១. កម្មការណវគ្គោ

១. វជ្ជសុត្តវណ្ណនា

១. ទុកនិបាតស្ស បឋមេ វជ្ជានីតិ ទោសា អបរាធា. ទិដ្ឋធម្មិកន្តិ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ ឥមស្មិំយេវ អត្តភាវេ ឧប្បន្នផលំ. សម្បរាយិកន្តិ សម្បរាយេ អនាគតេ អត្តភាវេ ឧប្បន្នផលំ. អាគុចារិន្តិ បាបការិំ អបរាធការកំ. រាជានោ គហេត្វា វិវិធា កម្មការណា ការេន្តេតិ ចោរំ គហេត្វា វិវិធា កម្មការណា រាជបុរិសា ករោន្តិ, រាជានោ បន តា ការេន្តិ នាម. តំ ចោរំ ឯវំ កម្មការណា ការិយមានំ ឯស បស្សតិ. តេន វុត្តំ – ‘‘បស្សតិ ចោរំ អាគុចារិំ រាជានោ គហេត្វា វិវិធា កម្មការណា ការេន្តេ’’តិ. អទ្ធទណ្ឌកេហីតិ មុគ្គរេហិ, បហារសាធនត្ថំ វា ចតុហត្ថទណ្ឌំ ទ្វេធា ឆេត្វា គហិតទណ្ឌកេហិ. ពិលង្គថាលិកន្តិ កញ្ជិយឧក្ខលិកកម្មការណំ. តំ ករោន្តា សីសកដាហំ ឧប្បាដេត្វា តត្តំ អយោគុឡំ សណ្ឌាសេន គហេត្វា តត្ថ បក្ខិបន្តិ, តេន មត្ថលុង្គំ បក្កុថិត្វា ឧត្តរតិ. សង្ខមុណ្ឌិកន្តិ សង្ខមុណ្ឌកម្មការណំ. តំ ករោន្តា ឧត្តរោដ្ឋឧភតោកណ្ណចូឡិកគលវាដកបរិច្ឆេទេន ចម្មំ ឆិន្ទិត្វា សព្ពកេសេ ឯកតោ គណ្ឋិំ កត្វា ទណ្ឌកេន វេឋេត្វា ឧប្បាដេន្តិ, សហ កេសេហិ ចម្មំ ឧដ្ឋហតិ. តតោ សីសកដាហំ ថូលសក្ខរាហិ ឃំសិត្វា ធោវន្តា សង្ខវណ្ណំ ករោន្តិ. រាហុមុខន្តិ រាហុមុខកម្មការណំ. តំ ករោន្តា សង្កុនា មុខំ វិវរិត្វា អន្តោមុខេ ទីបំ ជាលេន្តិ, កណ្ណចូឡិកាហិ វា បដ្ឋាយ មុខំ និខាទនេន ខនន្តិ, លោហិតំ បគ្ឃរិត្វា មុខំ បូរេតិ.

ជោតិមាលិកន្តិ សកលសរីរំ តេលបិលោតិកាយ វេឋេត្វា អាលិម្បេន្តិ. ហត្ថបជ្ជោតិកន្តិ ហត្ថេ តេលបិលោតិកាយ វេឋេត្វា ទីបំ វិយ បជ្ជាលេន្តិ. ឯរកវត្តិកន្តិ ឯរកវត្តកម្មការណំ. តំ ករោន្តា ហេដ្ឋាគីវតោ បដ្ឋាយ ចម្មវដ្ដេ កន្តិត្វា គោប្ផកេ ឋបេន្តិ, អថ នំ យោត្តេហិ ពន្ធិត្វា កឌ្ឍន្តិ. សោ អត្តនោ ចម្មវដ្ដេ អក្កមិត្វា អក្កមិត្វា បតតិ. ចីរកវាសិកន្តិ ចីរកវាសិកកម្មការណំ. តំ ករោន្តា តថេវ ចម្មវដ្ដេ កន្តិត្វា កដិយំ ឋបេន្តិ, កដិតោ បដ្ឋាយ កន្តិត្វា គោប្ផកេសុ ឋបេន្តិ, ឧបរិមេហិ ហេដ្ឋិមសរីរំ ចីរកនិវាសននិវត្ថំ វិយ ហោតិ. ឯណេយ្យកន្តិ ឯណេយ្យកកម្មការណំ. តំ ករោន្តា ឧភោសុ កប្បរេសុ ច ឧភោសុ ជាណុកេសុ ច អយវលយានិ ទត្វា អយសូលានិ កោដ្ដេន្តិ. សោ ចតូហិ អយសូលេហិ ភូមិយំ បតិដ្ឋហតិ. អថ នំ បរិវារេត្វា អគ្គិំ ករោន្តិ. ‘‘ឯណេយ្យកោ ជោតិបរិគ្គហោ យថា’’តិ អាគតដ្ឋានេបិ ឥទមេវ វុត្តំ. តំ កាលេន កាលំ សូលានិ អបនេត្វា ចតូហិ អដ្ឋិកោដីហិយេវ ឋបេន្តិ. ឯវរូបា កម្មការណា នាម នត្ថិ.

ពឡិសមំសិកន្តិ ឧភតោមុខេហិ ពឡិសេហិ បហរិត្វា ចម្មមំសន្ហារូនិ ឧប្បាដេន្តិ. កហាបណិកន្តិ សកលសរីរំ តិណ្ហាហិ វាសីហិ កោដិតោ បដ្ឋាយ កហាបណមត្តំ, កហាបណមត្តំ បាតេន្តា កោដ្ដេន្តិ. ខារាបតច្ឆិកន្តិ សរីរំ តត្ថ តត្ថ អាវុធេហិ បហរិត្វា កោច្ឆេហិ ខារំ ឃំសន្តិ, ចម្មមំសន្ហារូនិ បគ្ឃរិត្វា អដ្ឋិកសង្ខលិកាវ តិដ្ឋតិ. បលិឃបរិវត្តិកន្តិ ឯកេន បស្សេន និបជ្ជាបេត្វា កណ្ណច្ឆិទ្ទេន អយសូលំ កោដ្ដេត្វា បថវិយា ឯកាពទ្ធំ ករោន្តិ. អថ នំ បាទេ គហេត្វា អាវិញ្ឆន្តិ. បលាលបីឋកន្តិ ឆេកោ ការណិកោ ឆវិចម្មំ អច្ឆិន្ទិត្វា និសទបោតេហិ អដ្ឋីនិ ភិន្ទិត្វា កេសេសុ គហេត្វា ឧក្ខិបតិ, មំសរាសិយេវ ហោតិ. អថ នំ កេសេហេវ បរិយោនន្ធិត្វា គណ្ហន្តិ, បលាលវដ្ដិំ វិយ កត្វា បុន វេឋេន្តិ. សុនខេហិបីតិ កតិបយានិ ទិវសានិ អាហារំ អទត្វា ឆាតកសុនខេហិ ខាទាបេន្តិ. តេ មុហុត្តេន អដ្ឋិកសង្ខលិកមេវ ករោន្តិ. សូលេ ឧត្តាសេន្តេតិ សូលេ អារោបេន្តេ.

ន បរេសំ បាភតំ វិលុម្បន្តោ ចរតីតិ បរេសំ សន្តកំ ភណ្ឌំ បរម្មុខំ អាភតំ អន្តមសោ អន្តរវីថិយំ បតិតំ សហស្សភណ្ឌិកម្បិ ទិស្វា ‘‘ឥមិនា ជីវិស្សាមី’’តិ វិលុម្បន្តោ ន វិចរតិ, កោ ឥមិនា អត្ថោតិ បិដ្ឋិបាទេន វា បវដ្ដេត្វា គច្ឆតិ.

បាបកោតិ លាមកោ. ទុក្ខោតិ អនិដ្ឋោ. កិញ្ច តន្តិ កិំ នាម តំ ការណំ ភវេយ្យ. យាហន្តិ យេន អហំ. កាយទុច្ចរិតន្តិ បាណាតិបាតាទិ តិវិធំ អកុសលំ កាយកម្មំ. កាយសុចរិតន្តិ តស្ស បដិបក្ខភូតំ តិវិធំ កុសលកម្មំ. វចីទុច្ចរិតន្តិ មុសាវាទាទិ ចតុព្ពិធំ អកុសលំ វចីកម្មំ. វចីសុចរិតន្តិ តស្ស បដិបក្ខភូតំ ចតុព្ពិធំ កុសលកម្មំ. មនោទុច្ចរិតន្តិ អភិជ្ឈាទិ តិវិធំ អកុសលកម្មំ. មនោសុចរិតន្តិ តស្ស បដិបក្ខភូតំ តិវិធំ កុសលកម្មំ. សុទ្ធំ អត្តានំ បរិហរតីតិ ឯត្ថ ទុវិធា សុទ្ធិ – បរិយាយតោ ច និប្បរិយាយតោ ច. សរណគមនេន ហិ បរិយាយេន សុទ្ធំ អត្តានំ បរិហរតិ នាម. តថា បញ្ចហិ សីលេហិ, ទសហិ សីលេហិ – ចតុបារិសុទ្ធិសីលេន, បឋមជ្ឈានេន…បេ… នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនេន, សោតាបត្តិមគ្គេន, សោតាបត្តិផលេន…បេ… អរហត្តមគ្គេន បរិយាយេន សុទ្ធំ អត្តានំ បរិហរតិ នាម. អរហត្តផលេ បតិដ្ឋិតោ បន ខីណាសវោ ឆិន្នមូលកេ បញ្ចក្ខន្ធេ ន្ហាបេន្តោបិ ខាទាបេន្តោបិ ភុញ្ជាបេន្តោបិ និសីទាបេន្តោបិ និបជ្ជាបេន្តោបិ និប្បរិយាយេនេវ សុទ្ធំ និម្មលំ អត្តានំ បរិហរតិ បដិជគ្គតីតិ វេទិតព្ពោ.

តស្មាតិ យស្មា ឥមានិ ទ្វេ វជ្ជានេវ, នោ ន វជ្ជានិ, តស្មា. វជ្ជភីរុនោតិ វជ្ជភីរុកា. វជ្ជភយទស្សាវិនោតិ វជ្ជានិ ភយតោ ទស្សនសីលា. ឯតំ បាដិកង្ខន្តិ ឯតំ ឥច្ឆិតព្ពំ, ឯតំ អវស្សំភាវីតិ អត្ថោ. យន្តិ និបាតមត្តំ, ការណវចនំ វា យេន ការណេន បរិមុច្ចិស្សតិ សព្ពវជ្ជេហិ. កេន បន ការណេន បរិមុច្ចិស្សតីតិ? ចតុត្ថមគ្គេន ចេវ ចតុត្ថផលេន ច. មគ្គេន ហិ បរិមុច្ចតិ នាម, ផលំ បត្តោ បរិមុត្តោ នាម ហោតីតិ. កិំ បន ខីណាសវស្ស អកុសលំ ន វិបច្ចតីតិ? វិបច្ចតិ, តំ បន ខីណាសវភាវតោ បុព្ពេ កតំ. តញ្ច ខោ ឥមស្មិំយេវ អត្តភាវេ, សម្បរាយេ បនស្ស កម្មផលំ នាម នត្ថីតិ. បឋមំ.

២. បធានសុត្តវណ្ណនា

២. ទុតិយេ បធានានីតិ វីរិយានិ. វីរិយញ្ហិ បទហិតព្ពតោ បធានភាវករណតោ វា បធានន្តិ វុច្ចតិ. ទុរភិសម្ភវានីតិ ទុស្សហានិ ទុប្បូរិយានិ, ទុក្ករានីតិ អត្ថោ. អគារំ អជ្ឈាវសតន្តិ អគារេ វសន្តានំ. ចីវរបិណ្ឌបាតសេនាសនគិលានបច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារានុប្បទានត្ថំ បធានន្តិ ឯតេសំ ចីវរាទីនំ ចតុន្នំ បច្ចយានំ អនុប្បទានត្ថាយ បធានំ នាម ទុរភិសម្ភវន្តិ ទស្សេតិ. ចតុរតនិកម្បិ ហិ បិលោតិកំ, បសតតណ្ឌុលមត្តំ វា ភត្តំ, ចតុរតនិកំ វា បណ្ណសាលំ, តេលសប្បិនវនីតាទីសុ វា អប្បមត្តកម្បិ ភេសជ្ជំ បរេសំ ទេថាតិ វត្តុម្បិ នីហរិត្វា ទាតុម្បិ ទុក្ករំ ឧភតោព្យូឡ្ហសង្គាមប្បវេសនសទិសំ. តេនាហ ភគវា –

‘‘ទានញ្ច យុទ្ធញ្ច សមានមាហុ,

អប្បាបិ សន្តា ពហុកេ ជិនន្តិ;

អប្បម្បិ ចេ សទ្ទហានោ ទទាតិ,

តេនេវ សោ ហោតិ សុខី បរត្ថា’’តិ. (ជា. ១.៨.៧២; សំ. និ. ១.៣៣);

អគារស្មា អនគារិយំ បព្ពជិតានន្តិ គេហតោ និក្ខមិត្វា អគារស្ស ឃរាវាសស្ស ហិតាវហេហិ កសិគោរក្ខាទីហិ វិរហិតំ អនគារិយំ បព្ពជ្ជំ ឧបគតានំ. សព្ពូបធិបដិនិស្សគ្គត្ថាយ បធានន្តិ សព្ពេសំ ខន្ធូបធិកិលេសូបធិអភិសង្ខារូបធិសង្ខាតានំ ឧបធីនំ បដិនិស្សគ្គសង្ខាតស្ស និព្ពានស្ស អត្ថាយ វិបស្សនាយ ចេវ មគ្គេន ច សហជាតវីរិយំ. តស្មាតិ យស្មា ឥមានិ ទ្វេ បធានានិ ទុរភិសម្ភវានិ, តស្មា. ទុតិយំ.

៣. តបនីយសុត្តវណ្ណនា

៣. តតិយេ តបនីយាតិ ឥធ ចេវ សម្បរាយេ ច តបន្តីតិ តបនីយា. តប្បតីតិ ចិត្តសន្តាបេន តប្បតិ អនុសោចតិ កាយទុច្ចរិតំ កត្វា នន្ទយក្ខោ វិយ នន្ទមាណវោ វិយ នន្ទគោឃាតកោ វិយ ទេវទត្តោ វិយ ទ្វេភាតិកា វិយ ច. តេ កិរ គាវំ វធិត្វា មំសំ ទ្វេ កោដ្ឋាសេ អកំសុ. តតោ កនិដ្ឋោ ជេដ្ឋកំ អាហ – ‘‘មយ្ហំ ទារកា ពហូ, ឥមានិ មេ អន្តានិ ទេហី’’តិ. អថ នំ សោ ‘‘សព្ពំ មំសំ ទ្វេធា វិភត្តំ, បុន កិំ មគ្គសី’’តិ បហរិត្វា ជីវិតក្ខយំ បាបេសិ. និវត្តិត្វា ច នំ ឱលោកេន្តោ មតំ ទិស្វា ‘‘ភារិយំ មេ កម្មំ កត’’ន្តិ ចិត្តំ ឧប្បាទេសិ. អថស្ស ពលវសោកោ ឧប្បជ្ជិ. សោ ឋិតដ្ឋានេបិ និសិន្នដ្ឋានេបិ តទេវ កម្មំ អាវជ្ជេតិ, ចិត្តស្សាទំ ន លភតិ. អសិតបីតខាយិតសាយិតម្បិស្ស សរីរេ ឱជំ ន ផរតិ, អដ្ឋិចម្មមត្តមេវ អហោសិ. អថ នំ ឯកោ ថេរោ ទិស្វា – ‘‘ឧបាសក, ត្វំ បហូតអន្នបានោ, អដ្ឋិចម្មមត្តមេវ តេ អវសិដ្ឋំ, អត្ថិ នុ ខោ តេ កិញ្ចិ តបនីយកម្ម’’ន្តិ? សោ ‘‘អាម, ភន្តេ’’តិ សព្ពំ អារោចេសិ. អថ នំ ថេរោ ‘‘ភារិយំ តេ ឧបាសក កម្មំ កតំ, អនបរាធដ្ឋានេ អបរទ្ធ’’ន្តិ អាហ. សោ តេនេវ កម្មេន កាលំ កត្វា និរយេ និព្ពត្តោ. វចីទុច្ចរិតេន សុប្បពុទ្ធសក្កកោកាលិកចិញ្ចមាណវិកាទយោ វិយ តប្បតិ. សេសមេត្ថ ចតុត្ថេ ច ឧត្តានត្ថមេវ. តតិយំ.

៥. ឧបញ្ញាតសុត្តវណ្ណនា

៥. បញ្ចមេ ទ្វិន្នាហន្តិ ទ្វិន្នំ អហំ. ឧបញ្ញាសិន្តិ ឧបគន្ត្វា គុណំ អញ្ញាសិំ, ជានិំ បដិវិជ្ឈិន្តិ អត្ថោ. ឥទានិ តេ ធម្មេ ទស្សេន្តោ យា ច អសន្តុដ្ឋិតាតិអាទិមាហ. ឥមញ្ហិ ធម្មទ្វយំ និស្សាយ សត្ថា សព្ពញ្ញុតំ បត្តោ, តស្មា តស្សានុភាវំ ទស្សេន្តោ ឯវមាហ. តត្ថ អសន្តុដ្ឋិតា កុសលេសុ ធម្មេសូតិ ឥមិនា ឥមំ ទីបេតិ – ‘‘អហំ ឈានមត្តកេន វា ឱភាសនិមិត្តមត្តកេន វា អសន្តុដ្ឋោ ហុត្វា អរហត្តមគ្គមេវ ឧប្បាទេសិំ. យាវ សោ ន ឧប្បជ្ជិ, ន តាវាហំ សន្តុដ្ឋោ អហោសិំ. បធានស្មិំ ច អនុក្កណ្ឋិតោ ហុត្វា អនោសក្កនាយ ឋត្វាយេវ បធានកិរិយំ អកាសិ’’ន្តិ ឥមមត្ថំ ទស្សេន្តោ យា ច អប្បដិវានិតាតិអាទិមាហ. តត្ថ អប្បដិវានិតាតិ អប្បដិក្កមនា អនោសក្កនា. អប្បដិវានី សុទាហំ, ភិក្ខវេ, បទហាមីតិ ឯត្ថ សុទន្តិ និបាតមត្តំ. អហំ, ភិក្ខវេ, អនោសក្កនាយំ ឋិតោ ពោធិសត្តកាលេ សព្ពញ្ញុតំ បត្ថេន្តោ បធានមកាសិន្តិ អយមេត្ថ អត្ថោ.

ឥទានិ យថា តេន តំ បធានំ កតំ, តំ ទស្សេន្តោ កាមំ តចោ ចាតិអាទិមាហ. តត្ថ បត្តព្ពន្តិ ឥមិនា បត្តព្ពំ គុណជាតំ ទស្សេតិ. បុរិសថាមេនាតិអាទិនា បុរិសស្ស ញាណថាមោ ញាណវីរិយំ ញាណបរក្កមោ ច កថិតោ. សណ្ឋានន្តិ ឋបនា អប្បវត្តនា ឱសក្កនា, បដិប្បស្សទ្ធីតិ អត្ថោ. ឯត្តាវតា តេន ចតុរង្គសមន្នាគតំ វីរិយាធិដ្ឋានំ នាម កថិតំ. ឯត្ថ ហិ កាមំ តចោ ចាតិ ឯកំ អង្គំ, ន្ហារុ ចាតិ ឯកំ, អដ្ឋិ ចាតិ ឯកំ, មំសលោហិតន្តិ ឯកំ, ឥមានិ ចត្តារិ អង្គានិ. បុរិសថាមេនាតិអាទីនិ អធិមត្តវីរិយាធិវចនានិ. ឥតិ បុរិមេហិ ចតូហិ អង្គេហិ សមន្នាគតេន ហុត្វា ឯវំ អធិដ្ឋិតំ វីរិយំ ចតុរង្គសមន្នាគតំ វីរិយាធិដ្ឋានំ នាមាតិ វេទិតព្ពំ. ឯត្តាវតា តេន ពោធិបល្លង្កេ អត្តនោ អាគមនីយបដិបទា កថិតា.

ឥទានិ តាយ បដិបទាយ បដិលទ្ធគុណំ កថេតុំ តស្ស មយ្ហំ, ភិក្ខវេតិអាទិមាហ. តត្ថ អប្បមាទាធិគតាតិ សតិអវិប្បវាសសង្ខាតេន អប្បមាទេន អធិគតា, ន សុត្តប្បមត្តេន លទ្ធា. សម្ពោធីតិ ចតុមគ្គញាណញ្ចេវ សព្ពញ្ញុតញ្ញាណញ្ច. ន ហិ សក្កា ឯតំ សុត្តប្បមត្តេន អធិគន្តុន្តិ. តេនាហ – ‘‘អប្បមាទាធិគតា សម្ពោធី’’តិ. អនុត្តរោ យោគក្ខេមោតិ ន កេវលំ ពោធិយេវ, អរហត្តផលនិព្ពានសង្ខាតោ អនុត្តរោ យោគក្ខេមោបិ អប្បមាទាធិគតោវ.

ឥទានិ អត្តនា បដិលទ្ធគុណេសុ ភិក្ខុសង្ឃំ សមាទបេន្តោ តុម្ហេ ចេបិ ភិក្ខវេតិអាទិមាហ. តត្ថ យស្សត្ថាយាតិ យស្ស អត្ថាយ, យំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរិតុកាមា ហុត្វាតិ អត្ថោ. តទនុត្តរន្តិ តំ អនុត្តរំ. ព្រហ្មចរិយបរិយោសានន្តិ មគ្គព្រហ្មចរិយស្ស បរិយោសានភូតំ អរិយផលំ. អភិញ្ញា សច្ឆិកត្វាតិ អភិញ្ញាយ ឧត្តមបញ្ញាយ បច្ចក្ខំ កត្វា. ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សថាតិ បដិលភិត្វា បាបុណិត្វា វិហរិស្សថ. តស្មាតិ យស្មា អប្បដិវានបធានំ នាមេតំ ពហូបការំ ឧត្តមត្ថសាធកំ, តស្មា. បញ្ចមំ.

៦. សំយោជនសុត្តវណ្ណនា

៦. ឆដ្ឋេ សំយោជនិយេសុ ធម្មេសូតិ ទសន្នំ សំយោជនានំ បច្ចយភូតេសុ តេភូមកធម្មេសុ. អស្សាទានុបស្សិតាតិ អស្សាទតោ បស្សិតា បស្សនភាវោតិ អត្ថោ. និព្ពិទានុបស្សិតាតិ និព្ពិទាវសេន ឧក្កណ្ឋនវសេន បស្សនភាវោ. ជាតិយាតិ ខន្ធនិព្ពត្តិតោ. ជរាយាតិ ខន្ធបរិបាកតោ. មរណេនាតិ ខន្ធភេទតោ. សោកេហីតិ អន្តោនិជ្ឈាយនលក្ខណេហិ សោកេហិ. បរិទេវេហីតិ តន្និស្សិតលាលប្បិតលក្ខណេហិ បរិទេវេហិ. ទុក្ខេហីតិ កាយបដិបីឡនទុក្ខេហិ. ទោមនស្សេហីតិ មនោវិឃាតទោមនស្សេហិ. ឧបាយាសេហីតិ អធិមត្តាយាសលក្ខណឧបាយាសេហិ. ទុក្ខស្មាតិ សកលវដ្ដទុក្ខតោ. បជហតីតិ មគ្គេន បជហតិ. បហាយាតិ ឯត្ថ បន ផលក្ខណោ កថិតោ. ឥមស្មិំ សុត្តេ វដ្ដវិវដ្ដំ កថិតំ. ឆដ្ឋំ.

៧. កណ្ហសុត្តវណ្ណនា

៧. សត្តមេ កណ្ហាតិ ន កាឡវណ្ណតាយ កណ្ហា, កណ្ហតាយ បន ឧបនេន្តីតិ និប្ផត្តិកាឡតាយ កណ្ហា. សរសេនាបិ វា សព្ពាកុសលធម្មា កណ្ហា ឯវ. ន ហិ តេសំ ឧប្បត្តិយា ចិត្តំ បភស្សរំ ហោតិ. អហិរិកន្តិ អហិរិកភាវោ. អនោត្តប្បន្តិ អនោត្តាបិភាវោ. សត្តមំ.

៨. សុក្កសុត្តវណ្ណនា

៨. អដ្ឋមេ សុក្កាតិ ន វណ្ណសុក្កតាយ សុក្កា, សុក្កតាយ បន ឧបនេន្តីតិ និប្ផត្តិសុក្កតាយ សុក្កា. សរសេនាបិ វា សព្ពកុសលធម្មា សុក្កា ឯវ. តេសំ ហិ ឧប្បត្តិយា ចិត្តំ បភស្សរំ ហោតិ. ហិរី ច ឱត្តប្បញ្ចាតិ ឯត្ថ បាបតោ ជិគុច្ឆនលក្ខណា ហិរី, ភាយនលក្ខណំ ឱត្តប្បំ. យំ បនេត្ថ វិត្ថារតោ វត្តព្ពំ សិយា, តំ វិសុទ្ធិមគ្គេ វុត្តមេវ. អដ្ឋមំ.

៩. ចរិយសុត្តវណ្ណនា

៩. នវមេ លោកំ បាលេន្តីតិ លោកំ សន្ធារេន្តិ ឋបេន្តិ រក្ខន្តិ. នយិធ បញ្ញាយេថ មាតាតិ ឥមស្មិំ លោកេ ជនិកា មាតា ‘‘អយំ មេ មាតា’’តិ គរុចិត្តីការវសេន ន បញ្ញាយេថ. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោ. សម្ភេទន្តិ សង្ករំ មរិយាទភេទំ វា. យថា អជេឡកាតិអាទីសុ ឯតេ ហិ សត្តា ‘‘អយំ មេ មាតា’’តិ វា ‘‘មាតុច្ឆា’’តិ វា គរុចិត្តីការវសេន ន ជានន្តិ. យំ វត្ថុំ និស្សាយ ឧប្បន្នា, តត្ថេវ វិប្បដិបជ្ជន្តិ. តស្មា ឧបមំ អាហរន្តោ ‘‘យថា អជេឡកា’’តិអាទិមាហ. នវមំ.

១០. វស្សូបនាយិកសុត្តវណ្ណនា

១០. ទសមំ អដ្ឋុប្បត្តិយំ វុត្តំ. កតរអដ្ឋុប្បត្តិយំ? មនុស្សានំ ឧជ្ឈាយនេ. ភគវតា ហិ បឋមពោធិយំ វីសតិ វស្សានិ វស្សូបនាយិកា អប្បញ្ញត្តា អហោសិ. ភិក្ខូ អនិពទ្ធវាសា វស្សេបិ ឧតុវស្សេបិ យថាសុខំ វិចរិំសុ. តេ ទិស្វា មនុស្សា ‘‘កថញ្ហិ នាម សមណា សក្យបុត្តិយា ហេមន្តម្បិ គិម្ហម្បិ វស្សម្បិ ចារិកំ ចរិស្សន្តិ ហរិតានិ តិណានិ សម្មទ្ទន្តា ឯកិន្ទ្រិយំ ជីវំ វិហេឋេន្តា ពហូ ខុទ្ទកេ បាណេ សង្ឃាតំ អាបាទេន្តា. ឥមេ ហិ នាម អញ្ញតិត្ថិយា ទុរក្ខាតធម្មា វស្សាវាសំ អល្លីយិស្សន្តិ សំកសាយិស្សន្តិ, ឥមេ នាម សកុណា រុក្ខគ្គេសុ កុលាវកានិ កត្វា វស្សាវាសំ អល្លីយិស្សន្តិ សំកសាយិស្សន្តី’’តិអាទីនិ វត្វា ឧជ្ឈាយិំសុ. តមត្ថំ ភិក្ខូ ភគវតោ អារោចេសុំ. ភគវា តំ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា ឥមំ សុត្តំ ទេសេន្តោ បឋមំ តាវ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, វស្សំ ឧបគន្តុ’’ន្តិ (មហាវ. ១៨៤) ឯត្តកមេវាហ. អថ ភិក្ខូនំ ‘‘កទា នុ ខោ វស្សំ ឧបគន្តព្ព’’ន្តិ ឧប្បន្នំ វិតក្កំ សុត្វា ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, វស្សានេ វស្សំ ឧបគន្តុ’’ន្តិ អាហ. អថ ខោ ភិក្ខូនំ ឯតទហោសិ – ‘‘កតិ នុ ខោ វស្សូបនាយិកា’’តិ. ភគវតោ ឯតមត្ថំ អារោចេសុំ. តំ សុត្វា សកលម្បិ ឥទំ សុត្តំ ទេសេន្តោ ទ្វេមា, ភិក្ខវេតិអាទិមាហ. តត្ថ វស្សូបនាយិកាតិ វស្សូបគមនានិ. បុរិមិកាតិ អបរជ្ជុគតាយ អាសាឡ្ហិយា ឧបគន្តព្ពា បុរិមកត្តិកបុណ្ណមិបរិយោសានា បឋមា តេមាសី. បច្ឆិមិកាតិ មាសគតាយ អាសាឡ្ហិយា ឧបគន្តព្ពា បច្ឆិមកត្តិកបរិយោសានា បច្ឆិមា តេមាសីតិ. ទសមំ.

កម្មការណវគ្គោ បឋមោ.