(១៤) ៤. បុគ្គលវគ្គោ

១. សំយោជនសុត្តវណ្ណនា

១៣១. ចតុត្ថស្ស បឋមេ ឧបបត្តិបដិលាភិយានីតិ យេហិ អនន្តរា ឧបបត្តិំ បដិលភតិ. ភវបដិលាភិយានីតិ ឧបបត្តិភវស្ស បដិលាភាយ បច្ចយានិ. សកទាគាមិស្សាតិ ឥទំ អប្បហីនសំយោជនេសុ អរិយេសុ ឧត្តមកោដិយា គហិតំ. យស្មា បន អន្តរាបរិនិព្ពាយិស្ស អន្តរា ឧបបត្តិ នត្ថិ, យំ បន សោ តត្ថ ឈានំ សមាបជ្ជតិ, តំ កុសលត្តា ‘‘ឧបបត្តិភវស្ស បច្ចយោ’’ តេវ សង្ខ្យំ គច្ឆតិ. តស្មាស្ស ‘‘ឧបបត្តិបដិលាភិយានិ សំយោជនានិ បហីនានិ, ភវបដិលាភិយានិ សំយោជនានិ អប្បហីនានី’’តិ វុត្តំ. ឱរម្ភាគិយេសុ ច អប្បហីនំ ឧបាទាយ សកទាគាមិស្ស អវិសេសេន ‘‘ឱរម្ភាគិយានិ សំយោជនានិ អប្បហីនានី’’តិ វុត្តំ. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ.

២. បដិភានសុត្តវណ្ណនា

១៣២. ទុតិយេ យុត្តប្បដិភានោ នោ មុត្តប្បដិភានោតិ បញ្ហំ កថេន្តោ យុត្តមេវ កថេតិ, សីឃំ បន ន កថេតិ, សណិកមេវ កថេតីតិ អត្ថោ. ឥមិនា នយេន សព្ពបទានិ វេទិតព្ពានិ.

៣. ឧគ្ឃដិតញ្ញូសុត្តវណ្ណនា

១៣៣. តតិយេ ចតុន្នម្បិ បុគ្គលានំ ឥមិនា សុត្តេន វិសេសោ វេទិតព្ពោ –

‘‘កតមោ ច បុគ្គលោ ឧគ្ឃដិតញ្ញូ, យស្ស បុគ្គលស្ស សហ ឧទាហដវេលាយ ធម្មាភិសមយោ ហោតិ, អយំ វុច្ចតិ បុគ្គលោ ឧគ្ឃដិតញ្ញូ. កតមោ ច បុគ្គលោ វិបញ្ចិតញ្ញូ, យស្ស បុគ្គលស្ស វិត្ថារេន អត្ថេ វិភជិយមានេ ធម្មាភិសមយោ ហោតិ, អយំ វុច្ចតិ បុគ្គលោ វិបញ្ចិតញ្ញូ. កតមោ ច បុគ្គលោ នេយ្យោ, យស្ស បុគ្គលស្ស ឧទ្ទេសតោ បរិបុច្ឆតោ យោនិសោមនសិករោតោ កល្យាណមិត្តេ សេវតោ ភជតោ បយិរុបាសតោ អនុបុព្ពេន ធម្មាភិសមយោ ហោតិ, អយំ វុច្ចតិ បុគ្គលោ នេយ្យោ. កតមោ ច បុគ្គលោ បទបរមោ, យស្ស បុគ្គលស្ស ពហុម្បិ សុណតោ ពហុម្បិ ភណតោ ពហុម្បិ ធារយតោ ពហុម្បិ វាចយតោ ន តាយ ជាតិយា ធម្មាភិសមយោ ហោតិ, អយំ វុច្ចតិ បុគ្គលោ បទបរមោ’’តិ (បុ. ប. ១៤៨-១៥១).

៤. ឧដ្ឋានផលសុត្តវណ្ណនា

១៣៤. ចតុត្ថេ ឧដ្ឋានវីរិយេនេវ ទិវសំ វីតិនាមេត្វា តស្ស និស្សន្ទផលមត្តំ កិញ្ចិទេវ លភិត្វា ជីវិកំ កប្បេតិ, តំ បន ឧដ្ឋានំ អាគម្ម កិញ្ចិ បុញ្ញផលំ នប្បដិលភតិ, អយំ ឧដ្ឋានផលូបជីវី ន កម្មផលូបជីវី នាម. ចាតុមហារាជិកេ បន ទេវេ អាទិំ កត្វា សព្ពេបិ ទេវា ឧដ្ឋានវីរិយេន វិនា បុញ្ញផលស្សេវ ឧបជីវនតោ កម្មផលូបជីវិនោ ន ឧដ្ឋានផលូបជីវិនោ នាម. រាជរាជមហាមត្តាទយោ ឧដ្ឋានផលូបជីវិនោ ច កម្មផលូបជីវិនោ ច. នេរយិកសត្តា នេវ ឧដ្ឋានផលូបជីវិនោ ន កម្មផលូបជីវិនោ. ឥមស្មិំ សុត្តេ បុញ្ញផលមេវ កម្មផលន្តិ អធិប្បេតំ, តញ្ច តេសំ នត្ថិ.

៥. សាវជ្ជសុត្តវណ្ណនា

១៣៥. បញ្ចមេ បឋមោ អន្ធពាលបុថុជ្ជនោ, ទុតិយោ អន្តរន្តរា កុសលការកោ លោកិយបុថុជ្ជនោ, តតិយោ សោតាបន្នោ, សកទាគាមិអនាគាមិនោបិ ឯតេនេវ សង្គហិតា. ចតុត្ថោ ខីណាសវោ. សោ ហិ ឯកន្តេនេវ អនវជ្ជោ.

៦-៧. សីលសុត្តាទិវណ្ណនា

១៣៦-១៣៧. ឆដ្ឋេ បឋមោ លោកិយមហាជនោ, ទុតិយោ សុក្ខវិបស្សកោ សោតាបន្នោ ច សកទាគាមី ច, តតិយោ អនាគាមី. សោ ហិ យស្មា តង្ខណិកម្បិ ឧបបត្តិនិមិត្តកំ ឈានំ បដិលភតិយេវ, តស្មា សុក្ខវិបស្សកោបិ សមាធិស្មិំ បរិបូរការីយេវ. ចតុត្ថោ ខីណាសវោយេវ. សោ ហិ សព្ពេសំ សីលាទិបច្ចនីកានំ បហីនត្តា សព្ពត្ថ បរិបូរការី នាម. សត្តមេបិ ឆដ្ឋេ វុត្តនយេនេវ បុគ្គលបរិច្ឆេទោ វេទិតព្ពោ.

៨. និកដ្ឋសុត្តវណ្ណនា

១៣៨. អដ្ឋមេ និកដ្ឋកាយោតិ និគ្គតកាយោ. អនិកដ្ឋចិត្តោតិ អនុបវិដ្ឋចិត្តោ. កាយេនេវ គាមតោ និក្ខន្តោ, ចិត្តេន អរញ្ញេ វសន្តោបិ គាមមេវ បវិដ្ឋោតិ វុត្តំ ហោតិ. ឥមិនា នយេន សព្ពត្ថ អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

៩. ធម្មកថិកសុត្តវណ្ណនា

១៣៩. នវមេ អសហិតន្តិ អត្ថេន អសំយុត្តំ. ន កុសលា ហោតីតិ ន ឆេកា ហោតិ. សហិតាសហិតស្សាតិ អត្ថនិស្សិតស្ស វា អនិស្សិតស្ស វា. ឯវំ សព្ពត្ថ អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

១០. វាទីសុត្តវណ្ណនា

១៤០. ទសមេ អត្ថតោ បរិយាទានំ គច្ឆតីតិ អដ្ឋកថំ បុច្ឆិតោ បរិយាទានំ បរិក្ខយំ គច្ឆតិ, កថេតុំ ន សក្កោតិ. នោ ព្យញ្ជនតោតិ ព្យញ្ជនំ បនស្ស បវត្តតិ ន បរិយាទិយតិ. ឯសេវ នយោ សព្ពត្ថាតិ.

បុគ្គលវគ្គោ ចតុត្ថោ.