១. សុត្តន្តភាជនីយំ

២២៥. អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារា, សង្ខារបច្ចយា វិញ្ញាណំ, វិញ្ញាណបច្ចយា នាមរូបំ, នាមរូបបច្ចយា សឡាយតនំ, សឡាយតនបច្ចយា ផស្សោ, ផស្សបច្ចយា វេទនា, វេទនាបច្ចយា តណ្ហា, តណ្ហាបច្ចយា ឧបាទានំ, ឧបាទានបច្ចយា ភវោ, ភវបច្ចយា ជាតិ, ជាតិបច្ចយា ជរាមរណំ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា សម្ភវន្តិ. ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស សមុទយោ ហោតិ.

២២៦. តត្ថ កតមា អវិជ្ជា? ទុក្ខេ អញ្ញាណំ, ទុក្ខសមុទយេ អញ្ញាណំ, ទុក្ខនិរោធេ អញ្ញាណំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនិយា បដិបទាយ អញ្ញាណំ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘អវិជ្ជា’’.

តត្ថ កតមេ អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារា? បុញ្ញាភិសង្ខារោ, អបុញ្ញាភិសង្ខារោ, អានេញ្ជាភិសង្ខារោ, កាយសង្ខារោ, វចីសង្ខារោ, ចិត្តសង្ខារោ.

តត្ថ កតមោ បុញ្ញាភិសង្ខារោ? កុសលា ចេតនា កាមាវចរា រូបាវចរា ទានមយា សីលមយា ភាវនាមយា – អយំ វុច្ចតិ ‘‘បុញ្ញាភិសង្ខារោ’’.

តត្ថ កតមោ អបុញ្ញាភិសង្ខារោ? អកុសលា ចេតនា កាមាវចរា – អយំ វុច្ចតិ ‘‘អបុញ្ញាភិសង្ខារោ’’.

តត្ថ កតមោ អានេញ្ជាភិសង្ខារោ? កុសលា ចេតនា អរូបាវចរា – អយំ វុច្ចតិ ‘‘អានេញ្ជាភិសង្ខារោ’’.

តត្ថ កតមោ កាយសង្ខារោ? កាយសញ្ចេតនា កាយសង្ខារោ, វចីសញ្ចេតនា វចីសង្ខារោ, មនោសញ្ចេតនា ចិត្តសង្ខារោ. ឥមេ វុច្ចន្តិ ‘‘អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារា’’.

២២៧. តត្ថ កតមំ សង្ខារបច្ចយា វិញ្ញាណំ? ចក្ខុវិញ្ញាណំ, សោតវិញ្ញាណំ, ឃានវិញ្ញាណំ, ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ, កាយវិញ្ញាណំ, មនោវិញ្ញាណំ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘សង្ខារបច្ចយា វិញ្ញាណំ’’.

២២៨. តត្ថ កតមំ វិញ្ញាណបច្ចយា នាមរូបំ? អត្ថិ នាមំ, អត្ថិ រូបំ. តត្ថ កតមំ នាមំ? វេទនាក្ខន្ធោ, សញ្ញាក្ខន្ធោ, សង្ខារក្ខន្ធោ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘នាមំ’’. តត្ថ កតមំ រូបំ? ចត្តារោ មហាភូតា, ចតុន្នញ្ច មហាភូតានំ ឧបាទាយ រូបំ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘រូបំ’’. ឥតិ ឥទញ្ច នាមំ, ឥទញ្ច រូបំ. ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘វិញ្ញាណបច្ចយា នាមរូបំ’’.

២២៩. តត្ថ កតមំ នាមរូបបច្ចយា សឡាយតនំ? ចក្ខាយតនំ, សោតាយតនំ, ឃានាយតនំ, ជិវ្ហាយតនំ, កាយាយតនំ, មនាយតនំ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘នាមរូបបច្ចយា សឡាយតនំ’’.

២៣០. តត្ថ កតមោ សឡាយតនបច្ចយា ផស្សោ? ចក្ខុសម្ផស្សោ សោតសម្ផស្សោ ឃានសម្ផស្សោ ជិវ្ហាសម្ផស្សោ កាយសម្ផស្សោ មនោសម្ផស្សោ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘សឡាយតនបច្ចយា ផស្សោ’’.

២៣១. តត្ថ កតមា ផស្សបច្ចយា វេទនា? ចក្ខុសម្ផស្សជា វេទនា, សោតសម្ផស្សជា វេទនា, ឃានសម្ផស្សជា វេទនា, ជិវ្ហាសម្ផស្សជា វេទនា, កាយសម្ផស្សជា វេទនា, មនោសម្ផស្សជា វេទនា – អយំ វុច្ចតិ ‘‘ផស្សបច្ចយា វេទនា’’.

២៣២. តត្ថ កតមា វេទនាបច្ចយា តណ្ហា? រូបតណ្ហា, សទ្ទតណ្ហា, គន្ធតណ្ហា, រសតណ្ហា, ផោដ្ឋព្ពតណ្ហា, ធម្មតណ្ហា – អយំ វុច្ចតិ ‘‘វេទនាបច្ចយា តណ្ហា’’.

២៣៣. តត្ថ កតមំ តណ្ហាបច្ចយា ឧបាទានំ? កាមុបាទានំ, ទិដ្ឋុបាទានំ, សីលព្ពតុបាទានំ, អត្តវាទុបាទានំ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘តណ្ហាបច្ចយា ឧបាទានំ’’.

២៣៤. តត្ថ កតមោ ឧបាទានបច្ចយា ភវោ? ភវោ ទុវិធេន – អត្ថិ កម្មភវោ, អត្ថិ ឧបបត្តិភវោ. តត្ថ កតមោ កម្មភវោ? បុញ្ញាភិសង្ខារោ, អបុញ្ញាភិសង្ខារោ, អានេញ្ជាភិសង្ខារោ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘កម្មភវោ’’. សព្ពម្បិ ភវគាមិកម្មំ កម្មភវោ.

តត្ថ កតមោ ឧបបត្តិភវោ? កាមភវោ, រូបភវោ, អរូបភវោ, សញ្ញាភវោ, អសញ្ញាភវោ, នេវសញ្ញានាសញ្ញាភវោ, ឯកវោការភវោ, ចតុវោការភវោ, បញ្ចវោការភវោ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘ឧបបត្តិភវោ’’. ឥតិ អយញ្ច កម្មភវោ, អយញ្ច ឧបបត្តិភវោ. អយំ វុច្ចតិ ‘‘ឧបាទានបច្ចយា ភវោ’’.

២៣៥. តត្ថ កតមា ភវបច្ចយា ជាតិ? យា តេសំ តេសំ សត្តានំ តម្ហិ តម្ហិ សត្តនិកាយេ ជាតិ សញ្ជាតិ ឱក្កន្តិ អភិនិព្ពត្តិ, ខន្ធានំ បាតុភាវោ, អាយតនានំ បដិលាភោ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘ភវបច្ចយា ជាតិ’’.

២៣៦. តត្ថ កតមំ ជាតិបច្ចយា ជរាមរណំ? អត្ថិ ជរា, អត្ថិ មរណំ. តត្ថ កតមា ជរា? យា តេសំ តេសំ សត្តានំ តម្ហិ តម្ហិ សត្តនិកាយេ ជរា ជីរណតា ខណ្ឌិច្ចំ បាលិច្ចំ វលិត្តចតា អាយុនោ សំហានិ ឥន្ទ្រិយានំ បរិបាកោ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘ជរា’’.

តត្ថ កតមំ មរណំ? យា តេសំ តេសំ សត្តានំ តម្ហា តម្ហា សត្តនិកាយា ចុតិ ចវនតា ភេទោ អន្តរធានំ មច្ចុ មរណំ កាលកិរិយា [កាលំកិរិយា (ក.)] ខន្ធានំ ភេទោ កឡេវរស្ស និក្ខេបោ ជីវិតិន្ទ្រិយស្សុបច្ឆេទោ – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘មរណំ’’. ឥតិ អយញ្ច ជរា, ឥទញ្ច មរណំ. ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘ជាតិបច្ចយា ជរាមរណំ’’.

២៣៧. តត្ថ កតមោ សោកោ? ញាតិព្យសនេន វា ផុដ្ឋស្ស, ភោគព្យសនេន វា ផុដ្ឋស្ស, រោគព្យសនេន វា ផុដ្ឋស្ស, សីលព្យសនេន វា ផុដ្ឋស្ស, ទិដ្ឋិព្យសនេន វា ផុដ្ឋស្ស, អញ្ញតរញ្ញតរេន ព្យសនេន សមន្នាគតស្ស, អញ្ញតរញ្ញតរេន ទុក្ខធម្មេន ផុដ្ឋស្ស សោកោ សោចនា សោចិតត្តំ អន្តោសោកោ អន្តោបរិសោកោ ចេតសោ បរិជ្ឈាយនា ទោមនស្សំ សោកសល្លំ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘សោកោ’’.

២៣៨. តត្ថ កតមោ បរិទេវោ? ញាតិព្យសនេន វា ផុដ្ឋស្ស, ភោគព្យសនេន វា ផុដ្ឋស្ស, រោគព្យសនេន វា ផុដ្ឋស្ស, សីលព្យសនេន វា ផុដ្ឋស្ស, ទិដ្ឋិព្យសនេន វា ផុដ្ឋស្ស, អញ្ញតរញ្ញតរេន ព្យសនេន សមន្នាគតស្ស, អញ្ញតរញ្ញតរេន ទុក្ខធម្មេន ផុដ្ឋស្ស អាទេវោ បរិទេវោ អាទេវនា បរិទេវនា អាទេវិតត្តំ បរិទេវិតត្តំ វាចា បលាបោ វិប្បលាបោ លាលប្បោ លាលប្បនា លាលប្បិតត្តំ – អយំ វុច្ចតិ បរិទេវោ’’.

២៣៩. តត្ថ កតមំ ទុក្ខំ? យំ កាយិកំ អសាតំ កាយិកំ ទុក្ខំ កាយសម្ផស្សជំ អសាតំ ទុក្ខំ វេទយិតំ កាយសម្ផស្សជា អសាតា ទុក្ខា វេទនា – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘ទុក្ខំ’’.

២៤០. តត្ថ កតមំ ទោមនស្សំ? យំ ចេតសិកំ អសាតំ, ចេតសិកំ ទុក្ខំ, ចេតោសម្ផស្សជំ អសាតំ ទុក្ខំ វេទយិតំ, ចេតោសម្ផស្សជា អសាតា ទុក្ខា វេទនា – ឥទំ វុច្ចតិ ‘‘ទោមនស្សំ’’.

២៤១. តត្ថ កតមោ ឧបាយាសោ? ញាតិព្យសនេន វា ផុដ្ឋស្ស, ភោគព្យសនេន វា ផុដ្ឋស្ស, រោគព្យសនេន វា ផុដ្ឋស្ស, សីលព្យសនេន វា ផុដ្ឋស្ស, ទិដ្ឋិព្យសនេន វា ផុដ្ឋស្ស, អញ្ញតរញ្ញតរេន ព្យសនេន សមន្នាគតស្ស, អញ្ញតរញ្ញតរេន ទុក្ខធម្មេន ផុដ្ឋស្ស អាយាសោ ឧបាយាសោ អាយាសិតត្តំ ឧបាយាសិតត្តំ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘ឧបាយាសោ’’.

២៤២. ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស សមុទយោ ហោតីតិ, ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស សង្គតិ ហោតិ, សមាគមោ ហោតិ, សមោធានំ ហោតិ, បាតុភាវោ ហោតិ. តេន វុច្ចតិ ‘‘ឯវមេតស្ស កេវលស្ស ទុក្ខក្ខន្ធស្ស សមុទយោ ហោតី’’តិ.

សុត្តន្តភាជនីយំ.