៣. ធាតុវិភង្គោ

១. សុត្តន្តភាជនីយំ

១៧២. ឆ ធាតុយោ – បថវីធាតុ [បឋវីធាតុ (សី. ស្យា.) ឯវមុបរិបិ], អាបោធាតុ, តេជោធាតុ, វាយោធាតុ, អាកាសធាតុ, វិញ្ញាណធាតុ.

១៧៣. តត្ថ កតមា បថវីធាតុ? បថវីធាតុទ្វយំ – អត្ថិ អជ្ឈត្តិកា, អត្ថិ ពាហិរា. តត្ថ កតមា អជ្ឈត្តិកា បថវីធាតុ? យំ អជ្ឈត្តំ បច្ចត្តំ កក្ខឡំ ខរិគតំ កក្ខឡត្តំ កក្ខឡភាវោ អជ្ឈត្តំ ឧបាទិន្នំ, សេយ្យថិទំ – កេសា លោមា នខា ទន្តា តចោ មំសំ ន្ហារុ [នហារុ (សី.)] អដ្ឋិ អដ្ឋិមិញ្ជំ [អដ្ឋិមិញ្ជា (សី.)] វក្កំ ហទយំ យកនំ កិលោមកំ បិហកំ បប្ផាសំ អន្តំ អន្តគុណំ ឧទរិយំ ករីសំ, យំ វា បនញ្ញម្បិ អត្ថិ អជ្ឈត្តំ បច្ចត្តំ កក្ខឡំ ខរិគតំ កក្ខឡត្តំ កក្ខឡភាវោ អជ្ឈត្តំ ឧបាទិន្នំ – អយំ វុច្ចតិ ‘អជ្ឈត្តិកា បថវីធាតុ’.

តត្ថ កតមា ពាហិរា បថវីធាតុ? យំ ពាហិរំ កក្ខឡំ ខរិគតំ កក្ខឡត្តំ កក្ខឡភាវោ ពហិទ្ធា អនុបាទិន្នំ, សេយ្យថិទំ – អយោ លោហំ តិបុ សីសំ សជ្ឈំ [សជ្ឈុ (ស្យា.)] មុត្តា មណិ វេឡុរិយោ សង្ខោ សិលា បវាឡំ រជតំ ជាតរូបំ លោហិតង្កោ [លោហិតង្គោ (ស្យា. ក.), លោហិតកោ (?)] មសារគល្លំ តិណំ កដ្ឋំ សក្ខរា កឋលំ [កថលំ (ក.)] ភូមិ បាសាណោ បព្ពតោ, យំ វា បនញ្ញម្បិ អត្ថិ ពាហិរំ កក្ខឡំ ខរិគតំ កក្ខឡត្តំ កក្ខឡភាវោ ពហិទ្ធា អនុបាទិន្នំ – អយំ វុច្ចតិ ‘ពាហិរា បថវីធាតុ’. យា ច អជ្ឈត្តិកា បថវីធាតុ យា ច ពាហិរា បថវីធាតុ, តទេកជ្ឈំ អភិសញ្ញូហិត្វា អភិសង្ខិបិត្វា – អយំ វុច្ចតិ ‘‘បថវីធាតុ’’.

១៧៤. តត្ថ កតមា អាបោធាតុ? អាបោធាតុទ្វយំ – អត្ថិ អជ្ឈត្តិកា, អត្ថិ ពាហិរា. តត្ថ កតមា អជ្ឈត្តិកា អាបោធាតុ? យំ អជ្ឈត្តំ បច្ចត្តំ អាបោ អាបោគតំ សិនេហោ សិនេហគតំ [ស្នេហោ ស្នេហគតំ (ស្យា.)] ពន្ធនត្តំ រូបស្ស អជ្ឈត្តំ ឧបាទិន្នំ, សេយ្យថិទំ – បិត្តំ សេម្ហំ បុព្ពោ លោហិតំ សេទោ មេទោ អស្សុ វសា ខេឡោ សិង្ឃាណិកា លសិកា មុត្តំ, យំ វា បនញ្ញម្បិ អត្ថិ អជ្ឈត្តំ បច្ចត្តំ អាបោ អាបោគតំ សិនេហោ សិនេហគតំ ពន្ធនត្តំ រូបស្ស អជ្ឈត្តំ ឧបាទិន្នំ – អយំ វុច្ចតិ ‘អជ្ឈត្តិកា អាបោធាតុ’.

តត្ថ កតមា ពាហិរា អាបោធាតុ? យំ ពាហិរំ អាបោ អាបោគតំ សិនេហោ សិនេហគតំ ពន្ធនត្តំ រូបស្ស ពហិទ្ធា អនុបាទិន្នំ, សេយ្យថិទំ – មូលរសោ ខន្ធរសោ តចរសោ បត្តរសោ បុប្ផរសោ ផលរសោ ខីរំ ទធិ សប្បិ នវនីតំ តេលំ មធុ ផាណិតំ ភុម្មានិ វា ឧទកានិ អន្តលិក្ខានិ វា, យំ វា បនញ្ញម្បិ អត្ថិ ពាហិរំ អាបោ អាបោគតំ សិនេហោ សិនេហគតំ ពន្ធនត្តំ រូបស្ស ពហិទ្ធា អនុបាទិន្នំ – អយំ វុច្ចតិ ‘ពាហិរា អាបោធាតុ’. យា ច អជ្ឈត្តិកា អាបោធាតុ យា ច ពាហិរា អាបោធាតុ, តទេកជ្ឈំ អភិសញ្ញូហិត្វា អភិសង្ខិបិត្វា – អយំ វុច្ចតិ ‘‘អាបោធាតុ’’.

១៧៥. តត្ថ កតមា តេជោធាតុ? តេជោធាតុទ្វយំ – អត្ថិ អជ្ឈត្តិកា, អត្ថិ ពាហិរា. តត្ថ កតមា អជ្ឈត្តិកា តេជោធាតុ? យំ អជ្ឈត្តំ បច្ចត្តំ តេជោ តេជោគតំ ឧស្មា ឧស្មាគតំ ឧសុមំ ឧសុមគតំ អជ្ឈត្តំ ឧបាទិន្នំ, សេយ្យថិទំ – យេន ច សន្តប្បតិ យេន ច ជីរីយតិ យេន ច បរិឌយ្ហតិ យេន ច អសិតបីតខាយិតសាយិតំ សម្មា បរិណាមំ គច្ឆតិ, យំ វា បនញ្ញម្បិ អត្ថិ អជ្ឈត្តំ បច្ចត្តំ តេជោ តេជោគតំ ឧស្មា ឧស្មាគតំ ឧសុមំ ឧសុមគតំ អជ្ឈត្តំ ឧបាទិន្នំ – អយំ វុច្ចតិ ‘អជ្ឈត្តិកា តេជោធាតុ’.

តត្ថ កតមា ពាហិរា តេជោធាតុ? យំ ពាហិរំ តេជោ តេជោគតំ ឧស្មា ឧស្មាគតំ ឧសុមំ ឧសុមគតំ ពហិទ្ធា អនុបាទិន្នំ, សេយ្យថិទំ – កដ្ឋគ្គិ បលាលគ្គិ [សកលិកគ្គិ (សព្ពត្ថ)] តិណគ្គិ គោមយគ្គិ ថុសគ្គិ សង្ការគ្គិ ឥន្ទគ្គិ អគ្គិសន្តាបោ សូរិយសន្តាបោ កដ្ឋសន្និចយសន្តាបោ តិណសន្និចយសន្តាបោ ធញ្ញសន្និចយសន្តាបោ ភណ្ឌសន្និចយសន្តាបោ, យំ វា បនញ្ញម្បិ អត្ថិ ពាហិរំ តេជោ តេជោគតំ ឧស្មា ឧស្មាគតំ ឧសុមំ ឧសុមគតំ ពហិទ្ធា អនុបាទិន្នំ – អយំ វុច្ចតិ ‘ពាហិរា តេជោធាតុ’. យា ច អជ្ឈត្តិកា តេជោធាតុ យា ច ពាហិរា តេជោធាតុ, តទេកជ្ឈំ អភិសញ្ញូហិត្វា អភិសង្ខិបិត្វា – អយំ វុច្ចតិ ‘‘តេជោធាតុ’’.

១៧៦. តត្ថ កតមា វាយោធាតុ? វាយោធាតុទ្វយំ – អត្ថិ អជ្ឈត្តិកា, អត្ថិ ពាហិរា. តត្ថ កតមា អជ្ឈត្តិកា វាយោធាតុ? យំ អជ្ឈត្តំ បច្ចត្តំ វាយោ វាយោគតំ ថម្ភិតត្តំ រូបស្ស អជ្ឈត្តំ ឧបាទិន្នំ, សេយ្យថិទំ – ឧទ្ធង្គមា វាតា អធោគមា វាតា កុច្ឆិសយា វាតា កោដ្ឋាសយា [កោដ្ឋសយា (សី. ស្យា.)] វាតា អង្គមង្គានុសារិនោ វាតា សត្ថកវាតា ខុរកវាតា ឧប្បលកវាតា អស្សាសោ បស្សាសោ ឥតិ វា, យំ វា បនញ្ញម្បិ អត្ថិ អជ្ឈត្តំ បច្ចត្តំ វាយោ វាយោគតំ ថម្ភិតត្តំ រូបស្ស អជ្ឈត្តំ ឧបាទិន្នំ – អយំ វុច្ចតិ ‘អជ្ឈត្តិកា វាយោធាតុ’.

តត្ថ កតមា ពាហិរា វាយោធាតុ? យំ ពាហិរំ វាយោ វាយោគតំ ថម្ភិតត្តំ រូបស្ស ពហិទ្ធា អនុបាទិន្នំ, សេយ្យថិទំ – បុរត្ថិមា វាតា បច្ឆិមា វាតា ឧត្តរា វាតា ទក្ខិណា វាតា សរជា វាតា អរជា វាតា សីតា វាតា ឧណ្ហា វាតា បរិត្តា វាតា អធិមត្តា វាតា កាឡវាតា វេរម្ភវាតា បក្ខវាតា សុបណ្ណវាតា តាលវណ្ដវាតា វិធូបនវាតា, យំ វា បនញ្ញម្បិ អត្ថិ ពាហិរំ វាយោ វាយោគតំ ថម្ភិតត្តំ រូបស្ស ពហិទ្ធា អនុបាទិន្នំ – អយំ វុច្ចតិ ‘ពាហិរា វាយោធាតុ’. យា ច អជ្ឈត្តិកា វាយោធាតុ យា ច ពាហិរា វាយោធាតុ, តទេកជ្ឈំ អភិសញ្ញូហិត្វា អភិសង្ខិបិត្វា – អយំ វុច្ចតិ ‘‘វាយោធាតុ’’.

១៧៧. តត្ថ កតមា អាកាសធាតុ? អាកាសធាតុទ្វយំ – អត្ថិ អជ្ឈត្តិកា, អត្ថិ ពាហិរា. តត្ថ កតមា អជ្ឈត្តិកា អាកាសធាតុ? យំ អជ្ឈត្តំ បច្ចត្តំ អាកាសោ អាកាសគតំ អឃំ អឃគតំ វិវរោ វិវរគតំ អសម្ផុដ្ឋំ មំសលោហិតេហិ អជ្ឈត្តំ ឧបាទិន្នំ, សេយ្យថិទំ – កណ្ណច្ឆិទ្ទំ នាសច្ឆិទ្ទំ មុខទ្វារំ, យេន ច អសិតបីតខាយិតសាយិតំ អជ្ឈោហរតិ, យត្ថ ច អសិតបីតខាយិតសាយិតំ សន្តិដ្ឋតិ, យេន ច អសិតបីតខាយិតសាយិតំ អធោភាគំ និក្ខមតិ, យំ វា បនញ្ញម្បិ អត្ថិ អជ្ឈត្តំ បច្ចត្តំ អាកាសោ អាកាសគតំ អឃំ អឃគតំ វិវរោ វិវរគតំ អសម្ផុដ្ឋំ មំសលោហិតេហិ អជ្ឈត្តំ ឧបាទិន្នំ – អយំ វុច្ចតិ ‘អជ្ឈត្តិកា អាកាសធាតុ’.

តត្ថ កតមា ពាហិរា អាកាសធាតុ? យំ ពាហិរំ អាកាសោ អាកាសគតំ អឃំ អឃគតំ វិវរោ វិវរគតំ អសម្ផុដ្ឋំ ចតូហិ មហាភូតេហិ ពហិទ្ធា អនុបាទិន្នំ – អយំ វុច្ចតិ ‘ពាហិរា អាកាសធាតុ’. យា ច អជ្ឈត្តិកា អាកាសធាតុ យា ច ពាហិរា អាកាសធាតុ, តទេកជ្ឈំ អភិសញ្ញូហិត្វា អភិសង្ខិបិត្វា – អយំ វុច្ចតិ ‘‘អាកាសធាតុ’’.

១៧៨. តត្ថ កតមា វិញ្ញាណធាតុ? ចក្ខុវិញ្ញាណធាតុ, សោតវិញ្ញាណធាតុ, ឃានវិញ្ញាណធាតុ, ជិវ្ហាវិញ្ញាណធាតុ, កាយវិញ្ញាណធាតុ, មនោវិញ្ញាណធាតុ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘វិញ្ញាណធាតុ’’.

ឥមា ឆ ធាតុយោ.

១៧៩. អបរាបិ ឆ ធាតុយោ – សុខធាតុ, ទុក្ខធាតុ, សោមនស្សធាតុ, ទោមនស្សធាតុ, ឧបេក្ខាធាតុ, អវិជ្ជាធាតុ.

១៨០. តត្ថ កតមា សុខធាតុ? យំ កាយិកំ សាតំ កាយិកំ សុខំ កាយសម្ផស្សជំ សាតំ សុខំ វេទយិតំ កាយសម្ផស្សជា សាតា សុខា វេទនា – អយំ វុច្ចតិ ‘‘សុខធាតុ’’.

តត្ថ កតមា ទុក្ខធាតុ? យំ កាយិកំ អសាតំ កាយិកំ ទុក្ខំ កាយសម្ផស្សជំ អសាតំ ទុក្ខំ វេទយិតំ កាយសម្ផស្សជា អសាតា ទុក្ខា វេទនា – អយំ វុច្ចតិ ‘‘ទុក្ខធាតុ’’.

តត្ថ កតមា សោមនស្សធាតុ? យំ ចេតសិកំ សាតំ ចេតសិកំ សុខំ ចេតោសម្ផស្សជំ សាតំ សុខំ វេទយិតំ ចេតោសម្ផស្សជា សាតា សុខា វេទនា – អយំ វុច្ចតិ ‘‘សោមនស្សធាតុ’’.

តត្ថ កតមា ទោមនស្សធាតុ? យំ ចេតសិកំ អសាតំ ចេតសិកំ ទុក្ខំ ចេតោសម្ផស្សជំ អសាតំ ទុក្ខំ វេទយិតំ ចេតោសម្ផស្សជា អសាតា ទុក្ខា វេទនា – អយំ វុច្ចតិ ‘‘ទោមនស្សធាតុ’’.

តត្ថ កតមា ឧបេក្ខាធាតុ? យំ ចេតសិកំ នេវ សាតំ នាសាតំ ចេតោសម្ផស្សជំ អទុក្ខមសុខំ វេទយិតំ ចេតោសម្ផស្សជា អទុក្ខមសុខា វេទនា – អយំ វុច្ចតិ ‘‘ឧបេក្ខាធាតុ’’.

តត្ថ កតមា អវិជ្ជាធាតុ? យំ អញ្ញាណំ អទស្សនំ អនភិសមយោ អននុពោធោ អសម្ពោធោ អប្បដិវេធោ អសង្គាហណា អបរិយោគាហណា អសមបេក្ខនា អបច្ចវេក្ខណា អបច្ចក្ខកម្មំ ទុម្មេជ្ឈំ ពាល្យំ អសម្បជញ្ញំ មោហោ បមោហោ សម្មោហោ អវិជ្ជា អវិជ្ជោឃោ អវិជ្ជាយោគោ អវិជ្ជានុសយោ អវិជ្ជាបរិយុដ្ឋានំ អវិជ្ជាលង្គី មោហោ អកុសលមូលំ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘អវិជ្ជាធាតុ’’.

ឥមា ឆ ធាតុយោ.

១៨១. អបរាបិ ឆ ធាតុយោ – កាមធាតុ, ព្យាបាទធាតុ, វិហិំសាធាតុ, នេក្ខម្មធាតុ, អព្យាបាទធាតុ, អវិហិំសាធាតុ.

១៨២. តត្ថ កតមា កាមធាតុ? កាមបដិសំយុត្តោ តក្កោ វិតក្កោ សង្កប្បោ អប្បនា ព្យប្បនា ចេតសោ អភិនិរោបនា មិច្ឆាសង្កប្បោ – អយំ វុច្ចតិ កាមធាតុ. ហេដ្ឋតោ អវីចិនិរយំ បរិយន្តំ ករិត្វា ឧបរិតោ បរនិម្មិតវសវត្តី ទេវេ អន្តោ ករិត្វា យំ ឯតស្មិំ អន្តរេ ឯត្ថាវចរា ឯត្ថ បរិយាបន្នា ខន្ធធាតុអាយតនា រូបា [រូបំ (ស្យា.)] វេទនា សញ្ញា សង្ខារា វិញ្ញាណំ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘កាមធាតុ’’.

តត្ថ កតមា ព្យាបាទធាតុ? ព្យាបាទបដិសំយុត្តោ តក្កោ វិតក្កោ…បេ… មិច្ឆាសង្កប្បោ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘ព្យាបាទធាតុ’’. ទសសុ វា អាឃាតវត្ថូសុ ចិត្តស្ស អាឃាតោ បដិឃាតោ បដិឃំ បដិវិរោធោ កោបោ បកោបោ សម្បកោបោ ទោសោ បទោសោ សម្បទោសោ ចិត្តស្ស ព្យាបត្តិ មនោបទោសោ កោធោ កុជ្ឈនា កុជ្ឈិតត្តំ ទោសោ ទុស្សនា ទុស្សិតត្តំ ព្យាបត្តិ ព្យាបជ្ជនា វិរោធោ បដិវិរោធោ ចណ្ឌិក្កំ អសុរោបោ អនត្តមនតា ចិត្តស្ស – អយំ វុច្ចតិ ‘‘ព្យាបាទធាតុ’’.

តត្ថ កតមា វិហិំសាធាតុ? វិហិំសាបដិសំយុត្តោ តក្កោ វិតក្កោ…បេ… មិច្ឆាសង្កប្បោ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘វិហិំសាធាតុ’’. ឥធេកច្ចោ បាណិនា វា លេឌ្ឌុនា វា ទណ្ឌេន វា សត្ថេន វា រជ្ជុយា វា អញ្ញតរញ្ញតរេន សត្តេ វិហេឋេតិ, យា ឯវរូបា ហេឋនា វិហេឋនា ហិំសនា វិហិំសនា រោសនា វិរោសនា បរូបឃាតោ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘វិហិំសាធាតុ’’.

តត្ថ កតមា នេក្ខម្មធាតុ? នេក្ខម្មបដិសំយុត្តោ តក្កោ វិតក្កោ…បេ… សម្មាសង្កប្បោ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘នេក្ខម្មធាតុ’’. សព្ពេបិ កុសលា ធម្មា ‘‘នេក្ខម្មធាតុ’’.

តត្ថ កតមា អព្យាបាទធាតុ? អព្យាបាទបដិសំយុត្តោ តក្កោ វិតក្កោ…បេ… សម្មាសង្កប្បោ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘អព្យាបាទធាតុ’’. យា សត្តេសុ មេត្តិ មេត្តាយនា មេត្តាយិតត្តំ មេត្តាចេតោវិមុត្តិ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘អព្យាបាទធាតុ’’.

តត្ថ កតមា អវិហិំសាធាតុ? អវិហិំសាបដិសំយុត្តោ តក្កោ វិតក្កោ សង្កប្បោ អប្បនា ព្យប្បនា ចេតសោ អភិនិរោបនា សម្មាសង្កប្បោ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘អវិហិំសាធាតុ’’. យា សត្តេសុ ករុណា ករុណាយនា ករុណាយិតត្តំ ករុណាចេតោវិមុត្តិ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘អវិហិំសាធាតុ’’.

ឥមា ឆ ធាតុយោ.

ឥតិ ឥមានិ តីណិ ឆក្កានិ តទេកជ្ឈំ អភិសញ្ញូហិត្វា អភិសង្ខិបិត្វា អដ្ឋារស ធាតុយោ ហោន្តិ.

សុត្តន្តភាជនីយំ.

២. អភិធម្មភាជនីយំ

១៨៣. អដ្ឋារស ធាតុយោ – ចក្ខុធាតុ, រូបធាតុ, ចក្ខុវិញ្ញាណធាតុ, សោតធាតុ, សទ្ទធាតុ, សោតវិញ្ញាណធាតុ, ឃានធាតុ, គន្ធធាតុ, ឃានវិញ្ញាណធាតុ, ជិវ្ហាធាតុ, រសធាតុ, ជិវ្ហាវិញ្ញាណធាតុ, កាយធាតុ, ផោដ្ឋព្ពធាតុ, កាយវិញ្ញាណធាតុ, មនោធាតុ, ធម្មធាតុ, មនោវិញ្ញាណធាតុ.

១៨៤. តត្ថ កតមា ចក្ខុធាតុ? យំ ចក្ខុ ចតុន្នំ មហាភូតានំ ឧបាទាយ បសាទោ…បេ… សុញ្ញោ គាមោបេសោ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘ចក្ខុធាតុ’’.

តត្ថ កតមា រូបធាតុ? យំ រូបំ ចតុន្នំ មហាភូតានំ ឧបាទាយ វណ្ណនិភា…បេ… រូបធាតុបេសា – អយំ វុច្ចតិ ‘‘រូបធាតុ’’.

តត្ថ កតមា ចក្ខុវិញ្ញាណធាតុ? ចក្ខុញ្ច បដិច្ច រូបេ ច ឧប្បជ្ជតិ ចិត្តំ មនោ មានសំ ហទយំ បណ្ឌរំ មនោ មនាយតនំ មនិន្ទ្រិយំ វិញ្ញាណំ វិញ្ញាណក្ខន្ធោ តជ្ជាចក្ខុវិញ្ញាណធាតុ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘ចក្ខុវិញ្ញាណធាតុ’’.

តត្ថ កតមា សោតធាតុ? យំ សោតំ ចតុន្នំ មហាភូតានំ ឧបាទាយ បសាទោ…បេ… សុញ្ញោ គាមោបេសោ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘សោតធាតុ’’.

តត្ថ កតមា សទ្ទធាតុ? យោ សទ្ទោ ចតុន្នំ មហាភូតានំ ឧបាទាយ អនិទស្សនោ សប្បដិឃោ…បេ… សទ្ទធាតុបេសា – អយំ វុច្ចតិ ‘‘សទ្ទធាតុ’’.

តត្ថ កតមា សោតវិញ្ញាណធាតុ? សោតញ្ច បដិច្ច សទ្ទេ ច ឧប្បជ្ជតិ ចិត្តំ មនោ មានសំ ហទយំ បណ្ឌរំ មនោ មនាយតនំ មនិន្ទ្រិយំ វិញ្ញាណំ វិញ្ញាណក្ខន្ធោ តជ្ជាសោតវិញ្ញាណធាតុ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘សោតវិញ្ញាណធាតុ’’.

តត្ថ កតមា ឃានធាតុ? យំ ឃានំ ចតុន្នំ មហាភូតានំ ឧបាទាយ បសាទោ…បេ… សុញ្ញោ គាមោបេសោ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘ឃានធាតុ’’.

តត្ថ កតមា គន្ធធាតុ? យោ គន្ធោ ចតុន្នំ មហាភូតានំ ឧបាទាយ អនិទស្សនោ សប្បដិឃោ…បេ… គន្ធធាតុបេសា – អយំ វុច្ចតិ ‘‘គន្ធធាតុ’’.

តត្ថ កតមា ឃានវិញ្ញាណធាតុ? ឃានញ្ច បដិច្ច គន្ធេ ច ឧប្បជ្ជតិ ចិត្តំ មនោ មានសំ ហទយំ បណ្ឌរំ មនោ មនាយតនំ មនិន្ទ្រិយំ វិញ្ញាណំ វិញ្ញាណក្ខន្ធោ តជ្ជាឃានវិញ្ញាណធាតុ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘ឃានវិញ្ញាណធាតុ’’.

តត្ថ កតមា ជិវ្ហាធាតុ? យា ជិវ្ហា ចតុន្នំ មហាភូតានំ ឧបាទាយ បសាទោ…បេ… សុញ្ញោ គាមោបេសោ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘ជិវ្ហាធាតុ’’.

តត្ថ កតមា រសធាតុ? យោ រសោ ចតុន្នំ មហាភូតានំ ឧបាទាយ អនិទស្សនោ សប្បដិឃោ…បេ… រសធាតុបេសា – អយំ វុច្ចតិ ‘‘រសធាតុ’’.

តត្ថ កតមា ជិវ្ហាវិញ្ញាណធាតុ? ជិវ្ហញ្ច បដិច្ច រសេ ច ឧប្បជ្ជតិ ចិត្តំ មនោ មានសំ ហទយំ បណ្ឌរំ មនោ មនាយតនំ មនិន្ទ្រិយំ វិញ្ញាណំ វិញ្ញាណក្ខន្ធោ តជ្ជាជិវ្ហាវិញ្ញាណធាតុ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘ជិវ្ហាវិញ្ញាណធាតុ’’.

តត្ថ កតមា កាយធាតុ? យោ កាយោ ចតុន្នំ មហាភូតានំ ឧបាទាយ បសាទោ…បេ… សុញ្ញោ គាមោបេសោ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘កាយធាតុ’’.

តត្ថ កតមា ផោដ្ឋព្ពធាតុ? បថវីធាតុ…បេ… ផោដ្ឋព្ពធាតុបេសា – អយំ វុច្ចតិ ‘‘ផោដ្ឋព្ពធាតុ’’.

តត្ថ កតមា កាយវិញ្ញាណធាតុ? កាយញ្ច បដិច្ច ផោដ្ឋព្ពេ ច ឧប្បជ្ជតិ ចិត្តំ មនោ មានសំ ហទយំ បណ្ឌរំ មនោ មនាយតនំ មនិន្ទ្រិយំ វិញ្ញាណំ វិញ្ញាណក្ខន្ធោ តជ្ជាកាយវិញ្ញាណធាតុ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘កាយវិញ្ញាណធាតុ’’.

តត្ថ កតមា មនោធាតុ? ចក្ខុវិញ្ញាណធាតុយា ឧប្បជ្ជិត្វា និរុទ្ធសមនន្តរា ឧប្បជ្ជតិ ចិត្តំ មនោ មានសំ ហទយំ បណ្ឌរំ មនោ មនាយតនំ មនិន្ទ្រិយំ វិញ្ញាណំ វិញ្ញាណក្ខន្ធោ តជ្ជាមនោធាតុ; សោតវិញ្ញាណធាតុយា…បេ… ឃានវិញ្ញាណធាតុយា…បេ… ជិវ្ហាវិញ្ញាណធាតុយា…បេ… កាយវិញ្ញាណធាតុយា ឧប្បជ្ជិត្វា និរុទ្ធសមនន្តរា ឧប្បជ្ជតិ ចិត្តំ មនោ មានសំ ហទយំ បណ្ឌរំ មនោ មនាយតនំ មនិន្ទ្រិយំ វិញ្ញាណំ វិញ្ញាណក្ខន្ធោ តជ្ជាមនោធាតុ សព្ពធម្មេសុ វា បន បឋមសមន្នាហារោ ឧប្បជ្ជតិ ចិត្តំ មនោ មានសំ ហទយំ បណ្ឌរំ មនោ មនាយតនំ មនិន្ទ្រិយំ វិញ្ញាណំ វិញ្ញាណក្ខន្ធោ តជ្ជាមនោធាតុ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘មនោធាតុ’’.

តត្ថ កតមា ធម្មធាតុ? វេទនាក្ខន្ធោ, សញ្ញាក្ខន្ធោ, សង្ខារក្ខន្ធោ, យញ្ច រូបំ អនិទស្សនអប្បដិឃំ ធម្មាយតនបរិយាបន្នំ, អសង្ខតា ច ធាតុ.

តត្ថ កតមោ វេទនាក្ខន្ធោ? ឯកវិធេន វេទនាក្ខន្ធោ – ផស្សសម្បយុត្តោ. ទុវិធេន វេទនាក្ខន្ធោ – អត្ថិ សហេតុកោ, អត្ថិ អហេតុកោ. តិវិធេន វេទនាក្ខន្ធោ – អត្ថិ កុសលោ, អត្ថិ អកុសលោ, អត្ថិ អព្យាកតោ…បេ… ឯវំ ទសវិធេន វេទនាក្ខន្ធោ…បេ… ឯវំ ពហុវិធេន វេទនាក្ខន្ធោ. អយំ វុច្ចតិ ‘‘វេទនាក្ខន្ធោ’’.

តត្ថ កតមោ សញ្ញាក្ខន្ធោ? ឯកវិធេន សញ្ញាក្ខន្ធោ – ផស្សសម្បយុត្តោ. ទុវិធេន សញ្ញាក្ខន្ធោ – អត្ថិ សហេតុកោ, អត្ថិ អហេតុកោ. តិវិធេន សញ្ញាក្ខន្ធោ – អត្ថិ កុសលោ, អត្ថិ អកុសលោ, អត្ថិ អព្យាកតោ…បេ… ឯវំ ទសវិធេន សញ្ញាក្ខន្ធោ…បេ… ឯវំ ពហុវិធេន សញ្ញាក្ខន្ធោ. អយំ វុច្ចតិ ‘‘សញ្ញាក្ខន្ធោ’’.

តត្ថ កតមោ សង្ខារក្ខន្ធោ? ឯកវិធេន សង្ខារក្ខន្ធោ – ចិត្តសម្បយុត្តោ. ទុវិធេន សង្ខារក្ខន្ធោ – អត្ថិ ហេតុ, អត្ថិ អហេតុ. តិវិធេន សង្ខារក្ខន្ធោ – អត្ថិ កុសលោ, អត្ថិ អកុសលោ, អត្ថិ អព្យាកតោ…បេ… ឯវំ ទសវិធេន សង្ខារក្ខន្ធោ…បេ… ឯវំ ពហុវិធេន សង្ខារក្ខន្ធោ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘សង្ខារក្ខន្ធោ’’.

តត្ថ កតមំ រូបំ អនិទស្សនអប្បដិឃំ ធម្មាយតនបរិយាបន្នំ? ឥត្ថិន្ទ្រិយំ…បេ… កពឡីការោ អាហារោ – ឥទំ វុច្ចតិ រូបំ ‘‘អនិទស្សនអប្បដិឃំ ធម្មាយតនបរិយាបន្នំ’’.

តត្ថ កតមា អសង្ខតា ធាតុ? រាគក្ខយោ, ទោសក្ខយោ, មោហក្ខយោ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘អសង្ខតា ធាតុ’’. អយំ វុច្ចតិ ‘‘ធម្មធាតុ’’.

តត្ថ កតមា មនោវិញ្ញាណធាតុ? ចក្ខុវិញ្ញាណធាតុយា ឧប្បជ្ជិត្វា និរុទ្ធសមនន្តរា ឧប្បជ្ជតិ មនោធាតុ, មនោធាតុយា ឧប្បជ្ជិត្វា និរុទ្ធសមនន្តរា ឧប្បជ្ជតិ ចិត្តំ មនោ មានសំ…បេ… តជ្ជាមនោវិញ្ញាណធាតុ; សោតវិញ្ញាណធាតុយា…បេ… ឃានវិញ្ញាណធាតុយា …បេ… ជិវ្ហាវិញ្ញាណធាតុយា…បេ… កាយវិញ្ញាណធាតុយា ឧប្បជ្ជិត្វា និរុទ្ធសមនន្តរា ឧប្បជ្ជតិ មនោធាតុ, មនោធាតុយាបិ ឧប្បជ្ជិត្វា និរុទ្ធសមនន្តរា ឧប្បជ្ជតិ ចិត្តំ មនោ មានសំ…បេ… តជ្ជាមនោវិញ្ញាណធាតុ មនញ្ច បដិច្ច ធម្មេ ច ឧប្បជ្ជតិ ចិត្តំ មនោ មានសំ ហទយំ បណ្ឌរំ មនោ មនាយតនំ មនិន្ទ្រិយំ វិញ្ញាណំ វិញ្ញាណក្ខន្ធោ តជ្ជាមនោវិញ្ញាណធាតុ – អយំ វុច្ចតិ ‘‘មនោវិញ្ញាណធាតុ’’.

អភិធម្មភាជនីយំ.

៣. បញ្ហាបុច្ឆកំ

អដ្ឋារស ធាតុយោ – ចក្ខុធាតុ, រូបធាតុ, ចក្ខុវិញ្ញាណធាតុ, សោតធាតុ, សទ្ទធាតុ, សោតវិញ្ញាណធាតុ, ឃានធាតុ, គន្ធធាតុ, ឃានវិញ្ញាណធាតុ, ជិវ្ហាធាតុ, រសធាតុ, ជិវ្ហាវិញ្ញាណធាតុ, កាយធាតុ, ផោដ្ឋព្ពធាតុ, កាយវិញ្ញាណធាតុ, មនោធាតុ, ធម្មធាតុ, មនោវិញ្ញាណធាតុ.

១៨៦. អដ្ឋារសន្នំ ធាតូនំ កតិ កុសលា, កតិ អកុសលា, កតិ អព្យាកតា…បេ… កតិ សរណា, កតិ អរណា?

១. តិកំ

១៨៧. សោឡស ធាតុយោ អព្យាកតា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា កុសលា, សិយា អកុសលា, សិយា អព្យាកតា. ទស ធាតុយោ ន វត្តព្ពា – ‘‘សុខាយ វេទនាយ សម្បយុត្តា’’តិបិ, ‘‘ទុក្ខាយ វេទនាយ សម្បយុត្តា’’តិបិ, ‘‘អទុក្ខមសុខាយ វេទនាយ សម្បយុត្តា’’តិបិ. បញ្ច ធាតុយោ អទុក្ខមសុខាយ វេទនាយ សម្បយុត្តា. កាយវិញ្ញាណធាតុ សិយា សុខាយ វេទនាយ សម្បយុត្តា, សិយា ទុក្ខាយ វេទនាយ សម្បយុត្តា. មនោវិញ្ញាណធាតុ សិយា សុខាយ វេទនាយ សម្បយុត្តា, សិយា ទុក្ខាយ វេទនាយ សម្បយុត្តា, សិយា អទុក្ខមសុខាយ វេទនាយ សម្បយុត្តា. ធម្មធាតុ សិយា សុខាយ វេទនាយ សម្បយុត្តា, សិយា ទុក្ខាយ វេទនាយ សម្បយុត្តា, សិយា អទុក្ខមសុខាយ វេទនាយ សម្បយុត្តា, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘សុខាយ វេទនាយ សម្បយុត្តា’’តិបិ, ‘‘ទុក្ខាយ វេទនាយ សម្បយុត្តា’’តិបិ, ‘‘អទុក្ខមសុខាយ វេទនាយ សម្បយុត្តា’’តិបិ.

ទស ធាតុយោ នេវវិបាកនវិបាកធម្មធម្មា. បញ្ច ធាតុយោ វិបាកា. មនោធាតុ សិយា វិបាកា, សិយា នេវវិបាកនវិបាកធម្មធម្មា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា វិបាកា, សិយា វិបាកធម្មធម្មា, សិយា នេវវិបាកនវិបាកធម្មធម្មា.

ទស ធាតុយោ ឧបាទិន្នុបាទានិយា. សទ្ទធាតុ អនុបាទិន្នុបាទានិយា. បញ្ច ធាតុយោ សិយា ឧបាទិន្នុបាទានិយា, សិយា អនុបាទិន្នុបាទានិយា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា ឧបាទិន្នុបាទានិយា, សិយា អនុបាទិន្នុបាទានិយា, សិយា អនុបាទិន្នអនុបាទានិយា.

សោឡស ធាតុយោ អសំកិលិដ្ឋសំកិលេសិកា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា សំកិលិដ្ឋសំកិលេសិកា, សិយា អសំកិលិដ្ឋសំកិលេសិកា, សិយា អសំកិលិដ្ឋអសំកិលេសិកា. បន្នរស ធាតុយោ អវិតក្កអវិចារា. មនោធាតុ សវិតក្កសវិចារា. មនោវិញ្ញាណធាតុ សិយា សវិតក្កសវិចារា, សិយា អវិតក្កវិចារមត្តា, សិយា អវិតក្កអវិចារា. ធម្មធាតុ សិយា សវិតក្កសវិចារា, សិយា អវិតក្កវិចារមត្តា, សិយា អវិតក្កអវិចារា, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘សវិតក្កសវិចារា’’តិបិ, ‘‘អវិតក្កវិចារមត្តា’’តិបិ, ‘‘អវិតក្កអវិចារា’’តិបិ. ទស ធាតុយោ ន វត្តព្ពា – ‘‘បីតិសហគតា’’តិបិ, ‘‘សុខសហគតា’’តិបិ, ‘‘ឧបេក្ខាសហគតា’’តិបិ. បញ្ច ធាតុយោ ឧបេក្ខាសហគតា. កាយវិញ្ញាណធាតុ ន បីតិសហគតា, សិយា សុខសហគតា, ន ឧបេក្ខាសហគតា, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘សុខសហគតា’’តិ. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា បីតិសហគតា, សិយា សុខសហគតា, សិយា ឧបេក្ខាសហគតា, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘បីតិសហគតា’’តិបិ, ‘‘សុខសហគតា’’តិបិ, ‘‘ឧបេក្ខាសហគតា’’តិបិ.

សោឡស ធាតុយោ នេវ ទស្សនេន ន ភាវនាយ បហាតព្ពា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា ទស្សនេន បហាតព្ពា, សិយា ភាវនាយ បហាតព្ពា, សិយា នេវ ទស្សនេន ន ភាវនាយ បហាតព្ពា. សោឡស ធាតុយោ នេវ ទស្សនេន ន ភាវនាយ បហាតព្ពហេតុកា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា ទស្សនេន បហាតព្ពហេតុកា, សិយា ភាវនាយ បហាតព្ពហេតុកា, សិយា នេវ ទស្សនេន ន ភាវនាយ បហាតព្ពហេតុកា. សោឡស ធាតុយោ នេវាចយគាមិនាបចយគាមិនោ. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា អាចយគាមិនោ, សិយា អបចយគាមិនោ, សិយា នេវាចយគាមិនាបចយគាមិនោ. សោឡស ធាតុយោ នេវសេក្ខនាសេក្ខា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា សេក្ខា, សិយា អសេក្ខា, សិយា នេវសេក្ខនាសេក្ខា.

សោឡស ធាតុយោ បរិត្តា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា បរិត្តា, សិយា មហគ្គតា, សិយា អប្បមាណា. ទស ធាតុយោ អនារម្មណា. ឆ ធាតុយោ បរិត្តារម្មណា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា បរិត្តារម្មណា, សិយា មហគ្គតារម្មណា, សិយា អប្បមាណារម្មណា, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘បរិត្តារម្មណា’’តិបិ, ‘‘មហគ្គតារម្មណា’’តិបិ, ‘‘អប្បមាណារម្មណា’’តិបិ. សោឡស ធាតុយោ មជ្ឈិមា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា ហីនា, សិយា មជ្ឈិមា, សិយា បណីតា. សោឡស ធាតុយោ អនិយតា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា មិច្ឆត្តនិយតា, សិយា សម្មត្តនិយតា, សិយា អនិយតា.

ទស ធាតុយោ អនារម្មណា. ឆ ធាតុយោ ន វត្តព្ពា – ‘‘មគ្គារម្មណា’’តិបិ, ‘‘មគ្គហេតុកា’’តិបិ, ‘‘មគ្គាធិបតិនោ’’តិបិ. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា មគ្គារម្មណា, សិយា មគ្គហេតុកា, សិយា មគ្គាធិបតិនោ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘មគ្គារម្មណា’’តិបិ, ‘‘មគ្គហេតុកា’’តិបិ, ‘‘មគ្គាធិបតិនោ’’តិបិ. ទស ធាតុយោ សិយា ឧប្បន្នា, សិយា ឧប្បាទិនោ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘អនុប្បន្នា’’តិ. សទ្ទធាតុ សិយា ឧប្បន្នា, សិយា អនុប្បន្នា, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘ឧប្បាទិនី’’តិ. ឆ ធាតុយោ សិយា ឧប្បន្នា, សិយា អនុប្បន្នា, សិយា ឧប្បាទិនោ. ធម្មធាតុ សិយា ឧប្បន្នា, សិយា អនុប្បន្នា, សិយា ឧប្បាទិនី, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘ឧប្បន្នា’’តិបិ, ‘‘អនុប្បន្នា’’តិបិ, ‘‘ឧប្បាទិនី’’តិបិ.

សត្តរស ធាតុយោ សិយា អតីតា, សិយា អនាគតា, សិយា បច្ចុប្បន្នា. ធម្មធាតុ សិយា អតីតា, សិយា អនាគតា, សិយា បច្ចុប្បន្នា, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘អតីតា’’តិបិ, ‘‘អនាគតា’’តិបិ, ‘‘បច្ចុប្បន្នា’’តិបិ. ទស ធាតុយោ អនារម្មណា. ឆ ធាតុយោ បច្ចុប្បន្នារម្មណា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា អតីតារម្មណា, សិយា អនាគតារម្មណា, សិយា បច្ចុប្បន្នារម្មណា, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘អតីតារម្មណា’’តិបិ, ‘‘អនាគតារម្មណា’’តិបិ, ‘‘បច្ចុប្បន្នារម្មណា’’តិបិ; សិយា អជ្ឈត្តា, សិយា ពហិទ្ធា, សិយា អជ្ឈត្តពហិទ្ធា.

ទស ធាតុយោ អនារម្មណា. ឆ ធាតុយោ សិយា អជ្ឈត្តារម្មណា, សិយា ពហិទ្ធារម្មណា, សិយា អជ្ឈត្តពហិទ្ធារម្មណា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា អជ្ឈត្តារម្មណា, សិយា ពហិទ្ធារម្មណា, សិយា អជ្ឈត្តពហិទ្ធារម្មណា, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘អជ្ឈត្តារម្មណា’’តិបិ, ‘‘ពហិទ្ធារម្មណា’’តិបិ, ‘‘អជ្ឈត្តពហិទ្ធារម្មណា’’តិបិ. រូបធាតុ សនិទស្សនសប្បដិឃា. នវ ធាតុយោ អនិទស្សនអប្បដិឃា. អដ្ឋ ធាតុយោ អនិទស្សនអប្បដិឃា.

២. ទុកំ

១៨៨. សត្តរស ធាតុយោ ន ហេតូ. ធម្មធាតុ សិយា ហេតុ, សិយា ន ហេតុ. សោឡស ធាតុយោ អហេតុកា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា សហេតុកា, សិយា អហេតុកា. សោឡស ធាតុយោ អហេតុកា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា សហេតុកា, សិយា អហេតុកា. សោឡស ធាតុយោ ហេតុវិប្បយុត្តា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា ហេតុសម្បយុត្តា, សិយា ហេតុវិប្បយុត្តា. សោឡស ធាតុយោ ន វត្តព្ពា – ‘‘ហេតុ ចេវ សហេតុកា ចា’’តិបិ, ‘‘សហេតុកា ចេវ ន ច ហេតូ’’តិបិ. មនោវិញ្ញាណធាតុ ន វត្តព្ពា – ‘‘ហេតុ ចេវ សហេតុកា ចា’’តិ, សិយា សហេតុកា ចេវ ន ច ហេតុ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘សហេតុកា ចេវ ន ច ហេតូ’’តិ. ធម្មធាតុ សិយា ហេតុ ចេវ សហេតុកា ច, សិយា សហេតុកា ចេវ ន ច ហេតុ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘ហេតុ ចេវ សហេតុកា ចា’’តិបិ, ‘‘សហេតុកា ចេវ ន ច ហេតូ’’តិបិ. សោឡស ធាតុយោ ន វត្តព្ពា – ‘‘ហេតូ ចេវ ហេតុសម្បយុត្តា ចា’’តិបិ, ‘‘ហេតុសម្បយុត្តា ចេវ ន ច ហេតូ’’តិបិ. មនោវិញ្ញាណធាតុ ន វត្តព្ពា – ‘‘ហេតុ ចេវ ហេតុសម្បយុត្តា ចា’’តិ, សិយា ហេតុសម្បយុត្តា ចេវ ន ច ហេតុ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘ហេតុសម្បយុត្តា ចេវ ន ច ហេតូ’’តិ. ធម្មធាតុ សិយា ហេតុ ចេវ ហេតុសម្បយុត្តា ច, សិយា ហេតុសម្បយុត្តា ចេវ ន ច ហេតុ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘ហេតុ ចេវ ហេតុសម្បយុត្តា ចា’’តិបិ, ‘‘ហេតុសម្បយុត្តា ចេវ ន ច ហេតូ’’តិបិ. សោឡស ធាតុយោ ន ហេតុអហេតុកា. មនោវិញ្ញាណធាតុ សិយា ន ហេតុសហេតុកា, សិយា ន ហេតុអហេតុកា. ធម្មធាតុ សិយា ន ហេតុសហេតុកា, សិយា ន ហេតុអហេតុកា, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘ន ហេតុសហេតុកា’’តិបិ, ‘‘ន ហេតុអហេតុកា’’តិបិ.

សត្តរស ធាតុយោ សប្បច្ចយា. ធម្មធាតុ សិយា សប្បច្ចយា, សិយា អប្បច្ចយា. សត្តរស ធាតុយោ សង្ខតា. ធម្មធាតុ សិយា សង្ខតា, សិយា អសង្ខតា. រូបធាតុ សនិទស្សនា. សត្តរស ធាតុយោ អនិទស្សនា. ទស ធាតុយោ សប្បដិឃា. អដ្ឋ ធាតុយោ អប្បដិឃា. ទស ធាតុយោ រូបា. សត្ត ធាតុយោ អរូបា. ធម្មធាតុ សិយា រូបា, សិយា អរូបា. សោឡស ធាតុយោ លោកិយា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា លោកិយា, សិយា លោកុត្តរា; កេនចិ វិញ្ញេយ្យា, កេនចិ ន វិញ្ញេយ្យា.

សត្តរស ធាតុយោ នោ អាសវា. ធម្មធាតុ សិយា អាសវា, សិយា នោ អាសវា. សោឡស ធាតុយោ សាសវា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា សាសវា, សិយា អនាសវា. សោឡស ធាតុយោ អាសវវិប្បយុត្តា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា អាសវសម្បយុត្តា, សិយា អាសវវិប្បយុត្តា. សោឡស ធាតុយោ ន វត្តព្ពា – ‘‘អាសវា ចេវ សាសវា ចា’’តិ, ‘‘សាសវា ចេវ នោ ច អាសវា’’. មនោវិញ្ញាណធាតុ ន វត្តព្ពា – ‘‘អាសវោ ចេវ សាសវា ចា’’តិ, សិយា សាសវា ចេវ នោ ច អាសវោ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘សាសវា ចេវ នោ ច អាសវោ’’តិ. ធម្មធាតុ សិយា អាសវោ ចេវ សាសវា ច, សិយា សាសវា ចេវ នោ ច អាសវោ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘អាសវោ ចេវ សាសវា ចា’’តិបិ, ‘‘សាសវា ចេវ នោ ច អាសវោ’’តិបិ.

សោឡស ធាតុយោ ន វត្តព្ពា – ‘‘អាសវា ចេវ អាសវសម្បយុត្តា ចា’’តិបិ, ‘‘អាសវសម្បយុត្តា ចេវ នោ ច អាសវា’’តិបិ. មនោវិញ្ញាណធាតុ ន វត្តព្ពា – ‘‘អាសវោ ចេវ អាសវសម្បយុត្តា ចា’’តិ, សិយា អាសវសម្បយុត្តា ចេវ នោ ច អាសវោ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘អាសវសម្បយុត្តា ចេវ នោ ច អាសវោ’’តិ. ធម្មធាតុ សិយា អាសវោ ចេវ អាសវសម្បយុត្តា ច, សិយា អាសវសម្បយុត្តា ចេវ នោ ច អាសវោ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘អាសវោ ចេវ អាសវសម្បយុត្តា ចា’’តិបិ, ‘‘អាសវសម្បយុត្តា ចេវ នោ ច អាសវោ’’តិបិ. សោឡស ធាតុយោ អាសវវិប្បយុត្តសាសវា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា អាសវវិប្បយុត្តសាសវា, សិយា អាសវវិប្បយុត្តអនាសវា, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘អាសវវិប្បយុត្តសាសវា’’តិបិ, ‘‘អាសវវិប្បយុត្តអនាសវា’’តិបិ.

សត្តរស ធាតុយោ នោ សំយោជនា. ធម្មធាតុ សិយា សំយោជនំ, សិយា នោ សំយោជនំ. សោឡស ធាតុយោ សំយោជនិយា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា សំយោជនិយា, សិយា អសំយោជនិយា. សោឡស ធាតុយោ សំយោជនវិប្បយុត្តា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា សំយោជនសម្បយុត្តា, សិយា សំយោជនវិប្បយុត្តា. សោឡស ធាតុយោ ន វត្តព្ពា – ‘‘សំយោជនា ចេវ សំយោជនិយា ចា’’តិ, សំយោជនិយា ចេវ នោ ច សំយោជនា. មនោវិញ្ញាណធាតុ ន វត្តព្ពា – ‘‘សំយោជនញ្ចេវ សំយោជនិយា ចា’’តិ, សិយា សំយោជនិយា ចេវ នោ ច សំយោជនំ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘សំយោជនិយា ចេវ នោ ច សំយោជន’’ន្តិ. ធម្មធាតុ សិយា សំយោជនញ្ចេវ សំយោជនិយា ច, សិយា សំយោជនិយា ចេវ នោ ច សំយោជនំ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘សំយោជនញ្ចេវ សំយោជនិយា ចា’’តិបិ, ‘‘សំយោជនិយា ចេវ នោ ច សំយោជន’’ន្តិបិ. សោឡស ធាតុយោ ន វត្តព្ពា – ‘‘សំយោជនា ចេវ សំយោជនសម្បយុត្តា ចា’’តិបិ, ‘‘សំយោជនសម្បយុត្តា ចេវ នោ ច សំយោជនា’’តិបិ. មនោវិញ្ញាណធាតុ ន វត្តព្ពា – ‘‘សំយោជនញ្ចេវ សំយោជនសម្បយុត្តា ចា’’តិ, សិយា សំយោជនសម្បយុត្តា ចេវ នោ ច សំយោជនំ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘សំយោជនសម្បយុត្តា ចេវ នោ ច សំយោជន’’ន្តិ. ធម្មធាតុ សិយា សំយោជនញ្ចេវ សំយោជនសម្បយុត្តា ច, សិយា សំយោជនសម្បយុត្តា ចេវ នោ ច សំយោជនំ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘សំយោជនញ្ចេវ សំយោជនសម្បយុត្តា ចា’’តិបិ, ‘‘សំយោជនសម្បយុត្តា ចេវ នោ ច សំយោជន’’ន្តិបិ. សោឡស ធាតុយោ សំយោជនវិប្បយុត្តសំយោជនិយា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា សំយោជនវិប្បយុត្តសំយោជនិយា, សិយា សំយោជនវិប្បយុត្តអសំយោជនិយា, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘សំយោជនវិប្បយុត្តសំយោជនិយា’’តិបិ, ‘‘សំយោជនវិប្បយុត្តអសំយោជនិយា’’តិបិ.

សត្តរស ធាតុយោ នោ គន្ថា. ធម្មធាតុ សិយា គន្ថោ, សិយា នោ គន្ថោ. សោឡស ធាតុយោ គន្ថនិយា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា គន្ថនិយា, សិយា អគន្ថនិយា. សោឡស ធាតុយោ គន្ថវិប្បយុត្តា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា គន្ថសម្បយុត្តា, សិយា គន្ថវិប្បយុត្តា. សោឡស ធាតុយោ ន វត្តព្ពា – ‘‘គន្ថា ចេវ គន្ថនិយា ចា’’តិ, គន្ថនិយា ចេវ នោ ច គន្ថា. មនោវិញ្ញាណធាតុ ន វត្តព្ពា – ‘‘គន្ថោ ចេវ គន្ថនិយា ចា’’តិ, សិយា គន្ថនិយា ចេវ នោ ច គន្ថោ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘គន្ថនិយា ចេវ នោ ច គន្ថោ’’តិ. ធម្មធាតុ សិយា គន្ថោ ចេវ គន្ថនិយា ច, សិយា គន្ថនិយា ចេវ នោ ច គន្ថោ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘គន្ថោ ចេវ គន្ថនិយា ចា’’តិបិ, ‘‘គន្ថនិយា ចេវ នោ ច គន្ថោ’’តិបិ. សោឡស ធាតុយោ ន វត្តព្ពា – ‘‘គន្ថា ចេវ គន្ថសម្បយុត្តា ចា’’តិបិ, ‘‘គន្ថសម្បយុត្តា ចេវ នោ ច គន្ថា’’តិបិ. មនោវិញ្ញាណធាតុ ន វត្តព្ពា – ‘‘គន្ថោ ចេវ គន្ថសម្បយុត្តា ចា’’តិ, សិយា គន្ថសម្បយុត្តា ចេវ នោ ច គន្ថោ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘គន្ថសម្បយុត្តា ចេវ នោ ច គន្ថោ’’តិ. ធម្មធាតុ សិយា គន្ថោ ចេវ គន្ថសម្បយុត្តា ច, សិយា គន្ថសម្បយុត្តា ចេវ នោ ច គន្ថោ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘គន្ថោ ចេវ គន្ថសម្បយុត្តា ចា’’តិបិ, ‘‘គន្ថសម្បយុត្តា ចេវ នោ ច គន្ថោ’’តិបិ. សោឡស ធាតុយោ គន្ថវិប្បយុត្តគន្ថនិយា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា គន្ថវិប្បយុត្តគន្ថនិយា, សិយា គន្ថវិប្បយុត្តអគន្ថនិយា, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘គន្ថវិប្បយុត្តគន្ថនិយា’’តិបិ, ‘‘គន្ថវិប្បយុត្តអគន្ថនិយា’’តិបិ.

សត្តរស ធាតុយោ នោ ឱឃា…បេ… នោ យោគា…បេ… នោ នីវរណា. ធម្មធាតុ សិយា នីវរណំ, សិយា នោ នីវរណំ. សោឡស ធាតុយោ នីវរណិយា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា នីវរណិយា, សិយា អនីវរណិយា. សោឡស ធាតុយោ នីវរណវិប្បយុត្តា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា នីវរណសម្បយុត្តា, សិយា នីវរណវិប្បយុត្តា. សោឡស ធាតុយោ ន វត្តព្ពា – ‘‘នីវរណា ចេវ នីវរណិយា ចា’’តិ, នីវរណិយា ចេវ នោ ច នីវរណា. មនោវិញ្ញាណធាតុ ន វត្តព្ពា – ‘‘នីវរណញ្ចេវ នីវរណិយា ចា’’តិ, សិយា នីវរណិយា ចេវ នោ ច នីវរណំ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘នីវរណិយា ចេវ នោ ច នីវរណ’’ន្តិ. ធម្មធាតុ សិយា នីវរណញ្ចេវ នីវរណិយា ច, សិយា នីវរណិយា ចេវ នោ ច នីវរណំ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘នីវរណញ្ចេវ នីវរណិយា ចា’’តិបិ, ‘‘នីវរណិយា ចេវ នោ ច នីវរណ’’ន្តិបិ. សោឡស ធាតុយោ ន វត្តព្ពា – ‘‘នីវរណា ចេវ នីវរណសម្បយុត្តា ចា’’តិបិ, ‘‘នីវរណសម្បយុត្តា ចេវ នោ ច នីវរណា’’តិបិ. មនោវិញ្ញាណធាតុ ន វត្តព្ពា – ‘‘នីវរណញ្ចេវ នីវរណសម្បយុត្តា ចា’’តិ, សិយា នីវរណសម្បយុត្តា ចេវ នោ ច នីវរណំ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘នីវរណសម្បយុត្តា ចេវ នោ ច នីវរណ’’ន្តិ. ធម្មធាតុ សិយា នីវរណញ្ចេវ នីវរណសម្បយុត្តា ច, សិយា នីវរណសម្បយុត្តា ចេវ នោ ច នីវរណំ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘នីវរណញ្ចេវ នីវរណសម្បយុត្តា ចា’’តិបិ, ‘‘នីវរណសម្បយុត្តា ចេវ នោ ច នីវរណ’’ន្តិបិ. សោឡស ធាតុយោ នីវរណវិប្បយុត្តនីវរណិយា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា នីវរណវិប្បយុត្តនីវរណិយា, សិយា នីវរណវិប្បយុត្តអនីវរណិយា, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘នីវរណវិប្បយុត្តនីវរណិយា’’តិបិ, ‘‘នីវរណវិប្បយុត្តអនីវរណិយា’’តិបិ.

សត្តរស ធាតុយោ នោ បរាមាសា. ធម្មធាតុ សិយា បរាមាសោ, សិយា នោ បរាមាសោ. សោឡស ធាតុយោ បរាមដ្ឋា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា បរាមដ្ឋា, សិយា អបរាមដ្ឋា. សោឡស ធាតុយោ បរាមាសវិប្បយុត្តា. មនោវិញ្ញាណធាតុ សិយា បរាមាសសម្បយុត្តា, សិយា បរាមាសវិប្បយុត្តា. ធម្មធាតុ សិយា បរាមាសសម្បយុត្តា, សិយា បរាមាសវិប្បយុត្តា, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘បរាមាសសម្បយុត្តា’’តិបិ, ‘‘បរាមាសវិប្បយុត្តា’’តិបិ. សោឡស ធាតុយោ ន វត្តព្ពា – ‘‘បរាមាសា ចេវ បរាមដ្ឋា ចាតិ បរាមដ្ឋា ចេវ នោ ច បរាមាសា’’. មនោវិញ្ញាណធាតុ ន វត្តព្ពា – ‘‘បរាមាសោ ចេវ បរាមដ្ឋា ចា’’តិ, សិយា បរាមដ្ឋា ចេវ នោ ច បរាមាសោ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘បរាមដ្ឋា ចេវ នោ ច បរាមាសោ’’តិ. ធម្មធាតុ សិយា បរាមាសោ ចេវ បរាមដ្ឋា ច, សិយា បរាមដ្ឋា ចេវ នោ ច បរាមាសោ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘បរាមាសោ ចេវ បរាមដ្ឋា ចា’’តិបិ, ‘‘បរាមដ្ឋា ចេវ នោ ច បរាមាសោ’’តិបិ. សោឡស ធាតុយោ បរាមាសវិប្បយុត្តបរាមដ្ឋា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា បរាមាសវិប្បយុត្តបរាមដ្ឋា, សិយា បរាមាសវិប្បយុត្តអបរាមដ្ឋា, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘បរាមាសវិប្បយុត្តបរាមដ្ឋា’’តិបិ, ‘‘បរាមាសវិប្បយុត្តអបរាមដ្ឋា’’តិបិ.

ទស ធាតុយោ អនារម្មណា. សត្ត ធាតុយោ សារម្មណា. ធម្មធាតុ សិយា សារម្មណា, សិយា អនារម្មណា. សត្ត ធាតុយោ ចិត្តា. ឯកាទស ធាតុយោ នោ ចិត្តា. សត្តរស ធាតុយោ អចេតសិកា. ធម្មធាតុ សិយា ចេតសិកា, សិយា អចេតសិកា. ទស ធាតុយោ ចិត្តវិប្បយុត្តា. ធម្មធាតុ សិយា ចិត្តសម្បយុត្តា, សិយា ចិត្តវិប្បយុត្តា. សត្ត ធាតុយោ ន វត្តព្ពា – ‘‘ចិត្តេន សម្បយុត្តា’’តិបិ, ‘‘ចិត្តេន វិប្បយុត្តា’’តិបិ. ទស ធាតុយោ ចិត្តវិសំសដ្ឋា. ធម្មធាតុ សិយា ចិត្តសំសដ្ឋា, សិយា ចិត្តវិសំសដ្ឋា. សត្ត ធាតុយោ ន វត្តព្ពា – ‘‘ចិត្តេន សំសដ្ឋា’’តិបិ, ‘‘ចិត្តេន វិសំសដ្ឋា’’តិបិ.

ទ្វាទស ធាតុយោ នោ ចិត្តសមុដ្ឋានា. ឆ ធាតុយោ សិយា ចិត្តសមុដ្ឋានា, សិយា នោ ចិត្តសមុដ្ឋានា. សត្តរស ធាតុយោ នោ ចិត្តសហភុនោ. ធម្មធាតុ សិយា ចិត្តសហភូ, សិយា នោ ចិត្តសហភូ. សត្តរស ធាតុយោ នោ ចិត្តានុបរិវត្តិនោ. ធម្មធាតុ សិយា ចិត្តានុបរិវត្តី, សិយា នោ ចិត្តានុបរិវត្តី. សត្តរស ធាតុយោ នោ ចិត្តសំសដ្ឋសមុដ្ឋានា. ធម្មធាតុ សិយា ចិត្តសំសដ្ឋសមុដ្ឋានា, សិយា នោ ចិត្តសំសដ្ឋសមុដ្ឋានា. សត្តរស ធាតុយោ នោ ចិត្តសំសដ្ឋសមុដ្ឋានសហភុនោ. ធម្មធាតុ សិយា ចិត្តសំសដ្ឋសមុដ្ឋានសហភូ, សិយា នោ ចិត្តសំសដ្ឋសមុដ្ឋានសហភូ. សត្តរស ធាតុយោ នោ ចិត្តសំសដ្ឋសមុដ្ឋានានុបរិវត្តិនោ. ធម្មធាតុ សិយា ចិត្តសំសដ្ឋសមុដ្ឋានានុបរិវត្តី, សិយា នោ ចិត្តសំសដ្ឋសមុដ្ឋានានុបរិវត្តី. ទ្វាទស ធាតុយោ អជ្ឈត្តិកា. ឆ ធាតុយោ ពាហិរា.

នវ ធាតុយោ ឧបាទា. អដ្ឋ ធាតុយោ នោ ឧបាទា. ធម្មធាតុ សិយា ឧបាទា, សិយា នោ ឧបាទា. ទស ធាតុយោ ឧបាទិន្នា. សទ្ទធាតុ អនុបាទិន្នា. សត្តធាតុយោ សិយា ឧបាទិន្នា, សិយា អនុបាទិន្នា. សត្តរស ធាតុយោ នោ ឧបាទានា. ធម្មធាតុ សិយា ឧបាទានំ, សិយា នោ ឧបាទានំ. សោឡស ធាតុយោ ឧបាទានិយា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា ឧបាទានិយា, សិយា អនុបាទានិយា. សោឡស ធាតុយោ ឧបាទានវិប្បយុត្តា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា ឧបាទានសម្បយុត្តា, សិយា ឧបាទានវិប្បយុត្តា. សោឡស ធាតុយោ ន វត្តព្ពា – ‘‘ឧបាទានា ចេវ ឧបាទានិយា ចា’’តិ, ‘‘ឧបាទានិយា ចេវ នោ ច ឧបាទានា’’. មនោវិញ្ញាណធាតុ ន វត្តព្ពា – ‘‘ឧបាទានញ្ចេវ ឧបាទានិយា ចា’’តិ, សិយា ឧបាទានិយា ចេវ នោ ច ឧបាទានំ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘ឧបាទានិយា ចេវ នោ ច ឧបាទាន’’ន្តិ. ធម្មធាតុ សិយា ឧបាទានញ្ចេវ ឧបាទានិយា ច, សិយា ឧបាទានិយា ចេវ នោ ច ឧបាទានំ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘ឧបាទានញ្ចេវ ឧបាទានិយា ចា’’តិបិ, ‘‘ឧបាទានិយា ចេវ នោ ច ឧបាទាន’’ន្តិបិ.

សោឡស ធាតុយោ ន វត្តព្ពា – ‘‘ឧបាទានា ចេវ ឧបាទានសម្បយុត្តា ចា’’តិបិ, ‘‘ឧបាទានសម្បយុត្តា ចេវ នោ ច ឧបាទានា’’តិបិ. មនោវិញ្ញាណធាតុ ន វត្តព្ពា – ‘‘ឧបាទានញ្ចេវ ឧបាទានសម្បយុត្តា ចា’’តិ, សិយា ឧបាទានសម្បយុត្តា ចេវ នោ ច ឧបាទានំ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘ឧបាទានសម្បយុត្តា ចេវ នោ ច ឧបាទាន’’ន្តិ. ធម្មធាតុ សិយា ឧបាទានញ្ចេវ ឧបាទានសម្បយុត្តា ច, សិយា ឧបាទានសម្បយុត្តា ចេវ នោ ច ឧបាទានំ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘ឧបាទានញ្ចេវ ឧបាទានសម្បយុត្តា ចា’’តិបិ, ‘‘ឧបាទានសម្បយុត្តា ចេវ នោ ច ឧបាទាន’’ន្តិបិ. សោឡស ធាតុយោ ឧបាទានវិប្បយុត្តឧបាទានិយា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា ឧបាទានវិប្បយុត្តឧបាទានិយា, សិយា ឧបាទានវិប្បយុត្តអនុបាទានិយា, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘ឧបាទានវិប្បយុត្តឧបាទានិយា’’តិបិ, ‘‘ឧបាទានវិប្បយុត្តអនុបាទានិយា’’តិបិ.

សត្តរស ធាតុយោ នោ កិលេសា. ធម្មធាតុ សិយា កិលេសា, សិយា នោ កិលេសា. សោឡស ធាតុយោ សំកិលេសិកា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា សំកិលេសិកា, សិយា អសំកិលេសិកា. សោឡស ធាតុយោ អសំកិលិដ្ឋា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា សំកិលិដ្ឋា, សិយា អសំកិលិដ្ឋា. សោឡស ធាតុយោ កិលេសវិប្បយុត្តា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា កិលេសសម្បយុត្តា, សិយា កិលេសវិប្បយុត្តា. សោឡស ធាតុយោ ន វត្តព្ពា – ‘‘កិលេសា ចេវ សំកិលេសិកា ចា’’តិ, សំកិលេសិកា ចេវ នោ ច កិលេសា. មនោវិញ្ញាណធាតុ ន វត្តព្ពា – ‘‘កិលេសោ ចេវ សំកិលេសិកា ចា’’តិ, សិយា សំកិលេសិកា ចេវ នោ ច កិលេសោ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘សំកិលេសិកា ចេវ នោ ច កិលេសោ’’តិ. ធម្មធាតុ សិយា កិលេសោ ចេវ សំកិលេសិកា ច, សិយា សំកិលេសិកា ចេវ នោ ច កិលេសោ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘កិលេសោ ចេវ សំកិលេសិកា ចា’’តិបិ, ‘‘សំកិលេសិកា ចេវ នោ ច កិលេសោ’’តិបិ.

សោឡស ធាតុយោ ន វត្តព្ពា – ‘‘កិលេសា ចេវ សំកិលិដ្ឋា ចា’’តិបិ, ‘‘សំកិលិដ្ឋា ចេវ នោ ច កិលេសា’’តិបិ. មនោវិញ្ញាណធាតុ ន វត្តព្ពា – ‘‘កិលេសោ ចេវ សំកិលិដ្ឋា ចា’’តិ, សិយា សំកិលិដ្ឋា ចេវ នោ ច កិលេសោ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘សំកិលិដ្ឋា ចេវ នោ ច កិលេសោ’’តិ. ធម្មធាតុ សិយា កិលេសោ ចេវ សំកិលិដ្ឋា ច, សិយា សំកិលិដ្ឋា ចេវ នោ ច កិលេសោ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘កិលេសោ ចេវ សំកិលិដ្ឋា ចា’’តិបិ, ‘‘សំកិលិដ្ឋា ចេវ នោ ច កិលេសោ’’តិបិ. សោឡស ធាតុយោ ន វត្តព្ពា – ‘‘កិលេសា ចេវ កិលេសសម្បយុត្តា ចា’’តិបិ, ‘‘កិលេសសម្បយុត្តា ចេវ នោ ច កិលេសា’’តិបិ. មនោវិញ្ញាណធាតុ ន វត្តព្ពា – ‘‘កិលេសោ ចេវ កិលេសសម្បយុត្តា ចា’’តិ, សិយា កិលេសសម្បយុត្តា ចេវ នោ ច កិលេសោ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘កិលេសសម្បយុត្តា ចេវ នោ ច កិលេសោ’’តិ. ធម្មធាតុ សិយា កិលេសោ ចេវ កិលេសសម្បយុត្តា ច, សិយា កិលេសសម្បយុត្តា ចេវ នោ ច កិលេសោ, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘កិលេសោ ចេវ កិលេសសម្បយុត្តា ចា’’តិបិ, ‘‘កិលេសសម្បយុត្តា ចេវ នោ ច កិលេសោ’’តិបិ. សោឡស ធាតុយោ កិលេសវិប្បយុត្តសំកិលេសិកា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា កិលេសវិប្បយុត្តសំកិលេសិកា, សិយា កិលេសវិប្បយុត្តអសំកិលេសិកា, សិយា ន វត្តព្ពា – ‘‘កិលេសវិប្បយុត្តសំកិលេសិកា’’តិបិ, ‘‘កិលេសវិប្បយុត្តអសំកិលេសិកា’’តិបិ.

សោឡស ធាតុយោ ន ទស្សនេន បហាតព្ពា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា ទស្សនេន បហាតព្ពា, សិយា ន ទស្សនេន បហាតព្ពា. សោឡស ធាតុយោ ន ភាវនាយ បហាតព្ពា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា ភាវនាយ បហាតព្ពា, សិយា ន ភាវនាយ បហាតព្ពា. សោឡស ធាតុយោ ន ទស្សនេន បហាតព្ពហេតុកា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា ទស្សនេន បហាតព្ពហេតុកា, សិយា ន ទស្សនេន បហាតព្ពហេតុកា. សោឡស ធាតុយោ ន ភាវនាយ បហាតព្ពហេតុកា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា ភាវនាយ បហាតព្ពហេតុកា, សិយា ន ភាវនាយ បហាតព្ពហេតុកា.

បន្នរស ធាតុយោ អវិតក្កា. មនោធាតុ សវិតក្កា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា សវិតក្កា, សិយា អវិតក្កា. បន្នរស ធាតុយោ អវិចារា. មនោធាតុ សវិចារា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា សវិចារា, សិយា អវិចារា. សោឡស ធាតុយោ អប្បីតិកា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា សប្បីតិកា, សិយា អប្បីតិកា. សោឡស ធាតុយោ ន បីតិសហគតា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា បីតិសហគតា, សិយា ន បីតិសហគតា. បន្នរស ធាតុយោ ន សុខសហគតា. តិស្សោ ធាតុយោ សិយា សុខសហគតា, សិយា ន សុខសហគតា. ឯកាទស ធាតុយោ ន ឧបេក្ខាសហគតា. បញ្ច ធាតុយោ ឧបេក្ខាសហគតា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា ឧបេក្ខាសហគតា, សិយា ន ឧបេក្ខាសហគតា.

សោឡស ធាតុយោ កាមាវចរា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា កាមាវចរា, សិយា ន កាមាវចរា. សោឡស ធាតុយោ ន រូបាវចរា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា រូបាវចរា, សិយា ន រូបាវចរា. សោឡស ធាតុយោ ន អរូបាវចរា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា អរូបាវចរា, សិយា ន អរូបាវចរា. សោឡស ធាតុយោ បរិយាបន្នា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា បរិយាបន្នា, សិយា អបរិយាបន្នា. សោឡស ធាតុយោ អនិយ្យានិកា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា និយ្យានិកា, សិយា អនិយ្យានិកា. សោឡស ធាតុយោ អនិយតា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា និយតា, សិយា អនិយតា. សោឡស ធាតុយោ សឧត្តរា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា សឧត្តរា, សិយា អនុត្តរា. សោឡស ធាតុយោ អរណា. ទ្វេ ធាតុយោ សិយា សរណា, សិយា អរណាតិ.

បញ្ហាបុច្ឆកំ.

ធាតុវិភង្គោ និដ្ឋិតោ.