(៨) ៣. អានន្ទវគ្គោ

១. ឆន្នសុត្តវណ្ណនា

៧២. តតិយស្ស បឋមេ ឆន្នោតិ ឯវំនាមកោ ឆន្នបរិព្ពាជកោ. តុម្ហេបិ, អាវុសោតិ, អាវុសោ, យថា មយំ រាគាទីនំ បហានំ បញ្ញាបេម, កិំ ឯវំ តុម្ហេបិ បញ្ញាបេថាតិ បុច្ឆតិ. តតោ ថេរោ ‘‘អយំ បរិព្ពាជកោ អម្ហេ រាគាទីនំ បហានំ បញ្ញាបេមាតិ វទតិ, នត្ថិ បនេតំ ពាហិរសមយេ’’តិ តំ បដិក្ខិបន្តោ មយំ ខោ, អាវុសោតិអាទិមាហ. តត្ថ ខោតិ អវធារណត្ថេ និបាតោ, មយមេវ បញ្ញាបេមាតិ អត្ថោ. តតោ បរិព្ពាជកោ ចិន្តេសិ ‘‘អយំ ថេរោ ពាហិរសមយំ លុញ្ចិត្វា ហរន្តោ ‘មយមេវា’តិ អាហ. កិំ នុ ខោ អាទីនវំ ទិស្វា ឯតេ ឯតេសំ បហានំ បញ្ញាបេន្តី’’តិ. អថ ថេរំ បុច្ឆន្តោ កិំ បន តុម្ហេតិអាទិមាហ. ថេរោ តស្ស ព្យាករោន្តោ រត្តោ ខោតិអាទិមាហ. តត្ថ អត្តត្ថន្តិ ទិដ្ឋធម្មិកសម្បរាយិកំ លោកិយលោកុត្តរំ អត្តនោ អត្ថំ. បរត្ថឧភយត្ថេសុបិ ឯសេវ នយោ.

អន្ធករណោតិអាទីសុ យស្ស រាគោ ឧប្បជ្ជតិ, តំ យថាភូតទស្សននិវារណេន អន្ធំ ករោតីតិ អន្ធករណោ. បញ្ញាចក្ខុំ ន ករោតីតិ អចក្ខុករណោ. ញាណំ ន ករោតីតិ អញ្ញាណករណោ. កម្មស្សកតបញ្ញា ឈានបញ្ញា វិបស្សនាបញ្ញាតិ ឥមា តិស្សោ បញ្ញា អប្បវត្តិករណេន និរោធេតីតិ បញ្ញានិរោធិកោ. អនិដ្ឋផលទាយកត្តា ទុក្ខសង្ខាតស្ស វិឃាតស្សេវ បក្ខេ វត្តតីតិ វិឃាតបក្ខិកោ. កិលេសនិព្ពានំ ន សំវត្តេតីតិ អនិព្ពានសំវត្តនិកោ. អលញ្ច បនាវុសោ អានន្ទ, អប្បមាទាយាតិ, អាវុសោ អានន្ទ, សចេ ឯវរូបា បដិបទា អត្ថិ, អលំ តុម្ហាកំ អប្បមាទាយ យុត្តំ អនុច្ឆវិកំ, អប្បមាទំ ករោថ, អាវុសោតិ ថេរស្ស វចនំ អនុមោទិត្វា បក្កាមិ. ឥមស្មិំ សុត្តេ អរិយមគ្គោ លោកុត្តរមិស្សកោ កថិតោ. សេសមេត្ថ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

២. អាជីវកសុត្តវណ្ណនា

៧៣. ទុតិយេ តេន ហិ គហបតីតិ ថេរោ កិរ ចិន្តេសិ – ‘‘អយំ ឥធ អាគច្ឆន្តោ ន អញ្ញាតុកាមោ ហុត្វា អាគមិ, បរិគ្គណ្ហនត្ថំ បន អាគតោ. ឥមិនា បុច្ឆិតបញ្ហំ ឥមិនាវ កថាបេស្សាមី’’តិ. ឥតិ តំយេវ កថំ កថាបេតុកាមោ តេន ហីតិអាទិមាហ. តត្ថ តេន ហីតិ ការណាបទេសោ. យស្មា ត្វំ ឯវំ បុច្ឆសិ, តស្មា តញ្ញេវេត្ថ បដិបុច្ឆាមីតិ. កេសំ នោតិ កតមេសំ នុ. សធម្មុក្កំសនាតិ អត្តនោ លទ្ធិយា ឧក្ខិបិត្វា ឋបនា. បរធម្មាបសាទនាតិ បរេសំ លទ្ធិយា ឃដ្ដនា វម្ភនា អវក្ខិបនា. អាយតនេវ ធម្មទេសនាតិ ការណស្មិំយេវ ធម្មទេសនា. អត្ថោ ច វុត្តោតិ មយា បុច្ឆិតបញ្ហាយ អត្ថោ ច បកាសិតោ. អត្តា ច អនុបនីតោតិ អម្ហេ ឯវរូបាតិ ឯវំ អត្តា ច ន ឧបនីតោ. នុបនីតោតិបិ បាឋោ.

៣. មហានាមសក្កសុត្តវណ្ណនា

៧៤. តតិយេ គិលានា វុដ្ឋិតោតិ គិលានោ ហុត្វា វុដ្ឋិតោ. គេលញ្ញាតិ គិលានភាវតោ. ឧបសង្កមីតិ ភុត្តបាតរាសោ មាលាគន្ធាទីនិ អាទាយ មហាបរិវារបរិវុតោ ឧបសង្កមិ. ពាហាយំ គហេត្វាតិ ន ពាហាយំ គហេត្វា អាកឌ្ឍិ, និសិន្នាសនតោ វុដ្ឋាយ តស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា ទក្ខិណពាហាយំ អង្គុដ្ឋកេន សញ្ញំ ទត្វា ឯកមន្តំ អបនេសីតិ វេទិតព្ពោ. អថស្ស ‘‘សេខម្បិ ខោ, មហានាម, សីល’’ន្តិអាទិនា នយេន សត្តន្នំ សេខានំ សីលញ្ច សមាធិញ្ច បញ្ញញ្ច កថេត្វា ឧបរិ អរហត្តផលវសេន អសេខា សីលសមាធិបញ្ញាយោ កថេន្តោ – ‘‘សេខសមាធិតោ សេខំ វិបស្សនាញាណំ អសេខញ្ច ផលញាណំ បច្ឆា, សេខវិបស្សនាញាណតោ ច អសេខផលសមាធិ បច្ឆា ឧប្បជ្ជតី’’តិ ទីបេសិ. យានិ បន សម្បយុត្តានិ សមាធិញាណានិ, តេសំ អបច្ឆា អបុរេ ឧប្បត្តិ វេទិតព្ពាតិ.

៤. និគណ្ឋសុត្តវណ្ណនា

៧៥. ចតុត្ថេ កូដាគារសាលាយន្តិ ទ្វេ កណ្ណិកា គហេត្វា ហំសវដ្ដកច្ឆន្នេន កតាយ គន្ធកុដិយា. អបរិសេសំ ញាណទស្សនំ បដិជានាតីតិ អប្បមត្តកម្បិ អសេសេត្វា សព្ពំ ញាណទស្សនំ បដិជានាតិ. សតតំ សមិតន្តិ សព្ពកាលំ និរន្តរំ. ញាណទស្សនំ បច្ចុបដ្ឋិតន្តិ សព្ពញ្ញុតញ្ញាណំ មយ្ហំ ឧបដ្ឋិតមេវាតិ ទស្សេតិ. បុរាណានំ កម្មានន្តិ អាយូហិតកម្មានំ. តបសា ព្យន្តីភាវន្តិ ទុក្ករតបេន វិគតន្តករណំ. នវានំ កម្មានន្តិ ឥទានិ អាយូហិតព្ពកម្មានំ. អករណាតិ អនាយូហនេន. សេតុឃាតន្តិ បទឃាតំ បច្ចយឃាតំ កថេតិ. កម្មក្ខយា ទុក្ខក្ខយោតិ កម្មវដ្ដក្ខយេន ទុក្ខក្ខយោ. ទុក្ខក្ខយា វេទនាក្ខយោតិ ទុក្ខវដ្ដក្ខយេន វេទនាក្ខយោ. ទុក្ខវដ្ដស្មិញ្ហិ ខីណេ វេទនាវដ្ដម្បិ ខីណមេវ ហោតិ. វេទនាក្ខយា សព្ពំ ទុក្ខំ និជ្ជិណ្ណំ ភវិស្សតីតិ វេទនាក្ខយេន បន សកលវដ្ដទុក្ខំ និជ្ជិណ្ណមេវ ភវិស្សតិ. សន្ទិដ្ឋិកាយាតិ សាមំ បស្សិតព្ពាយ បច្ចក្ខាយ. និជ្ជរាយ វិសុទ្ធិយាតិ កិលេសជីរណកបដិបទាយ កិលេសេ វា និជ្ជីរណតោ និជ្ជរាយ សត្តានំ វិសុទ្ធិយា. សមតិក្កមោ ហោតីតិ សកលស្ស វដ្ដទុក្ខស្ស អតិក្កមោ ហោតិ. ឥធ, ភន្តេ, ភគវា កិមាហាតិ, ភន្តេ, ភគវា ឥមាយ បដិបត្តិយា កិមាហ, កិំ ឯតំយេវ កិលេសនិជ្ជីរណកបដិបទំ បញ្ញបេតិ, ឧទាហុ អញ្ញន្តិ បុច្ឆតិ.

ជានតាតិ អនាវរណញាណេន ជានន្តេន. បស្សតាតិ សមន្តចក្ខុនា បស្សន្តេន. វិសុទ្ធិយាតិ វិសុទ្ធិសម្បាបនត្ថាយ. សមតិក្កមាយាតិ សមតិក្កមនត្ថាយ. អត្ថង្គមាយាតិ អត្ថំ គមនត្ថាយ. ញាយស្ស អធិគមាយាតិ សហ វិបស្សនាយ មគ្គស្ស អធិគមនត្ថាយ. និព្ពានស្ស សច្ឆិកិរិយាយាតិ អបច្ចយនិព្ពានស្ស សច្ឆិករណត្ថាយ. នវញ្ច កម្មំ ន ករោតីតិ នវំ កម្មំ នាយូហតិ. បុរាណញ្ច កម្មន្តិ បុព្ពេ អាយូហិតកម្មំ. ផុស្ស ផុស្ស ព្យន្តី ករោតីតិ ផុសិត្វា ផុសិត្វា វិគតន្តំ ករោតិ, វិបាកផស្សំ ផុសិត្វា ផុសិត្វា តំ កម្មំ ខេបេតីតិ អត្ថោ. សន្ទិដ្ឋិកាតិ សាមំ បស្សិតព្ពា. អកាលិកាតិ ន កាលន្តរេ កិច្ចការិកា. ឯហិបស្សិកាតិ ‘‘ឯហិ បស្សា’’តិ ឯវំ ទស្សេតុំ យុត្តា. ឱបនេយ្យិកាតិ ឧបនយេ យុត្តា អល្លីយិតព្ពយុត្តា. បច្ចត្តំ វេទិតព្ពា វិញ្ញូហីតិ បណ្ឌិតេហិ អត្តនោ អត្តនោ សន្តានេយេវ ជានិតព្ពា, ពាលេហិ បន ទុជ្ជានា. ឥតិ សីលវសេន ទ្វេ មគ្គា, ទ្វេ ច ផលានិ កថិតានិ. សោតាបន្នសកទាគាមិនោ ហិ សីលេសុ បរិបូរការិនោតិ. វិវិច្ចេវ កាមេហីតិអាទិកាយ បន សមាធិសម្បទាយ តយោ មគ្គា, តីណិ ច ផលានិ កថិតានិ. អនាគាមី អរិយសាវកោ ហិ សមាធិម្ហិ បរិបូរការីតិ វុត្តោ. អាសវានំ ខយាតិអាទីហិ អរហត្តផលំ កថិតំ. កេចិ បន សីលសមាធយោបិ អរហត្តផលសម្បយុត្តាវ ឥធ អធិប្បេតា. ឯកេកស្ស បន វសេន បដិបត្តិទស្សនត្ថំ វិសុំ វិសុំ តន្តិ អារោបិតាតិ.

៥. និវេសកសុត្តវណ្ណនា

៧៦. បញ្ចមេ អមច្ចាតិ សុហជ្ជា. ញាតីតិ សស្សុសសុរបក្ខិកា. សាលោហិតាតិ សមានលោហិតា ភាតិភគិនិអាទយោ. អវេច្ចប្បសាទេតិ គុណេ អវេច្ច ជានិត្វា ឧប្បន្នេ អចលប្បសាទេ. អញ្ញថត្តន្តិ ភាវញ្ញថត្តំ. បថវីធាតុយាតិអាទីសុ វីសតិយា កោដ្ឋាសេសុ ថទ្ធាការភូតាយ បថវីធាតុយា, ទ្វាទសសុ កោដ្ឋាសេសុ យូសគតាយ អាពន្ធនភូតាយ អាបោធាតុយា, ចតូសុ កោដ្ឋាសេសុ បរិបាចនភូតាយ តេជោធាតុយា, ឆសុ កោដ្ឋាសេសុ វិត្ថម្ភនភូតាយ វាយោធាតុយា សិយា អញ្ញថត្តំ. ន ត្វេវាតិ ឥមេសំ ហិ ចតុន្នំ មហាភូតានំ អញ្ញមញ្ញភាវូបគមនេន សិយា អញ្ញថត្តំ, អរិយសាវកស្ស បន ន ត្វេវ សិយាតិ ទស្សេតិ. ឯត្ថ ច អញ្ញថត្តន្តិ បសាទញ្ញថត្តញ្ច គតិអញ្ញថត្តញ្ច. តញ្ហិ តស្ស ន ហោតិ, ភាវញ្ញថត្តំ បន ហោតិ. អរិយសាវកោ ហិ មនុស្សោ ហុត្វា ទេវោបិ ហោតិ ព្រហ្មាបិ. បសាទោ បនស្ស ភវន្តរេបិ ន វិគច្ឆតិ, ន ច អបាយគតិសង្ខាតំ គតិអញ្ញថត្តំ បាបុណាតិ. សត្ថាបិ តទេវ ទស្សេន្តោ តត្រិទំ អញ្ញថត្តន្តិអាទិមាហ. សេសមេត្ថ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

៦. បឋមភវសុត្តវណ្ណនា

៧៧. ឆដ្ឋេ កាមធាតុវេបក្កន្តិ កាមធាតុយា វិបច្ចនកំ. កាមភវោតិ កាមធាតុយំ ឧបបត្តិភវោ. កម្មំ ខេត្តន្តិ កុសលាកុសលកម្មំ វិរុហនដ្ឋានដ្ឋេន ខេត្តំ. វិញ្ញាណំ ពីជន្តិ សហជាតំ អភិសង្ខារវិញ្ញាណំ វិរុហនដ្ឋេន ពីជំ. តណ្ហា ស្នេហោតិ បគ្គណ្ហនានុព្រូហនវសេន តណ្ហា ឧទកំ នាម. អវិជ្ជានីវរណានន្តិ អវិជ្ជាយ អាវរិតានំ. តណ្ហាសំយោជនានន្តិ តណ្ហាពន្ធនេន ពទ្ធានំ. ហីនាយ ធាតុយាតិ កាមធាតុយា. វិញ្ញាណំ បតិដ្ឋិតន្តិ អភិសង្ខារវិញ្ញាណំ បតិដ្ឋិតំ. មជ្ឈិមាយ ធាតុយាតិ រូបធាតុយា. បណីតាយ ធាតុយាតិ អរូបធាតុយា. សេសមេត្ថ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

៧. ទុតិយភវសុត្តវណ្ណនា

៧៨. សត្តមេ ចេតនាតិ កម្មចេតនា. បត្ថនាបិ កម្មបត្ថនាវ. សេសំ បុរិមសទិសមេវាតិ.

៨. សីលព្ពតសុត្តវណ្ណនា

៧៩. អដ្ឋមេ សីលព្ពតន្តិ សីលញ្ចេវ វតញ្ច. ជីវិតន្តិ ទុក្ករការិកានុយោគោ. ព្រហ្មចរិយន្តិ ព្រហ្មចរិយវាសោ. ឧបដ្ឋានសារន្តិ ឧបដ្ឋានេន សារំ, ‘‘ឥទំ វរំ ឥទំ និដ្ឋា’’តិ ឯវំ ឧបដ្ឋិតន្តិ អត្ថោ. សផលន្តិ សឧទ្រយំ សវឌ្ឍិកំ ហោតីតិ បុច្ឆតិ. ន ខ្វេត្ថ, ភន្តេ, ឯកំសេនាតិ, ភន្តេ, ន ខោ ឯត្ថ ឯកំសេន ព្យាកាតព្ពន្តិ អត្ថោ. ឧបដ្ឋានសារំ សេវតោតិ ឥទំ សារំ វរំ និដ្ឋាតិ ឯវំ ឧបដ្ឋិតំ សេវមានស្ស. អផលន្តិ ឥដ្ឋផលេន អផលំ. ឯត្តាវតា កម្មវាទិកិរិយវាទីនំ បព្ពជ្ជំ ឋបេត្វា សេសោ សព្ពោបិ ពាហិរកសមយោ គហិតោ ហោតិ. សផលន្តិ ឥដ្ឋផលេន សផលំ សឧទ្រយំ. ឯត្តាវតា ឥមំ សាសនំ អាទិំ កត្វា សព្ពាបិ កម្មវាទិកិរិយវាទីនំ បព្ពជ្ជា គហិតា. ន ច បនស្ស សុលភរូបោ សមសមោ បញ្ញាយាតិ ឯវំ សេក្ខភូមិយំ ឋត្វា បញ្ហំ កថេន្តោ អស្ស អានន្ទស្ស បញ្ញាយ សមសមោ ន សុលភោតិ ទស្សេតិ. ឥមស្មិំ សុត្តេ សេក្ខភូមិ នាម កថិតាតិ.

៩. គន្ធជាតសុត្តវណ្ណនា

៨០. នវមេ ឯតទវោចាតិ បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ ទសពលស្ស វត្តំ ទស្សេត្វា អត្តនោ ទិវាវិហារដ្ឋានំ គន្ត្វា ‘‘ឥមស្មិំ លោកេ មូលគន្ធោ នាម អត្ថិ, សារគន្ធោ នាម អត្ថិ, បុប្ផគន្ធោ នាម អត្ថិ. ឥមេ បន តយោបិ គន្ធា អនុវាតំយេវ គច្ឆន្តិ, ន បដិវាតំ. អត្ថិ នុ ខោ កិញ្ចិ, យស្ស បដិវាតម្បិ គន្ធោ គច្ឆតី’’តិ ចិន្តេត្វា អដ្ឋន្នំ វរានំ គហណកាលេយេវ កង្ខុប្បត្តិសមយេ ឧបសង្កមនវរស្ស គហិតត្តា តក្ខណំយេវ ទិវាដ្ឋានតោ វុដ្ឋាយ សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា វន្ទិត្វា ឯកមន្តំ និសិន្នោ ឧប្បន្នាយ កង្ខាយ វិនោទនត្ថំ ឯតំ ‘‘តីណិមានិ, ភន្តេ’’តិអាទិវចនំ អវោច. តត្ថ គន្ធជាតានីតិ គន្ធជាតិយោ. មូលគន្ធោតិ មូលវត្ថុកោ គន្ធោ, គន្ធសម្បន្នំ វា មូលមេវ មូលគន្ធោ. តស្ស ហិ គន្ធោ អនុវាតំ គច្ឆតិ. គន្ធស្ស បន គន្ធោ នាម នត្ថិ. សារគន្ធបុប្ផគន្ធេសុបិ ឯសេវ នយោ. អត្ថានន្ទ, កិញ្ចិ គន្ធជាតន្តិ ឯត្ថ សរណគមនាទយោ គុណវណ្ណភាសនវសេន ទិសាគាមិតាយ គន្ធសទិសត្តា គន្ធា, តេសំ វត្ថុភូតោ បុគ្គលោ គន្ធជាតំ នាម. គន្ធោ គច្ឆតីតិ វណ្ណភាសនវសេន គច្ឆតិ. សីលវាតិ បញ្ចសីលេន វា ទសសីលេន វា សីលវា. កល្យាណធម្មោតិ តេនេវ សីលធម្មេន កល្យាណធម្មោ សុន្ទរធម្មោ. វិគតមលមច្ឆេរេនាតិអាទីនំ អត្ថោ វិសុទ្ធិមគ្គេ (វិសុទ្ធិ. ១.១៦០) វិត្ថារិតោវ. ទិសាសូតិ ចតូសុ ទិសាសុ ចតូសុ អនុទិសាសុ. សមណព្រាហ្មណាតិ សមិតបាបពាហិតបាបា សមណព្រាហ្មណា.

ន បុប្ផគន្ធោ បដិវាតមេតីតិ វស្សិកបុប្ផាទីនំ គន្ធោ បដិវាតំ ន គច្ឆតិ. ន ចន្ទនំ តគរមល្លិកា វាតិ ចន្ទនតគរមល្លិកានម្បិ គន្ធោ បដិវាតំ ន គច្ឆតីតិ អត្ថោ. ទេវលោកេបិ ផុដសុមនា នាម ហោតិ, តស្សា បុប្ផិតទិវសេ គន្ធោ យោជនសតំ អជ្ឈោត្ថរតិ. សោបិ បដិវាតំ វិទត្ថិមត្តម្បិ រតនមត្តម្បិ គន្តុំ ន សក្កោតីតិ វទន្តិ. សតញ្ច គន្ធោ បដិវាតមេតីតិ សតញ្ច បណ្ឌិតានំ ពុទ្ធបច្ចេកពុទ្ធពុទ្ធបុត្តានំ សីលាទិគុណគន្ធោ បដិវាតំ គច្ឆតិ. សព្ពា ទិសា សប្បុរិសោ បវាយតីតិ សប្បុរិសោ បណ្ឌិតោ សីលាទិគុណគន្ធេន សព្ពា ទិសា បវាយតិ, សព្ពា ទិសា គន្ធេន អវត្ថរតីតិ អត្ថោ.

១០. ចូឡនិកាសុត្តវណ្ណនា

៨១. ទសមស្ស ទុវិធោ និក្ខេបោ អត្ថុប្បត្តិកោបិ បុច្ឆាវសិកោបិ. កតរអត្ថុប្បត្តិយំ កស្ស បុច្ឆាយ កថិតន្តិ ចេ? អរុណវតិសុត្តន្តអត្ថុប្បត្តិយំ (សំ. និ. ១.១៨៥ អាទយោ) អានន្ទត្ថេរស្ស បុច្ឆាយ កថិតំ. អរុណវតិសុត្តន្តោ កេន កថិតោតិ? ទ្វីហិ ពុទ្ធេហិ កថិតោ សិខិនា ច ភគវតា អម្ហាកញ្ច សត្ថារា. ឥមស្មា ហិ កប្បា ឯកតិំសកប្បមត្ថកេ អរុណវតិនគរេ អរុណវតោ រញ្ញោ បភាវតិយា នាម មហេសិយា កុច្ឆិស្មិំ និព្ពត្តិត្វា បរិបក្កេ ញាណេ មហាភិនិក្ខមនំ និក្ខមិត្វា សិខី ភគវា ពោធិមណ្ឌេ សព្ពញ្ញុតញ្ញាណំ បដិវិជ្ឈិត្វា បវត្តិតវរធម្មចក្កោ អរុណវតិំ និស្សាយ វិហរន្តោ ឯកទិវសំ បាតោវ សរីរប្បដិជគ្គនំ កត្វា មហាភិក្ខុសង្ឃបរិវារោ ‘‘អរុណវតិំ បិណ្ឌាយ បវិសិស្សាមី’’តិ និក្ខមិត្វា វិហារទ្វារកោដ្ឋកសមីបេ ឋិតោ អភិភុំ នាម អគ្គសាវកំ អាមន្តេសិ – ‘‘អតិប្បគោ ខោ, ភិក្ខុ, អរុណវតិំ បិណ្ឌាយ បវិសិតុំ, យេន អញ្ញតរោ ព្រហ្មលោកោ តេនុបសង្កមិស្សាមា’’តិ. យថាហ –

‘‘អថ ខោ, ភិក្ខវេ, សិខី ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ អភិភុំ ភិក្ខុំ អាមន្តេសិ – ‘អាយាម, ព្រាហ្មណ, យេន អញ្ញតរោ ព្រហ្មលោកោ តេនុបសង្កមិស្សាម, ន តាវ ភត្តកាលោ ភវិស្សតី’តិ. ‘ឯវំ, ភន្តេ’តិ ខោ, ភិក្ខវេ, អភិភូ ភិក្ខុ សិខិស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស បច្ចស្សោសិ. អថ ខោ, ភិក្ខវេ, សិខី ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ អភិភូ ច ភិក្ខុ យេន អញ្ញតរោ ព្រហ្មលោកោ តេនុបសង្កមិំសូ’’តិ (សំ. និ. ១.១៨៥).

តត្ថ មហាព្រហ្មា សម្មាសម្ពុទ្ធំ ទិស្វា អត្តមនោ បច្ចុគ្គមនំ កត្វា ព្រហ្មាសនំ បញ្ញាបេត្វា អទាសិ, ថេរស្សាបិ អនុច្ឆវិកំ អាសនំ បញ្ញាបយិំសុ. និសីទិ ភគវា បញ្ញត្តេ អាសនេ, ថេរោបិ អត្តនោ បញ្ញត្តាសនេ និសីទិ. មហាព្រហ្មាបិ ទសពលំ វន្ទិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ.

អថ ខោ, ភិក្ខវេ, សិខី ភគវា អភិភុំ ភិក្ខុំ អាមន្តេសិ – ‘‘បដិភាតុ តំ, ព្រាហ្មណ, ព្រហ្មុនោ ច ព្រហ្មបរិសាយ ច ព្រហ្មបារិសជ្ជានញ្ច ធម្មីកថាតិ. ‘ឯវំ, ភន្តេ’តិ ខោ, ភិក្ខវេ, អភិភូ ភិក្ខុ សិខិស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស បដិស្សុណិត្វា ព្រហ្មុនោ ច ព្រហ្មបរិសាយ ច ព្រហ្មបារិសជ្ជានញ្ច ធម្មិំ កថំ កថេសិ. ថេរេ ធម្មំ កថេន្តេ ព្រហ្មគណា ឧជ្ឈាយិំសុ – ‘‘ចិរស្សញ្ច មយំ សត្ថុ ព្រហ្មលោកាគមនំ លភិម្ហ, អយញ្ច ភិក្ខុ ឋបេត្វា សត្ថារំ សយំ ធម្មកថំ អារភី’’តិ.

សត្ថា តេសំ អនត្តមនភាវំ ញត្វា អភិភុំ ភិក្ខុំ ឯតទវោច – ‘‘ឧជ្ឈាយន្តិ ខោ តេ, ព្រាហ្មណ, ព្រហ្មា ច ព្រហ្មបរិសា ច ព្រហ្មបារិសជ្ជា ច. តេន ហិ ត្វំ – ព្រាហ្មណ, ភិយ្យោសោមត្តាយ សំវេជេហី’’តិ. ថេរោ សត្ថុ វចនំ សម្បដិច្ឆិត្វា អនេកវិហិតំ ឥទ្ធិវិកុព្ពនំ កត្វា សហស្សិលោកធាតុំ សរេន វិញ្ញាបេន្តោ ‘‘អារម្ភថ និក្កមថា’’តិ (សំ. និ. ១.១៨៥) គាថាទ្វយំ អភាសិ. កិំ បន កត្វា ថេរោ សហស្សិលោកធាតុំ វិញ្ញាបេសីតិ? នីលកសិណំ តាវ សមាបជ្ជិត្វា សព្ពត្ថ អន្ធការំ ផរិ, តតោ ‘‘កិមិទំ អន្ធការ’’ន្តិ សត្តានំ អាភោគេ ឧប្បន្នេ អាលោកំ ទស្សេសិ. ‘‘កិំ អាលោកោ អយ’’ន្តិ វិចិនន្តានំ អត្តានំ ទស្សេសិ, សហស្សចក្កវាឡេ ទេវមនុស្សា អញ្ជលិំ បគ្គណ្ហិត្វា បគ្គណ្ហិត្វា ថេរំយេវ នមស្សមានា អដ្ឋំសុ. ថេរោ ‘‘មហាជនោ មយ្ហំ ធម្មំ ទេសេន្តស្ស សរំ សុណាតូ’’តិ ឥមា គាថា អភាសិ. សព្ពេ ឱសដាយ បរិសាយ មជ្ឈេ និសីទិត្វា ធម្មំ ទេសេន្តស្ស វិយ សទ្ទំ អស្សោសុំ. អត្ថោបិ នេសំ បាកដោ អហោសិ.

អថ ខោ ភគវា សទ្ធិំ ថេរេន អរុណវតិំ បច្ចាគន្ត្វា បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បច្ឆាភត្តំ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ ភិក្ខុសង្ឃំ បុច្ឆិ – ‘‘អស្សុត្ថ នោ តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, អភិភុស្ស ភិក្ខុនោ ព្រហ្មលោកេ ឋិតស្ស គាថាយោ ភាសមានស្សា’’តិ. តេ ‘‘អាម, ភន្តេ’’តិ បដិជានិត្វា សុតភាវំ អាវិករោន្តា តទេវ គាថាទ្វយំ ឧទាហរិំសុ. សត្ថា ‘‘សាធុ សាធូ’’តិ សាធុការំ ទត្វា ទេសនំ និដ្ឋបេសិ. ឯវំ តាវ ឥទំ សុត្តំ ឥតោ ឯកតិំសកប្បមត្ថកេ សិខិនា ភគវតា កថិតំ.

អម្ហាកំ បន ភគវា សព្ពញ្ញុតំ បត្តោ បវត្តិតវរធម្មចក្កោ សាវត្ថិំ ឧបនិស្សាយ ជេតវនេ វិហរន្តោ ជេដ្ឋមូលមាសបុណ្ណមទិវសេ ភិក្ខូ អាមន្តេត្វា ឥមំ អរុណវតិសុត្តំ បដ្ឋបេសិ. អានន្ទត្ថេរោ ពីជនិំ គហេត្វា ពីជយមានោ ឋិតកោវ អាទិតោ បដ្ឋាយ យាវ បរិយោសានា ឯកព្យញ្ជនម្បិ អហាបេត្វា សកលសុត្តំ ឧគ្គណ្ហិ. សោ បុនទិវសេ បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ ទសពលស្ស វត្តំ ទស្សេត្វា អត្តនោ ទិវាវិហារដ្ឋានំ គន្ត្វា សទ្ធិវិហារិកន្តេវាសិកេសុ វត្តំ ទស្សេត្វា បក្កន្តេសុ ហិយ្យោ កថិតំ អរុណវតិសុត្តំ អាវជ្ជេន្តោ និសីទិ. អថស្ស សព្ពំ សុត្តំ វិភូតំ ឧបដ្ឋាសិ. សោ ចិន្តេសិ – ‘‘សិខិស្ស ភគវតោ អគ្គសាវកោ ព្រហ្មលោកេ ឋត្វា ចក្កវាឡសហស្សេ អន្ធការំ វិធមេត្វា សរីរោភាសំ ទស្សេត្វា អត្តនោ សទ្ទំ សាវេន្តោ ធម្មកថំ កថេសីតិ ហិយ្យោ សត្ថារា កថិតំ, សាវកស្ស តាវ វិសយោ ឯវរូបោ, ទស បារមិយោ បូរេត្វា សព្ពញ្ញុតំ បត្តោ បន សម្មាសម្ពុទ្ធោ កិត្តកំ ឋានំ សរេន វិញ្ញាបេយ្យា’’តិ. សោ ឯវំ ឧប្បន្នាយ វិមតិយា វិនោទនត្ថំ តង្ខណេយេវ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា តមត្ថំ បុច្ឆិ. ឯតមត្ថំ ទស្សេតុំ អថ ខោ អាយស្មា អានន្ទោតិ វុត្តំ.

តត្ថ សម្មុខាតិ សម្មុខីភូតេន មយា ឯតំ សុតំ, ន អនុស្សវេន, ន ទូតបរម្បរាយាតិ ឥមិនា អធិប្បាយេន ឯវមាហ. កីវតកំ បហោតិ សរេន វិញ្ញាបេតុន្តិ កិត្តកំ ឋានំ សរីរោភាសេន វិហតន្ធការំ កត្វា សរេន វិញ្ញាបេតុំ សក្កោតិ. សាវកោ សោ, អានន្ទ, អប្បមេយ្យា តថាគតាតិ ឥទំ ភគវា ឥមិនា អធិប្បាយេនាហ – អានន្ទ, ត្វំ កិំ វទេសិ, សោ បទេសញាណេ ឋិតោ សាវកោ. តថាគតា បន ទស បារមិយោ បូរេត្វា សព្ពញ្ញុតញ្ញាណំ បត្តា អប្បមេយ្យា. សោ ត្វំ នខសិខាយ បំសុំ គហេត្វា មហាបថវិបំសុនា សទ្ធិំ ឧបមេន្តោ វិយ កិំ នាមេតំ វទេសិ. អញ្ញោ ហិ សាវកានំ វិសយោ, អញ្ញោ ពុទ្ធានំ. អញ្ញោ សាវកានំ គោចរោ, អញ្ញោ ពុទ្ធានំ. អញ្ញំ សាវកានំ ពលំ, អញ្ញំ ពុទ្ធានន្តិ. ឥតិ ភគវា ឥមិនា អធិប្បាយេន អប្បមេយ្យភាវំ វត្វា តុណ្ហី អហោសិ.

ថេរោ ទុតិយម្បិ បុច្ឆិ. សត្ថា, ‘‘អានន្ទ, ត្វំ តាឡច្ឆិទ្ទំ គហេត្វា អនន្តាកាសេន ឧបមេន្តោ វិយ, ចាតកសកុណំ គហេត្វា ទិយឌ្ឍយោជនសតិកេន សុបណ្ណរាជេន ឧបមេន្តោ វិយ, ហត្ថិសោណ្ឌាយ ឧទកំ គហេត្វា មហាគង្គាយ ឧបមេន្តោ វិយ, ចតុរតនិកេ អាវាដេ ឧទកំ គហេត្វា សត្តហិ សរេហិ ឧបមេន្តោ វិយ, នាឡិកោទនមត្តលាភិំ មនុស្សំ គហេត្វា ចក្កវត្តិរញ្ញា ឧបមេន្តោ វិយ, បំសុបិសាចកំ គហេត្វា សក្កេន ទេវរញ្ញា ឧបមេន្តោ វិយ, ខជ្ជោបនកប្បភំ គហេត្វា សូរិយប្បភាយ ឧបមេន្តោ វិយ កិំ នាមេតំ វទេសីតិ ទីបេន្តោ ទុតិយម្បិ អប្បមេយ្យភាវមេវ វត្វា តុណ្ហី អហោសិ. តតោ ថេរោ ចិន្តេសិ – ‘‘សត្ថា មយា បុច្ឆិតោ ន តាវ កថេសិ, ហន្ទ នំ យាវតតិយំ យាចិត្វា ពុទ្ធសីហនាទំ នទាបេស្សាមី’’តិ. សោ តតិយម្បិ យាចិ. តំ ទស្សេតុំ តតិយម្បិ ខោតិអាទិ វុត្តំ. អថស្ស ភគវា ព្យាករោន្តោ សុតា តេ អានន្ទាតិអាទិមាហ. ថេរោ ចិន្តេសិ – ‘‘សត្ថា មេ ‘សុតា តេ, អានន្ទ, សហស្សី ចូឡនិកា លោកធាតូ’តិ ឯត្តកមេវ វត្វា តុណ្ហី ជាតោ, ឥទានិ ពុទ្ធសីហនាទំ នទិស្សតី’’តិ សោ សត្ថារំ យាចន្តោ ឯតស្ស ភគវា កាលោតិអាទិមាហ.

ភគវាបិស្ស វិត្ថារកថំ កថេតុំ តេន ហានន្ទាតិអាទិមាហ. តត្ថ យាវតាតិ យត្តកំ ឋានំ. ចន្ទិមសូរិយាតិ ចន្ទិមា ច សូរិយោ ច. បរិហរន្តីតិ វិចរន្តិ. ទិសា ភន្តីតិ សព្ពទិសា ឱភាសន្តិ. វិរោចនាតិ វិរោចមានា. ឯត្តាវតា ឯកចក្កវាឡំ បរិច្ឆិន្ទិត្វា ទស្សិតំ ហោតិ. ឥទានិ តំ សហស្សគុណំ កត្វា ទស្សេន្តោ តាវ សហស្សធា លោកោតិ អាហ. តស្មិំ សហស្សធា លោកេតិ តស្មិំ សហស្សចក្កវាឡេ. សហស្សំ ចាតុមហារាជិកានន្តិ សហស្សំ ចាតុមហារាជិកានំ ទេវលោកានំ. យស្មា បន ឯកេកស្មិំ ចក្កវាឡេ ចត្តារោ ចត្តារោ មហារាជានោ, តស្មា ចត្តារិ មហារាជសហស្សានីតិ វុត្តំ. ឥមិនា ឧបាយេន សព្ពត្ថ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. ចូឡនិកាតិ ខុទ្ទិកា. អយំ សាវកានំ វិសយោ. កស្មា បនេសា អានីតាតិ? មជ្ឈិមិកាយ លោកធាតុយា បរិច្ឆេទទស្សនត្ថំ.

យាវតាតិ យត្តកា. តាវ សហស្សធាតិ តាវ សហស្សភាគេន. ទ្វិសហស្សី មជ្ឈិមិកា លោកធាតូតិ អយំ សហស្សចក្កវាឡានិ សហស្សភាគេន គណេត្វា ទសសតសហស្សចក្កវាឡបរិមាណា ទ្វិសហស្សី មជ្ឈិមិកា នាម លោកធាតុ. អយំ សាវកានំ អវិសយោ, ពុទ្ធានមេវ វិសយោ. ឯត្តកេបិ ហិ ឋានេ តថាគតា អន្ធការំ វិធមេត្វា សរីរោភាសំ ទស្សេត្វា សរេន វិញ្ញាបេតុំ សក្កោន្តីតិ ទីបេតិ. ឯត្តកេន ពុទ្ធានំ ជាតិក្ខេត្តំ នាម ទស្សិតំ. ពោធិសត្តានញ្ហិ បច្ឆិមភវេ ទេវលោកតោ ចវិត្វា មាតុកុច្ឆិយំ បដិសន្ធិគ្គហណទិវសេ ច កុច្ឆិតោ និក្ខមនទិវសេ ច មហាភិនិក្ខមនទិវសេ ច សម្ពោធិធម្មចក្កប្បវត្តនអាយុសង្ខារវោស្សជ្ជនបរិនិព្ពានទិវសេសុ ច ឯត្តកំ ឋានំ កម្បតិ.

តិសហស្សី មហាសហស្សីតិ សហស្សិតោ បដ្ឋាយ តតិយាតិ តិសហស្សី, សហស្សំ សហស្សធា កត្វា គណិតំ មជ្ឈិមិកំ សហស្សធា កត្វា គណិតត្តា មហន្តេហិ សហស្សេហិ គណិតាតិ មហាសហស្សី. ឯត្តាវតា កោដិសតសហស្សចក្កវាឡបរិមាណោ លោកោ ទស្សិតោ ហោតិ. ភគវា អាកង្ខមានោ ឯត្តកេ ឋានេ អន្ធការំ វិធមេត្វា សរីរោភាសំ ទស្សេត្វា សរេន វិញ្ញាបេយ្យាតិ. គណកបុត្តតិស្សត្ថេរោ បន ឯវមាហ – ‘‘ន តិសហស្សិមហាសហស្សិលោកធាតុយា ឯវំ បរិមាណំ. ឥទញ្ហិ អាចរិយានំ សជ្ឈាយមុឡ្ហកំ វាចាយ បរិហីនដ្ឋានំ, ទសកោដិសតសហស្សចក្កវាឡបរិមាណំ បន ឋានំ តិសហស្សិមហាសហស្សិលោកធាតុ នាមា’’តិ. ឯត្តាវតា ហិ ភគវតា អាណាក្ខេត្តំ នាម ទស្សិតំ. ឯតស្មិញ្ហិ អន្តរេ អាដានាដិយបរិត្តឥសិគិលិបរិត្តធជគ្គបរិត្តពោជ្ឈង្គបរិត្តខន្ធបរិត្ត- មោរបរិត្តមេត្តបរិត្តរតនបរិត្តានំ អាណា ផរតិ. យាវតា បន អាកង្ខេយ្យាតិ យត្តកំ ឋានំ ឥច្ឆេយ្យ, ឥមិនា វិសយក្ខេត្តំ ទស្សេតិ. ពុទ្ធានញ្ហិ វិសយក្ខេត្តស្ស បមាណបរិច្ឆេទោ នាម នត្ថិ, នត្ថិកភាវេ ចស្ស ឥមំ ឱបម្មំ អាហរន្តិ – កោដិសតសហស្សចក្កវាឡម្ហិ យាវ ព្រហ្មលោកា សាសបេហិ បូរេត្វា សចេ កោចិ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ ឯកចក្កវាឡេ ឯកំ សាសបំ បក្ខិបន្តោ អាគច្ឆេយ្យ, សព្ពេបិ តេ សាសបា បរិក្ខយំ គច្ឆេយ្យុំ, ន ត្វេវ បុរត្ថិមាយ ទិសាយ ចក្កវាឡានិ. ទក្ខិណាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. តត្ថ ពុទ្ធានំ អវិសយោ នាម នត្ថិ.

ឯវំ វុត្តេ ថេរោ ចិន្តេសិ – ‘‘សត្ថា ឯវមាហ – ‘អាកង្ខមានោ, អានន្ទ, តថាគតោ តិសហស្សិមហាសហស្សិលោកធាតុំ សរេន វិញ្ញាបេយ្យ, យាវតា បន អាកង្ខេយ្យា’តិ. វិសមោ ខោ បនាយំ លោកោ, អនន្តានិ ចក្កវាឡានិ, ឯកស្មិំ ឋានេ សូរិយោ ឧគ្គតោ ហោតិ, ឯកស្មិំ ឋានេ មជ្ឈេ ឋិតោ, ឯកស្មិំ ឋានេ អត្ថង្គតោ. ឯកស្មិំ ឋានេ បឋមយាមោ ហោតិ, ឯកស្មិំ ឋានេ មជ្ឈិមយាមោ, ឯកស្មិំ ឋានេ បច្ឆិមយាមោ. សត្តាបិ កម្មប្បសុតា, ខិឌ្ឌាបសុតា, អាហារប្បសុតាតិ ឯវំ តេហិ តេហិ ការណេហិ វិក្ខិត្តា ច បមត្តា ច ហោន្តិ. កថំ នុ ខោ តេ សត្ថា សរេន វិញ្ញាបេយ្យា’’តិ. សោ ឯវំ ចិន្តេត្វា វិមតិច្ឆេទនត្ថំ តថាគតំ បុច្ឆន្តោ យថា កថំ បនាតិអាទិមាហ.

អថស្ស សត្ថា ព្យាករោន្តោ ឥធានន្ទ, តថាគតោតិអាទិមាហ. តត្ថ ឱភាសេន ផរេយ្យាតិ សរីរោភាសេន ផរេយ្យ. ផរមានោ បនេស កិំ ករេយ្យាតិ? យស្មិំ ឋានេ សូរិយោ បញ្ញាយតិ, តត្ថ នំ អត្តនោ អានុភាវេន អត្ថំ គមេយ្យ. យត្ថ បន ន បញ្ញាយតិ, តត្ថ នំ ឧដ្ឋាបេត្វា មជ្ឈេ ឋបេយ្យ. តតោ យត្ថ សូរិយោ បញ្ញាយតិ, តត្ថ មនុស្សា ‘‘អធុនាវ សូរិយោ បញ្ញាយិត្ថ, សោ ឥទានេវ អត្ថង្គមិតោ, នាគាវដ្ដោ នុ ខោ អយំ, ភូតាវដ្ដយក្ខាវដ្ដទេវតាវដ្ដានំ អញ្ញតរោ’’តិ វិត្តក្កំ ឧប្បាទេយ្យុំ. យត្ថ បន ន បញ្ញាយតិ, តត្ថ មនុស្សា ‘‘អធុនាវ សូរិយោ អត្ថង្គមិតោ, ស្វាយំ ឥទានេវ ឧដ្ឋិតោ, កិំ នុ ខោ អយំ នាគាវដ្ដភូតាវដ្ដយក្ខាវដ្ដទេវតាវដ្ដានំ អញ្ញតរោ’’តិ វិតក្កំ ឧប្បាទេយ្យុំ. តតោ តេសុ មនុស្សេសុ អាលោកញ្ច អន្ធការញ្ច អាវជ្ជិត្វា ‘‘កិំ បច្ចយា នុ ខោ ឥទ’’ន្តិ បរិយេសមានេសុ សត្ថា នីលកសិណំ សមាបជ្ជិត្វា ពហលន្ធការំ បត្ថរេយ្យ. កស្មា? តេសំ កម្មាទិប្បសុតានំ សត្តានំ សន្តាសជននត្ថំ. អថ នេសំ សន្តាសំ អាបន្នភាវំ ញត្វា ឱទាតកសិណសមាបត្តិំ សមាបជ្ជិត្វា បណ្ឌរំ ឃនពុទ្ធរស្មិំ វិស្សជ្ជេន្តោ ចន្ទសហស្សសូរិយសហស្សឧដ្ឋានកាលោ វិយ ឯកប្បហារេនេវ សព្ពំ ឯកាលោកំ ករេយ្យ. តញ្ច ខោ តិលពីជមត្តេន កាយប្បទេសេន ឱភាសំ មុញ្ចន្តោ. យោ ហិ ចក្កវាឡបថវិំ ទីបកបល្លកំ កត្វា មហាសមុទ្ទេ ឧទកំ តេលំ កត្វា សិនេរុំ វដ្ដិំ កត្វា អញ្ញស្មិំ សិនេរុមុទ្ធនិ ឋបេត្វា ជាលេយ្យ, សោ ឯកចក្កវាឡេយេវ អាលោកំ ករេយ្យ. តតោ បរំ វិទត្ថិម្បិ ឱភាសេតុំ ន សក្កុណេយ្យ. តថាគតោ បន តិលផលប្បមាណេន សរីរប្បទេសេន ឱភាសំ មុញ្ចិត្វា តិសហស្សិមហាសហស្សិលោកធាតុំ ឯកោភាសំ ករេយ្យ តតោ វា បន ភិយ្យោ. ឯវំ មហន្តា ហិ ពុទ្ធគុណាតិ.

តំ អាលោកំ សញ្ជានេយ្យុន្តិ តំ អាលោកំ ទិស្វា ‘‘យេន សូរិយោ អត្ថញ្ចេវ គមិតោ ឧដ្ឋាបិតោ ច, ពហលន្ធការញ្ច វិស្សដ្ឋំ, ឯស សោ បុរិសោ ឥទានិ អាលោកំ កត្វា ឋិតោ, អហោ អច្ឆរិយបុរិសោ’’តិ អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ នមស្សមានា និសីទេយ្យុំ. សទ្ទមនុស្សាវេយ្យាតិ ធម្មកថាសទ្ទមនុស្សាវេយ្យ. យោ ហិ ឯកំ ចក្កវាឡបព្ពតំ ភេរិំ កត្វា មហាបថវិំ ភេរិចម្មំ កត្វា សិនេរុំ ទណ្ឌំ កត្វា អញ្ញស្មិំ សិនេរុមត្ថកេ ឋបេត្វា អាកោដេយ្យ, សោ ឯកចក្កវាឡេយេវ តំ សទ្ទំ សាវេយ្យ, បរតោ វិទត្ថិម្បិ អតិក្កាមេតុំ ន សក្កុណេយ្យ. តថាគតោ បន បល្លង្កេ វា បីឋេ វា និសីទិត្វា តិសហស្សិមហាសហស្សិលោកធាតុំ សរេន វិញ្ញាបេតិ, តតោ វា បន ភិយ្យោ, ឯវំ មហានុភាវា តថាគតាតិ. ឥតិ ភគវា ឥមិនា ឯត្តកេន វិសយក្ខេត្តមេវ ទស្សេតិ.

ឥមញ្ច បន ពុទ្ធសីហនាទំ សុត្វា ថេរស្ស អព្ភន្តរេ ពលវបីតិ ឧប្បន្នា, សោ បីតិវសេន ឧទានំ ឧទានេន្តោ លាភា វត មេតិអាទិមាហ. តត្ថ យស្ស មេ សត្ថា ឯវំមហិទ្ធិកោតិ យស្ស មយ្ហំ សត្ថា ឯវំមហិទ្ធិកោ, តស្ស មយ្ហំ ឯវំមហិទ្ធិកស្ស សត្ថុ បដិលាភោ លាភា ចេវ សុលទ្ធញ្ចាតិ អត្ថោ. អថ វា យ្វាហំ ឯវរូបស្ស សត្ថុនោ បត្តចីវរំ គហេត្វា វិចរិតុំ, បាទបរិកម្មំ បិដ្ឋិបរិកម្មំ កាតុំ, មុខធោវនឧទកន្ហានោទកានិ ទាតុំ, គន្ធកុដិបរិវេណំ សម្មជ្ជិតុំ, ឧប្បន្នាយ កង្ខាយ បញ្ហំ បុច្ឆិតុំ, មធុរធម្មកថញ្ច សោតុំ លភាមិ, ឯតេ សព្ពេបិ មយ្ហំ លាភា ចេវ សុលទ្ធញ្ចាតិបិ សន្ធាយ ឯវមាហ. ឯត្ថ ច ភគវតោ អន្ធការាលោកសទ្ទសវនសង្ខាតានំ ឥទ្ធីនំ មហន្តតាយ មហិទ្ធិកតា, តាសំយេវ អនុផរណេន មហានុភាវតា វេទិតព្ពា. ឧទាយីតិ លាឡុទាយិត្ថេរោ. សោ កិរ បុព្ពេ ឧបដ្ឋាកត្ថេរេ អាឃាតំ ពន្ធិត្វា ចរតិ. តស្មា ឥទានិ ឱកាសំ លភិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធសីហនាទបរិយោសានេ ជលមានំ ទីបសិខំ និព្ពាបេន្តោ វិយ ចរន្តស្ស គោណស្ស តុណ្ឌេ បហារំ ទេន្តោ វិយ ភត្តភរិតំ បាតិំ អវកុជ្ជន្តោ វិយ ថេរស្ស បសាទភង្គំ ករោន្តោ ឯវមាហ.

ឯវំ វុត្តេ ភគវាតិ ឯវំ ឧទាយិត្ថេរេន វុត្តេ ភគវា យថា នាម បបាតតដេ ឋត្វា បវេធមានំ បុរិសំ ឯកមន្តេ ឋិតោ ហិតេសី បុរិសោ ‘‘ឥតោ ឯហិ ឥតោ ឯហី’’តិ បុនប្បុនំ វទេយ្យ, ឯវមេវំ ឧទាយិត្ថេរំ តស្មា វចនា និវារេន្តោ មា ហេវំ ឧទាយិ, មា ហេវំ ឧទាយីតិ អាហ. តត្ថ ហីតិ និបាតមត្តំ, មា ឯវំ អវចាតិ អត្ថោ. មហារជ្ជន្តិ ចក្កវត្តិរជ្ជំ. ននុ ច សត្ថា ឯកស្ស សាវកស្ស ធម្មទេសនាយ ឧប្បន្នបសាទស្ស មហានិសំសំ អបរិច្ឆិន្នំ អកាសិ, សោ កស្មា ឥមស្ស ពុទ្ធសីហនាទំ អារព្ភ ឧប្បន្នស្ស បសាទស្ស អានិសំសំ បរិច្ឆិន្ទតីតិ? អរិយសាវកស្ស ឯត្តកអត្តភាវបរិមាណត្តា. ទន្ធបញ្ញោបិ ហិ សោតាបន្នោ សត្តក្ខត្តុំ ទេវេសុ ច មនុស្សេសុ ច អត្តភាវំ បដិលភតិ, តេនស្ស គតិំ បរិច្ឆិន្ទន្តោ ឯវមាហ. ទិដ្ឋេវ ធម្មេតិ ឥមស្មិំយេវ អត្តភាវេ ឋត្វា. បរិនិព្ពាយិស្សតីតិ អប្បច្ចយបរិនិព្ពានេន បរិនិព្ពាយិស្សតិ. ឥតិ និព្ពានេន កូដំ គណ្ហន្តោ ឥមំ សីហនាទសុត្តំ និដ្ឋាបេសីតិ.

អានន្ទវគ្គោ តតិយោ.