១៤. ឯតទគ្គវគ្គោ

(១៤) ៦. ឆដ្ឋឯតទគ្គវគ្គោ

តបុស្សភល្លិកវត្ថុ

២៤៨. ឧបាសកបាឡិយា បឋមេ បឋមំ សរណំ គច្ឆន្តានន្តិ សព្ពបឋមំ សរណំ គច្ឆន្តានំ តបុស្សោ ច ភល្លិកោ ចាតិ ឥមេ ទ្វេ វាណិជា អគ្គាតិ ទស្សេតិ. ឥមេ កិរ បទុមុត្តរពុទ្ធកាលេ ហំសវតិយំ កុលគេហេ បដិសន្ធិំ គហេត្វា អបរភាគេ សត្ថុ ធម្មទេសនំ សុណន្តា សត្ថារំ ទ្វេ ឧបាសកេ បឋមំ សរណំ គច្ឆន្តានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា អធិការកម្មំ កត្វា តំ ឋានន្តរំ បត្ថយិំសុ. តេ កប្បសតសហស្សំ ទេវមនុស្សេសុ សំសរិត្វា អម្ហាកំ ពោធិសត្តស្ស សព្ពញ្ញុតញ្ញាណបត្តិតោ បុរេតរមេវ អសិតញ្ជននគរេ កុដុម្ពិយគេហេ និព្ពត្តិំសុ. ជេដ្ឋភាតិកោ តបុស្សោ នាម អហោសិ, កនិដ្ឋោ ភល្លិកោ នាម.

តេ អបរេន សមយេន ឃរាវាសំ វសន្តា កាលេន កាលំ បញ្ច សកដសតានិ យោជាបេត្វា វាណិជកម្មំ ករោន្តា ចរន្តិ. តស្មិំ សមយេ អម្ហាកំ ពោធិសត្តោ សព្ពញ្ញុតំ បត្វា សត្តសត្តាហំ ពោធិមណ្ឌេ វិហរិត្វា អដ្ឋមេ សត្តាហេ រាជាយតនមូលេ និសីទិ. តស្មិំ សមយេ តេ វាណិជា បញ្ចមត្តេហិ សកដសតេហិ តំ ឋានំ អនុប្បត្តា អហេសុំ. តេសំ អនន្តរេ អត្តភាវេ មាតា តស្មិំ បទេសេ ទេវតា ហុត្វា និព្ពត្តិ. សា ចិន្តេសិ – ‘‘ឥទានិ ពុទ្ធានំ អាហារោ លទ្ធុំ វដ្ដតិ. ន ហិ សក្កា ឥតោ បរំ និរាហារេហិ យាបេតុំ. ឥមេ ច មេ បុត្តា ឥមិនា មគ្គេន គច្ឆន្តិ, តេហិ អជ្ជ ពុទ្ធានំ បិណ្ឌបាតំ ទាបេតុំ វដ្ដតី’’តិ បញ្ចសុ សកដសតេសុ យុត្តគោណានំ គមនុបច្ឆេទំ អកាសិ. តេ ‘‘កិំ នាមេត’’ន្តិ នានាវិធានិ និមិត្តានិ ឱលោកេន្តិ. អថ តេសំ កិលមនភាវំ ញត្វា ឯកស្ស បុរិសស្ស សរីរេ អធិមុច្ចិត្វា ‘‘កិំ ការណា កិលមថ? តុម្ហាកំ អញ្ញោ យក្ខាវដ្ដោ វា ភូតាវដ្ដោ វា នាគាវដ្ដោ វា នត្ថិ, អហំ បន វោ អតីតត្តភាវេ មាតា ឥមស្មិំ ឋានេ ភុម្មទេវតា ហុត្វា និព្ពត្តា. ឯស ទសពលោ រាជាយតនមូលេ និសិន្នោ, តស្ស បឋមំ បិណ្ឌបាតំ ទេថា’’តិ.

តេ តស្សា កថំ សុត្វា តុដ្ឋមានសា ហុត្វា មន្ថញ្ច មធុបិណ្ឌិកញ្ច សុវណ្ណថាលកេន អាទាយ សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា ‘‘ឥមំ ភោជនំ បដិគ្គណ្ហថ, ភន្តេ’’តិ អាហំសុ. សត្ថា អតីតពុទ្ធានំ អាចិណ្ណំ ឱលោកេសិ, អថស្ស ចត្តារោ មហារាជានោ សេលមយេ បត្តេ ឧបនាមេសុំ. សត្ថា ‘‘តេសំ មហប្ផលំ ហោតូ’’តិ ចត្តារោបិ បត្តេ ‘‘ឯកោវ បត្តោ ហោតូ’’តិ អធិដ្ឋាសិ. តស្មិំ ខណេ តេ វាណិជា តថាគតស្ស បត្តេ មន្ថញ្ច មធុបិណ្ឌិកញ្ច បតិដ្ឋបេត្វា បរិភុត្តកាលេ ឧទកំ ទត្វា ភត្តកិច្ចបរិយោសានេ សត្ថារំ អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. អថ នេសំ សត្ថា ធម្មំ ទេសេសិ, ទេសនាបរិយោសានេ ទ្វេបិ ជនា ទ្វេវាចិកេ សរណេ បតិដ្ឋាយ សត្ថារំ អភិវាទេត្វា អត្តនោ នគរំ គន្តុកាមា, ‘‘ភន្តេ, អម្ហាកំ បរិចរណចេតិយំ ទេថា’’តិ វទិំសុ. សត្ថា ទក្ខិណេន ហត្ថេន សីសំ បរាមសិត្វា ទ្វិន្នម្បិ ជនានំ អដ្ឋ កេសធាតុយោ អទាសិ. តេ ឧភោបិ ជនា កេសធាតុយោ សុវណ្ណសមុគ្គេសុ ឋបេត្វា អត្តនោ នគរំ នេត្វា អសិតញ្ជននគរទ្វារេ ជីវកេសធាតុយា ចេតិយំ បតិដ្ឋាបេសុំ. ឧបោសថទិវសេ ចេតិយតោ នីលស្មិយោ និគ្គច្ឆន្តិ. ឯវមេតំ វត្ថុ សមុដ្ឋិតំ. សត្ថា បន អបរភាគេ ជេតវនេ និសីទិត្វា ឧបាសកេ បដិបាដិយា ឋានន្តរេសុ ឋបេន្តោ ឥមេ ទ្វេ ជនេ បឋមំ សរណំ គច្ឆន្តានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេសីតិ.

អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋិវត្ថុ

២៤៩. ទុតិយេ ទាយកានន្តិ ទានាភិរតានំ សុទត្តោ, គហបតិ, អនាថបិណ្ឌិកោ អគ្គោតិ ទស្សេតិ. សោ កិរ បទុមុត្តរពុទ្ធកាលេ ហំសវតិយំ កុលគេហេ និព្ពត្តោ សត្ថុ ធម្មកថំ សុណន្តោ សត្ថារំ ឯកំ ឧបាសកំ ទាយកានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា អធិការកម្មំ កត្វា តំ ឋានន្តរំ បត្ថេសិ. សោ កប្បសតសហស្សំ ទេវមនុស្សេសុ សំសរិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ សុមនសេដ្ឋិស្ស គេហេ និព្ពត្តិ, សុទត្តោតិស្ស នាមំ អកំសុ.

សោ អបរភាគេ ឃរាវាសេ បតិដ្ឋិតោ ទាយកោ ទានបតិ ហុត្វា តេនេវ គុណេន បត្ថដនាមធេយ្យោ អនាថបិណ្ឌិកោ នាម អហោសិ. សោ បញ្ចហិ សកដសតេហិ ភណ្ឌំ អាទាយ រាជគហេ អត្តនោ បិយសហាយកស្ស សេដ្ឋិនោ គេហំ គន្ត្វា តត្ថ ពុទ្ធស្ស ភគវតោ ឧប្បន្នភាវំ សុត្វា ពលវបច្ចូសកាលេ ទេវតានុភាវេន វិវដេន ទ្វារេន សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា ធម្មំ សុត្វា សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋាយ ទុតិយទិវសេ ច ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស មហាទានំ ទត្វា សាវត្ថិំ អាគមនត្ថាយ សត្ថុ បដិញ្ញំ គហេត្វា អន្តរាមគ្គេ បញ្ចចត្តាលីសយោជនមគ្គេ សតសហស្សំ សតសហស្សំ ទត្វា យោជនិកវិហារេ ការេត្វា ជេតវនំ កោដិសន្ថារេន សន្ថរិត្វា អដ្ឋារសហិ កោដីហិ កិណិត្វា អដ្ឋារសហិ កោដីហិ វិហារំ ការេត្វា វិហារេ និដ្ឋិតេ ចតុន្នំ បរិសានំ បុរេភត្តបច្ឆាភត្តេសុ យទិច្ឆកំ ទានំ ទទន្តោ អដ្ឋារសហិ កោដីហិ វិហារមហំ និដ្ឋាបេសិ. វិហារមហោ នវហិ មាសេហិ និដ្ឋានំ អគមាសិ, ‘‘បញ្ចហី’’តិ អបរេ. តេមាសេ បន សព្ពាចរិយានំ វិវាទោ នត្ថិ.

ឯវំ ចតុបណ្ណាសកោដិធនំ វិស្សជ្ជេត្វា និច្ចកាលំ គេហេ ឯវរូបំ ទានំ បវត្តេសិ. ទេវសិកំ បញ្ច សលាកភត្តសតានិ ហោន្តិ, បញ្ច បក្ខិកភត្តសតានិ, បញ្ច សលាកយាគុសតានិ, បញ្ច បក្ខិកយាគុសតានិ, បញ្ច ធុរភត្តសតានិ, បញ្ច អាគន្តុកភត្តសតានិ, បញ្ច គមិកភត្តសតានិ, បញ្ច គិលានភត្តសតានិ, បញ្ច គិលានុបដ្ឋាកភត្តសតានិ, បញ្ច អាសនសតានិ គេហេ និច្ចបញ្ញត្តានេវ ហោន្តីតិ. អថ នំ អបរភាគេ សត្ថា ជេតវនេ និសិន្នោ ឧបាសកេ បដិបាដិយា ឋានន្តរេសុ ឋបេន្តោ ទាយកានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេសីតិ.

ចិត្តគហបតិវត្ថុ

២៥០. តតិយេ ធម្មកថិកានន្តិ ធម្មកថិកានំ ឧបាសកានំ ចិត្តោ, គហបតិ, អគ្គោតិ ទស្សេតិ. សោ កិរ បទុមុត្តរពុទ្ធកាលេ ហំសវតិយំ កុលគេហេ និព្ពត្តោ អបរភាគេ ធម្មកថំ សុណន្តោ សត្ថារំ ឯកំ ឧបាសកំ ធម្មកថិកានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា អធិការកម្មំ កត្វា តំ ឋានន្តរំ បត្ថេសិ. សោ កប្បសតសហស្សំ ទេវមនុស្សេសុ សំសរិត្វា កស្សបពុទ្ធកាលេ មិគលុទ្ទកគេហេ និព្ពត្តោ អបរភាគេ អរញ្ញេ កម្មំ កាតុំ សមត្ថកាលេ ឯកទិវសំ ទេវេ វស្សន្តេ មិគមារណត្ថាយ សត្តិំ អាទាយ អរញ្ញំ គន្ត្វា មិគរូបានិ ឱលោកេន្តោ ឯកស្មិំ អកតបព្ភារេ សសីសំ បំសុកូលំ បារុបិត្វា បាសាណផលកេ និសិន្នំ ឯកំ ភិក្ខុំ ទិស្វា ‘‘ឯកោ អយ្យោ សមណធម្មំ ករោន្តោ និសិន្នោ ភវិស្សតី’’តិ សញ្ញំ ឧប្បាទេត្វា វេគេន ឃរំ គន្ត្វា ឯកស្មិំ ឧទ្ធនេ ហិយ្យោ អាភតមំសំ, ឯកស្មិំ ភត្តំ បចាបេត្វា បិណ្ឌាចារិកេ ទ្វេ ភិក្ខូ ទិស្វា តេសំ បត្តំ អាទាយ បញ្ញត្តាសនេ និសីទាបេត្វា ភិក្ខំ សមាទាបេត្វា, ‘‘អយ្យេ, បរិវិសថា’’តិ អញ្ញេ អាណាបេត្វា តំ ភត្តំ កុដេ បក្ខិបិត្វា បណ្ណេន មុខំ ពន្ធិត្វា កុដំ អាទាយ គច្ឆន្តោ អន្តរាមគ្គេ នានាវិធានិ បុប្ផានិ ឱចិនិត្វា បត្តបុដកេន គហេត្វា ថេរស្ស និសិន្នដ្ឋានំ គន្ត្វា កុដំ ឱតារេត្វា ឯកមន្តេ ឋបេត្វា ‘‘មយ្ហំ, ភន្តេ, សង្គហំ ករោថា’’តិ វត្វា ថេរស្ស បត្តំ អាទាយ ភត្តស្ស បូរេត្វា ថេរស្ស ហត្ថេ បតិដ្ឋបេត្វា តេហិ មិស្សកបុប្ផេហិ ថេរំ បូជេត្វា ឯកមន្តេ ឋិតោ ‘‘យថាយំ រសបិណ្ឌបាតេន សទ្ធិំ បុប្ផបូជា ចិត្តំ បរិតោសេតិ, ឯវំ និព្ពត្តនិព្ពត្តដ្ឋានេ មេ បណ្ណាការសហស្សានិ ចេវ អាគច្ឆន្តុ បញ្ចវណ្ណកុសុមវស្សញ្ច វស្សតូ’’តិ អាហ.

ថេរោ តស្ស ឧបនិស្សយំ ទិស្វា ទ្វត្តិំសាការកម្មដ្ឋានំ អាចិក្ខិត្វា អទាសិ. សោ យាវជីវំ កុសលំ កត្វា ទេវលោកេ និព្ពត្តិ, និព្ពត្តដ្ឋានេ ជណ្ណុមត្តេន ឱធិនា ទិព្ពបុប្ផវស្សំ វស្សិ, សយញ្ច អញ្ញាហិ ទេវតាហិ អធិកតរេន រូបេន សមន្នាគតោ អហោសិ. សោ ឯកំ ពុទ្ធន្តរំ ទេវមនុស្សេសុ សំសរិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ មគធរដ្ឋេ មច្ឆិកាសណ្ឌនគរេ សេដ្ឋិកុលេ និព្ពត្តិ, ជាតកាលេវស្ស សកលនគរេ ជណ្ណុមត្តេន ឱធិនា បញ្ចវណ្ណកុសុមវស្សំ វស្សិ. អថស្ស មាតាបិតរោ ‘‘អម្ហាកំ បុត្តោ អត្តនាវ អត្តនោ នាមំ គហេត្វា អាគតោ, ជាតទិវសេវស្ស សកលនគរំ បញ្ចវណ្ណេហិ បុប្ផេហិ វិចិត្តំ ជាត’’ន្តិ ចិត្តកុមារោតិ នាមំ អកំសុ.

សោ អបរភាគេ ឃរាវាសេ បតិដ្ឋិតោ បិតុ អច្ចយេន តស្មិំ នគរេ សេដ្ឋិដ្ឋានំ បាបុណិ. តស្មិំ សមយេ បញ្ចវគ្គិយត្ថេរានំ អព្ភន្តរោ មហានាមត្ថេរោ នាម មច្ឆិកាសណ្ឌនគរំ អគមាសិ. ចិត្តោ គហបតិ តស្ស ឥរិយាបថេ បសីទិត្វា បត្តំ អាទាយ គេហំ អានេត្វា បិណ្ឌបាតេន បតិមានេត្វា កតភត្តកិច្ចំ អម្ពាដការាមំ នាម ឧយ្យានំ នេត្វា តត្ថស្ស វសនដ្ឋានំ ការេត្វា និពទ្ធំ អត្តនោ គេហេ បិណ្ឌបាតំ គហេត្វា វសនត្ថាយ បដិញ្ញំ គណ្ហិ. ថេរោបិ តស្ស ឧបនិស្សយំ ទិស្វា ធម្មំ ទេសេន្តោ សឡាយតនវិភត្តិមេវ ទេសេសិ. ចិត្តោ គហបតិ បុរិមភវេ មទ្ទិតសង្ខារតាយ នចិរស្សេវ អនាគាមិផលំ សម្បាបុណិ. អថេកទិវសំ ឥសិទត្តត្ថេរោ តត្ថ គន្ត្វា វិហរន្តោ សេដ្ឋិស្ស និវេសនេ ភត្តកិច្ចបរិយោសានេ អាយស្មតា ថេរេន បញ្ហំ វិស្សជ្ជេតុំ អសក្កោន្តេន អជ្ឈិដ្ឋោ ឧបាសកស្ស បញ្ហំ វិស្សជ្ជេត្វា តេន បុព្ពេ គិហិសហាយកភាវេ ញាតេ ‘‘ន ឥទានិ ឥធ វត្ថព្ព’’ន្តិ យថាសុខំ បក្កាមិ. បុនេកទិវសំ, សេដ្ឋិ គហបតិ, មហានាមត្ថេរំ ឥទ្ធិបាដិហារិយករណត្ថំ យាចិ. សោបិ តស្ស តេជោសមាបត្តិបាដិហារិយំ ទស្សេត្វា ‘‘ឥទានិ ឥធ វសិតុំ ន យុត្ត’’ន្តិ យថាសុខំ បក្កាមិ.

អថេកទិវសំ ទ្វេ អគ្គសាវកា ភិក្ខុសហស្សបរិវារា អម្ពាដការាមំ អគមំសុ. សេដ្ឋិ គហបតិ, តេសំ មហាសក្ការំ សជ្ជេសិ. សុធម្មត្ថេរោ តំ អសហមានោ សេដ្ឋិំ តិលសង្គុលិកាវាទេន ខុំសេត្វា តេន បណាមិតោ សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា ឱវាទំ លភិត្វា ទសពលស្ស ឱវាទេ ឋិតោ ចិត្តំ គហបតិំ ខមាបេត្វា តត្ថេវ អម្ពាដការាមេ វិហរន្តោ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. តទា ឧបាសកោ ចិន្តេសិ – ‘‘អហំ ទសពលំ អទិស្វាវ ចិរំ វីតិនាមេសិំ, សត្ថុ សន្តិកំ គច្ឆន្តេន បន អយុត្តំ តុច្ឆហត្ថេន គន្តុ’’ន្តិ បញ្ចហិ សកដសតេហិ តេលមធុផាណិតាទីនិ អាទាយ ‘‘យេ ទសពលំ បស្សិតុកាមា, តេ មយា សទ្ធិំ អាគច្ឆន្តូ’’តិ នគរេ ភេរិំ ចរាបេត្វា ទ្វីហិ បុរិសសហស្សេហិ បរិវុតោ សត្ថារំ បស្សិតុំ បក្កាមិ. តិំសយោជនេ មគ្គេ ទេវតា បណ្ណាការំ ឧបដ្ឋបេសុំ. សោ សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា បញ្ចបតិដ្ឋិតេន សត្ថារំ វន្ទិ, តស្មិំ ខណេ អាកាសា បញ្ចវណ្ណានំ បុប្ផានំ វស្សំ វស្សិ.

សត្ថា តស្ស អជ្ឈាសយវសេន សឡាយតនវិភត្តិមេវ កថេសិ. តស្ស អឌ្ឍមាសមត្តំ ទសពលស្ស ទានំ ទេន្តស្សាបិ សកនិវេសនតោ នីតានិ តណ្ឌុលតេលមធុផាណិតាទីនិ ន ខីយិំសុ. រាជគហវាសិកេហិ បហិតបណ្ណាការោវ អលំ អហោសិ. សោ សត្ថារំ បស្សិត្វា អត្តនោ នគរំ គច្ឆន្តោ សកដេហិ អាភតំ សព្ពំ ភិក្ខុសង្ឃស្ស អទាសិ. សកដេសុ តុច្ឆេសុ ជាតមត្តេស្វេវ ទេវតា សត្ត រតនានិ បូរយិំសុ. មហាជនន្តរេ កថា ឧទបាទិ ‘‘យាវ សក្ការសម្មានប្បត្តោ វតាយំ ចិត្តោ គហបតី’’តិ. តំ សុត្វា សត្ថា ធម្មបទេ ឥមំ គាថមាហ –

‘‘សទ្ធោ សីលេន សម្បន្នោ, យសោ ភោគសមប្បិតោ;

យំ យំ បទេសំ ភជតិ, តត្ថ តត្ថេវ បូជិតោ’’តិ. (ធ. ប. ៣០៣);

សោ តតោ បដ្ឋាយ អរិយសាវកានំយេវ ឧបាសកានំ បញ្ចហិ សតេហិ បរិវុតោ វិចរតិ. អថ នំ សត្ថា អបរភាគេ ឧបាសកេ បដិបាដិយា ឋានន្តរេ ឋបេន្តោ ចិត្តសំយុត្តំ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា ធម្មកថិកានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេសីតិ.

ហត្ថកអាឡវកវត្ថុ

២៥១. ចតុត្ថេ ចតូហិ សង្គហវត្ថូហីតិ ចតុព្ពិធេន សង្គហវត្ថុនា បរិសំ សង្គណ្ហន្តានំ ហត្ថកោ អាឡវកោ អគ្គោតិ ទស្សេតិ. អយំ កិរ បទុមុត្តរពុទ្ធកាលេ ហំសវតិយំ កុលឃរេ និព្ពត្តោ អបរភាគេ សត្ថុ ធម្មកថំ សុណន្តោ សត្ថារំ ចតូហិ សង្គហវត្ថូហិ សមន្នាគតំ ឯកំ ឧបាសកំ ឋានន្តរេ ឋបេន្តំ ទិស្វា អធិការកម្មំ កត្វា តំ ឋានន្តរំ បត្ថេសិ. សោ កប្បសតសហស្សំ ទេវមនុស្សេសុ សំសរិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ អាឡវិរដ្ឋេ អាឡវិនគរេ អាឡវកស្ស រញ្ញោ គេហេ បដិសន្ធិំ គណ្ហិ, ស្វេ ភត្តចាដិយា សទ្ធិំ អាឡវកស្ស បេសេតព្ពោ អហោសិ.

តត្រាយំ អនុបុព្ពិកថា – ឯកទិវសំ កិរ អាឡវកោ រាជា មិគវត្ថាយ អរញ្ញំ គន្ត្វា ឯកំ មិគំ អនុពន្ធិត្វា ឃាតេត្វា ឆិន្ទិត្វា ធនុកោដិយំ លគេត្វា និវត្តេត្វា អាគច្ឆន្តោ វាតាតបេន កិលន្តកាយោ ឯកំ សន្ទច្ឆាយំ និគ្រោធរុក្ខមូលំ បវិសិត្វា និសីទិ. អថ នំ មុហុត្តំ ទរថំ វិនោទេត្វា និក្ខមន្តំ រុក្ខេ អធិវត្ថា ទេវតា ‘‘តិដ្ឋ តិដ្ឋ, ភក្ខោសិ មេ’’តិ ហត្ថេ គណ្ហិ. សោ ទឡ្ហំ គហិតត្តា អញ្ញំ ឧបាយំ អបស្សន្តោ ‘‘ទេវសិកំ តេ ឯកេកបុរិសេន សទ្ធិំ ចាដិភត្តំ បេសេស្សាមី’’តិ វត្វា នគរំ គតោ. តតោ បដ្ឋាយ ពន្ធនាគារតោ ឯកេកមនុស្សេន សទ្ធិំ ចាដិភត្តំ បេសេសិ. ឯតេនេវ និយាមេន ពន្ធនាគារេ មនុស្សេសុ ខីណេសុ ‘‘មហល្លកមនុស្សេសុ គយ្ហមានេសុ រដ្ឋខោភោ ហោតី’’តិ តេ អគ្គហេត្វា ទហរកុមារេ គណ្ហិតុំ អារភិំសុ. តតោ បដ្ឋាយ នគរេ ទារកមាតរោ ច គព្ភិនិយោ ច អញ្ញំ រដ្ឋំ គច្ឆន្តិ.

តស្មិំ សមយេ សត្ថា បច្ចូសសមយន្តេ លោកំ វោលោកេន្តោ អាឡវកកុមារស្ស តិណ្ណំ មគ្គផលានំ ឧបនិស្សយំ ទិស្វា ‘‘អយំ កុមារោ កប្បសតសហស្សំ បត្ថិតបត្ថនោ ទេវលោកា ចវិត្វា អាឡវករញ្ញោ គេហេ និព្ពត្តោ, អញ្ញំ កុមារំ អលភន្តា ស្វេ កុមារំ ចាដិភត្តេន សទ្ធិំ គហេត្វា គច្ឆិស្សន្តី’’តិ ចិន្តេត្វា សាយន្ហសមយេ អញ្ញាតកវេសេន អាឡវកស្ស យក្ខស្ស ភវនទ្វារំ គន្ត្វា តស្ស ទោវារិកំ គទ្រភំ នាម យក្ខំ ភវនំ បវិសនត្ថាយ យាចិ. សោ អាហ – ‘‘ភគវា តុម្ហេ បវិសថ, មយ្ហំ បន អាឡវកស្ស អនារោចនំ នាម អយុត្ត’’ន្តិ. សោ ហិមវន្តេ យក្ខសមាគមំ គតស្ស អាឡវកស្ស សន្តិកំ អគមាសិ. សត្ថាបិ តំ ភវនំ បវិសិត្វា អាឡវកស្ស និសីទនបល្លង្កេ និសីទិ.

តស្មិំ សមយេ សាតាគិរហេមវតា អាឡវកស្ស ភវនមត្ថកេន យក្ខសមាគមំ គច្ឆន្តា អត្តនោ គមនេ អសម្បជ្ជមានេ ‘‘កិំ នុ ខោ ការណ’’ន្តិ អាវជ្ជេន្តា សត្ថារំ អាឡវកស្ស ភវនេ និសិន្នំ ទិស្វា សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា វន្ទិត្វា យក្ខសមាគមំ គន្ត្វា អាឡវកស្ស តុដ្ឋិំ បវេទយិំសុ – ‘‘លាភា តេ, អាវុសោ អាឡវក, យស្ស តេ សទេវកេ លោកេ អគ្គបុគ្គលោ ភវនេ និសិន្នោ, គន្ត្វា សត្ថុ សន្តិកេ ធម្មំ សុណាហី’’តិ. សោ តេសំ កថំ សុត្វា ចិន្តេសិ – ‘‘ឥមេ ឯកស្ស មុណ្ឌកសមណស្ស មម បល្លង្កេ និសិន្នភាវំ កថេន្តី’’តិ អនត្តមនោ កោធាភិភូតោ ហុត្វា ‘‘អជ្ជ មយ្ហំ ឯតេន សមណេន សទ្ធិំ សង្គាមោ ភវិស្សតិ, តត្ថ មេ សហាយា នាម ហោថា’’តិ ទក្ខិណបាទំ ឧក្ខិបិត្វា សដ្ឋិយោជនមត្តំ បព្ពតកូដំ អក្កមិ, តំ ភិជ្ជិត្វា ទ្វិធា អហោសិ. ឥតោ បដ្ឋាយ អាឡវកយុទ្ធំ វិត្ថារេតព្ពំ. អាឡវកោ បន សព្ពរត្តិំ តថាគតេន សទ្ធិំ នានប្បការេន យុជ្ឈន្តោបិ កិញ្ចិ កាតុំ អសក្កោន្តោ សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា អដ្ឋ បញ្ហេ បុច្ឆិ, សត្ថា វិស្សជ្ជេសិ. ទេសនាបរិយោសានេ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋាសិ. វិត្ថារេត្វា កថេតុកាមេន អាឡវកសុត្តវណ្ណនា (សំ. និ. អដ្ឋ. ១.១.២៤៦) ឱលោកេតព្ពា.

បុនទិវសេ ឧដ្ឋិតេ អរុណេ ចាដិភត្តាហរណវេលាយ សកលនគរេ គហេតព្ពយុត្តំ ទារកំ អទិស្វា រញ្ញោ អារោចេសុំ. រាជា អាហ – ‘‘គណ្ហិតុំ អយុត្តដ្ឋានេ បន អត្ថិ, តាតា’’តិ. អាម, ទេវ, អជ្ជ រាជកុលេ បុត្តោ ជាតោតិ. គច្ឆថ, តាតា, មយំ ជីវន្តា បុត្តំ លភិស្សាម, ចាដិភត្តេន នំ បេសេថាតិ. តេ ទេវិយា វិក្កន្ទមានាយ ទារកំ គហេត្វា ចាដិភត្តេន សទ្ធិំ អាឡវកស្ស ភវនទ្វារំ គន្ត្វា ‘‘ហន្ទ, អយ្យ, តវ ភាគំ បដិច្ឆាហី’’តិ អាហំសុ. អាឡវកោ តេសំ កថំ សុត្វា អរិយសាវកត្តា លជ្ជមានោ អធោមុខោ និសីទិ. អថ នំ សត្ថា អាហ – ‘‘ឥទានិ តេ, អាឡវក, លជ្ជនកិច្ចំ នត្ថិ, ទារកំ គហេត្វា មម ហត្ថេ ឋបេហី’’តិ. តេ រាជបុរិសា អាឡវកកុមារំ អាឡវកស្ស ហត្ថេ ឋបេសុំ, អាឡវកោ តំ អាទាយ ទសពលស្ស ហត្ថេ ឋបេសិ, សត្ថា បដិគ្គណ្ហិត្វា បុន អាឡវកស្ស ហត្ថេ ឋបេសិ, អាឡវកោ តំ គហេត្វា រាជបុរិសានំ ហត្ថេ ឋបេសិ. ឥតិស្ស ហត្ថតោ ហត្ថំ គតត្តា ‘‘ហត្ថកោ អាឡវកោ’’ត្វេវ នាមំ អកំសុ.

អថ នំ តេ រាជបុរិសា តុដ្ឋមានសា អាទាយ រញ្ញោ សន្តិកំ អគមំសុ. រាជា តំ ទិស្វា ‘‘អជ្ជ ចាដិភត្តំ ន សម្បដិច្ឆតី’’តិ សញ្ញំ កត្វា ‘‘កស្មា, តាតា, ឯវមេវ អាគតត្ថា’’តិ អាហ. ទេវ, រាជកុលស្ស តុដ្ឋិ ច វឌ្ឍិ ច, សត្ថា អាឡវកស្ស ភវនេ និសីទិត្វា អាឡវកំ ទមេត្វា ឧបាសកត្តេ បតិដ្ឋាបេត្វា កុមារំ អម្ហាកំ ទាបេសីតិ. សត្ថាបិ អាឡវកំ បត្តចីវរំ គាហាបេត្វា អាឡវិនគរាភិមុខោ បាយាសិ. សោ នគរំ ឧបសង្កមន្តោ លជ្ជិត្វាវ ឱសក្កតិ. សត្ថា នំ ឱលោកេត្វា ‘‘លជ្ជសិ, អាឡវកា’’តិ បុច្ឆិ. អាម, ភន្តេ, នគរវាសិនោ មំ និស្សាយ មាតិមរណំ បិតិមរណំ បុត្តទារមរណញ្ច បាបុណិំសុ. តេ មំ បស្សិត្វា ទណ្ឌេហិបិ លេឌ្ឌូហិបិ បហរិស្សន្តិ. តស្មា ឱសក្កាមិ, ភន្តេតិ. ‘‘អាឡវក, នត្ថិ តេ មយា សទ្ធិំ គច្ឆន្តស្ស ភយំ, វិស្សត្ថោ ឯហី’’តិ វត្វា នគរស្ស អវិទូរេ ឋានេ វនសណ្ឌេ អដ្ឋាសិ. អាឡវករាជាបិ នាគរេ គហេត្វា សត្ថុ បច្ចុគ្គមនំ គតោ. សត្ថា សម្បត្តបរិសាយ ធម្មំ ទេសេសិ, ទេសនាវសានេ ចតុរាសីតិ បាណសហស្សានិ អមតបានំ បិវិំសុ. តេ អាឡវកស្ស តត្ថេវ វសនដ្ឋានំ កត្វា អនុសំវច្ឆរំ ពលិកម្មំ បដ្ឋបេសុំ.

អាឡវកោបិ នាគរេ ធម្មិកាយ រក្ខាយ សង្គណ្ហិ. សោបិ អាឡវកកុមារោ វុឌ្ឍិប្បត្តោ សត្ថុ ធម្មទេសនំ សុត្វា តីណិ មគ្គផលានិ បដិវិជ្ឈិ. សោ សព្ពកាលំ អរិយសាវកឧបាសកានំ បញ្ចហិ សតេហិ បរិវុតោ ចរតិ. អថេកទិវសំ តេហិ ឧបាសកេហិ សទ្ធិំ សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា វន្ទិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. សត្ថា សុវិនីតំ បរិសំ ទិស្វា ‘‘មហតី តេ, អាឡវក, បរិសា, កថំ តំ សង្គណ្ហាសី’’តិ អាហ. ភគវា ទានេន តុស្សន្តំ ទានេន សង្គណ្ហាមិ, បិយវចនេន តុស្សន្តំ បិយវចនេន សង្គណ្ហាមិ, ឧប្បន្នេសុ កិច្ចេសុ តេសំ និត្ថរណេន តុស្សន្តំ ឧប្បន្នកិច្ចនិត្ថរណេន សង្គណ្ហាមិ, សមានត្តដ្ឋានេន តុស្សន្តំ សមានត្តតាយ សង្គណ្ហាមីតិ. ឯវមេតំ វត្ថុ សមុដ្ឋិតំ. អថ សត្ថា អបរភាគេ ជេតវនេ និសីទិត្វា ឧបាសកេ ឋានន្តរេសុ ឋបេន្តោ ហត្ថកំ អាឡវកំ ចតូហិ សង្គហវត្ថូហិ បរិសំ សង្គណ្ហន្តានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេសីតិ.

មហានាមសក្កវត្ថុ

២៥២. បញ្ចមេ បណីតទាយកានន្តិ បណីតរសទាយកានំ មហានាមោ សក្កោ អគ្គោតិ ទស្សេតិ. សោ កិរ បទុមុត្តរពុទ្ធកាលេ ហំសវតិយំ កុលគេហេ និព្ពត្តោ សត្ថុ ធម្មកថំ សុណន្តោ សត្ថារំ ឯកំ ឧបាសកំ បណីតរសទាយកានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា អធិការកម្មំ កត្វា តំ ឋានន្តរំ បត្ថេសិ. សោ កប្បសតសហស្សំ ទេវមនុស្សេសុ សំសរិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ កបិលវត្ថុបុរេ សក្យរាជកុលេ និព្ពត្តិត្វា វយប្បត្តោ ទសពលស្ស បឋមទស្សនេយេវ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋាសិ.

អថេកស្មិំ សមយេ សត្ថា វេរញ្ជាយំ វស្សាវាសំ វសិត្វា អនុបុព្ពេន កបិលវត្ថុបុរំ គន្ត្វា និគ្រោធារាមេ បដិវសតិ. មហានាមោ ‘‘សត្ថា អាគតោ’’តិ សុត្វា សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ និសិន្នោ សត្ថារំ ឯវមាហ – ‘‘ភគវា សុតមេតំ ‘ភិក្ខុសង្ឃោ កិរ វេរញ្ជាយំ ភិក្ខាចារេន កិលមតី’តិ, មម ចតុមាសំ ភិក្ខុសង្ឃស្ស បដិជគ្គនេ បដិញ្ញំ ទេថ, អហំ ភិក្ខុសង្ឃស្ស សរីរេ ឱជំ បវេសេស្សាមី’’តិ. សត្ថា អធិវាសេសិ. សោ សត្ថុ អធិវាសនំ វិទិត្វា បុនទិវសតោ បដ្ឋាយ ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ បណីតរសភោជនចតុមធុរាទីហិ បដិជគ្គិត្វា បុន ចតុមាសំ បដិញ្ញំ គហេត្វា អដ្ឋ មាសេ បូរេត្វា បុន ចតុមាសំ បដិញ្ញំ គហេត្វា សកលសំវច្ឆរំ បដិជគ្គិ. សត្ថា តតោ បរំ បដិញ្ញំ នាទាសិ. មហានាមោ បន តតោ បដ្ឋាយ អបរាបរំ សម្បត្តភិក្ខុសង្ឃស្ស តេនេវ និយាមេន សក្ការំ ករោតិ. តស្ស សោ គុណោ សកលជម្ពុទីបេ បាកដោ ជាតោ. ឯវមេតំ វត្ថុ សមុដ្ឋិតំ. សត្ថា បន អបរភាគេ ជេតវនេ និសីទិត្វា មហានាមំ សក្កំ បណីតទាយកានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេសីតិ.

ឧគ្គគហបតិវត្ថុ

២៥៣. ឆដ្ឋេ មនាបទាយកានន្តិ មនាបំ ចិត្តរុចិតភោជនំ ទាយកានំ ឧគ្គោ គហបតិ, វេសាលិកោ អគ្គោតិ ទស្សេតិ. សោ កិរ បទុមុត្តរពុទ្ធកាលេ ហំសវតិយំ កុលគេហេ និព្ពត្តោ អបរភាគេ សត្ថុ ធម្មកថំ សុណន្តោ សត្ថារំ ឯកំ ឧបាសកំ មនាបទាយកានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា អធិការកម្មំ កត្វា តំ ឋានន្តរំ បត្ថេសិ. សោ កប្បសតសហស្សំ ទេវមនុស្សេសុ សំសរិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ វេសាលិយំ សេដ្ឋិកុលេ និព្ពត្តិ. តស្ស ជាតកាលេ នាមំ អនិយាមិតំ. អបរភាគេ បនស្ស អត្តភាវោបិ ឧគ្គតោ អហោសិ សមិទ្ធោ, អលង្កតតោរណំ វិយ ឧស្សិតចិត្តបដោ វិយ ច អតិវិរោចិត្ថ. គុណាបិស្ស ឧគ្គតា អហេសុំ. សោ ឥមេសំ ទ្វិន្នម្បិ ឧគ្គតត្តា ឧគ្គសេដ្ឋិត្វេវ សង្ខំ គតោ. សោ បនាយំ ទសពលស្ស បឋមទស្សនេយេវ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋាយ អបរភាគេ តីណិបិ មគ្គផលានិ សច្ឆាកាសិ. សោ អត្តនោ មហល្លកកាលេ រហោគតោ និសីទិត្វា ចិន្តេសិ – ‘‘យំ យំ មយ្ហំ បិយំ មនាបំ, តំ តទេវ ទសពលស្ស ទស្សាមិ, ឥទំ មេ សត្ថុ សម្មុខាបិ សុតំ ‘មនាបទាយី លភតេ មនាប’’’ន្តិ. អថស្ស ឯតទហោសិ – ‘‘អបិ នុ ខោ មេ ចិត្តំ ជានិត្វា សត្ថាបិ និវេសនទ្វារំ អាគច្ឆេយ្យា’’តិ.

សត្ថាបិ ខោ តស្ស ចិត្តំ ញត្វា ភិក្ខុសង្ឃបរិវុតោ និវេសនទ្វារេយេវ បាតុរហោសិ. សោ ‘‘សត្ថា អាគតោ’’តិ សុត្វា អតិវិយ ឧស្សាហជាតោ ទសពលស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា បញ្ចបតិដ្ឋិតេន វន្ទិត្វា សត្ថុ បត្តំ បដិគ្គហេត្វា ឃរំ បវេសេត្វា បញ្ញត្តវរពុទ្ធាសនេ សត្ថារំ, អវសេសអាសនេសុ ភិក្ខុសង្ឃំ និសីទាបេត្វា ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ នានគ្គរសេហិ បរិវិសិត្វា ភត្តកិច្ចបរិយោសានេ ឯកមន្តំ និសីទិត្វា ឯវមាហ – ‘‘សម្មុខា មេតំ, ភន្តេ, ភគវតោ សុតំ សម្មុខា បដិគ្គហិតំ ‘មនាបទាយី លភតេ មនាប’’’ន្តិ. យំ យំ, ភន្តេ, មយ្ហំ មនាបំ, តំ តំ មយា ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស ទិន្នមេវា’’តិ សត្ថារំ ជានាបេត្វា តតោ បដ្ឋាយ យំ យំ តស្ស មនាបំ, តំ តំ ពុទ្ធប្បមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស ទេតិ. តំ បន សព្ពំ បញ្ចកនិបាតេ ឧគ្គសុត្តេ វិត្ថារតោ អាគមិស្សតិ. ឯវមេតំ វត្ថុ សមុដ្ឋិតំ. សត្ថា អបរភាគេ ជេតវនេ វិហរន្តោ តំ ឧបាសកំ មនាបទាយកានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេសីតិ.

ឧគ្គតគហបតិវត្ថុ

២៥៤. សត្តមេ សង្ឃុបដ្ឋាកានន្តិ ភិក្ខុសង្ឃស្ស ឧបដ្ឋាកានំ ហត្ថិគាមកោ ឧគ្គតោ គហបតិ, អគ្គោតិ ទស្សេតិ. សោបិ បទុមុត្តរពុទ្ធកាលេ ហំសវតិយំ កុលគេហេ និព្ពត្តោ អបរភាគេ សត្ថុ ធម្មទេសនំ សុត្វា សត្ថារំ ឯកំ ឧបាសកំ សង្ឃុបដ្ឋាកានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា អធិការកម្មំ កត្វា តំ ឋានន្តរំ បត្ថេសិ. សោ កប្បសតសហស្សំ ទេវមនុស្សេសុ សំសរិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ ហត្ថិគាមេ សេដ្ឋិកុលេ និព្ពត្តិ, តស្ស ឧគ្គតកុមារោតិ នាមំ អកំសុ.

សោ អបរភាគេ ឃរាវាសេ បតិដ្ឋិតោ បិតុ អច្ចយេន សេដ្ឋិដ្ឋានំ បាបុណិ. តេន សមយេន សត្ថា ភិក្ខុសង្ឃបរិវុតោ ចារិកំ ចរន្តោ ហត្ថិគាមំ បត្វា នាគវនុយ្យានេ វិហរតិ. តទា អយំ ឧគ្គតសេដ្ឋិ សត្តាហំ បានមទមត្តោ ហុត្វា នាដកេហិ បរិវុតោ នាគវនុយ្យានំ គន្ត្វា បរិចារយមានោ ទសពលំ ទិស្វា ពលវហិរោត្តប្បំ បច្ចុបដ្ឋាបេសិ. អថស្ស សត្ថារំ ឧបសង្កមន្តស្ស សព្ពោ សុរាមទោ អព្ភត្ថំ អគមាសិ. សោ សត្ថារំ វន្ទិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. អថស្ស សត្ថា ធម្មំ ទេសេសិ. ទេសនាបរិយោសានេ តីណិ មគ្គផលានិ បដិវិជ្ឈិ. តតោ បដ្ឋាយ នាដកានិ ‘‘តុម្ហេ យថាសុខំ គច្ឆថា’’តិ វិស្សជ្ជេត្វា ទានាភិរតោ ហុត្វា ភិក្ខុសង្ឃស្ស ទានមេវ ទេតិ. ទេវតា រត្តិភាគសមនន្តរេ អាគន្ត្វា សេដ្ឋិស្ស អារោចេន្តិ – ‘‘គហបតិ, អសុកោ ភិក្ខុ តេវិជ្ជោ, អសុកោ ភិក្ខុ ឆឡភិញ្ញោ, អសុកោ សីលវា, អសុកោ ទុស្សីលោ’’តិ. សោ តាសំ វចនំ សុត្វាបិ គុណំ តាវ យថាភូតតោ ជានាតិ, ទេយ្យធម្មំ បន សមចិត្តេនេវ ទេតិ. សត្ថុ សន្តិកេ និសីទិត្វាបិ តមេវ គុណំ កថេតិ. អបរភាគេ សត្ថា ជេតវនេ និសីទិត្វា តំ គហបតិំ សង្ឃុបដ្ឋាកានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេសីតិ.

សូរម្ពដ្ឋវត្ថុ

២៥៥. អដ្ឋមេ អវេច្ចប្បសន្នានន្តិ អវិគច្ឆនសភាវេន អចលេន បសាទេន សមន្នាគតានំ សូរម្ពដ្ឋោ អគ្គោតិ ទស្សេតិ. អយំ កិរ បទុមុត្តរពុទ្ធកាលេ ហំសវតិយំ កុលគេហេ និព្ពត្តោ សត្ថុ ធម្មកថំ សុត្វា សត្ថារំ ឯកំ ឧបាសកំ អវេច្ចប្បសន្នានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា អធិការកម្មំ កត្វា តំ ឋានន្តរំ បត្ថេសិ. សោ កប្បសតសហស្សំ ទេវមនុស្សេសុ សំសរិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ សេដ្ឋិកុលេ និព្ពត្តិ, សូរម្ពដ្ឋោតិស្ស នាមំ អកំសុ.

សោ អបរភាគេ វយប្បត្តោ ឃរាវាសេ បតិដ្ឋាយ អញ្ញតិត្ថិយានំ ឧបដ្ឋាកោ ហុត្វា ចរតិ. អថ សត្ថា បច្ចូសសមយេ លោកំ វោលោកេន្តោ តស្ស សោតាបត្តិមគ្គហេតុំ ទិស្វា ភិក្ខាចារវេលាយ និវេសនទ្វារំ អគមាសិ. សោ ទសពលំ ទិស្វា ចិន្តេសិ – ‘‘សមណោ គោតមោ មហាកុលេ ចេវ ជាតោ, លោកេ ច អភិញ្ញាតោ, តេនស្ស សន្តិកំ អគមនំ នាម ន យុត្ត’’ន្តិ សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា បាទេសុ វន្ទិត្វា បត្តំ គហេត្វា ឃរំ បវេសេត្វា មហារហេ បល្លង្កេ និសីទាបេត្វា ភិក្ខំ ទត្វា ភត្តកិច្ចបរិយោសានេ ឯកមន្តំ និសីទិ. សត្ថា តស្ស ចរិតវសេន ធម្មំ ទេសេសិ. ទេសនាបរិយោសានេ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិ. សត្ថាបិ តំ ទមេត្វា វិហារមេវ គតោ.

តតោ មារោ ចិន្តេសិ – ‘‘អយំ សូរម្ពដ្ឋោ នាម អម្ហាកំ សន្តកោ, សត្ថា បនស្ស អជ្ជ គេហំ គតោ, កិំ នុ ខោ សត្ថុ ធម្មំ សុត្វា មគ្គបាតុភាវំ អករិត្ថាតិ យាវស្ស មម វិសយា អតិក្កន្តភាវំ វា អនតិក្កន្តភាវំ វា ជានាមី’’តិ អត្តនោ កាមរូបិតាយ ទសពលស្ស សរិក្ខកំ រូបំ មាបេត្វា ចីវរគ្គហណម្បិ បត្តគ្គហណម្បិ ពុទ្ធាកប្បេនេវ កត្វា ទ្វត្តិំសលក្ខណធរោ ហុត្វា សូរម្ពដ្ឋស្ស គេហទ្វារេ អដ្ឋាសិ. សូរម្ពដ្ឋោបិ ‘‘បុន ទសពលោ អាគតោ’’តិ សុត្វា ‘‘ពុទ្ធានំ អនិយ្យានិកគមនំ នាម នត្ថិ, កេន នុ ខោ ការណេន អាគតោ’’តិ វេគេន ‘‘ទសពលោ’’តិ សញ្ញាយ តស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា អភិវាទេត្វា ឯកមន្តំ ឋិតោ, ‘‘ភន្តេ, តុម្ហេ ឥទានេវ ឥមស្មិំ គេហេ ភត្តកិច្ចំ កត្វា គតា, កិំ នុ ខោ ការណំ បដិច្ច បុន អាគតត្ថា’’តិ អាហ. ‘‘សូរម្ពដ្ឋ មយា ធម្មំ កថេន្តេន ឯកំ អនុបធារេត្វា កថិតំ. មយា ហិ បញ្ចក្ខន្ធា ‘សព្ពេវ អនិច្ចា ទុក្ខា អនត្តា’តិ កថិតា, ន បនេតេ សព្ពេវ ឯវរូបា. ឯកច្ចេ ហិ ខន្ធា និច្ចា ធុវា សស្សតា អត្ថី’’តិ អាហ.

តតោ សូរម្ពដ្ឋោ ចិន្តេសិ – ‘‘អយំ កថា អតិវិយ ភារិយា. ពុទ្ធានញ្ហិ អនុបធារេត្វា កថនំ នាម នត្ថិ, ទសពលស្ស មារោ កិរ បដិបក្ខោ, អទ្ធា អយំ មារោ ភវិស្សតី’’តិ ចិន្តេត្វា – ‘‘មារោសិ ត្វ’’ន្តិ អាហ. អរិយសាវកេន កថិតកថា តស្ស ផរសុប្បហារោ វិយ អហោសិ, តស្មា សកភាវេន ឋាតុំ អសក្កោន្តោ ‘‘អាម, សូរម្ពដ្ឋ, អហំ មារោ’’តិ អាហ. ‘‘តាទិសានំ មារានំ សតម្បិ សហស្សម្បិ អាគន្ត្វា មម សទ្ធំ ចាលេតុំ ន សក្កោតិ, មហាគោតមោ ទសពលោ មយ្ហំ ធម្មំ ទេសេន្តោ ‘សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចា’តិ ពោធេត្វា ទេសេសិ, មា មេ ឃរទ្វារេ តិដ្ឋា’’តិ អច្ឆរំ បហរិ. មារោ តស្ស វចនំ សុត្វា បដិប្ផរិត្វា កថេតុំ អសក្កោន្តោ តត្ថេវ អន្តរធាយិ. សូរម្ពដ្ឋោបិ សាយន្ហសមយេ សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា មារេន កតកិរិយំ កថេត្វា, ‘‘ភន្តេ, ឯវំ មារោ មម សទ្ធំ ចាលេតុំ វាយមិត្ថា’’តិ អាហ. សត្ថា ឯតទេវ ការណំ អដ្ឋុបត្តិំ កត្វា ឥមស្មិំ សាសនេ សូរម្ពដ្ឋំ អវេច្ចប្បសន្នានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេសីតិ.

ជីវកវត្ថុ

២៥៦. នវមេ បុគ្គលប្បសន្នានន្តិ បុគ្គលិយប្បសាទេន សមន្នាគតានំ ឧបាសកានំ ជីវកោ កោមារភច្ចោ អគ្គោតិ ទស្សេតិ. សោ ហិ បទុមុត្តរពុទ្ធកាលេ ហំសវតិយំ កុលគេហេ និព្ពត្តោ. សត្ថុ ធម្មកថំ សុណន្តោ សត្ថារំ ឯកំ ឧបាសកំ បុគ្គលប្បសន្នានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា អធិការកម្មំ កត្វា តំ ឋានន្តរំ បត្ថេសិ. សោ កប្បសតសហស្សំ ទេវមនុស្សេសុ សំសរិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ រាជគហនគរេ អភយរាជកុមារំ បដិច្ច សាលវតិយា នាម រូបូបជីវិនិយា កុច្ឆិម្ហិ និព្ពត្តោ. រូបូបជីវិនិយោ ច នាម វិជាតកាលេ សចេ បុត្តោ ហោតិ, ឆឌ្ឌេន្តិ. សចេ ធីតា, បដិជគ្គន្តិ. ឥតិ សា តំ ទារកំ កត្តរសុប្បកេន សង្ការកូដេ ឆឌ្ឌាបេសិ. អថ នំ អភយោ រាជកុមារោ រាជុបដ្ឋានំ គច្ឆន្តោ តំ ទិស្វា ‘‘កិំ, ភណេ, ឯតំ កាកេហិ សម្បរិកិណ្ណ’’ន្តិ មនុស្សេ បេសេត្វា ‘‘ទារកោ ទេវា’’តិ. ជីវតិ, ភណេតិ, ‘‘ជីវតិ, ទេវា’’តិ សុត្វា អត្តនោ អន្តេបុរេ បោសាបេសិ. តស្ស ជីវតីតិ កថិតត្តា ជីវកោតិ នាមំ អកំសុ, កុមារេន បោសាបិតោតិ កោមារភច្ចោតិ នាមំ អកំសុ.

សោ អត្តនោ សោឡសវស្សុទ្ទេសិកកាលេ តក្កសិលំ គន្ត្វា វេជ្ជសិប្បំ ឧគ្គណ្ហិត្វា ពិម្ពិសាររញ្ញោ សន្តិកា សក្ការំ លភិត្វា ចណ្ឌបជ្ជោតស្ស រញ្ញោ រោគំ ផាសុកំ អកាសិ. សោ តស្ស បញ្ច តណ្ឌុលសកដសតានិ សោឡស កហាបណសហស្សានិ ទុស្សសហស្សបរិវារំ អនគ្ឃំ សិវេយ្យកំ ទុស្សយុគញ្ច បេសេសិ. តស្មិំ សមយេ សត្ថា រាជគហំ ឧបនិស្សាយ គិជ្ឈកូដេ បព្ពតេ វិហរតិ. ជីវកោ សត្ថុ ឧស្សន្នធាតុកេ កាយេ វិរេចនំ ទត្វា ភេសជ្ជំ ករោន្តោ ‘‘ចត្តារោ បច្ចយា មម សន្តកាវ ហោន្តូ’’តិ សត្ថារំ អត្តនោ វិហារេ វសាបេត្វា សត្ថុ ភេសជ្ជំ កត្វា តំ ទុស្សយុគំ ឧបនេត្វា ‘‘ឥទំ, ភន្តេ, តុម្ហេយេវ បរិភោគំ ករោថា’’តិ វត្វា តេន សទ្ធិំ លទ្ធំ ទុស្សសហស្សំ ភិក្ខុសង្ឃស្ស អទាសិ. អយមេត្ថ សង្ខេបោ, វិត្ថារេន បន ជីវកវត្ថុ ខន្ធកេ (មហាវ. ៣២៦ អាទយោ) អាគតមេវ. សត្ថា អបរភាគេ ជេតវនេ វិហរន្តោ ជីវកំ កោមារភច្ចំ បុគ្គលប្បសន្នានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេសីតិ.

នកុលបិតុគហបតិវត្ថុ

២៥៧. ទសមេ វិស្សាសកានន្តិ វិស្សាសិកកថំ កថេន្តានំ ឧបាសកានំ អន្តរេ, នកុលបិតា គហបតិ, អគ្គោតិ ទស្សេតិ. សោ កិរ បទុមុត្តរពុទ្ធកាលេ ហំសវតិយំ កុលគេហេ និព្ពត្តោ សត្ថុ ធម្មទេសនំ សុណន្តោ សត្ថារំ ឯកំ ឧបាសកំ វិស្សាសកានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេន្តំ ទិស្វា អធិការកម្មំ កត្វា តំ ឋានន្តរំ បត្ថេសិ. សោ កប្បសតសហស្សំ ទេវមនុស្សេសុ សំសរិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ ភគ្គរដ្ឋេ សុសុមារគិរិនគរេ សេដ្ឋិកុលេ និព្ពត្តិ. សត្ថាបិ ភិក្ខុសង្ឃបរិវុតោ ចារិកំ ចរមានោ តំ នគរំ បត្វា ភេសកឡាវនេ វិហរតិ. អថាយំ, នកុលបិតា គហបតិ, សុសុមារគិរិវាសីហិ សទ្ធិំ សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា បឋមទស្សនេនេវ សោ ច ភរិយា ចស្ស ទសពលំ ‘‘អយំ អម្ហាកំ បុត្តោ’’តិ សញ្ញំ បដ្ឋបេត្វា ឧភោបិ សត្ថុ បាទេសុ និបតិត្វា, ‘‘តាត, ត្វំ ឯត្តកំ កាលំ អម្ហេ ឆឌ្ឌេត្វា កហំ វិចរសី’’តិ អាហំសុ. អយំ កិរ, នកុលបិតា គហបតិ, បុព្ពេ បញ្ច ជាតិសតានិ ទសពលស្ស បិតា អហោសិ, បញ្ច ជាតិសតានិ ចូឡបិតា, បញ្ច ជាតិសតានិ មហាបិតា, បញ្ច ជាតិសតានិ មាតុលោ, នកុលមាតាបិ បញ្ច ជាតិសតានិ មាតា អហោសិ, បញ្ច ជាតិសតានិ ចូឡមាតា, បញ្ច ជាតិសតានិ មហាមាតា, បញ្ច ជាតិសតានិ បិតុច្ឆា. ឥតិ ទីឃរត្តំ អនុគតសិនេហត្តា ទសពលំ ទិស្វាវ ‘‘បុត្តោ’’តិ សញ្ញំ កត្វា សណ្ឋាតុំ នាសក្ខិំសុ. សត្ថា យាវ តេសំ ចិត្តំ សញ្ញត្តិំ ន គច្ឆតិ, តាវ ‘‘អបេថា’’តិ នាវោច. អថ នេសំ យថាមនេនេវ សតិំ បដិលភិត្វា មជ្ឈត្តភូតានំ អាសយំ ញត្វា ធម្មំ ទេសេសិ. ទេសនាបរិយោសានេ ឧភោបិ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិំសុ.

សត្ថា អបរភាគេ តេសំ មហល្លកកាលេ បុន តំ នគរំ អគមាសិ. តេ ‘‘សត្ថា អាគតោ’’តិ សុត្វា សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា បញ្ចបតិដ្ឋិតេន វន្ទិត្វា ស្វាតនាយ និមន្តេត្វា បុនទិវសេ អត្តនោ និវេសនេ ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ នានគ្គរសេហិ បរិវិសិត្វា សត្ថារំ កតភត្តកិច្ចំ ឧបសង្កមិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ឯកមន្តំ និសិន្នោ ខោ នកុលបិតា គហបតិ, ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘យតោ មេ, ភន្តេ, នកុលមាតា គហបតានី, ទហរស្សេវ ទហរា អានីតា, នាភិជានាមិ នកុលមាតរំ គហបតានិំ មនសាបិ អតិចរិតា, កុតោ បន កាយេន. ឥច្ឆេយ្យាម មយំ, ភន្តេ, ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ អញ្ញមញ្ញំ បស្សិតុំ អភិសម្បរាយញ្ច អញ្ញមញ្ញំ បស្សិតុ’’ន្តិ. នកុលមាតាបិ ខោ, គហបតានី, ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘យតោ អហំ, ភន្តេ, នកុលបិតុនោ គហបតិស្ស ទហរស្សេវ ទហរា អានីតា, នាភិជានាមិ នកុលបិតរំ គហបតិំ មនសាបិ អតិចរិតា, កុតោ បន កាយេន. ឥច្ឆេយ្យាម មយំ, ភន្តេ, ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ អញ្ញមញ្ញំ បស្សិតុំ អភិសម្បរាយញ្ច អញ្ញមញ្ញំ បស្សិតុ’’ន្តិ. អថ អបរភាគេ សត្ថា ជេតវនេ និសីទិត្វា ឧបាសកេ បដិបាដិយា ឋានន្តរេសុ ឋបេន្តោ ឥមំ ឥមេសំ ទ្វិន្នម្បិ កថំ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា នកុលបិតរំ គហបតិំ វិស្សាសកានំ អគ្គដ្ឋានេ ឋបេសីតិ.

ឆដ្ឋវគ្គវណ្ណនា.

ទសសុត្តបដិមណ្ឌិតាយ ឧបាសកបាឡិយា វណ្ណនា និដ្ឋិតា.