឋំ ភុញ្ជតីតិ រដ្ឋិកោ. បិតរា ទត្តំ សាបតេយ្យំ ភុញ្ជតីតិ បេត្តនិកោ. សេនាយ បតិ ជេដ្ឋកោតិ សេនាបតិកោ. គាមគាមណិកស្សាតិ គាមានំ គាមណិកស្ស, គាមសាមិកស្សាតិ អត្ថោ. បូគគាមណិកស្សាតិ គណជេដ្ឋកស្ស. កុលេសូតិ តេសុ តេសុ កុលេសុ. បច្ចេកាធិបច្ចំ ការេន្តីតិ បច្ចេកំ ជេដ្ឋកដ្ឋានំ ការេន្តិ. កល្យាណេន មនសា អនុកម្បន្តីតិ សុន្ទរេន ចិត្តេន អនុគ្គណ្ហន្តិ. ខេត្តកម្មន្តសាមន្តសព្យោហារេតិ យេ ច អត្តនោ ខេត្តកម្មន្តានំ សាមន្តា អនន្តរក្ខេត្តសាមិនោ, តេ ច រជ្ជុទណ្ឌេហិ ភូមិប្បមាណគ្គាហកេ សព្ពោហារេ ច. ពលិបដិគ្គាហិកា ទេវតាតិ កុលប្បវេណិយា អាគតា អារក្ខទេវតា. សក្ករោតីតិ តា ទេវតា អគ្គយាគុភត្តាទីហិ សក្ករោតិ.

កិច្ចករោតិ ឧប្បន្នានំ កិច្ចានំ ការកោ. យេ ចស្ស អនុជីវិនោតិ យេ ច ឯតំ ឧបនិស្សាយ ជីវន្តិ. ឧភិន្នញ្ចេវ អត្ថាយាតិ ឧភិន្នម្បិ ហិតត្ថាយ បដិបន្នោ ហោតីតិ អត្ថោ. បុព្ពបេតានន្តិ បរលោកគតានំ. ទិដ្ឋេ ធម្មេ ច ជីវតន្តិ យេ ច ទិដ្ឋេ ធម្មេ ជីវន្តិ. ឥតិ បទទ្វយេនាបិ អតីតបច្ចុប្បន្នេ ញាតយោ ទស្សេតិ. វិត្តិសញ្ជននោតិ តុដ្ឋិជននោ. ឃរមាវសន្តិ ឃរាវាសំ វសន្តោ. បុជ្ជោ ហោតិ បសំសិយោតិ បូជេតព្ពោ ច បសំសិតព្ពោ ច ហោតីតិ.

៩-១០. វុឌ្ឍបព្ពជិតសុត្តទ្វយវណ្ណនា

៥៩-៦០. នវមេ និបុណោតិ សណ្ហោ សុខុមការណញ្ញូ. អាកប្បសម្បន្នោតិ សមណាកប្បេន សម្បន្នោ. ទសមេ បទក្ខិណគ្គាហីតិ ទិន្នោវាទំ បទក្ខិណតោ គណ្ហន្តោ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

នីវរណវគ្គោ បឋមោ.

(៧) ២. សញ្ញាវគ្គោ

១-២. សញ្ញាសុត្តទ្វយវណ្ណនា

៦១-៦២. ទុតិយស្ស បឋមេ មហប្ផលាតិ វិបាកផលេន មហប្ផលា. វិបាកានិសំសេនេវ មហានិសំសា. អមតោគធាតិ និព្ពានបតិដ្ឋា. សព្ពលោកេ អនភិរតិសញ្ញាតិ សព្ពស្មិំ តេធាតុសន្និវេសេ លោកេ ឧក្កណ្ឋិតស្ស ឧប្បជ្ជនកសញ្ញា. ទុតិយំ ឧត្តានត្ថមេវ.

៣-៤. វឌ្ឍសុត្តទ្វយវណ្ណនា

៦៣-៦៤. តតិយេ វរាទាយីតិ ឧត្តមស្ស វរស្ស អាទាយកោ. សេសមេត្ថ ចតុត្ថេ ច ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

៥. សាកច្ឆសុត្តវណ្ណនា

៦៥. បញ្ចមេ អលំសាកច្ឆោតិ សាកច្ឆាយ យុត្តោ. អាគតំ បញ្ហន្តិ បុច្ឆិតំ បញ្ហំ. ព្យាកត្តា ហោតីតិ វិស្សជ្ជិតា ហោតិ.

៦. សាជីវសុត្តវណ្ណនា

៦៦. ឆដ្ឋេ អលំសាជីវោតិ សាជីវាយ យុត្តោ. សាជីវោតិ បញ្ហបុច្ឆនញ្ចេវ បញ្ហវិស្សជ្ជនញ្ច. សព្ពេបិ ហិ សព្រហ្មចារិនោ បញ្ហំ ឧបជីវន្តិ, តេនេតំ បញ្ហបុច្ឆនវិស្សជ្ជនំ សមានាជីវតាយ សាជីវោតិ វុត្តំ. កតំ បញ្ហន្តិ អភិសង្ខតំ បញ្ហំ.

៧-១០. បឋមឥទ្ធិបាទសុត្តាទិវណ្ណនា

៦៧-៧០. សត្តមេ ឧស្សោឡ្ហីតិ អធិមត្តវីរិយំ. អដ្ឋមេ អត្តនោ ពោធិមណ្ឌេ បដិវិទ្ធេ អាគមនឥទ្ធិបាទេ កថេត្វា ឧបរិ អត្តនោវ ឆ អភិញ្ញា កថេសីតិ. នវមទសមេសុ វិបស្សនា កថិតា. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

សញ្ញាវគ្គោ ទុតិយោ.

(៨) ៣. យោធាជីវវគ្គោ

១. បឋមចេតោវិមុត្តិផលសុត្តវណ្ណនា

៧១. តតិយស្ស បឋមេ យតោ ខោ, ភិក្ខវេតិ ហេដ្ឋា វុត្តនយេន វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ បត្តស្ស ភិក្ខុនោ ឥទានិ វណ្ណភណនត្ថំ ឥទំ អារទ្ធំ. តត្ថ យតោ ខោតិ យទា ខោ. ឧក្ខិត្តបលិឃោតិ អវិជ្ជាបលិឃំ ឧក្ខិបិត្វា អបនេត្វា ឋិតោ. សំកិណ្ណបរិខោតិ សំសារបរិខំ សំកិរិត្វា វិនាសេត្វា ឋិតោ. អព្ពូឡ្ហេសិកោតិ តណ្ហាសង្ខាតំ ឯសិកាថម្ភំ អព្ពុយ្ហ លុញ្ចិត្វា ឋិតោ. និរគ្គឡោតិ នីវរណកវាដំ ឧគ្ឃាដេត្វា ឋិតោ. បន្នទ្ធជោ បន្នភារោតិ មានទ្ធជញ្ច ខន្ធាភិសង្ខារកិលេសភារញ្ច បាតេត្វា ឱតារេត្វា ឋិតោ. វិសំយុត្តោតិ វដ្ដេន វិសំយុត្តោ. សេសំ បាឡិនយេនេវ វេទិតព្ពំ. ឯត្តាវតា ភគវតា មគ្គេន កិលេសេ ខេបេត្វា និរោធសយនវរគតស្ស និព្ពានារម្មណំ ផលសមាបត្តិំ អប្បេត្វា វិហរតោ ខីណាសវស្ស កាលោ ទស្សិតោ.

យថា ហិ ទ្វេ នគរានិ ឯកំ ចោរនគរំ ឯកំ ខេមនគរំ. អថ ឯកស្ស មហាយោធស្ស ឯវំ ភវេយ្យ – ‘‘យាវិមំ ចោរនគរំ តិដ្ឋតិ, តាវ ខេមនគរំ ភយតោ ន មុច្ចតិ, ចោរនគរំ អនគរំ ករិស្សាមី’’តិ សន្នាហំ កត្វា ខគ្គំ គហេត្វា ចោរនគរំ ឧបសង្កមិត្វា នគរទ្វារេ ឧស្សាបិតេ ឯសិកាថម្ភេ ខគ្គេន ឆិន្ទិត្វា សទ្ធិំ ទ្វារពាហាហិ កវាដំ ភិន្ទិត្វា បលិឃំ ឧក្ខិបិត្វា បាការំ ភិន្ទិត្វា បរិខំ វិកិរិត្វា នគរសោភត្ថាយ ឧស្សិតេ ធជេ បាតេត្វា នគរំ អគ្គិនា ឈាបេត្វា ខេមនគរំ បវិសិត្វា បាសាទំ អារុយ្ហ ញាតិគណបរិវុតោ សុរសភោជនំ ភុញ្ជេយ្យ. ឯវំ ចោរនគរំ វិយ សក្កាយោ, ខេមនគរំ វិយ និព្ពានំ, មហាយោធោ វិយ យោគាវចរោ. តស្សេវំ ហោតិ – ‘‘យាវ សក្កាយវដ្ដំ វដ្ដតិ, តាវ ទ្វត្តិំសកម្មការណាអដ្ឋនវុតិរោគបញ្ចវីសតិមហាភយេហិ បរិមុច្ចនំ នត្ថី’’តិ. សោ មហាយោធោ សន្នាហំ វិយ សីលសន្នាហំ កត្វា បញ្ញាខគ្គំ គហេត្វា ខគ្គេន ឯសិកាថម្ភេ វិយ អរហត្តមគ្គេន តណ្ហេសិកំ លុញ្ចិត្វា, សោ យោធោ សទ្វារពាហកំ នគរកវាដំ វិយ បញ្ចោរម្ភាគិយសំយោជនអគ្គឡំ ឧគ្ឃាដេត្វា, សោ យោធោ បលិឃំ វិយ អវិជ្ជាបលិឃំ ឧក្ខិបិត្វា, សោ យោធោ បាការំ ភិន្ទន្តោ បរិខំ វិយ កម្មាភិសង្ខារំ ភិន្ទន្តោ ជាតិសំសារបរិខំ វិកិរិត្វា, សោ យោធោ នគរំ សោភត្ថាយ ឧស្សាបិតទ្ធជេ វិយ មានទ្ធជេ បាតេត្វា សក្កាយនគរំ ឈាបេត្វា, សោ យោធោ ខេមនគរេ ឧបរិបាសាទេ សុភោជនំ វិយ កិលេសបរិនិព្ពាននគរំ បវិសិត្វា អមតំ និរោធារម្មណំ ផលសមាបត្តិសុខំ អនុភវមានោ កាលំ វីតិនាមេតិ.

២. ទុតិយចេតោវិមុត្តិផលសុត្តវណ្ណនា

៧២. ទុតិយេ អនិច្ចសញ្ញាតិ ខន្ធបញ្ចកំ ហុត្វា អភាវាការេន អនិច្ចន្តិ ឧប្បជ្ជនកសញ្ញា. អនិច្ចេ ទុក្ខសញ្ញាតិ យទនិច្ចំ, តំ បដិបីឡនាការេន ទុក្ខន្តិ ឧប្បជ្ជនកសញ្ញា. ទុក្ខេ អនត្តសញ្ញាតិ យំ ទុក្ខំ, តំ អវសវត្តនាការេន អនត្តាតិ ឧប្បជ្ជនកសញ្ញា. សេសំ ហេដ្ឋា វុត្តនយមេវ. ឥមេសុ បន ទ្វីសុបិ សុត្តេសុ វិបស្សនាផលំ នាម កថិតន្តិ.

៣. បឋមធម្មវិហារីសុត្តវណ្ណនា

៧៣. តតិយេ ទិវសំ អតិនាមេតីតិ ទិវសំ អតិក្កាមេតិ. រិញ្ចតិ បដិសល្លានន្តិ ឯកីភាវំ វិស្សជ្ជេតិ. ទេសេតីតិ កថេតិ បកាសេតិ. ធម្មបញ្ញត្តិយាតិ ធម្មស្ស បញ្ញាបនាយ. ធម្មំ បរិយាបុណាតីតិ នវង្គវសេន ចតុសច្ចធម្មំ បរិយាបុណាតិ វឡញ្ជេតិ កថេតិ. ន រិញ្ចតិ បដិសល្លានន្តិ ឯកីភាវំ ន វិស្សជ្ជេតិ. អនុយុញ្ជតិ អជ្ឈត្តំ ចេតោសមថន្តិ និយកជ្ឈត្តេ ចិត្តសមាធិំ អាសេវតិ ភាវេតិ, សមថកម្មដ្ឋានេ យុត្តប្បយុត្តោ ហោតិ.

ហិតេសិនាតិ ហិតំ ឯសន្តេន. អនុកម្បកេនាតិ អនុកម្បមានេន. អនុកម្បំ ឧបាទាយាតិ អនុកម្បំ ចិត្តេន បរិគ្គហេត្វា, បដិច្ចាតិបិ វុត្តំ ហោតិ. កតំ វោ តំ មយាតិ តំ មយា ឥមេ បញ្ច បុគ្គលេ ទេសេន្តេន តុម្ហាកំ កតំ. ឯត្តកមេវ ហិ អនុកម្បកស្ស សត្ថុ កិច្ចំ យទិទំ អវិបរីតធម្មទេសនា, ឥតោ បរំ បន បដិបត្តិ នាម សាវកានំ កិច្ចំ. តេនាហ – ឯតានិ ភិក្ខុ រុក្ខមូលានិ…បេ… អម្ហាកំ អនុសាសនីតិ. តត្ថ ច រុក្ខមូលានីតិ ឥមិនា រុក្ខមូលសេនាសនំ ទស្សេតិ. សុញ្ញាគារានីតិ ឥមិនា ជនវិវិត្តដ្ឋានំ. ឧភយេនាបិ ច យោគានុរូបំ សេនាសនមាចិក្ខតិ, ទាយជ្ជំ និយ្យាតេតិ. ឈាយថាតិ អារម្មណូបនិជ្ឈានេន អដ្ឋតិំសារម្មណានិ, លក្ខណូបនិជ្ឈានេន ច អនិច្ចាទិតោ ខន្ធាយតនាទីនិ ឧបនិជ្ឈាយថ, សមថញ្ច វិបស្សនញ្ច វឌ្ឍេថាតិ វុត្តំ ហោតិ. មា បមាទត្ថាតិ មា បមជ្ជិត្ថ. មា បច្ឆា វិប្បដិសារិនោ អហុវត្ថាតិ យេ ហិ បុព្ពេ ទហរកាលេ អារោគ្យកាលេ សត្តសប្បាយាទិសម្បត្តិកាលេ សត្ថុ សម្មុខីភាវកាលេ ច យោនិសោមនសិការវិរហិតា រត្តិន្ទិវំ មង្កុលភត្តា ហុត្វា សេយ្យសុខមិទ្ធសុខមនុយុត្តា បមជ្ជន្តិ, តេ បច្ឆា ជរាកាលេ រោគកាលេ មរណកាលេ វិបត្តិកាលេ សត្ថុ បរិនិព្ពានកាលេ ច តំ បុព្ពេ បមាទវិហារំ អនុស្សរន្តា សប្បដិសន្ធិកាលកិរិយញ្ច ភារិយំ សម្បស្សមានា វិប្បដិសារិនោ ហោន្តិ. តុម្ហេ បន តាទិសា មា អហុវត្ថាតិ ឯតមត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ – ‘‘មា បច្ឆា វិប្បដិសារិនោ អហុវត្ថា’’តិ. អយំ វោ អម្ហាកំ អនុសាសនីតិ អយំ អម្ហាកំ សន្តិកា ‘‘ឈាយថ មា បមាទត្ថា’’តិ តុម្ហាកំ អនុសាសនី, ឱវាទោតិ វុត្តំ ហោតិ.

៤. ទុតិយធម្មវិហារីសុត្តវណ្ណនា

៧៤. ចតុត្ថេ ឧត្តរិ ចស្ស បញ្ញាយ អត្ថំ នប្បជានាតីតិ តតោ បរិយត្តិតោ ឧត្តរិ តស្ស ធម្មស្ស សហវិបស្សនាយ មគ្គបញ្ញាយ អត្ថំ នប្បជានាតិ, ចត្តារិ សច្ចានិ ន បស្សតិ នប្បដិវិជ្ឈតីតិ អត្ថោ. សេសវារេសុបិ ឯសេវ នយោ. ឯវមេតេសុ ទ្វីសុបិ សុត្តេសុ ពហុស្សុតភិក្ខុ វិបស្សនាកម្មិកោ សោតាបន្នោ សកទាគាមី អនាគាមី ខីណាសវោតិ ឆ ជនា ធម្មវិហារិនោ នាមាតិ វេទិតព្ពា.

៥. បឋមយោធាជីវសុត្តវណ្ណនា

៧៥. បញ្ចមេ យោធាជីវាតិ យុទ្ធូបជីវិនោ. រជគ្គន្តិ ហត្ថិអស្សាទីនំ បាទប្បហារភិន្នាយ ភូមិយា ឧគ្គតំ រជក្ខន្ធំ. ន សន្ថម្ភតីតិ សន្ថម្ភិត្វា ឋាតុំ ន សក្កោតិ. សហតិ រជគ្គន្តិ រជក្ខន្ធំ ទិស្វាបិ អធិវាសេតិ. ធជគ្គន្តិ ហត្ថិអស្សទីនំ បិដ្ឋេសុ វា រថេសុ វា ឧស្សាបិតានំ ធជានំ អគ្គំ. ឧស្សារណន្តិ ហត្ថិអស្សរថានញ្ចេវ ពលកាយស្ស ច ឧច្ចាសទ្ទមហាសទ្ទំ. សម្បហារេតិ សមាគតេ អប្បមត្តកេបិ បហារេ. ហញ្ញតីតិ វិហញ្ញតិ វិឃាតំ អាបជ្ជតិ. ព្យាបជ្ជតីតិ វិបត្តិំ អាបជ្ជតិ, បកតិភាវំ ជហតិ. សហតិ សម្បហារន្តិ ទ្វេ តយោ បហារេ បត្វាបិ សហតិ អធិវាសេតិ. តមេវ សង្គាមសីសន្តិ តំយេវ ជយក្ខន្ធាវារដ្ឋានំ. អជ្ឈាវសតីតិ សត្តាហមត្តំ អភិភវិត្វា អាវសតិ. កិំ ការណា? លទ្ធបហារានំ បហារជគ្គនត្ថញ្ចេវ កតកម្មានំ វិសេសំ ញត្វា ឋានន្តរទានត្ថញ្ច ឥស្សរិយសុខានុភវនត្ថញ្ច.

ឥទានិ យស្មា សត្ថុ យោធាជីវេហិ កិច្ចំ នត្ថិ, ឥមស្មិំ បន សាសនេ តថារូបេ បញ្ច បុគ្គលេ ទស្សេតុំ ឥទំ ឱបម្មំ អាភតំ. តស្មា តេ បុគ្គលេ ទស្សេន្តោ ឯវមេវ ខោតិអាទិមាហ. តត្ថ សំសីទតីតិ មិច្ឆាវិតក្កស្មិំ សំសីទតិ អនុប្បវិសតិ. ន សក្កោតិ ព្រហ្មចរិយំ សន្ធារេតុន្តិ ព្រហ្មចរិយវាសំ អនុបច្ឆិជ្ជមានំ គោបេតុំ ន សក្កោតិ. សិក្ខាទុព្ពល្យំ អាវិកត្វាតិ សិក្ខាយ ទុព្ពលភាវំ បកាសេត្វា. កិមស្ស រជគ្គស្មិន្តិ កិំ តស្ស បុគ្គលស្ស រជគ្គំ នាមាតិ វទតិ. អភិរូបាតិ អភិរូបវតី. ទស្សនីយាតិ ទស្សនយោគ្គា. បាសាទិកាតិ ទស្សនេនេវ ចិត្តប្បសាទាវហា. បរមាយាតិ ឧត្តមាយ. វណ្ណបោក្ខរតាយាតិ សរីរវណ្ណេន ចេវ អង្គសណ្ឋានេន ច. ឩហសតីតិ អវហសតិ. ឧល្លបតីតិ កថេតិ. ឧជ្ឈគ្ឃតីតិ បាណិំ បហរិត្វា មហាហសិតំ ហសតិ. ឧប្បណ្ឌេតីតិ ឧប្បណ្ឌនកថំ កថេតិ. អភិនិសីទតីតិ អភិភវិត្វា សន្តិកេ វា ឯកាសនេ វា និសីទតិ. ទុតិយបទេបិ ឯសេវ នយោ. អជ្ឈោត្ថរតីតិ អវត្ថរតិ. វិនិវេឋេត្វា វិនិមោចេត្វាតិ គហិតដ្ឋានតោ តស្សា ហត្ថំ វិនិព្ពេឋេត្វា ចេវ មោចេត្វា ច. សេសមេត្ថ ឧត្តានត្ថមេវាតិ. ឥមស្មិំ សុត្តេ វដ្ដវិវដ្ដំ កថិតំ.

៦. ទុតិយយោធាជីវសុត្តវណ្ណនា

៧៦. ឆដ្ឋេ អសិចម្មំ គហេត្វាតិ អសិញ្ច ចម្មញ្ច គហេត្វា. ធនុកលាបំ សន្នយ្ហិត្វាតិ ធនុញ្ច សរកលាបញ្ច សន្នយ្ហិត្វា. វិយូឡ្ហន្តិ យុទ្ធសន្និវេសវេសេន ឋិតំ. សង្គាមំ ឱតរតីតិ មហាយុទ្ធំ ឱតរតិ. ឧស្សហតិ វាយមតីតិ ឧស្សាហញ្ច វាយាមញ្ច ករោតិ. ហនន្តីតិ ឃាតេន្តិ. បរិយាបាទេន្តីតិ បរិយាបាទយន្តិ. ឧបលិក្ខន្តីតិ វិជ្ឈន្តិ. អបនេន្តីតិ សកសេនំ គហេត្វា គច្ឆន្តិ. អបនេត្វា ញាតកានំ នេន្តីតិ សកសេនំ នេត្វា តតោ ញាតកានំ សន្តិកំ នេន្តិ. នីយមានោតិ អត្តនោ គេហំ វា សេសញាតិសន្តិកំ វា និយ្យមានោ. ឧបដ្ឋហន្តិ បរិចរន្តីតិ បហារសោធនវណកប្បនាទីនិ ករោន្តា ជគ្គន្តិ គោបយន្តិ.

អរក្ខិតេនេវ កាយេនាតិ អរក្ខិតេន កាយទ្វារេន. អរក្ខិតាយ វាចាយាតិ អរក្ខិតេន វចីទ្វារេន. អរក្ខិតេន ចិត្តេនាតិ អរក្ខិតេន មនោទ្វារេន. អនុបដ្ឋិតាយ សតិយាតិ សតិំ សុបដ្ឋិតំ អកត្វា. អសំវុតេហិ ឥន្ទ្រិយេហីតិ មនច្ឆដ្ឋេហិ ឥន្ទ្រិយេហិ អបិហិតេហិ អគោបិតេហិ. រាគោ ចិត្តំ អនុទ្ធំសេតីតិ រាគោ ឧប្បជ្ជមានោវ សមថវិបស្សនាចិត្តំ ធំសេតិ, ទូរេ ខិបតិ. រាគបរិយុដ្ឋិតោម្ហិ, អាវុសោ, រាគបរេតោតិ អហំ, អាវុសោ, រាគេន រត្តោ, រាគេន អនុគតោ.

អដ្ឋិកង្កលូបមាតិអាទីសុ អដ្ឋិកង្កលូបមា អប្បស្សាទដ្ឋេន. មំសបេសូបមា ពហុសាធារណដ្ឋេន. តិណុក្កូបមា អនុទហនដ្ឋេន. អង្គារកាសូបមា មហាភិតាបដ្ឋេន. សុបិនកូបមា ឥត្តរបច្ចុបដ្ឋានដ្ឋេន. យាចិតកូបមា តាវកាលិកដ្ឋេន. រុក្ខផលូបមា សព្ពង្គបច្ចង្គបលិភញ្ជនដ្ឋេន. អសិសូនូបមា អធិកុដ្ដនដ្ឋេន. សត្តិសូលូបមា វិនិវិជ្ឈនដ្ឋេន. សប្បសិរូបមា សាសង្កសប្បដិភយដ្ឋេន. ឧស្សហិស្សាមីតិ ឧស្សាហំ ករិស្សាមិ. ធារយិស្សាមីតិ សមណភាវំ ធារយិស្សាមិ. អភិរមិស្សាមីតិ អភិរតិំ ឧប្បាទេស្សាមិ ន ឧក្កណ្ឋិស្សាមិ. សេសមេត្ថ ឧត្តានត្ថមេវ. ឥមស្មិំ សុត្តេ វដ្ដវិវដ្ដំ កថិតន្តិ.

៧. បឋមអនាគតភយសុត្តវណ្ណនា

៧៧. សត្តមេ អារញ្ញកេនាតិ អរញ្ញវាសិនា. អប្បត្តស្សាតិ អសម្បត្តស្ស ឈានវិបស្សនាមគ្គផលប្បភេទស្ស វិសេសស្ស បត្តិយា. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោ. សោ មមស្ស អន្តរាយោតិ សោ មម ជីវិតន្តរាយោ ច ព្រហ្មចរិយន្តរាយោ ច, បុថុជ្ជនកាលកិរិយំ ករោន្តស្ស សគ្គន្តរាយោ ច មគ្គន្តរាយោ ច ភវេយ្យ. ហន្ទាតិ វវស្សគ្គត្ថេ និបាតោ. វីរិយំ អារភាមីតិ ទុវិធម្បិ វីរិយំ ករោមិ. សត្ថកាតិ សត្ថំ វិយ សន្ធិពន្ធនច្ឆេទកវាតា. វាឡេហីតិ កក្ខឡេហិ. មាណវេហីតិ ចោរេហិ. កតកម្មេហិ វា អកតកម្មេហិ វាតិ ឯត្ថ ចោរិកំ កត្វា និក្ខន្តា កតកម្មា នាម, ចោរិកំ កាតុំ គច្ឆន្តា អកតកម្មា នាម. តត្ថ កតកម្មា កម្មស្ស និប្ផន្នត្តា សត្តានំ គលលោហិតំ គហេត្វា ទេវតានំ ពលិំ ករោន្តិ, អកតកម្មា ‘‘ឯវំ នោ កម្មំ និប្ផជ្ជិស្សតី’’តិ បឋមតរំ ករោន្តិ. ឥទំ សន្ធាយ តេ មំ ជីវិតា វោរោបេយ្យុន្តិ វុត្តំ. វាឡា អមនុស្សាតិ កក្ខឡា ទុដ្ឋា យក្ខាទយោ អមនុស្សា.

៨. ទុតិយអនាគតភយសុត្តវណ្ណនា

៧៨. អដ្ឋមេ បុរា មំ សោ ធម្មោ អាគច្ឆតីតិ យាវ សោ ធម្មោ មំ ន ឧបគច្ឆតិ, តាវ អហំ បុរេតរមេវ វីរិយំ អារភាមីតិ អត្ថោ. ខីរោទកីភូតាតិ ខីរោទកំ វិយ ភូតា ឯកីភាវំ ឧបគតា. បិយចក្ខូហីតិ មេត្តចក្ខូហិ.

៩. តតិយអនាគតភយសុត្តវណ្ណនា

៧៩. នវមេ ធម្មសន្ទោសា វិនយសន្ទោសោតិ ធម្មសន្ទោសេន វិនយសន្ទោសោ ហោតិ. កថំ បន ធម្មស្មិំ ទុស្សន្តេ វិនយោ ទុស្សតិ នាម? សមថវិបស្សនាធម្មេសុ គព្ភំ អគ្គណ្ហន្តេសុ បញ្ចវិធោ វិនយោ ន ហោតិ, ឯវំ ធម្មេ ទុស្សន្តេ វិនយោ ទុស្សតិ. ទុស្សីលស្ស បន សំវរវិនយោ នាម ន ហោតិ, តស្មិំ អសតិ សមថវិបស្សនា គព្ភំ ន គណ្ហាតិ. ឯវំ វិនយសន្ទោសេនបិ ធម្មសន្ទោសោ វេទិតព្ពោ. អភិធម្មកថន្តិ សីលាទិឧត្តមធម្មកថំ. វេទល្លកថន្តិ វេទបដិសំយុត្តំ ញាណមិស្សកកថំ. កណ្ហធម្មំ ឱក្កមមានាតិ រន្ធគវេសិតាយ ឧបារម្ភបរិយេសនវសេន កាឡកធម្មំ ឱក្កមមានា. អបិច ទុដ្ឋចិត្តេន បុគ្គលំ ឃដ្ដេន្តាបិ តំ កណ្ហធម្មំ អត្តនោ ទហន្តាបិ លាភសក្ការត្ថំ កថេន្តាបិ កណ្ហធម្មំ ឱក្កមន្តិយេវ.

គម្ភីរាតិ បាឡិគម្ភីរា. គម្ភីរត្ថាតិ អត្ថគម្ភីរា. លោកុត្តរាតិ លោកុត្តរធម្មទីបកា. សុញ្ញតាបដិសំយុត្តាតិ ខន្ធធាតុអាយតនបច្ចយាការបដិសំយុត្តា. ន អញ្ញា ចិត្តំ ឧបដ្ឋបេស្សន្តីតិ ជាននត្ថាយ ចិត្តំ ន ឋបេស្សន្តិ. ឧគ្គហេតព្ពំ បរិយាបុណិតព្ពន្តិ ឧគ្គហេតព្ពេ ច វឡញ្ជេតព្ពេ ច. កវិតាតិ សិលោកាទិពន្ធនវសេន កវីហិ កតា. កាវេយ្យាតិ តស្សេវ វេវចនំ. ពាហិរកាតិ សាសនតោ ពហិទ្ធា ឋិតា. សាវកភាសិតាតិ ពាហិរសាវកេហិ ភាសិតា. សេសមេត្ថ ហេដ្ឋា វុត្តនយត្តា សុវិញ្ញេយ្យត្តា ច ឧត្តានត្ថមេវ.

១០. ចតុត្ថអនាគតភយសុត្តវណ្ណនា

៨០. ទសមេ កល្យាណកាមាតិ សុន្ទរកាមា. រសគ្គានីតិ ឧត្តមរសានិ. សំសដ្ឋា វិហរិស្សន្តីតិ បញ្ចវិធេន សំសគ្គេន សំសដ្ឋា វិហរិស្សន្តិ. សន្និធិការបរិភោគន្តិ សន្និធិកតស្ស បរិភោគំ. ឱឡារិកម្បិ និមិត្តន្តិ ឯត្ថ បថវិំ ខណន្តោបិ ខណាហីតិ អាណាបេន្តោបិ បថវិយំ ឱឡារិកំ និមិត្តំ ករោតិ នាម. តិណកដ្ឋសាខាបលាសំ ឆិន្ទន្តោបិ ឆិន្ទាតិ អាណាបេន្តោបិ ហរិតគ្គេ ឱឡារិកំ និមិត្តំ ករោតិ នាម. អាជីវត្ថាយ បណ្ណនិវាបអាទីនិ គាហាបេន្តោ ផលានិ ឱចិនន្តេ វា ឱចិនាបេន្តេន វត្តព្ពមេវ នត្ថិ. ឥមេសុ ចតូសុ សុត្តេសុ សត្ថារា សាសនេ វុទ្ធិបរិហានិ កថិតាតិ.

យោធាជីវវគ្គោ តតិយោ.

(៩) ៤. ថេរវគ្គោ

១. រជនីយសុត្តវណ្ណនា

៨១. ចតុត្ថស្ស បឋមេ រជនីយេសូតិ រាគស្ស បច្ចយេសុ អារម្មណេសុ. សេសេសុបិ ឯសេវ នយោ.

២. វីតរាគសុត្តវណ្ណនា

៨២. ទុតិយេ មក្ខីតិ គុណមក្ខកោ. បឡាសីតិ យុគគ្គាហលក្ខណេន បឡាសេន សមន្នាគតោ.

៣. កុហកសុត្តវណ្ណនា

៨៣. តតិយេ កុហកោតិ តីហិ កុហនវត្ថូហិ សមន្នាគតោ. លបកោតិ លាភសន្និស្សិតាយ លបនាយ សមន្នាគតោ. នេមិត្តិកោតិ និមិត្តកិរិយការកោ. និប្បេសិកោតិ និប្បេសនកតាយ សមន្នាគតោ. លាភេន ច លាភំ និជិគីសិតាតិ លាភេន លាភគវេសកោ. សុក្កបក្ខោ វុត្តវិបល្លាសវសេន វេទិតព្ពោ. ចតុត្ថំ ឧត្តានមេវ.

៥. អក្ខមសុត្តវណ្ណនា

៨៥. បញ្ចមេ អក្ខមោ ហោតិ រូបានន្តិ រូបារម្មណានំ អនធិវាសកោ ហោតិ, តទារម្មណេហិ រាគាទីហិ អភិភុយ្យតិ. ឯសេវ នយោ សព្ពត្ថ.

៦. បដិសម្ភិទាប្បត្តសុត្តវណ្ណនា

៨៦. ឆដ្ឋេ អត្ថបដិសម្ភិទាប្បត្តោតិ បញ្ចសុ អត្ថេសុ បភេទគតំ ញាណំ បត្តោ. ធម្មបដិសម្ភិទាប្បត្តោតិ ចតុព្ពិធេ ធម្មេ បភេទគតំ ញាណំ បត្តោ. និរុត្តិបដិសម្ភិទាប្បត្តោតិ ធម្មនិរុត្តីសុ បភេទគតំ ញាណំ បត្តោ. បដិភានបដិសម្ភិទាប្បត្តោតិ តេសុ តីសុ ញាណេសុ បភេទគតំ ញាណំ បត្តោ. សោ បន តានិ តីណិ ញាណានេវ ជានាតិ, ន តេសំ កិច្ចំ ករោតិ. ឧច្ចាវចានីតិ មហន្តខុទ្ទកានិ. កិំករណីយានីតិ ឥតិ កត្តព្ពានិ.

៧. សីលវន្តសុត្តវណ្ណនា

៨៧. សត្តមំ ឧត្តានត្ថមេវ. សីលំ បនេត្ថ ខីណាសវសីលមេវ, ពាហុសច្ចម្បិ ខីណាសវពាហុសច្ចមេវ, វាចាបិ ខីណាសវស្ស កល្យាណវាចាវ, ឈានានិបិ កិរិយជ្ឈានានេវ កថិតានីតិ វេទិតព្ពានិ.

៨. ថេរសុត្តវណ្ណនា

៨៨. អដ្ឋមេ ថេរោតិ ថិរភាវប្បត្តោ. រត្តញ្ញូតិ បព្ពជិតទិវសតោ បដ្ឋាយ អតិក្កន្តានំ ពហូនំ រត្តីនំ ញាតា. ញាតោតិ បញ្ញាតោ បាកដោ. យសស្សីតិ យសនិស្សិតោ. មិច្ឆាទិដ្ឋិកោតិ អយាថាវទិដ្ឋិកោ. សទ្ធម្មា វុដ្ឋាបេត្វាតិ ទសកុសលកម្មបថធម្មតោ វុដ្ឋាបេត្វា. អសទ្ធម្មេ បតិដ្ឋាបេតីតិ អកុសលកម្មបថេសុ បតិដ្ឋាបេតិ.

៩. បឋមសេខសុត្តវណ្ណនា

៨៩. នវមេ សេខស្សាតិ សិក្ខកស្ស សករណីយស្ស. បរិហានាយាតិ ឧបរិគុណេហិ បរិហានត្ថាយ. កម្មារាមតាតិ នវកម្មេ រមនកភាវោ. ភស្សារាមតាតិ អាលាបសល្លាបេ រមនកភាវោ. និទ្ទារាមតាតិ និទ្ទាយនេ រមនកភាវោ. សង្គណិការាមតាតិ គណសង្គណិកាយ រមនកភាវោ. យថាវិមុត្តំ ចិត្តំ ន បច្ចវេក្ខតីតិ យថា យំ ចិត្តំ វិមុត្តំ, យេ ច ទោសា បហីនា, គុណា ច បដិលទ្ធា, តេ បច្ចវេក្ខិត្វា ឧបរិគុណបដិលាភាយ វាយាមំ ន ករោតីតិ អត្ថោ. ឥតិ ឥមស្មិំ សុត្តេ សត្តន្នំ សេខានំ ឧបរិគុណេហិ បរិហានិការណញ្ច វុទ្ធិការណញ្ច កថិតំ. យញ្ច នាម សេខស្ស បរិហានការណំ, តំ បុថុជ្ជនស្ស បឋមមេវ ហោតីតិ.

១០. ទុតិយសេខសុត្តវណ្ណនា

៩០. ទសមេ វិយត្តោតិ ព្យត្តោ ឆេកោ. កិំករណីយេសូតិ ឥតិ កត្តព្ពេសុ. ចេតោសមថន្តិ សមាធិកម្មដ្ឋានំ. អននុលោមិកេនាតិ សាសនស្ស អននុច្ឆវិកេន. អតិកាលេនាតិ អតិបាតោវ. អតិទិវាតិ ទិវា វុច្ចតិ មជ្ឈន្ហិកោ, តំ អតិក្កមិត្វា. អាភិសល្លេខិកាតិ អតិវិយ កិលេសសល្លេខិកា. ចេតោវិវរណសប្បាយាតិ ចិត្តវិវរណសង្ខាតានំ សមថវិបស្សនានំ សប្បាយា. អប្បិច្ឆកថាតិ អប្បិច្ឆា ហោថាតិ កថនកថា. សន្តុដ្ឋិកថាតិ ចតូហិ បច្ចយេហិ សន្តុដ្ឋា ហោថាតិ កថនកថា. បវិវេកកថាតិ តីហិ វិវេកេហិ វិវិត្តា ហោថាតិ កថនកថា. អសំសគ្គកថាតិ បញ្ចវិធេន សំសគ្គេន អសំសដ្ឋា ហោថាតិ កថនកថា. វីរិយារម្ភកថាតិ ទុវិធំ វីរិយំ អារភថាតិ កថនកថា. សីលកថាទីសុ សីលំ អារព្ភ កថា សីលកថា. សមាធិំ អារព្ភ, បញ្ញំ អារព្ភ, បញ្ចវិធំ វិមុត្តិំ អារព្ភ, ឯកូនវីសតិបច្ចវេក្ខណសង្ខាតំ វិមុត្តិញាណទស្សនំ អារព្ភ កថា វិមុត្តិញាណទស្សនកថា. ន និកាមលាភីតិអាទីសុ ន ឥច្ឆិតិច្ឆិតលាភី, ទុក្ខលាភី ន វិបុលលាភីតិ អត្ថោ. សេសំ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

ថេរវគ្គោ ចតុត្ថោ.

(១០) ៥. កកុធវគ្គោ

១-២. សម្បទាសុត្តទ្វយវណ្ណនា

៩១-៩២. បញ្ចមស្ស បឋមេ បញ្ច សម្បទា មិស្សិកា កថិតា. ទុតិយេ បុរិមា ចតស្សោ មិស្សិកា, បញ្ចមី លោកិកាវ.

៣. ព្យាករណសុត្តវណ្ណនា

៩៣. តតិយេ អញ្ញាព្យាករណានីតិ អរហត្តព្យាករណានិ. មន្ទត្តាតិ មន្ទភាវេន អញ្ញាណេន. មោមូហត្តាតិ អតិមូឡ្ហភាវេន. អញ្ញំ ព្យាករោតីតិ អរហត្តំ បត្តោស្មីតិ កថេតិ. ឥច្ឆាបកតោតិ ឥច្ឆាយ អភិភូតោ. អធិមានេនាតិ អធិគតមានេន. សម្មទេវាតិ ហេតុនា នយេន ការណេនេវ.

៤-៥. ផាសុវិហារសុត្តាទិវណ្ណនា

៩៤-៩៥. ចតុត្ថេ ផាសុវិហារាតិ សុខវិហារា. បញ្ចមេ អកុប្បន្តិ អរហត្តំ.

៦. សុតធរសុត្តវណ្ណនា

៩៦. ឆដ្ឋេ អប្បដ្ឋោតិ អប្បសមារម្ភោ. អប្បកិច្ចោតិ អប្បករណីយោ. សុភរោតិ សុខេន ភរិតព្ពោ សុបោសោ. សុសន្តោសោតិ តីហិ សន្តោសេហិ សុដ្ឋុ សន្តោសោ. ជីវិតបរិក្ខារេសូតិ ជីវិតសម្ភារេសុ. អប្បាហារោតិ មន្ទាហារោ. អនោទរិកត្តន្តិ ន ឱទរិកភាវំ អមហគ្ឃសភាវំ អនុយុត្តោ. អប្បមិទ្ធោតិ ន ពហុនិទ្ទោ. សត្តមដ្ឋមានិ ឧត្តានត្ថានិ.

៩. សីហសុត្តវណ្ណនា

៩៩. នវមេ សក្កច្ចញ្ញេវ ទេតិ នោ អសក្កច្ចន្តិ អនវញ្ញាយ អវិរជ្ឈិត្វាវ ទេតិ, នោ អវញ្ញាយ វិរជ្ឈិត្វា. មា មេ យោគ្គបថោ នស្សាតិ មយា កតយោគ្គបថោ មយ្ហំ មា នស្សតុ, ‘‘ឯកោ សីហោ ឧដ្ឋាយ ពិឡារំ បហរន្តោ វិរជ្ឈិត្វា បហរី’’តិ ឯវំ វត្តារោ មា ហោន្តូតិ អត្ថោ. អន្នភារនេសាទានន្តិ ឯត្ថ អន្នំ វុច្ចតិ យវភត្តំ, តំ ភារោ ឯតេសន្តិ អន្នភារា. យាចកានំ ឯតំ នាមំ. នេសាទា វុច្ចន្តិ សាកុណិកា. ឥតិ សព្ពបច្ឆិមាយ កោដិយា ឯតេសំ យាចកនេសាទានម្បិ សក្កច្ចមេវ ទេសេតិ.

១០. កកុធថេរសុត្តវណ្ណនា

១០០. ទសមេ អត្តភាវបដិលាភោតិ សរីរបដិលាភោ. ទ្វេ វា តីណិ វា មាគធកានិ គាមក្ខេត្តានីតិ ឯត្ថ មាគធិកំ គាមក្ខេត្តំ អត្ថិ ខុទ្ទកំ, អត្ថិ មជ្ឈិមំ, អត្ថិ មហន្តំ. ខុទ្ទកំ គាមក្ខេត្តំ ឥតោ ចត្តាលីសំ ឧសភានិ, ឥតោ ចត្តាលីសន្តិ គាវុតំ ហោតិ, មជ្ឈិមំ ឥតោ គាវុតំ, ឥតោ គាវុតន្តិ អឌ្ឍយោជនំ ហោតិ, មហន្តំ ឥតោ ទិយឌ្ឍគាវុតំ, ឥតោ ទិយឌ្ឍគាវុតន្តិ តិគាវុតំ ហោតិ. តេសុ ខុទ្ទកេន គាមក្ខេត្តេន តីណិ, ខុទ្ទកេន ច មជ្ឈិមេន ច ទ្វេ គាមក្ខេត្តានិ តស្ស អត្តភាវោ. តិគាវុតញ្ហិស្ស សរីរំ. បរិហរិស្សាមីតិ បដិជគ្គិស្សាមិ គោបយិស្សាមិ. រក្ខស្សេតន្តិ រក្ខស្សុ ឯតំ. មោឃបុរិសោតិ តុច្ឆបុរិសោ. នាស្សស្សាតិ ន ឯតស្ស ភវេយ្យ. សមុទាចរេយ្យាមាតិ កថេយ្យាម. សម្មន្នតីតិ សម្មានំ ករោតិ. យំ តុមោ ករិស្សតិ តុមោវ តេន បញ្ញាយិស្សតីតិ យំ ឯស ករិស្សតិ, ឯសោវ តេន កម្មេន បាកដោ ភវិស្សតិ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

កកុធវគ្គោ បញ្ចមោ.

ទុតិយបណ្ណាសកំ និដ្ឋិតំ.