៦. ហេតុចតុក្កំ

២៥៦. តស្មិំ សមយេ អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារោ អវិជ្ជាហេតុកោ, សង្ខារបច្ចយា វិញ្ញាណំ សង្ខារហេតុកំ, វិញ្ញាណបច្ចយា នាមំ វិញ្ញាណហេតុកំ, នាមបច្ចយា ឆដ្ឋាយតនំ នាមហេតុកំ, ឆដ្ឋាយតនបច្ចយា ផស្សោ ឆដ្ឋាយតនហេតុកោ, ផស្សបច្ចយា វេទនា ផស្សហេតុកា, វេទនាបច្ចយា តណ្ហា វេទនាហេតុកា, តណ្ហាបច្ចយា ឧបាទានំ តណ្ហាហេតុកំ; ឧបាទានបច្ចយា ភវោ, ភវបច្ចយា ជាតិ, ជាតិបច្ចយា ជរាមរណំ. ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស សមុទយោ ហោតិ.

២៥៧. តត្ថ កតមា អវិជ្ជា? យំ អញ្ញាណំ អទស្សនំ…បេ… អវិជ្ជាលង្គី មោហោ អកុសលមូលំ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘អវិជ្ជា’’.

តត្ថ កតមោ អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារោ អវិជ្ជាហេតុកោ? យា ចេតនា សញ្ចេតនា សញ្ចេតយិតត្តំ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារោ អវិជ្ជាហេតុកោ’’.

តត្ថ កតមំ សង្ខារបច្ចយា វិញ្ញាណំ សង្ខារហេតុកំ? យំ ចិត្តំ មនោ មានសំ…បេ… តជ្ជាមនោវិញ្ញាណធាតុ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘សង្ខារបច្ចយា វិញ្ញាណំ សង្ខារហេតុកំ’’.

តត្ថ កតមំ វិញ្ញាណបច្ចយា នាមំ វិញ្ញាណហេតុកំ? វេទនាក្ខន្ធោ, សញ្ញាក្ខន្ធោ, សង្ខារក្ខន្ធោ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘វិញ្ញាណបច្ចយា នាមំ វិញ្ញាណហេតុកំ’’.

តត្ថ កតមំ នាមបច្ចយា ឆដ្ឋាយតនំ នាមហេតុកំ? យំ ចិត្តំ មនោ មានសំ…បេ… តជ្ជាមនោវិញ្ញាណធាតុ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘នាមបច្ចយា ឆដ្ឋាយតនំ នាមហេតុកំ’’.

តត្ថ កតមោ ឆដ្ឋាយតនបច្ចយា ផស្សោ ឆដ្ឋាយតនហេតុកោ? យោ ផស្សោ ផុសនា សម្ផុសនា សម្ផុសិតត្តំ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘ឆដ្ឋាយតនបច្ចយា ផស្សោ ឆដ្ឋាយតនហេតុកោ’’.

តត្ថ កតមា ផស្សបច្ចយា វេទនា ផស្សហេតុកា? យំ ចេតសិកំ សាតំ ចេតសិកំ សុខំ ចេតោសម្ផស្សជំ សាតំ សុខំ វេទយិតំ ចេតោសម្ផស្សជា សាតា សុខា វេទនា – អយំ វុច្ចតិ ‘‘ផស្សបច្ចយា វេទនា ផស្សហេតុកា’’.

តត្ថ កតមា វេទនាបច្ចយា តណ្ហា វេទនាហេតុកា? យោ រាគោ សារាគោ…បេ… ចិត្តស្ស សារាគោ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘វេទនាបច្ចយា តណ្ហា វេទនាហេតុកា’’.

តត្ថ កតមំ តណ្ហាបច្ចយា ឧបាទានំ តណ្ហាហេតុកំ? យា ទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតំ…បេ… តិត្ថាយតនំ វិបរិយាសគ្គាហោ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘តណ្ហាបច្ចយា ឧបាទានំ តណ្ហាហេតុកំ’’…បេ… តេន វុច្ចតិ ‘‘ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស សមុទយោ ហោតិ’’តិ.

២៥៨. តស្មិំ សមយេ អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារោ អវិជ្ជាហេតុកោ, សង្ខារបច្ចយា វិញ្ញាណំ សង្ខារហេតុកំ, វិញ្ញាណបច្ចយា នាមំ វិញ្ញាណហេតុកំ, នាមបច្ចយា ផស្សោ នាមហេតុកោ, ផស្សបច្ចយា វេទនា ផស្សហេតុកា, វេទនាបច្ចយា តណ្ហា វេទនាហេតុកា, តណ្ហាបច្ចយា ឧបាទានំ តណ្ហាហេតុកំ; ឧបាទានបច្ចយា ភវោ, ភវបច្ចយា ជាតិ, ជាតិបច្ចយា ជរាមរណំ. ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស សមុទយោ ហោតិ.

២៥៩. តត្ថ កតមា អវិជ្ជា? យំ អញ្ញាណំ អទស្សនំ…បេ… អវិជ្ជាលង្គី មោហោ អកុសលមូលំ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘អវិជ្ជា’’.

តត្ថ កតមំ សង្ខារបច្ចយា វិញ្ញាណំ សង្ខារហេតុកំ? យំ ចិត្តំ មនោ មានសំ…បេ… តជ្ជាមនោវិញ្ញាណធាតុ – ឥទំ វុច្ចតិ សង្ខារបច្ចយា វិញ្ញាណំ សង្ខារហេតុកំ.

នាមបច្ចយា ផស្សោ នាមហេតុកោតិ. តត្ថ កតមំ នាមំ? ឋបេត្វា ផស្សំ, វេទនាក្ខន្ធោ សញ្ញាក្ខន្ធោ សង្ខារក្ខន្ធោ វិញ្ញាណក្ខន្ធោ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘នាមំ’’.

តត្ថ កតមោ នាមបច្ចយា ផស្សោ នាមហេតុកោ? យោ ផស្សោ ផុសនា សម្ផុសនា សម្ផុសិតត្តំ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘នាមបច្ចយា ផស្សោ នាមហេតុកោ’’…បេ… តេន វុច្ចតិ ‘‘ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស សមុទយោ ហោតី’’តិ.

២៦០. តស្មិំ សមយេ អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារោ អវិជ្ជាហេតុកោ, សង្ខារបច្ចយា វិញ្ញាណំ សង្ខារហេតុកំ, វិញ្ញាណបច្ចយា នាមរូបំ វិញ្ញាណហេតុកំ, នាមរូបបច្ចយា ឆដ្ឋាយតនំ នាមរូបហេតុកំ, ឆដ្ឋាយតនបច្ចយា ផស្សោ ឆដ្ឋាយតនហេតុកោ, ផស្សបច្ចយា វេទនា ផស្សហេតុកា, វេទនាបច្ចយា តណ្ហា វេទនាហេតុកា, តណ្ហាបច្ចយា ឧបាទានំ តណ្ហាហេតុកំ; ឧបាទានបច្ចយា ភវោ, ភវបច្ចយា ជាតិ, ជាតិបច្ចយា ជរាមរណំ. ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស សមុទយោ ហោតិ.

២៦១. តត្ថ កតមា អវិជ្ជា? យំ អញ្ញាណំ អទស្សនំ…បេ… អវិជ្ជាលង្គី មោហោ អកុសលមូលំ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘អវិជ្ជា’’.

តត្ថ កតមំ វិញ្ញាណបច្ចយា នាមរូបំ វិញ្ញាណហេតុកំ? អត្ថិ នាមំ, អត្ថិ រូបំ. តត្ថ កតមំ នាមំ? វេទនាក្ខន្ធោ, សញ្ញាក្ខន្ធោ, សង្ខារក្ខន្ធោ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘នាមំ’’. តត្ថ កតមំ រូបំ? ចក្ខាយតនស្ស ឧបចយោ, សោតាយតនស្ស ឧបចយោ, ឃានាយតនស្ស ឧបចយោ, ជិវ្ហាយតនស្ស ឧបចយោ, កាយាយតនស្ស ឧបចយោ, យំ វា បនញ្ញម្បិ អត្ថិ រូបំ ចិត្តជំ ចិត្តហេតុកំ ចិត្តសមុដ្ឋានំ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘រូបំ’’. ឥតិ ឥទញ្ច នាមំ, ឥទញ្ច រូបំ. ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘វិញ្ញាណបច្ចយា នាមរូបំ វិញ្ញាណហេតុកំ’’.

នាមរូបបច្ចយា ឆដ្ឋាយតនំ នាមរូបហេតុកន្តិ. អត្ថិ នាមំ, អត្ថិ រូបំ. តត្ថ កតមំ នាមំ? វេទនាក្ខន្ធោ, សញ្ញាក្ខន្ធោ, សង្ខារក្ខន្ធោ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘នាមំ’’. តត្ថ កតមំ រូបំ? យំ រូបំ និស្សាយ មនោវិញ្ញាណធាតុ វត្តតិ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘រូបំ’’. ឥតិ ឥទញ្ច នាមំ, ឥទញ្ច រូបំ. ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘នាមរូបំ’’.

តត្ថ កតមំ នាមរូបបច្ចយា ឆដ្ឋាយតនំ នាមរូបហេតុកំ? យំ ចិត្តំ មនោ មានសំ…បេ… តជ្ជាមនោវិញ្ញាណធាតុ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘នាមរូបបច្ចយា ឆដ្ឋាយតនំ នាមរូបហេតុកំ’’.

តត្ថ កតមោ ឆដ្ឋាយតនបច្ចយា ផស្សោ ឆដ្ឋាយតនហេតុកោ? យោ ផស្សោ ផុសនា សម្ផុសនា សម្ផុសិតត្តំ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘ឆដ្ឋាយតនបច្ចយា ផស្សោ ឆដ្ឋាយតនហេតុកោ’’…បេ… តេន វុច្ចតិ ‘‘ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស សមុទយោ ហោតី’’តិ.

២៦២. តស្មិំ សមយេ អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារោ អវិជ្ជាហេតុកោ, សង្ខារបច្ចយា វិញ្ញាណំ សង្ខារហេតុកំ វិញ្ញាណបច្ចយា នាមរូបំ វិញ្ញាណហេតុកំ, នាមរូបបច្ចយា សឡាយតនំ នាមរូបហេតុកំ, ឆដ្ឋាយតនបច្ចយា ផស្សោ ឆដ្ឋាយតនហេតុកោ, ផស្សបច្ចយា វេទនា ផស្សហេតុកា, វេទនាបច្ចយា តណ្ហា វេទនាហេតុកា, តណ្ហាបច្ចយា ឧបាទានំ តណ្ហាហេតុកំ; ឧបាទានបច្ចយា ភវោ, ភវបច្ចយា ជាតិ, ជាតិបច្ចយា ជរាមរណំ. ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស សមុទយោ ហោតិ.

២៦៣. តត្ថ កតមា អវិជ្ជា? យំ អញ្ញាណំ អទស្សនំ…បេ… អវិជ្ជាលង្គី មោហោ អកុសលមូលំ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘អវិជ្ជា’’.

នាមរូបបច្ចយា សឡាយតនំ នាមរូបហេតុកន្តិ. អត្ថិ នាមំ, អត្ថិ រូបំ. តត្ថ កតមំ នាមំ? វេទនាក្ខន្ធោ, សញ្ញាក្ខន្ធោ, សង្ខារក្ខន្ធោ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘នាមំ’’. តត្ថ កតមំ រូបំ? ចត្តារោ ច មហាភូតា, យញ្ច រូបំ និស្សាយ មនោវិញ្ញាណធាតុ វត្តតិ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘រូបំ’’. ឥតិ ឥទញ្ច នាមំ, ឥទញ្ច រូបំ. ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘នាមរូបំ’’.

តត្ថ កតមំ នាមរូបបច្ចយា សឡាយតនំ នាមរូបហេតុកំ? ចក្ខាយតនំ, សោតាយតនំ, ឃានាយតនំ, ជិវ្ហាយតនំ, កាយាយតនំ, មនាយតនំ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘នាមរូបបច្ចយា សឡាយតនំ នាមរូបហេតុកំ’’.

ហេតុចតុក្កំ.