៤. ធម្មានុបស្សនានិទ្ទេសោ

៣៦៧. កថញ្ច ភិក្ខុ អជ្ឈត្តំ ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរតិ? ឥធ ភិក្ខុ សន្តំ វា អជ្ឈត្តំ កាមច្ឆន្ទំ ‘‘អត្ថិ មេ អជ្ឈត្តំ កាមច្ឆន្ទោ’’តិ បជានាតិ, អសន្តំ វា អជ្ឈត្តំ កាមច្ឆន្ទំ ‘‘នត្ថិ មេ អជ្ឈត្តំ កាមច្ឆន្ទោ’’តិ បជានាតិ, យថា ច អនុប្បន្នស្ស កាមច្ឆន្ទស្ស ឧប្បាទោ ហោតិ តញ្ច បជានាតិ, យថា ច ឧប្បន្នស្ស កាមច្ឆន្ទស្ស បហានំ ហោតិ តញ្ច បជានាតិ, យថា ច បហីនស្ស កាមច្ឆន្ទស្ស អាយតិំ អនុប្បាទោ ហោតិ តញ្ច បជានាតិ. សន្តំ វា អជ្ឈត្តំ ព្យាបាទំ…បេ… សន្តំ វា អជ្ឈត្តំ ថិនមិទ្ធំ [ថីនមិទ្ធំ (សី. ស្យា.)] …បេ… សន្តំ វា អជ្ឈត្តំ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ…បេ… សន្តំ វា អជ្ឈត្តំ វិចិកិច្ឆំ ‘‘អត្ថិ មេ អជ្ឈត្តំ វិចិកិច្ឆា’’តិ បជានាតិ, អសន្តំ វា អជ្ឈត្តំ វិចិកិច្ឆំ ‘‘នត្ថិ មេ អជ្ឈត្តំ វិចិកិច្ឆា’’តិ បជានាតិ, យថា ច អនុប្បន្នាយ វិចិកិច្ឆាយ ឧប្បាទោ ហោតិ តញ្ច បជានាតិ, យថា ច ឧប្បន្នាយ វិចិកិច្ឆាយ បហានំ ហោតិ តញ្ច បជានាតិ, យថា ច បហីនាយ វិចិកិច្ឆាយ អាយតិំ អនុប្បាទោ ហោតិ តញ្ច បជានាតិ.

សន្តំ វា អជ្ឈត្តំ សតិសម្ពោជ្ឈង្គំ ‘‘អត្ថិ មេ អជ្ឈត្តំ សតិសម្ពោជ្ឈង្គោ’’តិ បជានាតិ, អសន្តំ វា អជ្ឈត្តំ សតិសម្ពោជ្ឈង្គំ ‘‘នត្ថិ មេ អជ្ឈត្តំ សតិសម្ពោជ្ឈង្គោ’’តិ បជានាតិ, យថា ច អនុប្បន្នស្ស សតិសម្ពោជ្ឈង្គស្ស ឧប្បាទោ ហោតិ តញ្ច បជានាតិ, យថា ច ឧប្បន្នស្ស សតិសម្ពោជ្ឈង្គស្ស ភាវនាយ បារិបូរី ហោតិ តញ្ច បជានាតិ, សន្តំ វា អជ្ឈត្តំ ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គំ…បេ… សន្តំ វា អជ្ឈត្តំ វីរិយសម្ពោជ្ឈង្គំ [វិរិយសម្ពោជ្ឈង្គំ (សី. ស្យា.)] …បេ… សន្តំ វា អជ្ឈត្តំ បីតិសម្ពោជ្ឈង្គំ …បេ… សន្តំ វា អជ្ឈត្តំ បស្សទ្ធិសម្ពោជ្ឈង្គំ…បេ… សន្តំ វា អជ្ឈត្តំ សមាធិសម្ពោជ្ឈង្គំ…បេ… សន្តំ វា អជ្ឈត្តំ ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គំ ‘‘អត្ថិ មេ អជ្ឈត្តំ ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គោ’’តិ បជានាតិ, អសន្តំ វា អជ្ឈត្តំ ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គំ ‘‘នត្ថិ មេ អជ្ឈត្តំ ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គោ’’តិ បជានាតិ, យថា ច អនុប្បន្នស្ស ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គស្ស ឧប្បាទោ ហោតិ តញ្ច បជានាតិ, យថា ច ឧប្បន្នស្ស ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គស្ស ភាវនាយ បារិបូរី ហោតិ តញ្ច បជានាតិ. សោ តំ និមិត្តំ អាសេវតិ ភាវេតិ ពហុលីករោតិ ស្វាវត្ថិតំ វវត្ថបេតិ. សោ តំ និមិត្តំ អាសេវិត្វា ភាវេត្វា ពហុលីករិត្វា ស្វាវត្ថិតំ វវត្ថបេត្វា ពហិទ្ធា ធម្មេសុ ចិត្តំ ឧបសំហរតិ.

កថញ្ច ភិក្ខុ ពហិទ្ធា ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរតិ? ឥធ ភិក្ខុ សន្តំ វាស្ស កាមច្ឆន្ទំ ‘‘អត្ថិស្ស កាមច្ឆន្ទោ’’តិ បជានាតិ, អសន្តំ វាស្ស កាមច្ឆន្ទំ ‘‘នត្ថិស្ស កាមច្ឆន្ទោ’’តិ បជានាតិ, យថា ច អនុប្បន្នស្ស កាមច្ឆន្ទស្ស ឧប្បាទោ ហោតិ តញ្ច បជានាតិ, យថា ច ឧប្បន្នស្ស កាមច្ឆន្ទស្ស បហានំ ហោតិ តញ្ច បជានាតិ, យថា ច បហីនស្ស កាមច្ឆន្ទស្ស អាយតិំ អនុប្បាទោ ហោតិ តញ្ច បជានាតិ. សន្តំ វាស្ស ព្យាបាទំ…បេ… សន្តំ វាស្ស ថិនមិទ្ធំ…បេ… សន្តំ វាស្ស ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ…បេ… សន្តំ វាស្ស វិចិកិច្ឆំ ‘‘អត្ថិស្ស វិចិកិច្ឆា’’តិ បជានាតិ, អសន្តំ វាស្ស វិចិកិច្ឆំ ‘‘នត្ថិស្ស វិចិកិច្ឆា’’តិ បជានាតិ, យថា ច អនុប្បន្នាយ វិចិកិច្ឆាយ ឧប្បាទោ ហោតិ តញ្ច បជានាតិ, យថា ច ឧប្បន្នាយ វិចិកិច្ឆាយ បហានំ ហោតិ តញ្ច បជានាតិ, យថា ច បហីនាយ វិចិកិច្ឆាយ អាយតិំ អនុប្បាទោ ហោតិ តញ្ច បជានាតិ.

សន្តំ វាស្ស សតិសម្ពោជ្ឈង្គំ ‘‘អត្ថិស្ស សតិសម្ពោជ្ឈង្គោ’’តិ បជានាតិ, អសន្តំ វាស្ស សតិសម្ពោជ្ឈង្គំ ‘‘នត្ថិស្ស សតិសម្ពោជ្ឈង្គោ’’តិ បជានាតិ, យថា ច អនុប្បន្នស្ស សតិសម្ពោជ្ឈង្គស្ស ឧប្បាទោ ហោតិ តញ្ច បជានាតិ, យថា ច ឧប្បន្នស្ស សតិសម្ពោជ្ឈង្គស្ស ភាវនាយ បារិបូរី ហោតិ តញ្ច បជានាតិ. សន្តំ វាស្ស ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គំ…បេ… សន្តំ វាស្ស វីរិយសម្ពោជ្ឈង្គំ…បេ… សន្តំ វាស្ស បីតិសម្ពោជ្ឈង្គំ…បេ… សន្តំ វាស្ស បស្សទ្ធិសម្ពោជ្ឈង្គំ…បេ… សន្តំ វាស្ស សមាធិសម្ពោជ្ឈង្គំ…បេ… សន្តំ វាស្ស ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គំ ‘‘អត្ថិស្ស ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គោ’’តិ បជានាតិ, អសន្តំ វាស្ស ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គំ ‘‘នត្ថិស្ស ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គោ’’តិ បជានាតិ, យថា ច អនុប្បន្នស្ស ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គស្ស ឧប្បាទោ ហោតិ តញ្ច បជានាតិ, យថា ច ឧប្បន្នស្ស ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គស្ស ភាវនាយ បារិបូរី ហោតិ តញ្ច បជានាតិ. សោ តំ និមិត្តំ អាសេវតិ ភាវេតិ ពហុលីករោតិ ស្វាវត្ថិតំ វវត្ថបេតិ. សោ តំ និមិត្តំ អាសេវិត្វា ភាវេត្វា ពហុលីករិត្វា ស្វាវត្ថិតំ វវត្ថបេត្វា អជ្ឈត្តពហិទ្ធា ធម្មេសុ ចិត្តំ ឧបសំហរតិ.

កថញ្ច ភិក្ខុ អជ្ឈត្តពហិទ្ធា ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរតិ? ឥធ ភិក្ខុ សន្តំ វា កាមច្ឆន្ទំ ‘‘អត្ថិ កាមច្ឆន្ទោ’’តិ បជានាតិ, អសន្តំ វា កាមច្ឆន្ទំ ‘‘នត្ថិ កាមច្ឆន្ទោ’’តិ បជានាតិ, យថា ច អនុប្បន្នស្ស កាមច្ឆន្ទស្ស ឧប្បាទោ ហោតិ តញ្ច បជានាតិ, យថា ច ឧប្បន្នស្ស កាមច្ឆន្ទស្ស បហានំ ហោតិ តញ្ច បជានាតិ, យថា ច បហីនស្ស កាមច្ឆន្ទស្ស អាយតិំ អនុប្បាទោ ហោតិ តញ្ច បជានាតិ. សន្តំ វា ព្យាបាទំ…បេ… សន្តំ វា ថិនមិទ្ធំ…បេ… សន្តំ វា ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ…បេ… សន្តំ វា វិចិកិច្ឆំ ‘‘អត្ថិ វិចិកិច្ឆា’’តិ បជានាតិ, អសន្តំ វា វិចិកិច្ឆំ ‘‘នត្ថិ វិចិកិច្ឆា’’តិ បជានាតិ, យថា ច អនុប្បន្នាយ វិចិកិច្ឆាយ ឧប្បាទោ ហោតិ តញ្ច បជានាតិ, យថា ច ឧប្បន្នាយ វិចិកិច្ឆាយ បហានំ ហោតិ តញ្ច បជានាតិ, យថា ច បហីនាយ វិចិកិច្ឆាយ អាយតិំ អនុប្បាទោ ហោតិ តញ្ច បជានាតិ.

សន្តំ វា សតិសម្ពោជ្ឈង្គំ ‘‘អត្ថិ សតិសម្ពោជ្ឈង្គោ’’តិ បជានាតិ, អសន្តំ វា សតិសម្ពោជ្ឈង្គំ ‘‘នត្ថិ សតិសម្ពោជ្ឈង្គោ’’តិ បជានាតិ, យថា ច អនុប្បន្នស្ស សតិសម្ពោជ្ឈង្គស្ស ឧប្បាទោ ហោតិ តញ្ច បជានាតិ, យថា ច ឧប្បន្នស្ស សតិសម្ពោជ្ឈង្គស្ស ភាវនាយ បារិបូរី ហោតិ តញ្ច បជានាតិ. សន្តំ វា ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គំ…បេ… សន្តំ វា វីរិយសម្ពោជ្ឈង្គំ…បេ… សន្តំ វា បីតិសម្ពោជ្ឈង្គំ…បេ… សន្តំ វា បស្សទ្ធិសម្ពោជ្ឈង្គំ…បេ… សន្តំ វា សមាធិសម្ពោជ្ឈង្គំ…បេ… សន្តំ វា ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គំ ‘‘អត្ថិ ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គោ’’តិ បជានាតិ, អសន្តំ វា ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គំ ‘‘នត្ថិ ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គោ’’តិ បជានាតិ, យថា ច អនុប្បន្នស្ស ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គស្ស ឧប្បាទោ ហោតិ តញ្ច បជានាតិ, យថា ច ឧប្បន្នស្ស ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គស្ស ភាវនាយ បារិបូរី ហោតិ តញ្ច បជានាតិ. ឯវំ ភិក្ខុ អជ្ឈត្តពហិទ្ធា ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សំ.

៣៦៨. អនុបស្សីតិ. តត្ថ កតមា អនុបស្សនា? យា បញ្ញា បជាននា…បេ… អមោហោ ធម្មវិចយោ សម្មាទិដ្ឋិ – អយំ វុច្ចតិ អនុបស្សនា. ឥមាយ អនុបស្សនាយ ឧបេតោ ហោតិ សមុបេតោ ឧបាគតោ សមុបាគតោ ឧបបន្នោ សម្បន្នោ សមន្នាគតោ. តេន វុច្ចតិ ‘‘អនុបស្សី’’តិ.

៣៦៩. វិហរតីតិ. ឥរិយតិ វត្តតិ បាលេតិ យបេតិ យាបេតិ ចរតិ វិហរតិ. តេន វុច្ចតិ ‘‘វិហរតី’’តិ.

៣៧០. អាតាបីតិ. តត្ថ កតមោ អាតាបោ? យោ ចេតសិកោ វីរិយារម្ភោ…បេ… សម្មាវាយាមោ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘អាតាបោ’’. ឥមិនា អាតាបេន ឧបេតោ ហោតិ…បេ… សមន្នាគតោ. តេន វុច្ចតិ ‘‘អាតាបី’’តិ.

៣៧១. សម្បជានោតិ. តត្ថ កតមំ សម្បជញ្ញំ? យា បញ្ញា បជាននា…បេ… អមោហោ ធម្មវិចយោ សម្មាទិដ្ឋិ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘សម្បជញ្ញំ’’. ឥមិនា សម្បជញ្ញេន ឧបេតោ ហោតិ…បេ… សមន្នាគតោ. តេន វុច្ចតិ ‘‘សម្បជានោ’’តិ.

៣៧២. សតិមាតិ. តត្ថ កតមា សតិ? យា សតិ អនុស្សតិ…បេ… សម្មាសតិ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘សតិ’’. ឥមាយ សតិយា ឧបេតោ ហោតិ…បេ… សមន្នាគតោ. តេន វុច្ចតិ ‘‘សតិមា’’តិ.

៣៧៣. វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្សន្តិ. តត្ថ កតមោ លោកោ? តេវ ធម្មា លោកោ. បញ្ចបិ ឧបាទានក្ខន្ធា លោកោ. អយំ វុច្ចតិ ‘‘លោកោ’’. តត្ថ កតមា អភិជ្ឈា? យោ រាគោ សារាគោ…បេ… ចិត្តស្ស សារាគោ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘អភិជ្ឈា’’. តត្ថ កតមំ ទោមនស្សំ? យំ ចេតសិកំ អសាតំ ចេតសិកំ ទុក្ខំ ចេតោសម្ផស្សជំ អសាតំ ទុក្ខំ វេទយិតំ ចេតោសម្ផស្សជា អសាតា ទុក្ខា វេទនា – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘ទោមនស្សំ’’. ឥតិ អយញ្ច អភិជ្ឈា ឥទញ្ច ទោមនស្សំ ឥមម្ហិ លោកេ វិនីតា ហោន្តិ បដិវិនីតា សន្តា សមិតា វូបសន្តា អត្ថង្គតា អព្ភត្ថង្គតា អប្បិតា ព្យប្បិតា សោសិតា វិសោសិតា ព្យន្តីកតា. តេន វុច្ចតិ ‘‘វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្ស’’ន្តិ.

ធម្មានុបស្សនានិទ្ទេសោ.

សុត្តន្តភាជនីយំ.