៧. គោបាលសុត្តវណ្ណនា

១៧. សត្តមេ តិស្សោ កថា ឯកនាឡិកា ចតុរស្សា និសិន្នវត្តិកាតិ. តត្ថ បាឡិំ វត្វា ឯកេកស្ស បទស្ស អត្ថកថនំ ឯកនាឡិកា នាម. អបណ្ឌិតគោបាលកំ ទស្សេត្វា, អបណ្ឌិតភិក្ខុំ ទស្សេត្វា, បណ្ឌិតគោបាលកំ ទស្សេត្វា, បណ្ឌិតភិក្ខុំ ទស្សេត្វាតិ ចតុក្កំ ពន្ធិត្វា កថនំ ចតុរស្សា នាម. អបណ្ឌិតគោបាលកំ ទស្សេត្វា បរិយោសានគមនំ, អបណ្ឌិតភិក្ខុំ ទស្សេត្វា បរិយោសានគមនំ, បណ្ឌិតគោបាលកំ ទស្សេត្វា បរិយោសានគមនំ, បណ្ឌិតភិក្ខុំ ទស្សេត្វា បរិយោសានគមនន្តិ អយំ និសិន្នវត្តិកា នាម. អយំ ឥធ សព្ពាចរិយានំ អាចិណ្ណា.

ឯកាទសហិ, ភិក្ខវេ, អង្គេហីតិ ឯកាទសហិ អគុណកោដ្ឋាសេហិ. គោគណន្តិ គោមណ្ឌលំ. បរិហរិតុន្តិ បរិគ្គហេត្វា វិចរិតុំ. ផាតិំ កាតុន្តិ វឌ្ឍិំ អាបាទេតុំ. ឥធាតិ ឥមស្មិំ លោកេ. ន រូបញ្ញូ ហោតីតិ គណនតោ វា វណ្ណតោ វា រូបំ ន ជានាតិ. គណនតោ ន ជានាតិ នាម អត្តនោ គុន្នំ សតំ វា សហស្សំ វាតិ សង្ខ្យំ ន ជានាតិ, សោ គាវីសុ ហដាសុ វា បលាតាសុ វា គោគណំ គណេត្វា ‘‘អជ្ជ ឯត្តកា ន ទិស្សន្តី’’តិ ទ្វេ តីណិ គាមន្តរានិ វា អដវិំ វា វិចរន្តោ ន បរិយេសតិ. អញ្ញេសំ គាវីសុ អត្តនោ គោគណំ បវិដ្ឋាសុបិ គោគណំ គណេត្វា ‘‘ឥមា ឯត្តិកា គាវោ ន អម្ហាក’’ន្តិ យដ្ឋិយា បោថេត្វា ន នីហរតិ. តស្ស នដ្ឋា គាវិយោ នដ្ឋាវ ហោន្តិ. បរគាវិយោ គហេត្វា ចរតិ. គោសាមិកា ទិស្វា ‘‘អយំ ឯត្តកំ កាលំ អម្ហាកំ ធេនូ ទុហី’’តិ តជ្ជេត្វា អត្តនោ គាវិយោ គហេត្វា គច្ឆន្តិ. តស្ស គោគណោបិ បរិហាយតិ, បញ្ច គោរសបរិភោគតោបិ បរិពាហិរោ ហោតិ. វណ្ណតោ ន ជានាតិ នាម ‘‘ឯត្តិកា គាវី សេតា, ឯត្តិកា រត្តា, ឯត្តិកា កាឡា, ឯត្តិកា ឱទាតា, ឯត្តិកា កពរា, ឯត្តិកា នីលា’’តិ ន ជានាតិ. សោ គាវីសុ ហដាសុ វា បលាតាសុ វា…បេ… បញ្ចគោរសបរិភោគតោបិ បរិពាហិរោ ហោតិ.

ន លក្ខណកុសលោតិ គាវីនំ សរីរេ កតំ ធនុសត្តិសូលាទិភេទំ លក្ខណំ ន ជានាតិ. សោ គាវីសុ ហដាសុ វា បលាតាសុ វា ‘‘អជ្ជ អសុកលក្ខណា អសុកលក្ខណា ច គាវោ ន ទិស្សន្តី’’តិ…បេ… បញ្ចគោរសបរិភោគតោបិ បរិពាហិរោ ហោតិ.

ន អាសាដិកំ ហារេតាតិ គុន្នំ ខាណុកណ្ដកាទីហិ បហដដ្ឋានេសុ វណោ ហោតិ. តត្ថ នីលមក្ខិកា អណ្ឌកានិ ឋបេន្តិ, តេសំ អាសាដិកាតិ នាមំ. តានិ ទណ្ឌកេន អបនេត្វា ភេសជ្ជំ ទាតព្ពំ ហោតិ, ពាលោ គោបាលកោ តថា ន ករោតិ. តេន វុត្តំ – ‘‘ន អាសាដិកំ ហារេតា ហោតី’’តិ. តស្ស គុន្នំ វណា វឌ្ឍន្តិ, គម្ភីរា ហោន្តិ, បាណកា កុច្ឆិំ បវិសន្តិ, គាវោ គេលញ្ញាភិភូតា នេវ យាវទត្ថំ តិណំ ខាទិតុំ ន បានីយំ បាតុំ សក្កោន្តិ. តត្ថ គុន្នំ ខីរំ ឆិជ្ជតិ, គោណានំ ជវោ ហាយតិ, ឧភយេសម្បិ ជីវិតន្តរាយោ ហោតិ. ឯវមស្ស គោគណោបិ បរិហាយតិ…បេ… បញ្ចគោរសតោបិ បរិពាហិរោ ហោតិ.

ន វណំ បដិច្ឆាទេតា ហោតីតិ គុន្នំ វុត្តនយេនេវ សញ្ជាតោ វណោ ភេសជ្ជំ ទត្វា វាកេន វា ចីរកេន វា ពន្ធិត្វា បដិច្ឆាទេតព្ពោ ហោតិ. ពាលគោបាលកោ តំ ន ករោតិ. អថស្ស គុន្នំ វណេហិ យូសា បគ្ឃរន្តិ, តា អញ្ញមញ្ញំ និឃំសន្តិ. តេន អញ្ញេសម្បិ វណា ជាយន្តិ. ឯវំ គាវោ គេលញ្ញាភិភូតា នេវ យាវទត្ថំ តិណានិ ខាទិតុំ…បេ… បរិពាហិរោ ហោតិ.

ន ធូមំ កត្តា ហោតីតិ អន្តោវស្សេ ឌំសមកសាទីនំ ឧស្សន្នកាលេ គោគណេ វជំ បវិដ្ឋេ តត្ថ តត្ថ ធូមោ កាតព្ពោ ហោតិ. អបណ្ឌិតគោបាលកោ តំ ន ករោតិ, គោគណោ សព្ពរត្តិំ ឌំសាទីហិ ឧបទ្ទុតោ និទ្ទំ អលភិត្វា បុនទិវសេ អរញ្ញេ តត្ថ តត្ថ រុក្ខមូលាទីសុ និបជ្ជិត្វា និទ្ទាយតិ. នេវ យាវទត្ថំ តិណានិ ខាទិតុំ…បេ… បរិពាហិរោ ហោតិ.

ន តិត្ថំ ជានាតីតិ តិត្ថម្បិ សមន្តិ វា វិសមន្តិ វា សគាហន្តិ វា និគ្គាហន្តិ វា ន ជានាតិ. សោ អតិត្ថេន គាវិយោ ឱតារេតិ. តាសំ វិសមតិត្ថេ បាសាណាទីនិ អក្កមន្តីនំ បាទា ភិជ្ជន្តិ. សគាហំ គម្ភីរំ តិត្ថំ ឱតិណ្ណេ កុម្ភីលាទយោ គាវោ គណ្ហន្តិ, ‘‘អជ្ជ ឯត្តិកា គាវោ នដ្ឋា, អជ្ជ ឯត្តិកា’’តិ វត្តព្ពតំ អាបជ្ជន្តិ. ឯវមស្ស គោ គណោបិ បរិហាយតិ…បេ… បញ្ចគោរសតោបិ បរិពាហិរោ ហោតិ.

ន បីតំ ជានាតីតិ បីតម្បិ អបីតម្បិ ន ជានាតិ. គោបាលកេន ហិ ‘‘ឥមាយ គាវិយា បីតំ, ឥមាយ ន បីតំ, ឥមាយ បានីយតិត្ថេ ឱកាសោ លទ្ធោ, ឥមាយ ន លទ្ធោ’’តិ ឯវំ បីតាបីតំ ជានិតព្ពំ ហោតិ. អយំ បន ទិវសភាគេ អរញ្ញេ គោគណំ រក្ខិត្វា ‘‘បានីយំ បាយេស្សាមី’’តិ នទិំ វា តឡាកំ វា ឱគាហេត្វា គច្ឆតិ. តត្ថ មហាឧសភា ច អនុសភា ច ពលវគាវិយោ ច ទុព្ពលានិ ចេវ មហល្លកានិ ច គោរូបានិ សិង្គេហិ វា ផាសុកាហិ វា បហរិត្វា អត្តនោ ឱកាសំ កត្វា ឩរុប្បមាណំ ឧទកំ បវិសិត្វា យថាកាមំ បិវន្តិ. អវសេសា ឱកាសំ អលភមានា តីរេ ឋត្វា កលលមិស្សកំ ឧទកំ បិវន្តិ វា អបីតា ឯវ វា ហោន្តិ. អថ សោ គោបាលកោ បិដ្ឋិយំ បហរិត្វា បុន អរញ្ញំ បវេសេតិ. តត្ថ អបីតា គាវិយោ បិបាសាយ សុស្សមានា យាវទត្ថំ តិណានិ ខាទិតុំ ន សក្កោន្តិ. តត្ថ គុន្នំ ខីរំ ឆិជ្ជតិ. គោណានំ ជវោ ហាយតិ…បេ… បរិពាហិរោ ហោតិ.

ន វីថិំ ជានាតីតិ ‘‘អយំ មគ្គោ សមោ ខេមោ, អយំ វិសមោ សាសង្កោ សប្បដិភយោ’’តិ ន ជានាតិ. សោ សមំ ខេមំ មគ្គំ វជ្ជេត្វា គោគណំ ឥតរមគ្គំ បដិបាទេតិ. តត្ថ គាវោ សីហព្យគ្ឃាទីនំ គន្ធេន ចោរបរិស្សយេន ច អភិភូតា ភន្តមិគសប្បដិភាគា គីវំ ឧក្ខិបិត្វា តិដ្ឋន្តិ, នេវ យាវទត្ថំ តិណានិ ខាទន្តិ, ន បានីយំ បិវន្តិ. តត្ថ គុន្នំ ខីរំ ឆិជ្ជតិ…បេ… បរិពាហិរោ ហោតិ.

ន គោចរកុសលោ ហោតីតិ គោបាលកេន ហិ គោចរកុសលេន ភវិតព្ពំ, បញ្ចាហិកចារោ វា សត្តាហិកចារោ វា ជានិតព្ពោ. ឯកទិសាយ គោគណំ ចារេត្វា បុនទិវសេ តត្ថ ន ចារេតព្ពោ. មហតា ហិ គោគណេន ចិណ្ណដ្ឋានំ ភេរិតលំ វិយ សុទ្ធំ ហោតិ និត្តិណំ, ឧទកម្បិ អាលុលីយតិ. តស្មា បញ្ចមេ វា សត្តមេ វា ទិវសេ បុន តត្ថ ចារេតុំ វដ្ដតិ. ឯត្តកេន ហិ តិណម្បិ បដិវិរុហតិ, ឧទកម្បិ បសីទតិ, អយំ បន ឥមំ បញ្ចាហិកចារំ វា សត្តាហិកចារំ វា ន ជានាតិ, ទិវសេ ទិវសេ រក្ខិតដ្ឋានេយេវ រក្ខតិ. អថស្ស គោគណោ ហរិតតិណំ ន លភតិ, សុក្ខតិណំ ខាទន្តោ កលលមិស្សកំ ឧទកំ បិវតិ. តត្ថ គុន្នំ ខីរំ ឆិជ្ជតិ…បេ… បរិពាហិរោ ហោតិ.

អនវសេសទោហី ច ហោតីតិ បណ្ឌិតគោបាលកេន ហិ យាវ វច្ឆកស្ស មំសលោហិតំ សណ្ឋាតិ, តាវ ឯកំ ទ្វេ ថនេ ឋបេត្វា សាវសេសទោហិនា ភវិតព្ពំ. អយំ វច្ឆកស្ស កិញ្ចិ អនវសេសេត្វា ទុហតិ. ខីរបកោ វច្ឆោ ខីរបិបាសាយ សុស្សតិ, សណ្ឋាតុំ អសក្កោន្តោ កម្បមានោ មាតុ បុរតោ បតិត្វា កាលំ ករោន្តិ. មាតា បុត្តកំ ទិស្វា, ‘‘មយ្ហំ បុត្តកោ អត្តនោ មាតុខីរំ បាតុំ ន លភតី’’តិ បុត្តសោកេន នេវ យាវទត្ថំ តិណានិ ខាទិតុំ ន បានីយំ បាតុំ សក្កោតិ, ថនេសុ ខីរំ ឆិជ្ជតិ. ឯវមស្ស គោគណោបិ បរិហាយតិ…បេ… បញ្ចគោរសតោបិ បរិពាហិរោ ហោតិ.

គុន្នំ បិតិដ្ឋានំ ករោន្តីតិ គោបិតរោ. គាវោ បរិណាយន្តិ យថារុចិំ គហេត្វា គច្ឆន្តីតិ គោបរិណាយកា. តេ ន អតិរេកបូជាយាតិ បណ្ឌិតោ ហិ គោបាលកោ ឯវរូបេ ឧសភេ អតិរេកបូជាយ បូជេតិ, បណីតំ គោភត្តំ ទេតិ, គន្ធបញ្ចង្គុលិកេហិ មណ្ឌេតិ, មាលំ បិឡន្ធេតិ, សិង្គេសុ សុវណ្ណរជតកោសកេ ច ធារេតិ, រត្តិំ ទីបំ ជាលេត្វា ចេលវិតានស្ស ហេដ្ឋា សយាបេតិ. អយំ បន តតោ ឯកសក្ការម្បិ ន ករោតិ. ឧសភា អតិរេកបូជំ អលភមានា គោគណំ ន រក្ខន្តិ, បរិស្សយំ ន វារេន្តិ. ឯវមស្ស គោគណោបិ បរិហាយតិ…បេ… បញ្ចគោរសតោបិ បរិពាហិរោ ហោតិ.

ឥធាតិ ឥមស្មិំ សាសនេ. ន រូបញ្ញូ ហោតីតិ ‘‘ចត្តារិ មហាភូតានិ ចតុន្នញ្ច មហាភូតានំ ឧបាទាយរូប’’ន្តិ ឯវំ វុត្តំ រូបំ ទ្វីហាការេហិ ន ជានាតិ គណនតោ វា សមុដ្ឋានតោ វា. គណនតោ ន ជានាតិ នាម – ‘‘ចក្ខាយតនំ សោតាយតនំ ឃានាយតនំ ជិវ្ហាកាយរូបសទ្ទគន្ធរសផោដ្ឋព្ពាយតនំ, ឥត្ថិន្ទ្រិយំ បុរិសិន្ទ្រិយំ ជីវិតិន្ទ្រិយំ កាយវិញ្ញត្តិ វចីវិញ្ញត្តិ អាកាសធាតុ អាបោធាតុ រូបស្ស លហុតា, មុទុតា, កម្មញ្ញតា, ឧបចយោ, សន្តតិ, ជរតា, រូបស្ស អនិច្ចតា, កពឡីការោ អាហារោ’’តិ (ធ. ស. ៦៥៧-៦៦៥) ឯវំ បាឡិយា អាគតា បញ្ចវីសតិ រូបកោដ្ឋាសាតិ ន ជានាតិ. សេយ្យថាបិ សោ គោបាលកោ គណនតោ គុន្នំ រូបំ ន ជានាតិ, តថូបមោ អយំ ភិក្ខុ. សោ គណនតោ រូបំ អជានន្តោ រូបំ បរិគ្គហេត្វា អរូបំ វវត្ថបេត្វា រូបារូបំ បរិគ្គហេត្វា បច្ចយំ សល្លក្ខេត្វា លក្ខណំ អារោបេត្វា កម្មដ្ឋានំ មត្ថកំ បាបេតុំ ន សក្កោតិ. សោ យថា តស្ស គោបាលកស្ស គោគណោ ន វឌ្ឍតិ, ឯវំ ឥមស្មិំ សាសនេ សីលសមាធិវិបស្សនាមគ្គផលនិព្ពានេហិ ន វឌ្ឍតិ. យថា ច សោ គោបាលកោ បញ្ចហិ គោរសេហិ បរិពាហិរោ ហោតិ, ឯវមេវាយំ អសេខេន សីលក្ខន្ធេន អសេខេន សមាធិបញ្ញាវិមុត្តិ វិមុត្តិញាណទស្សនក្ខន្ធេនាតិ បញ្ចហិ ធម្មក្ខន្ធេហិ បរិពាហិរោ ហោតិ.

សមុដ្ឋានតោ ន ជានាតិ នាម – ‘‘ឯត្តកំ រូបំ ឯកសមុដ្ឋានំ, ឯត្តកំ ទ្វិសមុដ្ឋានំ, ឯត្តកំ តិសមុដ្ឋានំ, ឯត្តកំ ចតុសមុដ្ឋានំ, ឯត្តកំ នកុតោចិ សមុដ្ឋាតី’’តិ ន ជានាតិ. សេយ្យថាបិ សោ គោបាលកោ វណ្ណតោ គុន្នំ រូបំ ន ជានាតិ, តថូបមោ អយំ ភិក្ខុ. សោ សមុដ្ឋានតោ រូបំ អជានន្តោ រូបំ បរិគ្គហេត្វា…បេ… បរិពាហិរោ ហោតិ.

ន លក្ខណកុសលោ ហោតីតិ ‘‘កម្មលក្ខណោ ពាលោ, កម្មលក្ខណោ បណ្ឌិតោ’’តិ ឯវំ វុត្តំ កុសលាកុសលកម្មំ បណ្ឌិតពាលលក្ខណន្តិ ន ជានាតិ. សោ ឯវំ អជានន្តោ ពាលេ វជ្ជេត្វា បណ្ឌិតេ ន សេវតិ. ពាលេ វជ្ជេត្វា បណ្ឌិតេ អសេវន្តោ កប្បិយាកប្បិយំ កុសលាកុសលំ សាវជ្ជានវជ្ជំ គរុកលហុកំ សតេកិច្ឆាតេកិច្ឆំ ការណាការណំ ន ជានាតិ. តំ អជានន្តោ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា វឌ្ឍេតុំ ន សក្កោតិ. សោ យថា តស្ស គោបាលកស្ស គោគណោ ន វឌ្ឍតិ, ឯវំ ឥមស្មិំ សាសនេ យថាវុត្តេហិ សីលាទីហិ ន វឌ្ឍតិ. សោ គោបាលកោ វិយ ច បញ្ចហិ គោរសេហិ, បញ្ចហិ ធម្មក្ខន្ធេហិ បរិពាហិរោ ហោតិ.

ន អាសាដិកំ ហារេតា ហោតីតិ ‘‘ឧប្បន្នំ កាមវិតក្ក’’ន្តិ ឯវំ វុត្តេ កាមវិតក្កាទយោ ន វិនោទេតិ. សោ ឥមំ អកុសលវិតក្កំ អាសាដិកំ អហារេត្វា វិតក្កវសិកោ ហុត្វា វិចរន្តោ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា វឌ្ឍេតុំ ន សក្កោតិ. សោ យថា តស្ស គោបាលកស្ស…បេ… បរិពាហិរោ ហោតិ.

ន វណំ បដិច្ឆាទេតា ហោតីតិ ‘‘ចក្ខុនា រូបំ ទិស្វា និមិត្តគ្គាហី ហោតី’’តិអាទិនា នយេន សព្ពារម្មណេសុ និមិត្តំ គណ្ហន្តោ យថា សោ គោបាលកោ វណំ ន បដិច្ឆាទេតិ, ឯវំ សំវរំ ន សម្បាទេតិ. សោ វិវដទ្វារោ វិចរន្តោ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា វឌ្ឍេតុំ ន សក្កោតិ…បេ… បរិពាហិរោ ហោតិ.

ន ធូមំ កត្តា ហោតីតិ សោ គោបាលកោ ធូមំ វិយ ធម្មទេសនាធូមំ ន ករោតិ, ធម្មកថំ វា សរភញ្ញំ វា ឧបនិសិន្នកកថំ វា អនុមោទនំ វា ន ករោតិ, តតោ នំ មនុស្សា ‘‘ពហុស្សុតោ គុណវា’’តិ ន ជានន្តិ. តេ គុណាគុណំ អជានន្តោ ចតូហិ បច្ចយេហិ សង្គហំ ន ករោន្តិ. សោ បច្ចយេហិ កិលមមានោ ពុទ្ធវចនំ សជ្ឈាយំ កាតុំ វត្តបដិវត្តំ បូរេតុំ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា វឌ្ឍេតុំ ន សក្កោតិ…បេ… បរិពាហិរោ ហោតិ.

ន តិត្ថំ ជានាតីតិ តិត្ថភូតេ ពហុស្សុតភិក្ខូ ន ឧបសង្កមតិ. អនុបសង្កមន្តោ ‘‘ឥទំ, ភន្តេ, ព្យញ្ជនំ កថំ រោបេតព្ពំ? ឥមស្ស ភាសិតស្ស កោ អត្ថោ? ឥមស្មិំ ឋានេ បាឡិ កិំ វទតិ? ឥមស្មិំ ឋានេ អត្ថោ កិំ ទីបេតី’’តិ ឯវំ ន បរិបុច្ឆតិ ន បរិបញ្ហតិ, ន ជានាបេតីតិ អត្ថោ. តស្ស តេ ឯវំ អបរិបុច្ឆិតា អវិវដញ្ចេវ ន វិវរន្តិ, ភាជេត្វា ន ទស្សេន្តិ, អនុត្តានីកតញ្ច ន ឧត្តានិំ ករោន្តិ, អបាកដំ ន បាកដំ ករោន្តិ. អនេកវិហិតេសុ ច កង្ខាឋានិយេសុ ធម្មេសូតិ អនេកវិធាសុ កង្ខាសុ ឯកកង្ខម្បិ ន បដិវិនោទេន្តិ. កង្ខាយេវ ហិ កង្ខាឋានិយា ធម្មា នាម. តត្ថ ឯកំ កង្ខម្បិ ន នីហរន្តីតិ អត្ថោ. សោ ឯវំ ពហុស្សុតតិត្ថំ អនុបសង្កមិត្វា សកង្ខោ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា វឌ្ឍេតុំ ន សក្កោតិ. យថា វា សោ គោបាលកោ តិត្ថំ ន ជានាតិ, ឯវំ អយម្បិ ភិក្ខុ ធម្មតិត្ថំ ន ជានាតិ. អជានន្តោ អវិសយេ បញ្ហំ បុច្ឆតិ, អាភិធម្មិកំ ឧបសង្កមិត្វា កប្បិយាកប្បិយំ បុច្ឆតិ, វិនយធរំ ឧបសង្កមិត្វា រូបារូបបរិច្ឆេទំ បុច្ឆតិ. តេ អវិសយេ បុដ្ឋា កថេតុំ ន សក្កោន្តិ. សោ អត្តនា សកង្ខោ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា វឌ្ឍេតុំ ន សក្កោតិ…បេ… បរិពាហិរោ ហោតិ.

ន បីតំ ជានាតីតិ យថា សោ គោបាលកោ បីតាបីតំ ន ជានាតិ, ឯវំ ធម្មូបសញ្ហិតំ បាមោជ្ជំ ន ជានាតិ ន លភតិ. សវនមយំ បុញ្ញកិរិយវត្ថុំ និស្សាយ អានិសំសំ ន វិន្ទតិ, ធម្មស្សវនគ្គំ គន្ត្វា សក្កច្ចំ ន សុណាតិ, និសិន្នោ និទ្ទាយតិ, កថំ កថេតិ, អញ្ញវិហិតកោ ហោតិ. សោ សក្កច្ចំ ធម្មំ អស្សុណន្តោ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា វឌ្ឍេតុំ ន សក្កោតិ…បេ… បរិពាហិរោ ហោតិ.

ន វីថិំ ជានាតីតិ សោ គោបាលកោ មគ្គាមគ្គំ វិយ ‘‘អយំ លោកិយោ, អយំ លោកុត្តរោ’’តិ អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. អជានន្តោ លោកិយមគ្គេ អភិនិវិសិត្វា លោកុត្តរំ និព្ពត្តេតុំ ន សក្កោតិ…បេ… បរិពាហិរោ ហោតិ.

ន គោចរកុសលោ ហោតីតិ សោ គោបាលកោ បញ្ចាហិកសត្តាហិកចារេ វិយ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានេ ‘‘ឥមេ លោកិយា, ឥមេ លោកុត្តរា’’តិ យថាភូតំ នប្បជានាតិ. អជានន្តោ សុខុមដ្ឋានេសុ អត្តនោ ញាណំ ចរាបេត្វា លោកិយសតិបដ្ឋានេ អភិនិវិសិត្វា លោកុត្តរំ និព្ពត្តេតុំ ន សក្កោតិ…បេ… បរិពាហិរោ ហោតិ.

អនវសេសទោហី ហោតីតិ បដិគ្គហណេ មត្តំ អជានន្តោ អនវសេសំ ទុហតិ. និទ្ទេសវារេ បនស្ស អភិហដ្ឋុំ បវារេន្តីតិ អភិហរិត្វា បវារេន្តិ. ឯត្ថ ទ្វេ អភិហារា វាចាភិហារោ ច, បច្ចយាភិហារោ ច. វាចាភិហារោ នាម មនុស្សា ភិក្ខុស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា ‘‘វទេយ្យាថ, ភន្តេ, យេនត្ថោ’’តិ បវារេន្តិ. បច្ចយាភិហារោ នាម វត្ថាទីនិ វា សប្បិនវនីតផាណិតាទីនិ វា គហេត្វា ភិក្ខុស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា ‘‘គណ្ហថ, ភន្តេ, យាវតកេន អត្ថោ’’តិ វទន្តិ. តត្រ ភិក្ខុ មត្តំ ន ជានាតីតិ ភិក្ខុ តេសុ បច្ចយេសុ បមាណំ ន ជានាតិ. ‘‘ទាយកស្ស វសោ វេទិតព្ពោ, ទេយ្យធម្មស្ស វសោ វេទិតព្ពោ, អត្តនោ ថាមោ វេទិតព្ពោ’’តិ ឥមិនា នយេន បមាណយុត្តកំ អគ្គហេត្វា យំ អាហរន្តិ, តំ សព្ពំ គណ្ហាតីតិ អត្ថោ. មនុស្សា វិប្បដិសារិនោ ន បុន អភិហរិត្វា បវារេន្តិ. សោ បច្ចយេហិ កិលមន្តោ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា វឌ្ឍេតុំ ន សក្កោតិ…បេ… បរិពាហិរោ ហោតិ.

តេ ន អតិរេកបូជាយ បូជេតា ហោតីតិ សោ គោបាលកោ មហាឧសភេ វិយ ថេរេ ភិក្ខូ ឥមាយ អាវិ ចេវ រហោ ច មេត្តាកាយកម្មាទិកាយ អតិរេកបូជាយ ន បូជេតិ. តតោ ថេរា ‘‘ឥមេ អម្ហេសុ គរុចិត្តីការំ ន ករោន្តី’’តិ នវកេ ភិក្ខូ ទ្វីហិ សង្គហេហិ ន សង្គណ្ហន្តិ, នេវ ធម្មសង្គហេន សង្គណ្ហន្តិ, ន អាមិសសង្គហេន, ចីវរេន វា បត្តេន វា បត្តបរិយាបន្នេន វា វសនដ្ឋានេន វា កិលមន្តេបិ នប្បដិជគ្គន្តិ, បាឡិំ វា អដ្ឋកថំ វា ធម្មកថាពន្ធំ វា គុឡ្ហគន្ថំ វា ន សិក្ខាបេន្តិ. នវកា ថេរានំ សន្តិកា សព្ពសោ ឥមេ ទ្វេ សង្គហេ អលភមានា ឥមស្មិំ សាសនេ បតិដ្ឋាតុំ ន សក្កោន្តិ. យថា តស្ស គោបាលកស្ស គោគណោ ន វឌ្ឍតិ, ឯវំ សីលាទីហិ ន វឌ្ឍន្តិ. យថា ច សោ គោបាលកោ បញ្ចហិ គោរសេហិ, ឯវំ បញ្ចហិ ធម្មក្ខន្ធេហិ បរិពាហិរា ហោន្តិ. សុក្កបក្ខោ កណ្ហបក្ខេ វុត្តវិបល្លាសវសេន យោជេត្វា វេទិតព្ពោ.

អនុស្សតិវគ្គោ ទុតិយោ.

មនោរថបូរណិយា អង្គុត្តរនិកាយ-អដ្ឋកថាយ

ឯកាទសកនិបាតស្ស សំវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

និគមនកថា

ឯត្តាវតា ច –

អាយាចិតោ សុមតិនា ថេរេន ភទន្តជោតិបាលេន;

កញ្ចិបុរាទីសុ មយា បុព្ពេ សទ្ធិំ វសន្តេន.

វរតម្ពបណ្ណិទីបេ មហាវិហារម្ហិ វសនកាលេបិ;

បាកំ គតេ វិយ ទុមេ វលញ្ជមានម្ហិ សទ្ធម្មេ.

បារំ បិដកត្តយសាគរស្ស គន្ត្វា ឋិតេន សុមតិនា;

បរិសុទ្ធាជីវេនាភិយាចិតោ ជីវកេនាបិ.

ធម្មកថាយ និបុណបរមនិកាយស្សដ្ឋកថំ អារទ្ធោ;

យមហំ ចិរកាលដ្ឋិតិមិច្ឆន្តោ សាសនវរស្ស.

សា ហិ មហាអដ្ឋកថាយ សារមាទាយ និដ្ឋិតា ឯសា;

ចតុនវុតិបរិមាណាយ បាឡិយា ភាណវារេហិ.

សព្ពាគមសំវណ្ណនមនោរថោ បូរិតោ ច មេ យស្មា;

ឯតាយ មនោរថបូរណីតិ នាមំ តតោ អស្សា.

ឯកូនសដ្ឋិមត្តោ វិសុទ្ធិមគ្គោបិ ភាណវារេហិ;

អត្ថប្បកាសនត្ថាយ អាគមានំ កតោ យស្មា.

តស្មា តេន សហាយំ គាថាគណនានយេន អដ្ឋកថា;

តីហាធិកទិយឌ្ឍសតំ វិញ្ញេយ្យា ភាណវារានំ.

តីហាធិកទិយឌ្ឍសតប្បមាណមិតិ ភាណវារតោ ឯសា;

សមយំ បកាសយន្តី មហាវិហារាធិវាសីនំ.

មូលដ្ឋកថាសារំ អាទាយ មយា ឥមំ ករោន្តេន;

យំ បុញ្ញមុបចិតំ តេន ហោតុ លោកោ សទា សុខិតោតិ.

បរមវិសុទ្ធសទ្ធាពុទ្ធិវីរិយប្បដិមណ្ឌិតេន សីលាចារជ្ជវមទ្ទវាទិគុណសមុទយសមុទិតេន សកសមយសមយន្តរគហនជ្ឈោគាហនសមត្ថេន បញ្ញាវេយ្យត្តិយសមន្នាគតេន តិបិដកបរិយត្តិប្បភេទេ សាដ្ឋកថេ សត្ថុ សាសនេ អប្បដិហតញាណប្បភាវេន មហាវេយ្យាករណេន ករណសម្បត្តិជនិតសុខវិនិគ្គតមធុរោទារវចនលាវណ្ណយុត្តេន យុត្តមុត្តវាទិនា វាទីវរេន មហាកវិនា បភិន្នបដិសម្ភិទាបរិវារេ ឆឡភិញ្ញាទិប្បភេទគុណប្បដិមណ្ឌិតេ ឧត្តរិមនុស្សធម្មេ សុប្បតិដ្ឋិតពុទ្ធីនំ ថេរានំ ថេរវំសប្បទីបានំ មហាវិហារវាសីនំ វំសាលង្ការភូតេន សុវិបុលវិសុទ្ធពុទ្ធិនា ពុទ្ធឃោសោតិ គរូហិ គហិតនាមធេយ្យេន ថេរេន កតា អយំ មនោរថបូរណី នាម អង្គុត្តរនិកាយដ្ឋកថា –

តាវ តិដ្ឋតុ លោកស្មិំ, លោកនិត្ថរណេសិនំ;

ទស្សេន្តី កុលបុត្តានំ, នយំ ចិត្តវិសុទ្ធិយា.

យាវ ពុទ្ធោតិ នាមម្បិ, សុទ្ធចិត្តស្ស តាទិនោ;

លោកម្ហិ លោកជេដ្ឋស្ស, បវត្តតិ មហេសិនោតិ.

មនោរថបូរណី នាម

អង្គុត្តរនិកាយ-អដ្ឋកថា សព្ពាការេន និដ្ឋិតា.