(៩) ៤. សមណវគ្គោ

១. សមណសុត្តវណ្ណនា

៨២. ចតុត្ថស្ស បឋមេ សមណិយានីតិ សមណសន្តកានិ. សមណករណីយានីតិ សមណេន កត្តព្ពកិច្ចានិ. អធិសីលសិក្ខាសមាទានន្តិអាទីសុ សមាទានំ វុច្ចតិ គហណំ, អធិសីលសិក្ខាយ សមាទានំ គហណំ បូរណំ អធិសីលសិក្ខាសមាទានំ. សេសបទទ្វយេបិ ឯសេវ នយោ. ឯត្ថ ច សីលំ អធិសីលំ, ចិត្តំ អធិចិត្តំ, បញ្ញា អធិបញ្ញាតិ អយំ វិភាគោ វេទិតព្ពោ. តត្ថ បញ្ចសីលំ សីលំ នាម, តំ ឧបាទាយ ទសសីលំ អធិសីលំ នាម, តម្បិ ឧបាទាយ ចតុបារិសុទ្ធិសីលំ អធិសីលំ នាម. អបិច សព្ពម្បិ លោកិយសីលំ សីលំ នាម, លោកុត្តរសីលំ អធិសីលំ, តទេវ សិក្ខិតព្ពតោ សិក្ខាតិ វុច្ចតិ. កាមាវចរចិត្តំ បន ចិត្តំ នាម, តំ ឧបាទាយ រូបាវចរំ អធិចិត្តំ នាម, តម្បិ ឧបាទាយ អរូបាវចរំ អធិចិត្តំ នាម. អបិច សព្ពម្បិ លោកិយចិត្តំ ចិត្តមេវ, លោកុត្តរំ អធិចិត្តំ. បញ្ញាយបិ ឯសេវ នយោ. តស្មាតិ យស្មា ឥមានិ តីណិ សមណករណីយានិ, តស្មា. តិព្ពោតិ ពហលោ. ឆន្ទោតិ កត្តុកម្យតាកុសលច្ឆន្ទោ. ឥតិ ឥមស្មិំ សុត្តន្តេ តិស្សោ សិក្ខា លោកិយលោកុត្តរា កថិតាតិ.

២. គទ្រភសុត្តវណ្ណនា

៨៣. ទុតិយេ បិដ្ឋិតោ បិដ្ឋិតោតិ បច្ឆតោ បច្ឆតោ. អហម្បិ ទម្មោ អហម្បិ ទម្មោតិ អហម្បិ ‘‘ទម្មោ ទម្មមានោ’’តិ វទមានោ គាវីតិ. សេយ្យថាបិ គុន្នន្តិ យថា គាវីនំ. គាវោ ហិ កាឡាបិ រត្តាបិ សេតាទិវណ្ណាបិ ហោន្តិ, គទ្រភស្ស បន តាទិសោ វណ្ណោ នាម នត្ថិ. យថា ច វណ្ណោ, ឯវំ សរោបិ បទម្បិ អញ្ញាទិសមេវ. សេសំ ឧត្តានត្ថមេវ. ឥមស្មិម្បិ សុត្តេ តិស្សោ សិក្ខា មិស្សិកាវ កថិតាតិ.

៣. ខេត្តសុត្តវណ្ណនា

៨៤. តតិយេ បដិកច្ចេវាតិ បឋមមេវ. សុកដ្ឋំ ករោតីតិ នង្គលេន សុកដ្ឋំ ករោតិ. សុមតិកតន្តិ មតិយា សុដ្ឋុ សមីកតំ. កាលេនាតិ វបិតព្ពយុត្តកាលេន. សេសំ ឧត្តានមេវ. ឥធាបិ តិស្សោ សិក្ខា មិស្សិកាវ កថិតា.

៤. វជ្ជិបុត្តសុត្តវណ្ណនា

៨៥. ចតុត្ថេ វជ្ជិបុត្តកោតិ វជ្ជិរាជកុលស្ស បុត្តោ. ទិយឌ្ឍសិក្ខាបទសតន្តិ បណ្ណាសាធិកំ សិក្ខាបទសតំ. តស្មិំ សមយេ បញ្ញត្តានិ សិក្ខាបទានេវ សន្ធាយេតំ វុត្តំ. សោ កិរ ភិក្ខុ អជ្ជវសម្បន្នោ ឧជុជាតិកោ អវង្កោ អកុដិលោ, តស្មា ‘‘អហំ ឯត្តកានិ សិក្ខាបទានិ រក្ខិតុំ សក្កុណេយ្យំ វា ន វា’’តិ ចិន្តេត្វា សត្ថុ អារោចេសិ. សក្កោមហន្តិ សក្កោមិ អហំ. សោ កិរ ‘‘ឯត្តកេសុ សិក្ខាបទេសុ សិក្ខន្តស្ស អគរុ តីសុ សិក្ខាសុ សិក្ខិតុ’’ន្តិ មញ្ញមានោ ឯវមាហ. អថ ភគវា យថា នាម បញ្ញាស តិណកលាបិយោ ឧក្ខិបិតុំ អសក្កោន្តស្ស កលាបិយសតំ ពន្ធិត្វា សីសេ ឋបេយ្យ, ឯវមេវ ឯកិស្សាបិ សិក្ខាយ សិក្ខិតុំ អសក្កោន្តស្ស អបរា ទ្វេបិ សិក្ខា ឧបរិ បក្ខិបន្តោ តស្មាតិហ ត្វំ ភិក្ខូតិអាទិមាហ. សុខុមាលោ កិរ ឧត្តរោ នាម ជានបទមនុស្សោ លោហបាសាទវិហារេ វសតិ. អថ នំ ទហរភិក្ខូ អាហំសុ – ‘‘ឧត្តរ, អគ្គិសាលា ឱវស្សតិ, តិណំ កប្បិយំ កត្វា ទេហី’’តិ. តំ អាទាយ អដវិំ គន្ត្វា តេន លាយិតំ តិណំយេវ ករឡេ ពន្ធិត្វា ‘‘បញ្ញាស ករឡេ គហេតុំ សក្ខិស្សសិ ឧត្តរា’’តិ អាហំសុ. សោ ‘‘ន សក្ខិស្សាមី’’តិ អាហ. អសីតិំ បន សក្ខិស្សសីតិ? ន សក្ខិស្សាមិ, ភន្តេតិ. ឯកំ ករឡសតំ សក្ខិស្សសីតិ? អាម, ភន្តេ, គណ្ហិស្សាមីតិ. ទហរភិក្ខូ ករឡសតំ ពន្ធិត្វា តស្ស សីសេ ឋបយិំសុ. សោ ឧក្ខិបិត្វា និត្ថុនន្តោ គន្ត្វា អគ្គិសាលាយ សមីបេ បាតេសិ. អថ នំ ភិក្ខូ ‘‘កិលន្តរូបោសិ ឧត្តរា’’តិ អាហំសុ. អាម, ភន្តេ, ទហរា ភិក្ខូ មំ វញ្ចេសុំ, ឥមំ ឯកម្បិ ករឡសតំ ឧក្ខិបិតុំ អសក្កោន្តំ មំ ‘‘បណ្ណាស ករឡេ ឧក្ខិបាហី’’តិ វទិំសុ. អាម, ឧត្តរ, វញ្ចយិំសុ តន្តិ. ឯវំ សម្បទមិទំ វេទិតព្ពំ. ឥធាបិ តិស្សោ សិក្ខា មិស្សិកាវ កថិតា.

៥. សេក្ខសុត្តវណ្ណនា

៨៦. បញ្ចមេ ឧជុមគ្គានុសារិនោតិ ឧជុមគ្គោ វុច្ចតិ អរិយមគ្គោ, តំ អនុស្សរន្តស្ស បដិបន្នកស្សាតិ អត្ថោ. ខយស្មិំ បឋមំ ញាណន្តិ បឋមមេវ មគ្គញាណំ ឧប្បជ្ជតិ. មគ្គោ ហិ កិលេសានំ ខេបនតោ ខយោ នាម, តំសម្បយុត្តំ ញាណំ ខយស្មិំ ញាណំ នាម. តតោ អញ្ញា អនន្តរាតិ តតោ ចតុត្ថមគ្គញាណតោ អនន្តរា អញ្ញា ឧប្បជ្ជតិ, អរហត្តផលំ ឧប្បជ្ជតីតិ អត្ថោ. អញ្ញាវិមុត្តស្សាតិ អរហត្តផលវិមុត្តិយា វិមុត្តស្ស. ញាណំ វេ ហោតីតិ បច្ចវេក្ខណញាណំ ហោតិ. ឥតិ សុត្តេបិ គាថាសុបិ សត្ត សេខា កថិតា. អវសានេ បន ខីណាសវោ ទស្សិតោតិ.

៦. បឋមសិក្ខាសុត្តវណ្ណនា

៨៧. ឆដ្ឋេ អត្តកាមាតិ អត្តនោ ហិតកាមា. យត្ថេតំ សព្ពំ សមោធានំ គច្ឆតីតិ យាសុ សិក្ខាសុ សព្ពមេតំ ទិយឌ្ឍសិក្ខាបទសតំ សង្គហំ គច្ឆតិ. បរិបូរការី ហោតីតិ សមត្តការី ហោតិ. មត្តសោ ការីតិ បមាណេន ការកោ, សព្ពេន សព្ពំ កាតុំ ន សក្កោតីតិ អត្ថោ. ខុទ្ទានុខុទ្ទកានីតិ ចត្តារិ បារាជិកានិ ឋបេត្វា សេសសិក្ខាបទានិ. តត្រាបិ សង្ឃាទិសេសំ ខុទ្ទកំ, ថុល្លច្ចយំ អនុខុទ្ទកំ នាម. ថុល្លច្ចយញ្ច ខុទ្ទកំ, បាចិត្តិយំ អនុខុទ្ទកំ នាម, បាចិត្តិយញ្ច ខុទ្ទកំ, បាដិទេសនិយទុក្កដទុព្ភាសិតានិ អនុខុទ្ទកានិ នាម. ឥមេ បន អង្គុត្តរមហានិកាយវឡញ្ជនកអាចរិយា ‘‘ចត្តារិ បារាជិកានិ ឋបេត្វា សេសានិ សព្ពានិបិ ខុទ្ទានុខុទ្ទកានី’’តិ វទន្តិ. តានិ អាបជ្ជតិបិ វុដ្ឋាតិបីតិ ឯត្ថ បន ខីណាសវោ តាវ លោកវជ្ជំ នាបជ្ជតិ, បណ្ណត្តិវជ្ជមេវ អាបជ្ជតិ. អាបជ្ជន្តោ ច កាយេនបិ វាចាយបិ ចិត្តេនបិ អាបជ្ជតិ. កាយេន អាបជ្ជន្តោ កុដិការសហសេយ្យាទីនិ អាបជ្ជតិ, វាចាយ អាបជ្ជន្តោ សញ្ចរិត្តបទសោធម្មាទីនិ, ចិត្តេន អាបជ្ជន្តោ រូបិយបដិគ្គហណំ អាបជ្ជតិ. សេក្ខេសុបិ ឯសេវ នយោ. ន ហិ មេត្ថ, ភិក្ខវេ, អភព្ពតា វុត្តាតិ, ភិក្ខវេ, ន ហិ មយា ឯត្ថ ឯវរូបំ អាបត្តិំ អាបជ្ជនេ ច វុដ្ឋានេ ច អរិយបុគ្គលស្ស អភព្ពតា កថិតា. អាទិព្រហ្មចរិយកានីតិ មគ្គព្រហ្មចរិយស្ស អាទិភូតានិ ចត្តារិ មហាសីលសិក្ខាបទានិ. ព្រហ្មចរិយសារុប្បានីតិ តានិយេវ ចតុមគ្គព្រហ្មចរិយស្ស សារុប្បានិ អនុច្ឆវិកានិ. តត្ថាតិ តេសុ សិក្ខាបទេសុ. ធុវសីលោតិ និពទ្ធសីលោ. ឋិតសីលោតិ បតិដ្ឋិតសីលោ. សោតាបន្នោតិ សោតសង្ខាតេន មគ្គេន ផលំ អាបន្នោ. អវិនិបាតធម្មោតិ ចតូសុ អបាយេសុ អបតនសភាវោ. និយតោតិ សោតាបត្តិមគ្គនិយាមេន និយតោ. សម្ពោធិបរាយណោតិ ឧបរិមគ្គត្តយសម្ពោធិបរាយណោ.

តនុត្តាតិ តនុភាវោ. សកទាគាមិនោ ហិ រាគាទយោ អព្ភបដលំ វិយ មច្ឆិកាបត្តំ វិយ ច តនុកា ហោន្តិ, ន ពហលា. ឱរម្ភាគិយានន្តិ ហេដ្ឋាភាគិយានំ. សំយោជនានន្តិ ពន្ធនានំ. បរិក្ខយាតិ បរិក្ខយេន. ឱបបាតិកោ ហោតីតិ ឧប្បន្នកោ ហោតិ. តត្ថ បរិនិព្ពាយីតិ ហេដ្ឋា អនោតរិត្វា ឧបរិយេវ បរិនិព្ពានធម្មោ. អនាវត្តិធម្មោតិ យោនិគតិវសេន អនាគមនធម្មោ.

បទេសំ បទេសការីតិអាទីសុ បទេសការី បុគ្គលោ នាម សោតាបន្នោ ច សកទាគាមី ច អនាគាមី ច, សោ បទេសមេវ សម្បាទេតិ. បរិបូរការី នាម អរហា, សោ បរិបូរមេវ សម្បាទេតិ. អវញ្ឈានីតិ អតុច្ឆានិ សផលានិ សឧទ្រយានីតិ អត្ថោ. ឥធាបិ តិស្សោ សិក្ខា មិស្សកាវ កថិតា.

៧. ទុតិយសិក្ខាសុត្តវណ្ណនា

៨៨. សត្តមេ កោលំកោលោតិ កុលា កុលំ គមនកោ. កុលន្តិ ចេត្ថ ភវោ អធិប្បេតោ, តស្មា ‘‘ទ្វេ វា តីណិ វា កុលានី’’តិ ឯត្ថបិ ទ្វេ វា តយោ វា ភវេតិ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. អយញ្ហិ ទ្វេ វា ភវេ សន្ធាវតិ តយោ វា, ឧត្តមកោដិយា ឆ វា. តស្មា ទ្វេ វា តីណិ វា ចត្តារិ វា បញ្ច វា ឆ វាតិ ឯវមេត្ថ វិកប្បោ ទដ្ឋព្ពោ. ឯកពីជីតិ ឯកស្សេវ ភវស្ស ពីជំ ឯតស្ស អត្ថីតិ ឯកពីជី. ឧទ្ធំសោតោតិអាទីសុ អត្ថិ ឧទ្ធំសោតោ អកនិដ្ឋគាមី, អត្ថិ ឧទ្ធំសោតោ ន អកនិដ្ឋគាមី, អត្ថិ ន ឧទ្ធំសោតោ អកនិដ្ឋគាមី, អត្ថិ ន ឧទ្ធំសោតោ ន អកនិដ្ឋគាមី. តត្ថ យោ ឥធ អនាគាមិផលំ បត្វា អវិហាទីសុ និព្ពត្តោ តត្ថ យាវតាយុកំ ឋត្វា ឧបរូបរិ និព្ពត្តិត្វា អកនិដ្ឋំ បាបុណាតិ, អយំ ឧទ្ធំសោតោ អកនិដ្ឋគាមី នាម. យោ បន អវិហាទីសុ និព្ពត្តោ តត្ថេវ អបរិនិព្ពាយិត្វា អកនិដ្ឋម្បិ អប្បត្វា ឧបរិមព្រហ្មលោកេ បរិនិព្ពាយតិ, អយំ ឧទ្ធំសោតោ ន អកនិដ្ឋគាមី នាម. យោ ឥតោ ចវិត្វា អកនិដ្ឋេយេវ និព្ពត្តតិ, អយំ ន ឧទ្ធំសោតោ អកនិដ្ឋគាមី នាម. យោ បន អវិហាទីសុ ចតូសុ អញ្ញតរស្មិំ និព្ពត្តិត្វា តត្ថេវ បរិនិព្ពាយតិ, អយំ ន ឧទ្ធំសោតោ ន អកនិដ្ឋគាមី នាម.

យត្ថ កត្ថចិ ឧប្បន្នោ បន សសង្ខារេន សប្បយោគេន អរហត្តំ បត្តោ សសង្ខារបរិនិព្ពាយី នាម. អសង្ខារេន អប្បយោគេន បត្តោ អសង្ខារបរិនិព្ពាយី នាម. យោ បន កប្បសហស្សាយុកេសុ អវិហេសុ និព្ពត្តិត្វា បញ្ចមំ កប្បសតំ អតិក្កមិត្វា អរហត្តំ បត្តោ, អយំ ឧបហច្ចបរិនិព្ពាយី នាម. អតប្បាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. អន្តរាបរិនិព្ពាយីតិ យោ អាយុវេមជ្ឈំ អនតិក្កមិត្វា បរិនិព្ពាយតិ, សោ តិវិធោ ហោតិ. កប្បសហស្សាយុកេសុ តាវ អវិហេសុ និព្ពត្តិត្វា ឯកោ និព្ពត្តទិវសេយេវ អរហត្តំ បាបុណាតិ. នោ ចេ និព្ពត្តទិវសេ បាបុណាតិ, បឋមស្ស បន កប្បសតស្ស មត្ថកេ បាបុណាតិ, អយំ បឋមោ អន្តរាបរិនិព្ពាយី. អបរោ ឯវំ អសក្កោន្តោ ទ្វិន្នំ កប្បសតានំ មត្ថកេ បាបុណាតិ, អយំ ទុតិយោ. អបរោ ឯវម្បិ អសក្កោន្តោ ចតុន្នំ កប្បសតានំ មត្ថកេ បាបុណាតិ, អយំ តតិយោ អន្តរាបរិនិព្ពាយី. សេសំ វុត្តនយមេវ.

ឥមស្មិំ បន ឋានេ ឋត្វា ចតុវីសតិ សោតាបន្នា, ទ្វាទស សកទាគាមិនោ, អដ្ឋចត្តាលីស អនាគាមិនោ, ទ្វាទស ច អរហន្តោ កថេតព្ពា. ឥមស្មិំ ហិ សាសនេ សទ្ធាធុរំ បញ្ញាធុរន្តិ ទ្វេ ធុរានិ, ទុក្ខបដិបទាទន្ធាភិញ្ញាទយោ ចតស្សោ បដិបទា. តត្ថេកោ សទ្ធាធុរេន អភិនិវិសិត្វា សោតាបត្តិផលំ បត្វា ឯកមេវ ភវំ និព្ពត្តិត្វា ទុក្ខស្សន្តំ ករោតិ, អយមេកោ ឯកពីជី. សោ បដិបទាវសេន ចតុព្ពិធោ ហោតិ. យថា ចេស, ឯវំ បញ្ញាធុរេន អភិនិវិដ្ឋោបីតិ អដ្ឋ ឯកពីជិនោ. តថា កោលំកោលា សត្តក្ខត្តុបរមា ចាតិ ឥមេ ចតុវីសតិ សោតាបន្នា នាម. តីសុ បន វិមោក្ខេសុ សុញ្ញតវិមោក្ខេន សកទាគាមិភូមិំ បត្តា ចតុន្នំ បដិបទានំ វសេន ចត្តារោ សកទាគាមិនោ, តថា អនិមិត្តវិមោក្ខេន បត្តា ចត្តារោ, អប្បណិហិតវិមោក្ខេន បត្តា ចត្តារោតិ ឥមេ ទ្វាទស សកទាគាមិនោ. អវិហេសុ បន តយោ អន្តរាបរិនិព្ពាយិនោ, ឯកោ ឧបហច្ចបរិនិព្ពាយី, ឯកោ ឧទ្ធំសោតោ អកនិដ្ឋគាមីតិ បញ្ច អនាគាមិនោ, តេ អសង្ខារបរិនិព្ពាយិនោ បញ្ច, សសង្ខារបរិនិព្ពាយិនោ បញ្ចាតិ ទស ហោន្តិ, តថា អតប្បាទីសុ. អកនិដ្ឋេសុ បន ឧទ្ធំសោតោ នត្ថិ, តស្មា តត្ថ ចត្តារោ សសង្ខារបរិនិព្ពាយី, ចត្តារោ អសង្ខារបរិនិព្ពាយីតិ អដ្ឋ, ឥមេ អដ្ឋចត្តាលីស អនាគាមិនោ. យថា បន សកទាគាមិនោ, តថេវ អរហន្តោបិ ទ្វាទស វេទិតព្ពា. ឥធាបិ តិស្សោ សិក្ខា មិស្សិកាវ កថិតា.

៨. តតិយសិក្ខាសុត្តវណ្ណនា

៨៩. អដ្ឋមេ តំ វា បន អនភិសម្ភវំ អប្បដិវិជ្ឈន្តិ តំ អរហត្តំ អបាបុណន្តោ អប្បដិវិជ្ឈន្តោ. ឥមិនា នយេន សព្ពដ្ឋានេសុ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. ឥធាបិ តិស្សោ សិក្ខា មិស្សិកាវ កថិតា. នវមំ ឧត្តានត្ថមេវ. ឥធាបិ តិស្សោ សិក្ខា មិស្សិកាវ កថិតា.

១០. ទុតិយសិក្ខត្តយសុត្តវណ្ណនា

៩១. ទសមេ អាសវានំ ខយាតិ ឯត្ថ អរហត្តមគ្គោ អធិបញ្ញាសិក្ខា នាម. ផលំ បន សិក្ខិតសិក្ខស្ស ឧប្បជ្ជនតោ សិក្ខាតិ ន វត្តព្ពំ.

យថា បុរេ តថា បច្ឆាតិ យថា បឋមំ តីសុ សិក្ខាសុ សិក្ខតិ, បច្ឆា តថេវ សិក្ខតីតិ អត្ថោ. ទុតិយបទេបិ ឯសេវ នយោ. យថា អធោ តថា ឧទ្ធន្តិ យថា ហេដ្ឋិមកាយំ អសុភវសេន បស្សតិ, ឧបរិមកាយម្បិ តថេវ ផរតិ. ទុតិយបទេបិ ឯសេវ នយោ. យថា ទិវា តថា រត្តិន្តិ យថា ទិវា តិស្សោ សិក្ខា សិក្ខតិ, រត្តិម្បិ តថេវ សិក្ខតីតិ អត្ថោ. អភិភុយ្យ ទិសា សព្ពាតិ សព្ពា ទិសា អារម្មណវសេន អភិភវិត្វា. អប្បមាណសមាធិនាតិ អរហត្តមគ្គសមាធិនា.

សេក្ខន្តិ សិក្ខមានំ សករណីយំ. បដិបទន្តិ បដិបន្នកំ. សំសុទ្ធចារិយន្តិ សំសុទ្ធចរណំ បរិសុទ្ធសីលំ. សម្ពុទ្ធន្តិ ចតុសច្ចពុទ្ធំ. ធីរំ បដិបទន្តគុន្តិ ខន្ធធីរអាយតនធីរវសេន ធីរំ ធិតិសម្បន្នំ បដិបត្តិយា អន្តំ គតំ. វិញ្ញាណស្សាតិ ចរិមកវិញ្ញាណស្ស. តណ្ហាក្ខយវិមុត្តិនោតិ តណ្ហាក្ខយវិមុត្តិសង្ខាតាយ អរហត្តផលវិមុត្តិយា សមន្នាគតស្ស. បជ្ជោតស្សេវ និព្ពានន្តិ បទីបនិព្ពានំ វិយ. វិមោក្ខោ ហោតិ ចេតសោតិ ចិត្តស្ស វិមុត្តិ វិមុច្ចនា អប្បវត្តិភាវោ ហោតិ. តណ្ហាក្ខយវិមុត្តិនោ ហិ ខីណាសវស្ស ចរិមកវិញ្ញាណនិរោធេន បរិនិព្ពានំ វិយ ចេតសោ វិមោក្ខោ ហោតិ, ន គតដ្ឋានំ បញ្ញាយតិ, អបណ្ណត្តិកភាវូបគមោយេវ ហោតីតិ អត្ថោ.

១១. សង្កវាសុត្តវណ្ណនា

៩២. ឯកាទសមេ សង្កវា នាម កោសលានំ និគមោតិ សង្កវាតិ ឯវំនាមកោ កោសលរដ្ឋេ និគមោ. អាវាសិកោតិ ភារហារោ នវេ អាវាសេ សមុដ្ឋាបេតិ, បុរាណេ បដិជគ្គតិ. សិក្ខាបទបដិសំយុត្តាយាតិ សិក្ខាសង្ខាតេហិ បទេហិ បដិសំយុត្តាយ, តីហិ សិក្ខាហិ សមន្នាគតាយាតិ អត្ថោ. សន្ទស្សេតីតិ សម្មុខេ វិយ កត្វា ទស្សេតិ. សមាទបេតីតិ គណ្ហាបេតិ. សមុត្តេជេតីតិ សមុស្សាហេតិ. សម្បហំសេតីតិ បដិលទ្ធគុណេហិ វណ្ណំ កថេន្តោ វោទាបេតិ. អធិសល្លិខតេតិ អតិវិយ សល្លិខតិ, អតិវិយ សល្លិខិតំ កត្វា សណ្ហំ សណ្ហំ កថេតីតិ អត្ថោ.

អច្ចយោតិ អបរាធោ. មំ អច្ចគមាតិ មំ អតិក្កម្ម អធិភវិត្វា បវត្តោ. អហុទេវ អក្ខន្តីតិ អហោសិយេវ អនធិវាសនា. អហុ អប្បច្ចយោតិ អហោសិ អតុដ្ឋាការោ. បដិគ្គណ្ហាតូតិ ខមតុ. អាយតិំ សំវរាយាតិ អនាគតេ សំវរត្ថាយ, បុន ឯវរូបស្ស អបរាធស្ស ទោសស្ស ខលិតស្ស វា អករណត្ថាយាតិ អត្ថោ. តគ្ឃាតិ ឯកំសេន. យថាធម្មំ បដិករោសីតិ យថា ធម្មោ ឋិតោ, តថា ករោសិ, ខមាបេសីតិ វុត្តំ ហោតិ. តំ តេ មយំ បដិគ្គណ្ហាមាតិ តំ តវ អបរាធំ មយំ ខមាម. វុទ្ធិហេសា, កស្សប, អរិយស្ស វិនយេតិ ឯសា កស្សប ពុទ្ធស្ស ភគវតោ សាសនេ វុទ្ធិ នាម. កតមា? យាយំ អច្ចយំ អច្ចយតោ ទិស្វា យថាធម្មំ បដិករិត្វា អាយតិំ សំវរាបជ្ជនា. ទេសនំ បន បុគ្គលាធិដ្ឋានំ ករោន្តោ ‘‘យោ អច្ចយំ អច្ចយតោ ទិស្វា យថាធម្មំ បដិករោតិ, អាយតិំ សំវរំ អាបជ្ជតី’’តិ អាហ. ន សិក្ខាកាមោតិ តិស្សោ សិក្ខា ន កាមេតិ ន បត្ថេតិ ន បិហេតិ. សិក្ខាសមាទានស្សាតិ សិក្ខាបរិបូរណស្ស. ន វណ្ណវាទីតិ គុណំ ន កថេតិ. កាលេនាតិ យុត្តប្បយុត្តកាលេន. សេសមេត្ថ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

សមណវគ្គោ ចតុត្ថោ.