៤. សមចិត្តវគ្គវណ្ណនា

៣៣. ចតុត្ថស្ស បឋមេ អសប្បុរិសភូមីតិ អសប្បុរិសានំ បតិដ្ឋានដ្ឋានំ. សប្បុរិសភូមិយម្បិ ឯសេវ នយោ. អកតញ្ញូតិ កតំ ន ជានាតិ. អកតវេទីតិ កតំ បាកដំ កត្វា ន ជានាតិ. ឧបញ្ញាតន្តិ វណ្ណិតំ ថោមិតំ បសត្ថំ. យទិទន្តិ យា អយំ. អកតញ្ញុតា អកតវេទិតាតិ បរេន កតស្ស ឧបការស្ស អជាននញ្ចេវ បាកដំ កត្វា អជាននញ្ច. កេវលាតិ សកលា. សុក្កបក្ខេបិ វុត្តនយេនេវ អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

៣៤. ទុតិយេ មាតុ ច បិតុ ចាតិ ជនកមាតុ ច ជនកបិតុ ច. ឯកេន, ភិក្ខវេ, អំសេន មាតរំ បរិហរេយ្យាតិ ឯកស្មិំ អំសកូដេ ឋបេត្វា មាតរំ បដិជគ្គេយ្យ. ឯកេន អំសេន បិតរំ បរិហរេយ្យាតិ ឯកស្មិំ អំសកូដេ ឋបេត្វា បិតរំ បដិជគ្គេយ្យ. វស្សសតាយុកោ វស្សសតជីវីតិ វស្សសតាយុកកាលេ ជាតោ សកលំ វស្សសតំ ជីវន្តោ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – សចេ បុត្តោ នាម ‘‘មាតាបិតូនំ បដិករិស្សាមី’’តិ ឧដ្ឋាយ សមុដ្ឋាយ ទក្ខិណេ អំសកូដេ មាតរំ, វាមេ បិតរំ ឋបេត្វា វស្សសតាយុកោ សកលម្បិ វស្សសតំ ជីវមានោ បរិហរេយ្យ. សោ ច នេសំ ឧច្ឆាទនបរិមទ្ទនន្ហាបនសម្ពាហនេនាតិ សោ ច បុត្តោ នេសំ មាតាបិតូនំ អំសកូដេសុ ឋិតានំយេវ ទុគ្គន្ធបដិវិនោទនត្ថំ សុគន្ធករណេន ឧច្ឆាទនេន, បរិស្សមវិនោទនត្ថំ ហត្ថបរិមទ្ទនេន, សីតុណ្ហកាលេ ច ឧណ្ហោទកសីតោទកន្ហាបនេន, ហត្ថបាទាទីនំ អាកឌ្ឍនបរិកឌ្ឍនសង្ខាតេន សម្ពាហនេន ឧបដ្ឋានំ ករេយ្យ. តេ ច តត្ថេវាតិ តេ ច មាតាបិតរោ តត្ថេវ តស្ស អំសកូដេសុ និសិន្នាវ មុត្តករីសំ ចជេយ្យុំ. នត្វេវ ,ភិក្ខវេតិ, ភិក្ខវេ, ឯវម្បិ នត្វេវ មាតាបិតូនំ កតំ វា ហោតិ បដិកតំ វា.

ឥស្សរាធិបច្ចេ រជ្ជេតិ ចក្កវត្តិរជ្ជំ សន្ធាយេវមាហ. អាបាទកាតិ វឌ្ឍកា អនុបាលកា. បុត្តា ហិ មាតាបិតូហិ វឌ្ឍិតា ចេវ អនុបាលិតា ច. បោសកាតិ ហត្ថបាទេ វឌ្ឍេត្វា ហទយលោហិតំ បាយេត្វា បោសកា. បុត្តា ហិ មាតាបិតូហិ បុដ្ឋា ភតា អន្នបានាទីហិ បដិជគ្គិតា. ឥមស្ស លោកស្ស ទស្សេតារោតិ សចេ ហិ មាតាបិតរោ ជាតទិវសេយេវ បុត្តំ បាទេ គហេត្វា អរញ្ញេ វា នទិយំ វា បបាតេ វា ខិបេយ្យុំ, ឥមស្មិំ លោកេ ឥដ្ឋានិដ្ឋារម្មណំ ន បស្សេយ្យ. ឯវំ អកត្វា អាបាទិតត្តា បោសិតត្តា ឯស ឥមស្មិំ លោកេ ឥដ្ឋានិដ្ឋារម្មណំ មាតាបិតរោ និស្សាយ បស្សតីតិ ត្យាស្ស ឥមស្ស លោកស្ស ទស្សេតារោ នាម ហោន្តិ. សមាទបេតីតិ គណ្ហាបេតិ. ឥមស្មិំ សុត្តេ សទ្ធាសីលចាគបញ្ញា លោកិយលោកុត្តរមិស្សកា កថិតា. ធម្មសេនាបតិសារិបុត្តត្ថេរសទិសោវ ភិក្ខុ តេសុ បតិដ្ឋាបេតិ នាមាតិ វេទិតព្ពោ.

៣៥. តតិយេ តេនុបសង្កមីតិ សោ ហិ ព្រាហ្មណោ ‘‘សមណោ កិរ គោតមោ កថិតំ វិស្សជ្ជេតិ, បុច្ឆាយស្ស វិរជ្ឈនំ នាម នត្ថិ. អហមស្ស វិរជ្ឈនបញ្ហំ អភិសង្ខរិស្សាមី’’តិ បណីតភោជនំ ភុញ្ជិត្វា គព្ភទ្វារំ បិទហិត្វា និសិន្នោ ចិន្តេតុំ អារភិ. អថស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘ឥមស្មិំ ឋានេ ឧច្ចាសទ្ទមហាសទ្ទោ វត្តតិ, ចិត្តំ ន ឯកគ្គំ ហោតិ, ភូមិឃរំ ការេស្សាមី’’តិ ភូមិឃរំ ការេត្វា តត្ថ បវិសិត្វា – ‘‘ឯវំ បុដ្ឋោ ឯវំ កថេស្សតិ, ឯវំ បុដ្ឋោ ឯវំ កថេស្សតី’’តិ ឯកំ គណ្ហិត្វា ឯកំ វិស្សជ្ជេន្តោ សកលទិវសំ កិញ្ចិ បស្សិតុំ នាសក្ខិ. តស្ស ឥមិនាវ នីហារេន ចត្តារោ មាសា វីតិវត្តា. សោ ចតុន្នំ មាសានំ អច្ចយេន ឧភតោកោដិកំ បញ្ហំ នាម អទ្ទស. ឯវំ កិរស្ស អហោសិ – ‘‘អហំ សមណំ គោតមំ ឧបសង្កមិត្វា ‘កិំវាទី ភវ’ន្តិ បុច្ឆិស្សាមិ. សចេ ‘កិរិយវាទិម្ហី’តិ វក្ខតិ, ‘សព្ពាកុសលានំ នាម តុម្ហេ កិរិយំ វទេថា’តិ នំ និគ្គណ្ហិស្សាមិ. សចេ ‘អកិរិយវាទិម្ហី’តិ វក្ខតិ, ‘កុសលធម្មានំ នាម តុម្ហេ អកិរិយំ វទេថា’តិ នំ និគ្គណ្ហិស្សាមិ. ឥទញ្ហិ ឧភតោកោដិកំ បញ្ហំ បុដ្ឋោ នេវ ឧគ្គិលិតុំ សក្ខិស្សតិ ន និគ្គិលិតុំ. ឯវំ មម ជយោ ភវិស្សតិ, សមណស្ស គោតមស្ស បរាជយោ’’តិ ឧដ្ឋាយ អប្ផោដេត្វា ភូមិឃរា និក្ខម្ម ‘‘ឯវរូបំ បញ្ហំ បុច្ឆន្តេន ន ឯកកេន គន្តុំ វដ្ដតី’’តិ នគរេ ឃោសនំ ការេត្វា សកលនាគរេហិ បរិវុតោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ. កិំវាទីតិ កិំលទ្ធិកោ. កិមក្ខាយីតិ កិំ នាម សាវកានំ បដិបទំ អក្ខាយីតិ បុច្ឆិ. អថស្ស ភគវា ចតូហិ មាសេហិ បញ្ហំ អភិសង្ខរិត្វា ‘‘ទិដ្ឋោ មេ សមណស្ស គោតមស្ស បរាជយបញ្ហោ’’តិ មានំ បគ្គយ្ហ អាគតភាវំ ញត្វា ឯកបទេនេវ តំ បញ្ហំ ភិន្ទន្តោ កិរិយវាទី ចាហំ, ព្រាហ្មណាតិអាទិមាហ. អថ ព្រាហ្មណោ អត្តនោ មានំ អបនេត្វា ភគវន្តំ អាយាចន្តោ យថាកថំ បនាតិអាទិមាហ. សេសមេត្ថ ឧត្តានត្ថមេវាតិ.

៣៦. ចតុត្ថេ ទក្ខិណេយ្យាតិ ទក្ខិណា វុច្ចតិ ទានំ, តស្ស បដិគ្គហណយុត្តា កតិ បុគ្គលាតិ បុច្ឆតិ. សេខោតិ ឥមិនា សត្ត សេក្ខេ ទស្សេតិ. ឯត្ថ ច សីលវន្តបុថុជ្ជនោបិ សោតាបន្នេនេវ សង្គហិតោ. អាហុនេយ្យា យជមានានំ ហោន្តីតិ ទានំ ទទន្តានំ អាហុនស្ស អរហា ទានបដិគ្គាហកា នាម ហោន្តីតិ អត្ថោ. ខេត្តន្តិ វត្ថុ បតិដ្ឋា, បុញ្ញស្ស វិរុហនដ្ឋានន្តិ អត្ថោ.

៣៧. បញ្ចមេ បុព្ពារាមេតិ សាវត្ថិតោ បុរត្ថិមទិសាភាគេ អារាមេ. មិគារមាតុបាសាទេតិ វិសាខាយ ឧបាសិកាយ បាសាទេ. សា ហិ មិគារសេដ្ឋិនា មាតុដ្ឋានេ ឋបិតត្តាបិ, សព្ពជេដ្ឋកស្ស បុត្តស្ស អយ្យកសេដ្ឋិនោវ សមាននាមកត្តាបិ មិគារមាតាតិ វុច្ចតិ. តាយ ការិតោ សហស្សគព្ភោ បាសាទោ មិគារមាតុបាសាទោ នាម. ថេរោ តស្មិំ វិហរតិ. តត្រ ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោតិ តស្មិំ បាសាទេ វិហរន្តោ ធម្មសេនាបតិសារិបុត្តត្ថេរោ.

ភិក្ខូ អាមន្តេសីតិ កស្មិំ កាលេ អាមន្តេសិ? កានិចិ ហិ សុត្តានិ បុរេភត្តេ ភាសិតានិ អត្ថិ, កានិចិ បច្ឆាភត្តេ, កានិចិ បុរិមយាមេ, កានិចិ មជ្ឈិមយាមេ, កានិចិ បច្ឆិមយាមេ. ឥទំ បន សមចិត្តបដិបទាសុត្តំ បច្ឆាភត្តេ ភាសិតំ. តស្មា សាយន្ហសមយេ អាមន្តេសិ.

ន កេវលំ ចេតំ ថេរេនេវ ភាសិតំ, តថាគតេនាបិ ភាសិតំ. កត្ថ និសីទិត្វាតិ? វិសាខាយ រតនបាសាទេ និសីទិត្វា. តថាគតោ ហិ បឋមពោធិយំ វីសតិ វស្សានិ អនិពទ្ធវាសោ ហុត្វា យត្ថ យត្ថ ផាសុកំ ហោតិ, តត្ថ តត្ថេវ គន្ត្វា វសិ. បឋមំ អន្តោវស្សញ្ហិ ឥសិបតនេ ធម្មចក្កំ បវត្តេត្វា អដ្ឋារស មហាព្រហ្មកោដិយោ អមតបានំ បាយេត្វា ពារាណសិំ ឧបនិស្សាយ ឥសិបតនេ វសិ. ទុតិយំ អន្តោវស្សំ រាជគហំ ឧបនិស្សាយ វេឡុវនេ, តតិយចតុត្ថានិបិ តត្ថេវ, បញ្ចមំ អន្តោវស្សំ វេសាលិំ ឧបនិស្សាយ មហាវនេ កូដាគារសាលាយំ, ឆដ្ឋំ អន្តោវស្សំ មកុលបព្ពតេ, សត្តមំ តាវតិំសភវនេ, អដ្ឋមំ ភគ្គេ សុសុមារគិរំ និស្សាយ ភេសកឡាវនេ, នវមំ កោសម្ពិយំ, ទសមំ បាលិលេយ្យកេ វនសណ្ឌេ, ឯកាទសមំ នាលាយំ ព្រាហ្មណគាមេ, ទ្វាទសមំ វេរញ្ជាយំ, តេរសមំ ចាលិយបព្ពតេ, ចុទ្ទសមំ ជេតវនេ, បញ្ចទសមំ កបិលវត្ថុស្មិំ, សោឡសមំ អាឡវកំ ទមេត្វា ចតុរាសីតិបាណសហស្សានិ អមតបានំ បាយេត្វា អាឡវិយំ, សត្តរសមំ រាជគហេយេវ, អដ្ឋារសមំ ចាលិយបព្ពតេយេវ, តថា ឯកូនវីសតិមំ, វីសតិមំ បន អន្តោវស្សំ រាជគហំយេវ ឧបនិស្សាយ វសិ. ឯវំ វីសតិ វស្សានិ អនិពទ្ធវាសោ ហុត្វា យត្ថ យត្ថ ផាសុកំ ហោតិ, តត្ថ តត្ថេវ វសិ.

តតោ បដ្ឋាយ បន ទ្វេ សេនាសនានិ ធុវបរិភោគានិ អកាសិ. កតរានិ ទ្វេ? ជេតវនញ្ច បុព្ពារាមញ្ច. កស្មា? ទ្វិន្នំ កុលានំ គុណមហន្តតាយ. អនាថបិណ្ឌិកស្ស ហិ វិសាខាយ ច គុណំ សន្ធាយ គុណំ បដិច្ច សត្ថា តានិ សេនាសនានិ ធុវបរិភោគេន បរិភុញ្ជិ. ឧតុវស្សំ ចារិកំ ចរិត្វាបិ ហិ អន្តោវស្សេ ទ្វីសុយេវ សេនាសនេសុ វសតិ. ឯវំ វសន្តោ បន ជេតវនេ រត្តិំ វសិត្វា បុនទិវសេ ភិក្ខុសង្ឃបរិវុតោ ទក្ខិណទ្វារេន សាវត្ថិំ បិណ្ឌាយ បវិសិត្វា បាចីនទ្វារេន និក្ខមិត្វា បុព្ពារាមេ ទិវាវិហារំ ករោតិ. បុព្ពារាមេ រត្តិំ វសិត្វា បុនទិវសេ បាចីនទ្វារេន សាវត្ថិំ បិណ្ឌាយ បវិសិត្វា ទក្ខិណទ្វារេន និក្ខមិត្វា ជេតវនេ ទិវាវិហារំ ករោតិ. តស្មិំ បន ទិវសេ សម្មាសម្ពុទ្ធោ ជេតវនេយេវ វសិ. យត្ថ កត្ថចិ វសន្តស្ស ចស្ស បញ្ចវិធកិច្ចំ អវិជហិតមេវ ហោតិ. តំ ហេដ្ឋា វិត្ថារិតមេវ. តេសុ កិច្ចេសុ បច្ឆិមយាមកិច្ចកាលេ ភគវា លោកំ ឱលោកេន្តោ សាវត្ថិវាសីនញ្ច សមន្តា ច សាវត្ថិយា គាវុតអឌ្ឍយោជនយោជនបរមេ ឋានេ អបរិមាណានំ សត្តានំ អភិសមយភាវំ អទ្ទស.

តតោ ‘‘កស្មិំ នុ ខោ កាលេ អភិសមយោ ភវិស្សតី’’តិ ឱលោកេន្តោ ‘‘សាយន្ហសមយេ’’តិ ទិស្វា ‘‘មយិ នុ ខោ កថេន្តេ អភិសមយោ ភវិស្សតិ, សាវកេ កថេន្តេ ភវិស្សតី’’តិ ‘‘សារិបុត្តត្ថេរេ កថេន្តេ ភវិស្សតី’’តិ អទ្ទស. តតោ ‘‘កត្ថ និសីទិត្វា កថេន្តេ ភវិស្សតី’’តិ ឱលោកេន្តោ ‘‘វិសាខាយ រតនបាសាទេ និសីទិត្វា’’តិ ទិស្វា ‘‘ពុទ្ធានំ នាម តយោ សាវកសន្និបាតា ហោន្តិ, អគ្គសាវកានំ ឯកោ. តេសុ អជ្ជ ធម្មសេនាបតិសារិបុត្តត្ថេរស្ស សាវកសន្និបាតោ ភវិស្សតី’’តិ អទ្ទស. ទិស្វា បាតោវ សរីរបដិជគ្គនំ កត្វា និវត្ថនិវាសនោ សុគតចីវរំ បារុបិត្វា សេលមយបត្តំ អាទាយ ភិក្ខុសង្ឃបរិវុតោ ទក្ខិណទ្វារេន នគរំ បវិសិត្វា បិណ្ឌាយ ចរន្តោ ភិក្ខុសង្ឃស្ស សុលភបិណ្ឌបាតំ កត្វា វាតប្បហតា វិយ នាវា បដិនិវត្តិត្វា ទក្ខិណទ្វារេន និក្ខមិត្វា ពហិទ្វារេ អដ្ឋាសិ. តតោ អសីតិ មហាសាវកា ភិក្ខុនិបរិសា ឧបាសកបរិសា ឧបាសិកាបរិសាតិ ចតស្សោ បរិសា សត្ថារំ បរិវារយិំសុ.

សត្ថា សារិបុត្តត្ថេរំ អាមន្តេសិ – ‘‘សារិបុត្ត, តយា បុព្ពារាមំ គន្តុំ វដ្ដតិ, តវ ច បរិសំ គហេត្វា គច្ឆាហី’’តិ. ‘‘សាធុ, ភន្តេ’’តិ ថេរោ អត្តនោ បរិវារេហិ បញ្ចហិ ភិក្ខុសតេហិ បរិវុតោ បុព្ពារាមំ អគមាសិ. ឯតេនេវ និយាមេន អសីតិ មហាសាវកេ បុព្ពារាមមេវ បេសេត្វា សយំ ឯកេន អានន្ទត្ថេរេនេវ សទ្ធិំ ជេតវនំ អគមាសិ. អានន្ទត្ថេរោបិ វិហារេ សត្ថុ វត្តំ កត្វា វន្ទិត្វា ‘‘បុព្ពារាមំ គច្ឆាមិ, ភន្តេ’’តិ អាហ. ឯវំ ករោហិ អានន្ទាតិ. សត្ថារំ វន្ទិត្វា តត្ថេវ អគមាសិ. សត្ថា ឯកកោវ ជេតវនេ ឱហីនោ.

តំ ទិវសញ្ហិ ចតស្សោ បរិសា ថេរស្សេវ ធម្មកថំ សោតុកាមា អហេសុំ. កោសលមហារាជាបិ ពលកាយេន បរិវុតោ បុព្ពារាមមេវ គតោ. តថា បញ្ចសតឧបាសកបរិវារោ អនាថបិណ្ឌិកោ. វិសាខា បន មហាឧបាសិកា ទ្វីហិ ជង្ឃសហស្សេហិ បរិវុតោ អគមាសិ. សត្តបណ្ណាសាយ កុលសតសហស្សានំ វសនដ្ឋានេ សាវត្ថិនគរេ គេហបាលកទារកេ ឋបេត្វា សេសជនោ គន្ធចុណ្ណមាលាទីនិ គហេត្វា បុព្ពារាមមេវ អគមាសិ. ចតូសុ ទ្វារគាមេសុ គាវុតអឌ្ឍយោជនយោជនបរមដ្ឋានេ សព្ពេយេវ មនុស្សា គន្ធចុណ្ណមាលាទិហត្ថា បុព្ពារាមមេវ អគមំសុ. សកលវិហារោ មិស្សកបុប្ផេហិ អភិកិណ្ណោ វិយ អហោសិ.

ធម្មសេនាបតិសារិបុត្តត្ថេរោបិ ខោ វិហារំ គន្ត្វា វិហារបរិវេណេ អង្គណដ្ឋានេ អដ្ឋាសិ. ភិក្ខូ ថេរស្ស អាសនំ បញ្ញាបយិំសុ. ថេរោ តត្ថ និសីទិត្វា ឧបដ្ឋាកត្ថេរេន វត្តេ កតេ ភិក្ខុសង្ឃស្ស ឱវាទំ កត្វា គន្ធកុដិំ បវិសិត្វា សមាបត្តិំ អប្បេត្វា និសីទិ. សោ បរិច្ឆិន្នកាលវសេន សមាបត្តិតោ វុដ្ឋាយ អចិរវតិំ គន្ត្វា រជោជល្លំ បវាហេត្វា បដិប្បស្សទ្ធទរថោ ឱតិណ្ណតិត្ថេនេវ ឧត្តរិត្វា និវត្ថនិវាសនោ សង្ឃាដិំ បារុបិត្វា អដ្ឋាសិ. ភិក្ខុសង្ឃោបិ សម្មុខសម្មុខដ្ឋានេន ឱតរិត្វា សរីរេ រជោជល្លំ បវាហេត្វា បច្ចុត្តរិត្វា ថេរំ បរិវារយិំសុ. អន្តោវិហារេបិ ថេរស្ស ធម្មាសនំ បញ្ញាបយិំសុ. ចតស្សោបិ បរិសា អត្តនោ អត្តនោ ឱកាសំ ញត្វា មគ្គំ ឋបេត្វា និសីទិំសុ. សារិបុត្តត្ថេរោបិ បញ្ចភិក្ខុសតបរិវារោ ធម្មសភំ អាគន្ត្វា សីហមត្ថកប្បតិដ្ឋិតេ សមុស្សិតសេតច្ឆត្តេ រតនបល្លង្កេ ចិត្តពីជនិំ គហេត្វា បុរត្ថាភិមុខោ និសីទិ. និសីទិត្វា បរិសំ ឱលោកេត្វា – ‘‘មហតី វតាយំ បរិសា, ឥមិស្សា ន អប្បមត្តិកា បរិត្តកធម្មទេសនា អនុច្ឆវិកា, កតរធម្មទេសនា នុ ខោ អនុច្ឆវិកា ភវិស្សតី’’តិ តីណិ បិដកានិ អាវជ្ជមានោ ឥមំ សំយោជនបរិយាយ ធម្មទេសនំ អទ្ទស.

ឯវំ ទេសនំ សល្លក្ខេត្វា តំ ទេសេតុកាមោ ភិក្ខូ អាមន្តេសិ អាវុសោ, ភិក្ខវេតិ. អាវុសោតិ ហិ អវត្វា, ភិក្ខវេតិ វចនំ ពុទ្ធាលាបោ នាម ហោតិ, អយំ បនាយស្មា ‘‘ទសពលេន សមានំ អាលបនំ ន ករិស្សាមី’’តិ សត្ថុ គារវវសេន សាវកាលាបំ ករោន្តោ, ‘‘អាវុសោ ភិក្ខវេ’’តិ អាហ. ឯតទវោចាតិ ឯតំ ‘‘អជ្ឈត្តសំយោជនញ្ច, អាវុសោ, បុគ្គលំ ទេសេស្សាមិ ពហិទ្ធាសំយោជនញ្ចា’’តិ ធម្មទេសនាបទំ អវោច.

តស្មិំ បន រតនបាសាទេ អធិវត្ថោ ឯកោ សោតាបន្នោ ទេវបុត្តោ អត្ថិ, សោ ពុទ្ធេហិ វា សាវកេហិ វា ទេសនាយ អារទ្ធមត្តាយយេវ ជានាតិ – ‘‘អយំ ទេសនា ឧត្តានិកា ភវិស្សតិ, អយំ គម្ភីរា. អយំ ឈាននិស្សិតា ភវិស្សតិ, អយំ វិបស្សនានិស្សិតា. អយំ មគ្គនិស្សិតា អយំ ផលនិស្សិតា, អយំ និព្ពាននិស្សិតា’’តិ. សោ តស្មិម្បិ ទិវសេ ថេរេន ទេសនាយ អារទ្ធមត្តាយ ឯវំ អញ្ញាសិ – ‘‘យេន នីហារេន មយ្ហំ អយ្យេន ធម្មសេនាបតិនា សារិបុត្តត្ថេរេន ទេសនា អារទ្ធា, អយំ ទេសនា វិបស្សនាគាឡ្ហា ភវិស្សតិ, ឆហិ មុខេហិ វិបស្សនំ កថេស្សតិ. ទេសនាបរិយោសានេ កោដិសតសហស្សទេវតា អរហត្តំ បាបុណិស្សន្តិ, សោតាបន្នាទីនំ បន ទេវមនុស្សានំ បរិច្ឆេទោ ន ភវិស្សតិ. ទេសនាយ អនុច្ឆវិកំ កត្វា មយ្ហំ អយ្យស្ស សាធុការំ ទស្សាមី’’តិ ទេវានុភាវេន មហន្តំ សទ្ទំ កត្វា – ‘‘សាធុ សាធុ អយ្យា’’តិ អាហ.

ទេវរាជេន សាធុការេ ទិន្នេ បរិវារកបាសាទសហស្សេ អធិវត្ថា ទេវតា សព្ពាវ សាធុការំ អទំសុ. តាសំ សាធុការសទ្ទេន សព្ពា បុព្ពារាមេ វសនទេវតា, តាសំ សទ្ទេន គាវុតមត្តេ ទេវតា, តតោ អឌ្ឍយោជនេ យោជនេតិ ឯតេនុបាយេន ឯកចក្កវាឡេ, ទ្វីសុ ចក្កវាឡេសុ, តីសុ ចក្កវាឡេសូតិ ទសសហស្សចក្កវាឡេសុ ទេវតា សាធុការមទំសុ. តាសំ សាធុការសទ្ទេន បថវិដ្ឋកនាគា ច អាកាសដ្ឋកទេវតា ច. តតោ អព្ភវលាហកា, ឧណ្ហវលាហកា, សីតវលាហកា, វស្សវលាហកា, ចាតុមហារាជិកា ចត្តារោ មហារាជានោ, តាវតិំសា ទេវតា, សក្កោ ទេវរាជា, យាមា ទេវតា, សុយាមោ ទេវរាជា, តុសិតា ទេវតា, សន្តុសិតោ ទេវរាជា, និម្មានរតី ទេវតា, សុនិម្មិតោ ទេវរាជា, វសវត្តី ទេវតា, វសវត្តី ទេវរាជា, ព្រហ្មបារិសជ្ជា, ព្រហ្មបុរោហិតា, មហាព្រហ្មានោ, បរិត្តាភា, អប្បមាណាភា, អាភស្សរា, បរិត្តសុភា, អប្បមាណសុភា, សុភកិណ្ហា, វេហប្ផលា, អវិហា, អតប្បា, សុទស្សា, សុទស្សី, អកនិដ្ឋា ទេវតាតិ អសញ្ញេ ច អរូបាវចរសត្តេ ច ឋបេត្វា សោតាយតនបវត្តិដ្ឋានេ សព្ពា ទេវតា សាធុការមទំសុ.

តតោ ខីណាសវមហាព្រហ្មានោ – ‘‘មហា វតាយំ សាធុការសទ្ទោ, បថវិតលតោ បដ្ឋាយ យាវ អកនិដ្ឋលោកំ អាគតោ, កិមត្ថំ នុ ខោ ឯសោ’’តិ អាវជ្ជេន្តោ ‘‘ធម្មសេនាបតិសារិបុត្តត្ថេរោ បុព្ពារាមេ វិសាខាយ រតនបាសាទេ និសីទិត្វា សំយោជនបរិយាយធម្មទេសនមារភិ, អម្ហេហិបិ តត្ថ កាយសក្ខីហិ ភវិតុំ វដ្ដតី’’តិ ចិន្តេត្វា តត្ថ អគមំសុ. បុព្ពារាមោ ទេវតាហិ បរិបុណ្ណោ, សមន្តា បុព្ពារាមស្ស គាវុតំ អឌ្ឍយោជនំ, យោជនន្តិ សកលចក្កវាឡំ ហេដ្ឋា បថវិតលេន តិរិយំ ចក្កវាឡបរិយន្តេន បរិច្ឆិន្នំ ទសហិ ចក្កវាឡសហស្សេហិ សន្និបតិតាហិ ទេវតាហិ និរន្តរមហោសិ, អារគ្គនិតុទនមត្តេ ឋានេ ឧបរិមកោដិយា សដ្ឋិ ទេវតា សុខុមត្តភាវេ មាបេត្វា អដ្ឋំសុ.

អថាយស្មា សារិបុត្តោ ‘‘មហន្តំ វតិទំ ហលាហលំ, កិំ នុ ខោ ឯត’’ន្តិ អាវជ្ជេន្តោ ទសសហស្សចក្កវាឡេ ឋិតានំ ទេវតានំ ឯកចក្កវាឡេ សន្និបតិតភាវំ អទ្ទស. អថ យស្មា ពុទ្ធានំ អធិដ្ឋានកិច្ចំ នត្ថិ, បរិសបរិមាណេនេវ បស្សន្តិ ចេវ សទ្ទញ្ច សាវេន្តិ. សាវកានំ បន អធិដ្ឋានំ វដ្ដតិ. តស្មា ថេរោ សមាបត្តិំ សមាបជ្ជិត្វា សមាបត្តិតោ វុដ្ឋាយ មហគ្គតចិត្តេន អធិដ្ឋាសិ – ‘‘ចក្កវាឡបរិយន្តា បរិសា សព្ពាបិ មំ បស្សតុ, ធម្មញ្ច មេ ទេសេន្តស្ស សទ្ទំ សុណាតូ’’តិ. អធិដ្ឋិតកាលតោ បដ្ឋាយ ទក្ខិណជាណុបស្សេ ច ចក្កវាឡមុខវដ្ដិយញ្ច និសីទិត្វា ‘‘ធម្មសេនាបតិសារិបុត្តត្ថេរោ នាម កីទិសោ ទីឃោ រស្សោ សាមោ ឱទាតោ’’តិ វត្តព្ពការណំ នាហោសិ, សព្ពេសម្បិ សព្ពទិសាសុ និសិន្នានំ អភិមុខេយេវ បញ្ញាយិត្ថ, នភមជ្ឈេ ឋិតចន្ទោ វិយ អហោសិ. ធម្មំ ទេសេន្តស្សាបិស្ស ទក្ខិណជាណុបស្សេ ច ចក្កវាឡមុខវដ្ដិយញ្ច និសិន្នា សព្ពេ ឯកកំសេនេវ សទ្ទំ សុណិំសុ.

ឯវំ អធិដ្ឋហិត្វា ថេរោ អជ្ឈត្តសំយោជនញ្ច, អាវុសោតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ អារភិ. តត្ថ អជ្ឈត្តន្តិ កាមភវោ. ពហិទ្ធាតិ រូបារូបភវោ. កិញ្ចាបិ ហិ សត្តា កាមភវេ អប្បំ កាលំ វសន្តិ កប្បស្ស ចតុត្ថមេវ កោដ្ឋាសំ, ឥតរេសុ តីសុ កោដ្ឋាសេសុ កាមភវោ សុញ្ញោ ហោតិ តុច្ឆោ, រូបភវេ ពហុំ កាលំ វសន្តិ, តថាបិ តេសំ យស្មា កាមភវេ ចុតិបដិសន្ធិយោ ពហុកា ហោន្តិ, អប្បកា រូបារូបភវេសុ. យត្ថ ច ចុតិបដិសន្ធិយោ ពហុកា, តត្ថ អាលយោបិ បត្ថនាបិ អភិលាសោបិ ពហុ ហោតិ. យត្ថ អប្បា, តត្ថ អប្បោ. តស្មា កាមភវោ អជ្ឈត្តំ នាម ជាតំ, រូបារូបភវា ពហិទ្ធា នាម. ឥតិ អជ្ឈត្តសង្ខាតេ កាមភវេ ឆន្ទរាគោ អជ្ឈត្តសំយោជនំ នាម, ពហិទ្ធាសង្ខាតេសុ រូបារូបភវេសុ ឆន្ទរាគោ ពហិទ្ធាសំយោជនំ នាម. ឱរម្ភាគិយានិ វា បញ្ច សំយោជនានិ អជ្ឈត្តសំយោជនំ នាម, ឧទ្ធម្ភាគិយានិ បញ្ច ពហិទ្ធាសំយោជនំ នាម. តត្រាយំ វចនត្ថោ – ឱរំ វុច្ចតិ កាមធាតុ, តត្ថ ឧបបត្តិនិប្ផាទនតោ តំ ឱរំ ភជន្តីតិ ឱរម្ភាគិយានិ. ឧទ្ធំ វុច្ចតិ រូបារូបធាតុ, តត្ថ ឧបបត្តិនិប្ផាទនតោ តំ ឧទ្ធំ ភជន្តីតិ ឧទ្ធម្ភាគិយានិ.

ឯវំ វុត្តប្បភេទេន អជ្ឈត្តសំយោជនេន សំយុត្តោ បុគ្គលោ អជ្ឈត្តសំយោជនោ, ពហិទ្ធាសំយោជនេន សំយុត្តោ បុគ្គលោ ពហិទ្ធាសំយោជនោ. ឧភយម្បិ ចេតំ ន លោកិយស្ស វដ្ដនិស្សិតមហាជនស្ស នាមំ. យេសំ បន ភវោ ទ្វេធា បរិច្ឆិន្នោ, តេសំ សោតាបន្នសកទាគាមិអនាគាមីនំ អរិយសាវកានំ ឯតំ នាមំ. យថា ហិ មហាអរញ្ញេ ខទិរវនសាលវនាទីនិ ថម្ភោ តុលាសង្ឃាដោតិ នាមំ ន លភន្តិ, ខទិរវនំ សាលវនន្តិ នាមមេវ លភន្តិ. យទា បន តតោ រុក្ខា តិណ្ហាយ កុឋារិយា ឆិន្ទិត្វា ថម្ភាទិសណ្ឋានេន តច្ឆិតា ហោន្តិ, តទា ថម្ភោ តុលាសង្ឃាដោតិ នាមំ លភន្តិ. ឯវមេវំ អបរិច្ឆិន្នភវោ ពហលកិលេសោ បុថុជ្ជនោ ឯតំ នាមំ ន លភតិ, ភវំ បរិច្ឆិន្ទិត្វា កិលេសេ តនុកេ កត្វា ឋិតា សោតាបន្នាទយោវ លភន្តិ.

ឥមស្ស ច បនត្ថស្ស វិភាវនត្ថំ ឥទំ វច្ឆកសាលោបមំ វេទិតព្ពំ. វច្ឆកសាលំ ហិ កត្វា អន្តោ ខាណុកេ កោដ្ដេត្វា វច្ឆកេ យោត្តេហិ ពន្ធិត្វា តេសុ ឧបនិពន្ធន្តិ, យោត្តេសុ អប្បហោន្តេសុ កណ្ណេសុបិ គហេត្វា តត្ថ វច្ឆកេ បវេសេន្តិ, អន្តោសាលាយ ឱកាសេ អប្បហោន្តេ ពហិ ខាណុកេ កោដ្ដេត្វាបិ ឯវមេវ ករោន្តិ. តត្ថ កោចិ អន្តោពទ្ធោ វច្ឆកោ ពហិនិបន្នោ ហោតិ, កោចិ ពហិពទ្ធោ អន្តោនិបន្នោ, កោចិ អន្តោពទ្ធោ អន្តោវ និបន្នោ, កោចិ ពហិពទ្ធោ ពហិយេវ និបន្នោ. កោចិ អន្តោបិ អពទ្ធោវ ចរតិ, ពហិបិ អពទ្ធោវ. តត្ថ អន្តោពទ្ធស្ស ពហិនិបន្នស្ស ពន្ធនំ ទីឃំ ហោតិ. សោ ហិ ឧណ្ហាទិបីឡិតោ និក្ខមិត្វា ពហិ វច្ឆកានំ អព្ភន្តរេ និបជ្ជតិ. ពហិពទ្ធេ អន្តោនិបន្នេបិ ឯសេវ នយោ. យោ បន អន្តោពទ្ធោ អន្តោនិបន្នោ, តស្ស ពន្ធនំ រស្សំ ហោតិ. ពហិពទ្ធេ ពហិនិបន្នេបិ ឯសេវ នយោ. ឧភោបិ ហិ តេ ទិវសម្បិ ខាណុកំ អនុបរិគន្ត្វា តត្ថេវ សយន្តិ. យោ បន អន្តោ អពទ្ធោ តត្ថេវ វច្ឆកានំ អន្តរេ វិចរតិ. អយំ សីលវា វច្ឆកោ កណ្ណេ គហេត្វា វច្ឆកានំ អន្តរេ វិស្សដ្ឋោ ទិវសម្បិ អញ្ញត្ថ អគន្ត្វា តត្ថេវ ចរតិ. ពហិ អពទ្ធេ តត្ថេវ វិចរន្តេបិ ឯសេវ នយោ.

តត្ថ វច្ឆកសាលា វិយ តយោ ភវា វេទិតព្ពា. វច្ឆកសាលាយំ ខាណុកា វិយ អវិជ្ជាខាណុកោ. វច្ឆកពន្ធនយោត្តំ វិយ ទស សំយោជនានិ. វច្ឆកា វិយ តីសុ ភវេសុ និព្ពត្តសត្តា. អន្តោពទ្ធោ ពហិសយិតវច្ឆកោ វិយ រូបារូបភវេសុ សោតាបន្នសកទាគាមិនោ. តេ ហិ កិញ្ចាបិ តត្ថេវ វសន្តិ, សំយោជនំ បន តេសំ កាមាវចរូបនិពទ្ធមេវ. កេនដ្ឋេន? អប្បហីនដ្ឋេន. រូបារូបភវេសុ បុថុជ្ជនោបិ ឯតេហេវ សង្គហិតោ. សោបិ ហិ កិញ្ចាបិ តត្ថ វសតិ, សំយោជនំ បនស្ស កាមាវចរូបនិពទ្ធមេវ. ពហិពទ្ធោ អន្តោសយិតវច្ឆកោ វិយ កាមាវចរេ អនាគាមី. សោ ហិ កិញ្ចាបិ កាមាវចរេ វសតិ, សំយោជនំ បនស្ស រូបារូបភវូបនិពទ្ធមេវ. អន្តោពទ្ធោ អន្តោនិបន្នោ វិយ កាមាវចរេ សោតាបន្នសកទាគាមិនោ. តេ ហិ សយម្បិ កាមាវចរេ វសន្តិ, សំយោជនម្បិ តេសំ កាមាវចរូបនិពទ្ធមេវ. ពហិពទ្ធោ ពហិនិបន្នោ វិយ រូបារូបភវេសុ អនាគាមី. សោ ហិ សយម្បិ តត្ថ វសតិ, សំយោជនម្បិស្ស រូបារូបភវូបនិពទ្ធមេវ. អន្តោអពទ្ធោ អន្តោវិចរណវច្ឆកោ វិយ កាមាវចរេ ខីណាសវោ. ពហិអពទ្ធោ ពហិវិចរណវច្ឆកោ វិយ រូបារូបភវេ ខីណាសវោ. សំយោជនេសុ បន សក្កាយទិដ្ឋិ វិចិកិច្ឆា សីលព្ពតបរាមាសោតិ ឥមានិ តីណិ គច្ឆន្តំ និវារេន្តិ, គតំ បដិអានេន្តិ. កាមច្ឆន្ទោ ព្យាបាទោតិ ឥមានិ បន ទ្វេ សំយោជនានិ សមាបត្តិយា វា អវិក្ខម្ភេត្វា មគ្គេន វា អសមុច្ឆិន្ទិត្វា រូបារូបភវេ និព្ពត្តិតុំ ន សក្កោតិ.

កតមោ ចាវុសោតិ ឥទំ ថេរោ យថា នាម បុរិសោ ទ្វេ រតនបេឡា បស្សេ ឋបេត្វា សម្បត្តបរិសាយ ទ្វេ ហត្ថេ បូរេត្វា សត្តវិធំ រតនំ ភាជេត្វា ទទេយ្យ, ឯវំ បឋមំ រតនបេឡំ ទត្វា ទុតិយម្បិ តថេវ ទទេយ្យ. ឯវមេវំ ‘‘អជ្ឈត្តសំយោជនញ្ច, អាវុសោ, បុគ្គលំ ទេសេស្សាមិ ពហិទ្ធាសំយោជនញ្ចា’’តិ ឥមានិ ទ្វេ បទានិ មាតិកាវសេន ឋបេត្វា ឥទានិ អដ្ឋវិធាយ បរិសាយ ភាជេត្វា ទស្សេតុំ វិត្ថារកថំ អារភិ.

តត្ថ ឥធាតិ ឥមស្មិំ សាសនេ. សីលវា ហោតីតិ ចតុបារិសុទ្ធិសីលេហិ សីលសម្បន្នោ ហោតិ. ឥតិ ថេរោ ឯត្តាវតា ច កិរ ចតុបារិសុទ្ធិសីលំ ឧទ្ទិសិត្វា ‘‘បាតិមោក្ខសំវរសំវុតោ’’តិ ឥមិនា តត្ថ ជេដ្ឋកសីលំ វិត្ថារេត្វា ទស្សេសីតិ ទីបវិហារវាសី សុម្មត្ថេរោ អាហ. អន្តេវាសិកោ បនស្ស តិបិដកចូឡនាគត្ថេរោ អាហ – ‘‘ឧភយត្ថាបិ បាតិមោក្ខសំវរោវ វុត្តោ. បាតិមោក្ខសំវរោយេវ ហិ សីលំ, ឥតរានិ បន តីណិ សីលន្តិ វុត្តដ្ឋានំ នាម អត្ថី’’តិ អននុជានន្តោ ឧត្តរិ អាហ – ឥន្ទ្រិយសំវរោ នាម ឆទ្វាររក្ខាមត្តកមេវ, អាជីវបារិសុទ្ធិ ធម្មេន សមេន បច្ចយុប្បត្តិមត្តកំ, បច្ចយសន្និស្សិតំ បដិលទ្ធបច្ចយេ ‘‘ឥទមត្ថ’’ន្តិ បច្ចវេក្ខិត្វា បរិភុញ្ជនមត្តកំ, និប្បរិយាយេន បន បាតិមោក្ខសំវរោវ សីលំ. យស្ស សោ ភិន្នោ, អយំ ឆិន្នសីសោ វិយ បុរិសោ ហត្ថបាទេ សេសានិ រក្ខិស្សតីតិ ន វត្តព្ពោ. យស្ស បន សោ អរោគោ, អយំ អច្ឆិន្នសីសោ វិយ បុរិសោ ជីវិតំ សេសានិ បុន បាកតិកានិ កត្វា រក្ខិតុំ សក្កោតិ. តស្មា សីលវាតិ ឥមិនា បាតិមោក្ខសំវរំ ឧទ្ទិសិត្វា តំ វិត្ថារេន្តោ ‘‘បាតិមោក្ខសំវរសំវុតោ’’តិអាទិមាហាតិ.

តត្ថ បាតិមោក្ខសំវរសំវុតោតិ បាតិមោក្ខសំវរេន សមន្នាគតោ. អាចារគោចរសម្បន្នោតិ អាចារេន ច គោចរេន ច សម្បន្នោ. អណុមត្តេសូតិ អប្បមត្តកេសុ. វជ្ជេសូតិ អកុសលធម្មេសុ. ភយទស្សាវីតិ ភយទស្សី. សមាទាយាតិ សម្មា អាទិយិត្វា. សិក្ខតិ សិក្ខាបទេសូតិ តំ តំ សិក្ខាបទំ សមាទិយិត្វា សិក្ខតិ. អបិច សមាទាយ សិក្ខតិ សិក្ខាបទេសូតិ យំកិញ្ចិ សិក្ខាបទេសុ សិក្ខាកោដ្ឋាសេសុ សិក្ខិតព្ពំ កាយិកំ វា វាចសិកំ វា, តំ សព្ពំ សម្មា អាទាយ សិក្ខតិ. អយមេត្ថ សង្ខេបោ, វិត្ថារតោ បន សព្ពានេតានិ បាតិមោក្ខសំវរាទីនិ បទានិ វិសុទ្ធិមគ្គេ (វិសុទ្ធិ. ១.១៤ អាទយោ) វុត្តានិ, ចតុបារិសុទ្ធិសីលញ្ច សព្ពាការេន វិភជិត្វា ទស្សិតំ. អញ្ញតរំ ទេវនិកាយន្តិ ឆសុ កាមាវចរទេវឃដាសុ អញ្ញតរំ ទេវឃដំ. អាគាមី ហោតីតិ ហេដ្ឋា អាគាមី ហោតិ. អាគន្តា ឥត្ថត្តន្តិ ឥត្ថត្តំ មានុសកបញ្ចក្ខន្ធភាវមេវ អាគន្តា ហោតិ. តត្រូបបត្តិកោ វា ឧបរូបបត្តិកោ វា ន ហោតិ, បុន ហេដ្ឋាគាមីយេវ ហោតីតិ ទស្សេតិ. ឥមិនា អង្គេន សុក្ខវិបស្សកស្ស ធាតុកម្មដ្ឋានិកភិក្ខុនោ ហេដ្ឋិមំ មគ្គទ្វយញ្ចេវ ផលទ្វយញ្ច កថិតំ.

អញ្ញតរំ សន្តំ ចេតោវិមុត្តិន្តិ អដ្ឋសុ សមាបត្តីសុ អញ្ញតរំ ចតុត្ថជ្ឈានសមាបត្តិំ. សា ហិ បច្ចនីកកិលេសានំ សន្តត្តា សន្តា, តេហេវ ច កិលេសេហិ ចេតសោ វិមុត្តត្តា ចេតោវិមុត្តីតិ វុច្ចតិ. អញ្ញតរំ ទេវនិកាយន្តិ បញ្ចសុ សុទ្ធាវាសទេវនិកាយេសុ អញ្ញតរំ. អនាគន្តា ឥត្ថត្តន្តិ បុន ឥមំ បញ្ចក្ខន្ធភាវំ អនាគន្តា, ហេដ្ឋូបបត្តិកោ ន ហោតិ, ឧបរូបបត្តិកោ វា ហោតិ តត្ថេវ វា បរិនិព្ពាយីតិ ទស្សេតិ. ឥមិនា អង្គេន សមាធិកម្មិកស្ស ភិក្ខុនោ តយោ មគ្គា តីណិ ច ផលានិ កថិតានិ.

កាមានំយេវ និព្ពិទាយាតិ ទុវិធានម្បិ កាមានំ និព្ពិន្ទនត្ថាយ ឧក្កណ្ឋនត្ថាយ. វិរាគាយាតិ វិរជ្ជនត្ថាយ. និរោធាយាតិ អប្បវត្តិករណត្ថាយ. បដិបន្នោ ហោតីតិ បដិបត្តិំ បដិបន្នោ ហោតិ. ឯត្តាវតា សោតាបន្នស្ស ច សកទាគាមិនោ ច បញ្ចកាមគុណិករាគក្ខយត្ថាយ អនាគាមិមគ្គវិបស្សនា កថិតា ហោតិ. ភវានំយេវាតិ តិណ្ណំ ភវានំ. ឥមិនា អនាគាមិនោ ភវរាគក្ខយត្ថាយ អរហត្តមគ្គវិបស្សនា កថិតា ហោតិ. តណ្ហាក្ខយាយ បដិបន្នោ ហោតីតិ ឥមិនាបិ សោតាបន្នសកទាគាមីនំយេវ បញ្ចកាមគុណិកតណ្ហាក្ខយករណត្ថំ អនាគាមិមគ្គវិបស្សនា កថិតា. សោ លោភក្ខយាយាតិ ឥមិនាបិ អនាគាមិនោ ភវលោភក្ខយត្ថាយ អរហត្តមគ្គវិបស្សនាវ កថិតា. អញ្ញតរំ ទេវនិកាយន្តិ សុទ្ធាវាសេស្វេវ អញ្ញតរំ ទេវនិកាយំ. អនាគន្តា ឥត្ថត្តន្តិ ឥមំ ខន្ធបញ្ចកភាវំ អនាគន្តា, ហេដ្ឋូបបត្តិកោ ន ហោតិ, ឧបរូបបត្តិកោ វា ហោតិ, តត្ថេវ វា បរិនិព្ពាយតិ.

ឥតិ បឋមេន អង្គេន សុក្ខវិបស្សកស្ស ធាតុកម្មដ្ឋានិកភិក្ខុនោ ហេដ្ឋិមានិ ទ្វេ មគ្គផលានិ កថិតានិ, ទុតិយេន សមាធិកម្មិកស្ស តីណិ មគ្គផលានិ, ‘‘សោ កាមាន’’ន្តិ ឥមិនា សោតាបន្នសកទាគាមីនំ បញ្ចកាមគុណិករាគក្ខយាយ ឧបរិ អនាគាមិមគ្គវិបស្សនា, ‘‘សោ ភវានំយេវា’’តិ ឥមិនា អនាគាមិស្ស ឧបរិ អរហត្តមគ្គវិបស្សនា, ‘‘សោ តណ្ហាក្ខយាយា’’តិ ឥមិនា សោតាបន្នសកទាគាមីនំ បញ្ចកាមគុណិកតណ្ហាក្ខយាយ ឧបរិ អនាគាមិមគ្គវិបស្សនា, ‘‘សោ លោភក្ខយាយា’’តិ ឥមិនា អនាគាមិនោ ភវលោភក្ខយាយ ឧបរិ អរហត្តមគ្គវិបស្សនា កថិតាតិ ឯវំ ឆហិ មុខេហិ វិបស្សនំ កថេត្វា ទេសនំ យថានុសន្ធិំ បាបេសិ. ទេសនាបរិយោសានេ កោដិសតសហស្សទេវតា អរហត្តំ បាបុណិំសុ, សោតាបន្នាទីនំ បរិច្ឆេទោវ នាហោសិ. យថា ច ឥមស្មិំ សមាគមេ, ឯវំ មហាសមយសុត្តេ មង្គលសុត្តេ ច ចូឡរាហុលោវាទសុត្តេ ច កោដិសតសហស្សទេវតា អរហត្តំ បាបុណិំសុ, សោតាបន្នាទីនំ ទេវមនុស្សានំ បរិច្ឆេទោ នាហោសិ.

សមចិត្តា ទេវតាតិ ចិត្តស្ស សុខុមភាវសមតាយ សមចិត្តា. សព្ពាបិ ហិ តា អត្តនោ អត្តភាវេ សុខុមេ ចិត្តសរិក្ខកេ កត្វា មាបេសុំ. តេន សមចិត្តា នាម ជាតា. អបរេនបិ ការណេន សមចិត្តា – ‘‘ថេរេន សមាបត្តិ តាវ កថិតា, សមាបត្តិថាមោ បន ន កថិតោ. មយំ ទសពលំ បក្កោសិត្វា សមាបត្តិយា ថាមំ កថាបេស្សាមា’’តិ សព្ពាបិ ឯកចិត្តា អហេសុន្តិបិ សមចិត្តា. អបរម្បិ ការណំ – ‘‘ថេរេន ឯកេន បរិយាយេន សមាបត្តិបិ សមាបត្តិថាមោបិ កថិតោ, កោ នុ ខោ ឥមំ សមាគមំ សម្បត្តោ, កោ ន សម្បត្តោ’’តិ ឱលោកយមានា តថាគតស្ស អសម្បត្តភាវំ ទិស្វា ‘‘មយំ តថាគតំ បក្កោសិត្វា បរិសំ បរិបុណ្ណំ ករិស្សាមា’’តិ សព្ពាបិ ឯកចិត្តា អហេសុន្តិបិ សមចិត្តា. អបរម្បិ ការណំ – អនាគតេ កោចិទេវ ភិក្ខុ វា ភិក្ខុនី វា ទេវោ វា មនុស្សោ វា ‘‘អយំ ទេសនា សាវកភាសិតា’’តិ អគារវំ ករេយ្យ, សម្មាសម្ពុទ្ធំ បក្កោសិត្វា ឥមំ ទេសនំ សព្ពញ្ញុភាសិតំ ករិស្សាម. ឯវំ អនាគតេ គរុភាវនីយា ភវិស្សតីតិ សព្ពាវ ឯកចិត្តា អហេសុន្តិបិ សមចិត្តា. អបរម្បិ ការណំ – សព្ពាបិ ហិ តា ឯកសមាបត្តិលាភិនិយោ វា អហេសុំ ឯការម្មណលាភិនិយោ វាតិ ឯវម្បិ សមចិត្តា.

ហដ្ឋាតិ តុដ្ឋបហដ្ឋា អាមោទិតា បមោទិតា. សាធូតិ អាយាចនត្ថេ និបាតោ. អនុកម្បំ ឧបាទាយាតិ ន ថេរស្ស អនុកម្បំ ការុញ្ញំ អនុទ្ទយំ បដិច្ច, ន ច ឥមស្មិំ ឋានេ ថេរស្ស អនុកម្បិតព្ពកិច្ចំ អត្ថិ. យស្មិំ ហិ ទិវសេ ថេរោ សូករខតលេណទ្វារេ ភាគិនេយ្យស្ស ទីឃនខបរិព្ពាជកស្ស វេទនាកម្មដ្ឋានេ (ម. និ. ២.២០៦) កថិយមានេ តាលវណ្ដំ គហេត្វា សត្ថារំ ពីជមានោ ឋិតោ បរស្ស វឌ្ឍិតភោជនំ ភុញ្ជិត្វា ខុទំ វិនោទេន្តោ វិយ បរស្ស សជ្ជិតបសាធនំ សីសេ បដិមុញ្ចន្តោ វិយ ច សាវកបារមិញាណស្ស និប្បទេសតោ មត្ថកំ បត្តោ, តស្មិំយេវ ទិវសេ ភគវតា អនុកម្បិតោ នាម. អវសេសានំ បន តំ ឋានំ សម្បត្តានំ ទេវមនុស្សានំ អនុកម្បំ ឧបាទាយ គច្ឆតុ ភគវាតិ ភគវន្តំ យាចិំសុ.

ពលវា បុរិសោតិ ទុព្ពលោ ហិ ខិប្បំ សមិញ្ជនបសារណំ កាតុំ ន សក្កោតិ, ពលវាវ សក្កោតិ. តេនេតំ វុត្តំ. សម្មុខេ បាតុរហោសីតិ សម្មុខដ្ឋានេ បុរតោយេវ បាកដោ អហោសិ. ភគវា ឯតទវោចាតិ ឯតំ ‘‘ឥធ សារិបុត្តា’’តិអាទិនា នយេន អត្តនោ អាគមនការណំ អវោច. ឯវំ កិរស្ស អហោសិ – ‘‘សចេ កោចិ ពាលោ អកតញ្ញូ ភិក្ខុ វា ភិក្ខុនី វា ឧបាសកោ វា ឧបាសិកា វា ឯវំ ចិន្តេយ្យ – ‘សារិបុត្តត្ថេរោ មហន្តំ បរិសំ អលត្ថ, សម្មាសម្ពុទ្ធោ ឯត្តកំ អធិវាសេតុំ អសក្កោន្តោ ឧសូយាយ បរិសំ ឧដ្ឋាបេតុំ អាគតោ’តិ. សោ ឥមំ មយិ មនោបទោសំ កត្វា អបាយេ និព្ពត្តេយ្យា’’តិ. អថត្តនោ អាគមនការណំ កថេន្តោ ឯតំ ‘‘ឥធ សារិបុត្តា’’តិអាទិវចនំ អវោច.

ឯវំ អត្តនោ អាគមនការណំ កថេត្វា ឥទានិ សមាបត្តិយា ថាមំ កថេតុំ តា ខោ បន, សារិបុត្ត, ទេវតា ទសបិ ហុត្វាតិអាទិមាហ. តត្ថ យសវសេន វា អត្ថំ អាហរិតុំ វដ្ដតិ សមាបត្តិវសេន វា. យសវសេន តាវ មហេសក្ខា ទេវតា ទស ទស ឯកដ្ឋានេ អដ្ឋំសុ, តាហិ អប្បេសក្ខតរា វីសតិ វីសតិ ឯកដ្ឋានេ អដ្ឋំសុ, តាហិ អប្បេសក្ខតរា…បេ… សដ្ឋិ សដ្ឋិ ឯកដ្ឋានេ អដ្ឋំសុ. សមាបត្តិវសេន បន យាហិ បណីតា សមាបត្តិ ភាវិតា, តា សដ្ឋិ សដ្ឋិ ឯកដ្ឋានេ អដ្ឋំសុ. យាហិ តតោ ហីនតរា, តា បញ្ញាស បញ្ញាស…បេ… យាហិ តតោ ហីនតរា សមាបត្តិ ភាវិតា…បេ… តា ទស ទស ឯកដ្ឋានេ អដ្ឋំសុ. យាហិ វា ហីនា ភាវិតា, តា ទស ទស ឯកដ្ឋានេ អដ្ឋំសុ. យាហិ តតោ បណីតតរា ភាវិតា, តា វីសតិ វីសតិ. យាហិ តតោ បណីតតរា…បេ… តា សដ្ឋិ សដ្ឋិ ឯកដ្ឋានេ អដ្ឋំសុ.

អារគ្គកោដិនិតុទនមត្តេតិ អារគ្គកោដិយា បតនមត្តេ ឱកាសេ. ន ច អញ្ញមញ្ញំ ព្យាពាធេន្តីតិ ឯវំ សម្ពាធេ ឋានេ តិដ្ឋន្តិយោបិ អញ្ញមញ្ញំ ន ព្យាពាធេន្តិ ន ឃដ្ដេន្តិ, អសម្បីឡា អសម្ពាធាវ អហេសុំ. ‘‘តវ ហត្ថោ មំ ពាធតិ, តវ បាទោ មំ ពាធតិ, ត្វំ មំ មទ្ទន្តី ឋិតា’’តិ វត្តព្ពការណំ នាហោសិ. តត្ថ នូនាតិ តស្មិំ ភវេ នូន. តថាចិត្តំ ភាវិតន្តិ តេនាការេន ចិត្តំ ភាវិតំ. យេន តា ទេវតាតិ យេន តថាភាវិតេន ចិត្តេន តា ទេវតា ទសបិ ហុត្វា…បេ… តិដ្ឋន្តិ, ន ច អញ្ញមញ្ញំ ព្យាពាធេន្តីតិ. ឥធេវ ខោតិ សាសនេ វា មនុស្សលោកេ វា ភុម្មំ, ឥមស្មិំយេវ សាសនេ ឥមស្មិំយេវ មនុស្សលោកេតិ អត្ថោ. តាសញ្ហិ ទេវតានំ ឥមស្មិំយេវ មនុស្សលោកេ ឥមស្មិំយេវ ច សាសនេ តំ ចិត្តំ ភាវិតំ, យេន តា សន្តេ រូបភវេ និព្ពត្តា, តតោ ច បន អាគន្ត្វា ឯវំ សុខុមេ អត្តភាវេ មាបេត្វា ឋិតា. តត្ថ កិញ្ចាបិ កស្សបទសពលស្ស សាសនេ តីណិ មគ្គផលានិ និព្ពត្តេត្វា ព្រហ្មលោកេ និព្ពត្តទេវតាបិ អត្ថិ, សព្ពពុទ្ធានំ បន ឯកាវ អនុសាសនី ឯកំ សាសនន្តិ កត្វា ‘‘ឥធេវ ខោ, សារិបុត្តា’’តិ អញ្ញពុទ្ធានំ សាសនម្បិ ឥមមេវ សាសនំ ករោន្តោ អាហ. ឯត្តាវតា តថាគតេន សមាបត្តិយា ថាមោ កថិតោ.

ឥទានិ សារិបុត្តត្ថេរំ អារព្ភ តន្តិវសេន អនុសាសនិំ កថេន្តោ តស្មាតិហ, សារិបុត្តាតិ អាហ. តត្ថ តស្មាតិ យស្មា តា ទេវតា ឥធេវ សន្តំ សមាបត្តិំ និព្ពត្តេត្វា សន្តេ ភវេ និព្ពត្តា, តស្មា. សន្តិន្ទ្រិយាតិ បញ្ចន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ សន្តតាយ និព្ពុតតាយ បណីតតាយ សន្តិន្ទ្រិយា. សន្តមានសាតិ មានសស្ស សន្តតាយ និព្ពុតតាយ បណីតតាយ សន្តមានសា. សន្តំយេវ ឧបហារំ ឧបហរិស្សាមាតិ កាយចិត្តូបហារំ សន្តំ និព្ពុតំ បណីតំយេវ ឧបហរិស្សាម. សព្រហ្មចារីសូតិ សមានំ ឯកុទ្ទេសតាទិំ ព្រហ្មំ ចរន្តេសុ សហធម្មិកេសុ. ឯវញ្ហិ វោ, សារិបុត្ត, សិក្ខិតព្ពន្តិ ឥមិនា ឯត្តកេន វារេន ភគវា ទេសនំ សព្ពញ្ញុភាសិតំ អកាសិ. អនស្សុន្តិ នដ្ឋា វិនដ្ឋា. យេ ឥមំ ធម្មបរិយាយំ នាស្សោសុន្តិ យេ អត្តនោ បាបិកំ តុច្ឆំ និរត្ថកំ ទិដ្ឋិំ និស្សាយ ឥមំ ឯវរូបំ ធម្មទេសនំ សោតុំ ន លភិំសូតិ យថានុសន្ធិនា ទេសនំ និដ្ឋាបេសិ.

៣៨. ឆដ្ឋេ វរណាយំ វិហរតីតិ វរណា នាម ឯកំ នគរំ, តំ ឧបនិស្សាយ វិហរតិ. កាមរាគាភិនិវេសវិនិពន្ធបលិគេធបរិយុដ្ឋានជ្ឈោសានហេតូតិ កាមរាគាភិនិវេសហេតុ, កាមរាគវិនិពន្ធហេតុ, កាមរាគបលិគេធហេតុ, កាមរាគបរិយុដ្ឋានហេតុ, កាមរាគអជ្ឈោសានហេតូតិ អត្ថោ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យ្វាយំ បញ្ច កាមគុណេ និស្សាយ ឧប្បជ្ជតិ កាមរាគោ, តស្សាភិនិវេសាទិហេតុ. កាមរាគេន អភិនិវិដ្ឋត្តា វិនិពទ្ធត្តា តស្មិំយេវ ច កាមរាគេ មហាបង្កេ វិយ បលិគេធត្តា អនុបវិដ្ឋត្តា តេនេវ ច កាមរាគេន បរិយុដ្ឋិតត្តា គហិតត្តា កាមរាគេនេវ ច អជ្ឈោសិតត្តា គិលិត្វា បរិនិដ្ឋបេត្វា គហិតត្តាតិ. ទិដ្ឋិរាគាទិបទេសុបិ ឯសេវ នយោ. ទិដ្ឋិរាគោតិ បនេត្ថ ទ្វាសដ្ឋិ ទិដ្ឋិយោ និស្សាយ ឧប្បជ្ជនករាគោ វេទិតព្ពោ. បុរត្ថិមេសុ ជនបទេសូតិ ថេរស្ស វសនដ្ឋានតោ សាវត្ថិជនបទោ បុរត្ថិមទិសាភាគេ ហោតិ, ថេរោ ច និសីទន្តោបិ តតោមុខោវ និសិន្នោ, តស្មា ឯវមាហ. ឧទានំ ឧទានេសីតិ ឧទាហារំ ឧទាហរិ. យថា ហិ យំ តេលំ មានំ គហេតុំ ន សក្កោតិ, វិស្សន្ទិត្វា គច្ឆតិ, តំ អវសេសកោតិ វុច្ចតិ. យញ្ច ជលំ តឡាកំ គហេតុំ ន សក្កោតិ, អជ្ឈោត្ថរិត្វា គច្ឆតិ, តំ ឱឃោតិ វុច្ចតិ, ឯវមេវំ យំ បីតិវចនំ ហទយំ គហេតុំ ន សក្កោតិ, អធិកំ ហុត្វា អន្តោ អសណ្ឋហិត្វា ពហិ និក្ខមតិ, តំ ឧទានន្តិ វុច្ចតិ, ឯវរូបំ បីតិមយវចនំ និច្ឆារេសីតិ អត្ថោ.

៣៩. សត្តមេ គុន្ទាវនេតិ ឯវំ នាមកេ វនេ. ឧបសង្កមីតិ ‘‘មហាកច្ចានត្ថេរោ កិរ នាម អត្តនោ បិតុមត្តម្បិ អយ្យកមត្តម្បិ ទិស្វា នេវ អភិវាទេតិ ន បច្ចុដ្ឋេតិ ន អាសនេន និមន្តេតី’’តិ សុត្វា ‘‘ន សក្កា ឯត្តកេន និដ្ឋំ គន្តុំ, ឧបសង្កមិត្វា នំ បរិគ្គណ្ហិស្សាមី’’តិ ភុត្តបាតរាសោ យេនាយស្មា មហាកច្ចានោ តេនុបសង្កមិ. ជិណ្ណេតិ ជរាជិណ្ណេ. វុទ្ធេតិ វយោវុទ្ធេ. មហល្លកេតិ ជាតិមហល្លកេ. អទ្ធគតេតិ ទីឃកាលទ្ធានំ អតិក្កន្តេ. វយោអនុប្បត្តេតិ បច្ឆិមវយំ អនុប្បត្តេ. តយិទំ, ភោ កច្ចាន, តថេវាតិ, ភោ កច្ចាន, យំ តំ អម្ហេហិ កេវលំ សុតមេវ, តំ ឥមិនា ទិដ្ឋេន សមេតិ. តស្មា តំ តថេវ, ន អញ្ញថា. ន ហិ ភវំ កច្ចានោ ព្រាហ្មណេតិ ឥទំ អត្តានំ សន្ធាយ វទតិ. អយំ កិរស្ស អធិប្បាយោ – អម្ហេ ឯវំ មហល្លកេ ទិស្វា ភោតោ កច្ចានស្ស អភិវាទនមត្តម្បិ បច្ចុដ្ឋានមត្តម្បិ អាសនេន និមន្តនមត្តម្បិ នត្ថីតិ. ន សម្បន្នមេវាតិ ន យុត្តមេវ ន អនុច្ឆវិកមេវ.

ថេរោ ព្រាហ្មណស្ស វចនំ សុត្វា ‘‘អយំ ព្រាហ្មណោ នេវ វុទ្ធេ ជានាតិ ន ទហរេ, អាចិក្ខិស្សាមិស្ស វុទ្ធេ ច ទហរេ ចា’’តិ ទេសនំ វឌ្ឍេន្តោ អត្ថិ ព្រាហ្មណាតិអាទិមាហ. តត្ថ ជានតាតិ សព្ពំ នេយ្យំ ជានន្តេន. បស្សតាតិ តទេវ ហត្ថេ ឋបិតំ អាមលកំ វិយ បស្សន្តេន. វុទ្ធភូមីតិ យេន ការណេន វុទ្ធោ នាម ហោតិ, តំ ការណំ. ទហរភូមីតិ យេន ការណេន ទហរោ នាម ហោតិ, តំ ការណំ. អាសីតិកោតិ អសីតិវស្សវយោ. នាវុតិកោតិ នវុតិវស្សវយោ. កាមេ បរិភុញ្ជតីតិ វត្ថុកាមេ កិលេសកាមេតិ ទុវិធេបិ កាមេ កមនវសេន បរិភុញ្ជតិ. កាមមជ្ឈាវសតីតិ ទុវិធេបិ កាមេ ឃរេ ឃរស្សាមិកោ វិយ វសតិ អធិវសតិ. កាមបរិយេសនាយ ឧស្សុកោតិ ទុវិធានម្បិ កាមានំ បរិយេសនត្ថំ ឧស្សុក្កមាបន្នោ. ពាលោ ន ថេរោត្វេវ សង្ខ្យំ គច្ឆតីតិ សោ ន ថេរោ ពាលោ មន្ទោត្វេវ គណនំ គច្ឆតិ. វុត្តំ ហេតំ –

‘‘ន តេន ថេរោ សោ ហោតិ, យេនស្ស បលិតំ សិរោ;

បរិបក្កោ វយោ តស្ស, មោឃជិណ្ណោតិ វុច្ចតី’’តិ. (ធ. ប. ២៦០);

ទហរោតិ តរុណោ. យុវាតិ យោព្ពនេន សមន្នាគតោ. សុសុកាឡកេសោតិ សុដ្ឋុ កាឡកេសោ. ភទ្រេន យោព្ពនេន សមន្នាគតោតិ យេន យោព្ពនេន សមន្នាគតោ យុវា, តំ យោព្ពនំ ភទ្រំ លទ្ធកន្តិ ទស្សេតិ. បឋមេន វយសាតិ បឋមវយោ នាម តេត្តិំស វស្សានិ, តេន សមន្នាគតោតិ អត្ថោ. បណ្ឌិតោ ថេរោត្វេវ សង្ខ្យំ គច្ឆតីតិ សោ ឯវរូបោ បុគ្គលោ បណ្ឌិតោតិ ច ថេរោតិ ច គណនំ គច្ឆតិ. វុត្តម្បិ ចេតំ –

‘‘យម្ហិ សច្ចញ្ច ធម្មោ ច, អហិំសា សំយមោ ទមោ;

ស វេ វន្តមលោ ធីរោ, ថេរោ ឥតិ បវុច្ចតី’’តិ. (ធ. ប. ២៦១);

៤០. អដ្ឋមេ ចោរា ពលវន្តោ ហោន្តីតិ បក្ខសម្បន្នា, បរិវារសម្បន្នា, ធនសម្បន្នា, និវាសដ្ឋានសម្បន្នា, វាហនសម្បន្នា ច ហោន្តិ. រាជានោ តស្មិំ សមយេ ទុព្ពលា ហោន្តីតិ តស្មិំ សមយេ រាជានោ តាសំ សម្បត្តីនំ អភាវេន ទុព្ពលា ហោន្តិ. អតិយាតុន្តិ ពហិទ្ធា ជនបទចារិកំ ចរិត្វា ឥច្ឆិតិច្ឆិតក្ខណេ អន្តោនគរំ បវិសិតុំ. និយ្យាតុន្តិ ‘‘ចោរា ជនបទំ វិលុម្បន្តិ មទ្ទន្តិ, តេ និសេធេស្សាមា’’តិ បឋមយាមេ វា មជ្ឈិមយាមេ វា បច្ឆិមយាមេ វា និក្ខមិតុំ ផាសុកំ ន ហោតិ. តតោ ឧដ្ឋាយ ចោរា មនុស្សេ បោថេត្វា អច្ឆិន្ទិត្វា គច្ឆន្តិ. បច្ចន្តិមេ វា ជនបទេ អនុសញ្ញាតុន្តិ គាមំ វាសករណត្ថាយ សេតុំ អត្ថរណត្ថាយ បោក្ខរណិំ ខណាបនត្ថាយ សាលាទីនំ ករណត្ថាយ បច្ចន្តិមេ ជនបទេ អនុសញ្ញាតុម្បិ ន សុខំ ហោតិ. ព្រាហ្មណគហបតិកានន្តិ អន្តោនគរវាសីនំ ព្រាហ្មណគហបតិកានំ. ពាហិរានិ វា កម្មន្តានីតិ ពហិគាមេ អារាមេ ខេត្តកម្មន្តានិ. បាបភិក្ខូ ពលវន្តោ ហោន្តីតិ បក្ខុត្តរា យសុត្តរា បុញ្ញវន្តោ ពហុកេហិ ឧបដ្ឋាកេហិ ច ឧបដ្ឋាកីហិ ច សមន្នាគតា រាជរាជមហាមត្តសន្និស្សិតា. បេសលា ភិក្ខូ តស្មិំ សមយេ ទុព្ពលា ហោន្តីតិ តស្មិំ សមយេ បិយសីលា ភិក្ខូ តាសំ សម្បត្តីនំ អភាវេន ទុព្ពលា ហោន្តិ. តុណ្ហីភូតា តុណ្ហីភូតាវ សង្ឃមជ្ឈេ សង្កសាយន្តីតិ និស្សទ្ទា ហុត្វា សង្ឃមជ្ឈេ និសិន្នា កិញ្ចិ ឯកវចនម្បិ មុខំ ឧក្ខិបិត្វា កថេតុំ អសក្កោន្តា បជ្ឈាយន្តា វិយ និសីទន្តិ. តយិទន្តិ តទេតំ ការណំ. សុក្កបក្ខោ វុត្តវិបល្លាសេន វេទិតព្ពោ.

៤១. នវមេ មិច្ឆាបដិបត្តាធិករណហេតូតិ មិច្ឆាបដិបត្តិយា ការណហេតុ បដិបជ្ជនហេតូតិ អត្ថោ. ញាយំ ធម្មំ កុសលន្តិ សហវិបស្សនកំ មគ្គំ. ឯវរូបោ ហិ សហវិបស្សនកំ មគ្គំ អារាធេតុំ សម្បាទេតុំ បូរេតុំ ន សក្កោតិ. សុក្កបក្ខោ វុត្តវិបល្លាសេន វេទិតព្ពោ. ឥមស្មិំ សុត្តេ សហ វិបស្សនាយ មគ្គោ កថិតោ.

៤២. ទសមេ ទុគ្គហិតេហីតិ ឧប្បដិបាដិយា គហិតេហិ. ព្យញ្ជនប្បតិរូបកេហីតិ ព្យញ្ជនសោ បតិរូបកេហិ អក្ខរចិត្រតាយ លទ្ធកេហិ. អត្ថញ្ច ធម្មញ្ច បដិពាហន្តីតិ សុគ្គហិតសុត្តន្តានំ អត្ថញ្ច បាឡិញ្ច បដិពាហន្តិ, អត្តនោ ទុគ្គហិតសុត្តន្តានំយេវ អត្ថញ្ច បាឡិញ្ច ឧត្តរិតរំ កត្វា ទស្សេន្តិ. សុក្កបក្ខោ វុត្តវិបល្លាសេន វេទិតព្ពោ. ឥមស្មិំ សុត្តេ សាសនស្ស វុទ្ធិ ច បរិហានិ ច កថិតាតិ.

សមចិត្តវគ្គោ ចតុត្ថោ.