៣. តតិយបណ្ណាសកំ

(១១) ១. អាសាទុប្បជហវគ្គវណ្ណនា

១១៩. តតិយស្ស បណ្ណាសកស្ស បឋមេ អាសាតិ តណ្ហា. ទុប្បជហាតិ ទុច្ចជា ទុន្នីហរា. លាភាសាយ ទុប្បជហភាវេន សត្តា ទសបិ វស្សានិ វីសតិបិ សដ្ឋិបិ វស្សានិ ‘‘អជ្ជ លភិស្សាម, ស្វេ លភិស្សាមា’’តិ រាជានំ ឧបដ្ឋហន្តិ, កសិកម្មាទីនិ ករោន្តិ, ឧភតោព្យូឡ្ហំ សង្គាមំ បក្ខន្ទន្តិ, អជបថសង្កុបថាទយោ បដិបជ្ជន្តិ, នាវាយ មហាសមុទ្ទំ បវិសន្តិ. ជីវិតាសាយ ទុប្បជហត្តា សម្បត្តេ មរណកាលេបិ វស្សសតជីវិំ អត្តានំ មញ្ញន្តិ. សោ កម្មកម្មនិមិត្តាទីនិ បស្សន្តោបិ ‘‘ទានំ ទេហិ បូជំ, ករោហី’’តិ អនុកម្បកេហិ វុច្ចមានោ ‘‘នាហំ មរិស្សាមិ, ជីវិស្សាមិ’’ច្ចេវ អាសាយ កស្សចិ វចនំ ន គណ្ហាតិ.

១២០. ទុតិយេ បុព្ពការីតិ បឋមំ ឧបការស្ស ការកោ. កតញ្ញូកតវេទីតិ តេន កតំ ញត្វា បច្ឆា ការកោ. តេសុ បុព្ពការី ‘‘ឥណំ ទេមី’’តិ សញ្ញំ ករោតិ, បច្ឆា ការកោ ‘‘ឥណំ ជីរាបេមី’’តិ សញ្ញំ ករោតិ.

១២១. តតិយេ តិត្តោ ច តប្បេតា ចាតិ បច្ចេកពុទ្ធោ ច តថាគតសាវកោ ច ខីណាសវោ តិត្តោ នាម, តថាគតោ អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ តិត្តោ ច តប្បេតា ច.

១២២. ចតុត្ថេ ទុត្តប្បយាតិ ទាយកេន ទុត្តប្បយា តប្បេតុំ ន សុករា. និក្ខិបតីតិ និទហតិ ន បរិភុញ្ជតិ. វិស្សជ្ជេតីតិ បរេសំ ទេតិ.

១២៣. បញ្ចមេ ន វិស្សជ្ជេតីតិ សព្ពំយេវ បរេសំ ន ទេតិ, អត្តនោ បន យាបនមត្តំ គហេត្វា អវសេសំ ទេតិ.

១២៤. ឆដ្ឋេ សុភនិមិត្តន្តិ ឥដ្ឋារម្មណំ.

១២៥. សត្តមេ បដិឃនិមិត្តន្តិ អនិដ្ឋនិមិត្តំ.

១២៦. អដ្ឋមេ បរតោ ច ឃោសោតិ បរស្ស សន្តិកា អស្សទ្ធម្មសវនំ.

១២៧. នវមេ បរតោ ច ឃោសោតិ បរស្ស សន្តិកា សទ្ធម្មសវនំ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

អាសាទុប្បជហវគ្គោ បឋមោ.

(១២) ២. អាយាចនវគ្គវណ្ណនា

១៣១. ទុតិយស្ស បឋមេ ឯវំ សម្មា អាយាចមានោ អាយាចេយ្យាតិ សទ្ធោ ភិក្ខុ ឧដ្ឋហិត្វា ‘‘យាទិសោ សារិបុត្តត្ថេរោ បញ្ញាយ, អហម្បិ តាទិសោ ហោមិ. យាទិសោ មហាមោគ្គល្លានត្ថេរោ ឥទ្ធិយា, អហម្បិ តាទិសោ ហោមី’’តិ ឯវំ អាយាចន្តោ បិហេន្តោ បត្ថេន្តោ យំ អត្ថិ, តស្សេវ បត្ថិតត្តា សម្មា បត្ថេយ្យ នាម. ឥតោ ឧត្តរិ បត្ថេន្តោ មិច្ឆា បត្ថេយ្យ. ឯវរូបា ហិ បត្ថនា យំ នត្ថិ, តស្ស បត្ថិតត្តា មិច្ឆាបត្ថនា នាម ហោតិ. កិំ ការណា? ឯសា, ភិក្ខវេ, តុលា ឯតំ បមាណន្តិ យថា ហិ សុវណ្ណំ វា ហិរញ្ញំ វា តុលេន្តស្ស តុលា ឥច្ឆិតព្ពា, ធញ្ញំ មិនន្តស្ស មានន្តិ តុលនេ តុលា, មិននេ ច មានំ បមាណំ ហោតិ, ឯវមេវ មម សាវកានំ ភិក្ខូនំ ឯសា តុលា ឯតំ បមាណំ យទិទំ សារិបុត្តមោគ្គល្លានា. តេ គហេត្វា ‘‘អហម្បិ ញាណេន វា ឥទ្ធិយា វា ឯតម្បមាណោ ហោមី’’តិ អត្តានំ តុលេតុំ វា បមាណេតុំ វា សក្កា, ន ឥតោ អញ្ញថា.

១៣២. ទុតិយាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. ឥទំ បនេត្ថ វិសេសមត្តំ – ខេមា ច ភិក្ខុនី ឧប្បលវណ្ណា ចាតិ ឯតាសុ ហិ ខេមា បញ្ញាយ អគ្គា, ឧប្បលវណ្ណា ឥទ្ធិយា. តស្មា ‘‘បញ្ញាយ វា ឥទ្ធិយា វា ឯតាទិសី ហោមី’’តិ សម្មា អាយាចមានា អាយាចេយ្យ. តថា ចិត្តោ គហបតិ បញ្ញាយ អគ្គោ, ហត្ថកោ រាជកុមារោ មហិទ្ធិកតាយ. តស្មា ‘‘បញ្ញាយ វា ឥទ្ធិយា វា ឯទិសោ ហោមី’’តិ សម្មា អាយាចមានោ អាយាចេយ្យ. ខុជ្ជុត្តរាបិ មហាបញ្ញតាយ អគ្គា, នន្ទមាតា មហិទ្ធិកតាយ. តស្មា ‘‘បញ្ញាយ វា ឥទ្ធិយា វា ឯតាទិសី ហោមី’’តិ សម្មា អាយាចមានា អាយាចេយ្យ.

១៣៥. បញ្ចមេ ខតន្តិ គុណានំ ខតត្តា ខតំ. ឧបហតន្តិ គុណានំ ឧបហតត្តា ឧបហតំ, ឆិន្នគុណំ នដ្ឋគុណន្តិ អត្ថោ. អត្តានំ បរិហរតីតិ និគ្គុណំ អត្តានំ ជគ្គតិ គោបាយតិ. សាវជ្ជោតិ សទោសោ. សានុវជ្ជោតិ សឧបវាទោ. បសវតីតិ បដិលភតិ. អននុវិច្ចាតិ អជានិត្វា អវិនិច្ឆិនិត្វា. អបរិយោគាហេត្វាតិ អននុបវិសិត្វា. អវណ្ណារហស្សាតិ អវណ្ណយុត្តស្ស មិច្ឆាបដិបន្នស្ស តិត្ថិយស្ស វា តិត្ថិយសាវកស្ស វា. វណ្ណំ ភាសតីតិ ‘‘សុប្បដិបន្នោ ឯស សម្មាបដិបន្នោ’’តិ គុណំ កថេតិ. វណ្ណារហស្សាតិ ពុទ្ធាទីសុ អញ្ញតរស្ស សម្មាបដិបន្នស្ស. អវណ្ណំ ភាសតីតិ ‘‘ទុប្បដិបន្នោ ឯស មិច្ឆាបដិបន្នោ’’តិ អគុណំ កថេតិ. អវណ្ណារហស្ស អវណ្ណំ ភាសតីតិ ឥធេកច្ចោ បុគ្គលោ ទុប្បដិបន្នានំ មិច្ឆាបដិបន្នានំ តិត្ថិយានំ តិត្ថិយសាវកានំ ‘‘ឥតិបិ ទុប្បដិបន្នា ឥតិបិ មិច្ឆាបដិបន្នា’’តិ អវណ្ណំ ភាសតិ. វណ្ណារហស្ស វណ្ណំ ភាសតីតិ សុប្បដិបន្នានំ សម្មាបដិបន្នានំ ពុទ្ធានំ ពុទ្ធសាវកានំ ‘‘ឥតិបិ សុប្បដិបន្នា ឥតិបិ សម្មាបដិបន្នា’’តិ វណ្ណំ ភាសតិ.

១៣៦. ឆដ្ឋេ អប្បសាទនីយេ ឋានេតិ អប្បសាទការណេ. បសាទំ ឧបទំសេតីតិ ទុប្បដិបទាយ មិច្ឆាបដិបទាយ ‘‘អយំ សុប្បដិបទា សម្មាបដិបទា’’តិ បសាទំ ជនេតិ. បសាទនីយេ ឋានេ អប្បសាទន្តិ សុប្បដិបទាយ សម្មាបដិបទាយ ‘‘អយំ ទុប្បដិបទា មិច្ឆាបដិបទា’’តិ អប្បសាទំ ជនេតីតិ. សេសមេត្ថ ឧត្តានមេវ.

១៣៧. សត្តមេ ទ្វីសូតិ ទ្វីសុ ឱកាសេសុ ទ្វីសុ ការណេសុ. មិច្ឆាបដិបជ្ជមានោតិ មិច្ឆាបដិបត្តិំ បដិបជ្ជមានោ. មាតរិ ច បិតរិ ចាតិ មិត្តវិន្ទកោ វិយ មាតរិ, អជាតសត្តុ វិយ បិតរិ. សុក្កបក្ខោ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ.

១៣៨. អដ្ឋមេ តថាគតេ ច តថាគតសាវកេ ចាតិ ទេវទត្តោ វិយ តថាគតេ, កោកាលិកោ វិយ ច តថាគតសាវកេ. សុក្កបក្ខេ អានន្ទត្ថេរោ វិយ តថាគតេ, នន្ទគោបាលកសេដ្ឋិបុត្តោ វិយ ច តថាគតសាវកេ.

១៣៩. នវមេ សចិត្តវោទានន្តិ សកចិត្តស្ស វោទានំ, អដ្ឋន្នំ សមាបត្តីនំ ឯតំ នាមំ. ន ច កិញ្ចិ លោកេ ឧបាទិយតីតិ លោកេ ច រូបាទីសុ ធម្មេសុ កិញ្ចិ ឯកំ ធម្មម្បិ ន គណ្ហាតិ ន បរាមសតិ. ឯវមេត្ថ អនុបាទានំ នាម ទុតិយោ ធម្មោ ហោតិ. ទសមេកាទសមានិ ឧត្តានត្ថានេវាតិ.

អាយាចនវគ្គោ ទុតិយោ.

(១៣) ៣. ទានវគ្គវណ្ណនា

១៤២. តតិយស្ស បឋមេ ទានានីតិ ទិយ្យនកវសេន ទានានិ, ទេយ្យធម្មស្សេតំ នាមំ. សវត្ថុកា វា ចេតនា ទានំ, សម្បត្តិបរិច្ចាគស្សេតំ នាមំ. អាមិសទានន្តិ ចត្តារោ បច្ចយា ទិយ្យនកវសេន អាមិសទានំ នាម. ធម្មទានន្តិ ឥធេកច្ចោ អមតបត្តិបដិបទំ កថេត្វា ទេតិ, ឥទំ ធម្មទានំ នាម.

១៤៣. ទុតិយេ ចត្តារោ បច្ចយា យជនកវសេន យាគោ នាម ធម្មោបិ យជនកវសេន យាគោតិ វេទិតព្ពោ.

១៤៤. តតិយេ អាមិសស្ស ចជនំ អាមិសចាគោ, ធម្មស្ស ចជនំ ធម្មចាគោ. ចតុត្ថេ ឧបសគ្គមត្តំ វិសេសោ.

១៤៦. បញ្ចមេ ចតុន្នំ បច្ចយានំ ភុញ្ជនំ អាមិសភោគោ, ធម្មស្ស ភុញ្ជនំ ធម្មភោគោ. ឆដ្ឋេ ឧបសគ្គមត្តំ វិសេសោ.

១៤៨. សត្តមេ ចតុន្នំ បច្ចយានំ សំវិភជនំ អាមិសសំវិភាគោ, ធម្មស្ស សំវិភជនំ ធម្មសំវិភាគោ.

១៤៩. អដ្ឋមេ ចតូហិ បច្ចយេហិ សង្គហោ អាមិសសង្គហោ, ធម្មេន សង្គហោ ធម្មសង្គហោ.

១៥០. នវមេ ចតូហិ បច្ចយេហិ អនុគ្គណ្ហនំ អាមិសានុគ្គហោ, ធម្មេន អនុគ្គណ្ហនំ ធម្មានុគ្គហោ.

១៥១. ទសមេ ចតូហិ បច្ចយេហិ អនុកម្បនំ អាមិសានុកម្បា, ធម្មេន អនុកម្បនំ ធម្មានុកម្បាតិ.

ទានវគ្គោ តតិយោ.

(១៤) ៤. សន្ថារវគ្គវណ្ណនា

១៥២. ចតុត្ថស្ស បឋមេ ចតូហិ បច្ចយេហិ អត្តនោ ច បរស្ស ច អន្តរបដិច្ឆាទនវសេន សន្ថរណំ អាមិសសន្ថារោ, ធម្មេន សន្ថរណំ ធម្មសន្ថារោ. ទុតិយេ ឧបសគ្គមត្តំ វិសេសោ.

១៥៤. តតិយេ វុត្តប្បការស្ស អាមិសស្ស ឯសនា អាមិសេសនា, ធម្មស្ស ឯសនា ធម្មេសនា. ចតុត្ថេ ឧបសគ្គមត្តមេវ វិសេសោ.

១៥៦. បញ្ចមេ មត្ថកប្បត្តា អាមិសបរិយេសនា អាមិសបរិយេដ្ឋិ, មត្ថកប្បត្តាវ ធម្មបរិយេសនា ធម្មបរិយេដ្ឋីតិ វុត្តា.

១៥៧. ឆដ្ឋេ អាមិសេន បូជនំ អាមិសបូជា, ធម្មេន បូជនំ ធម្មបូជា.

១៥៨. សត្តមេ អាតិថេយ្យានីតិ អាគន្តុកទានានិ. អតិថេយ្យានីតិបិ បាឋោ.

១៥៩. អដ្ឋមេ អាមិសំ ឥជ្ឈនកសមិជ្ឈនកវសេន អាមិសិទ្ធិ, ធម្មោបិ ឥជ្ឈនកសមិជ្ឈនកវសេន ធម្មិទ្ធិ.

១៦០. នវមេ អាមិសេន វឌ្ឍនំ អាមិសវុទ្ធិ, ធម្មេន វឌ្ឍនំ ធម្មវុទ្ធិ.

១៦១. ទសមេ រតិករណដ្ឋេន អាមិសំ អាមិសរតនំ, ធម្មោ ធម្មរតនំ.

១៦២. ឯកាទសមេ អាមិសស្ស ចិននំ វឌ្ឍនំ អាមិសសន្និចយោ, ធម្មស្ស ចិននំ វឌ្ឍនំ ធម្មសន្និចយោ.

១៦៣. ទ្វាទសមេ អាមិសស្ស វិបុលភាវោ អាមិសវេបុល្លំ, ធម្មស្ស វិបុលភាវោ ធម្មវេបុល្លន្តិ.

សន្ថារវគ្គោ ចតុត្ថោ.

(១៥) ៥. សមាបត្តិវគ្គវណ្ណនា

១៦៤. បញ្ចមស្ស បឋមេ សមាបត្តិកុសលតាតិ អាហារសប្បាយំ ឧតុសប្បាយំ បរិគ្គណ្ហិត្វា សមាបត្តិសមាបជ្ជនេ ឆេកតា. សមាបត្តិវុដ្ឋានកុសលតាតិ យថាបរិច្ឆេទេន គតេ កាលេ វិយត្តោ ហុត្វា ឧដ្ឋហន្តោ វុដ្ឋានកុសលោ នាម ហោតិ, ឯវំ កុសលតា.

១៦៥. ទុតិយេ អជ្ជវន្តិ ឧជុភាវោ. មទ្ទវន្តិ មុទុភាវោ.

១៦៦. តតិយេ ខន្តីតិ អធិវាសនខន្តិ. សោរច្ចន្តិ សុសីល្យភាវេន សុរតភាវោ.

១៦៧. ចតុត្ថេ សាខល្យន្តិ សណ្ហវាចាវសេន សម្មោទមានភាវោ. បដិសន្ថារោតិ អាមិសេន វា ធម្មេន វា បដិសន្ថរណំ.

១៦៨. បញ្ចមេ អវិហិំសាតិ ករុណាបុព្ពភាគោ. សោចេយ្យន្តិ សីលវសេន សុចិភាវោ. ឆដ្ឋសត្តមានិ ឧត្តានត្ថានេវ.

១៧១. អដ្ឋមេ បដិសង្ខានពលន្តិ បច្ចវេក្ខណពលំ.

១៧២. នវមេ មុដ្ឋស្សច្ចេ អកម្បនេន សតិយេវ សតិពលំ. ឧទ្ធច្ចេ អកម្បនេន សមាធិយេវ សមាធិពលំ.

១៧៣. ទសមេ សមថោតិ ចិត្តេកគ្គតា. វិបស្សនាតិ សង្ខារបរិគ្គាហកញ្ញាណំ.

១៧៤. ឯកាទសមេ សីលវិបត្តីតិ ទុស្សីល្យំ. ទិដ្ឋិវិបត្តីតិ មិច្ឆាទិដ្ឋិ.

១៧៥. ទ្វាទសមេ សីលសម្បទាតិ បរិបុណ្ណសីលតា. ទិដ្ឋិសម្បទាតិ សម្មាទិដ្ឋិកភាវោ. តេន កម្មស្សកតសម្មាទិដ្ឋិ, ឈានសម្មាទិដ្ឋិ, វិបស្សនាសម្មាទិដ្ឋិ, មគ្គសម្មាទិដ្ឋិ, ផលសម្មាទិដ្ឋីតិ សព្ពាបិ បញ្ចវិធា សម្មាទិដ្ឋិ សង្គហិតា ហោតិ.

១៧៦. តេរសមេ សីលវិសុទ្ធីតិ វិសុទ្ធិសម្បាបកំ សីលំ. ទិដ្ឋិវិសុទ្ធីតិ វិសុទ្ធិសម្បាបិកា ចតុមគ្គសម្មាទិដ្ឋិ, បញ្ចវិធាបិ វា សម្មាទិដ្ឋិ.

១៧៧. ចុទ្ទសមេ ទិដ្ឋិវិសុទ្ធីតិ វិសុទ្ធិសម្បាបិកា សម្មាទិដ្ឋិយេវ. យថាទិដ្ឋិស្ស ច បធានន្តិ ហេដ្ឋិមមគ្គសម្បយុត្តំ វីរិយំ. តញ្ហិ តស្សា ទិដ្ឋិយា អនុរូបត្តា ‘‘យថាទិដ្ឋិស្ស ច បធាន’’ន្តិ វុត្តំ.

១៧៨. បន្នរសមេ អសន្តុដ្ឋិតា ច កុសលេសុ ធម្មេសូតិ អញ្ញត្រ អរហត្តមគ្គា កុសលេសុ ធម្មេសុ អសន្តុដ្ឋិភាវោ.

១៧៩. សោឡសមេ មុដ្ឋស្សច្ចន្តិ មុដ្ឋស្សតិភាវោ. អសម្បជញ្ញន្តិ អញ្ញាណភាវោ.

១៨០. សត្តរសមេ អបិលាបនលក្ខណា សតិ. សម្មា បជាននលក្ខណំ សម្បជញ្ញន្តិ.

សមាបត្តិវគ្គោ បញ្ចមោ. តតិយបណ្ណាសកំ និដ្ឋិតំ.