១. វិភង្គវារោ

ហេតុបច្ចយោ

៣៣០. និយតោ ធម្មោ និយតស្ស ធម្មស្ស ហេតុបច្ចយេន បច្ចយោ… ចត្តារិ (និយ្យានិកទុកសទិសា និន្នានាករណា).

អារម្មណបច្ចយោ

៣៣១. និយតោ ធម្មោ អនិយតស្ស ធម្មស្ស អារម្មណបច្ចយេន បច្ចយោ – អរិយា មគ្គា វុដ្ឋហិត្វា មគ្គំ បច្ចវេក្ខន្តិ, និយតេ បហីនេ កិលេសេ បច្ចវេក្ខន្តិ, បុព្ពេ សមុទាចិណ្ណេ…បេ… និយតេ ខន្ធេ អនិច្ចតោ…បេ… វិបស្សតិ, ចេតោបរិយញាណេន និយតចិត្តសមង្គិស្ស ចិត្តំ ជានាតិ, និយតា ខន្ធា ចេតោបរិយញាណស្ស, បុព្ពេនិវាសានុស្សតិញាណស្ស យថាកម្មូបគញាណស្ស, អនាគតំសញាណស្ស, អាវជ្ជនាយ អារម្មណបច្ចយេន បច្ចយោ. (១)

អនិយតោ ធម្មោ អនិយតស្ស ធម្មស្ស អារម្មណបច្ចយេន បច្ចយោ – ទានំ ទត្វា សីលំ…បេ… ឧបោសថកម្មំ…បេ… បុព្ពេ សុចិណ្ណានិ…បេ… ឈានា វុដ្ឋហិត្វា ឈានំ បច្ចវេក្ខតិ អស្សាទេតិ អភិនន្ទតិ, តំ អារព្ភ អនិយតោ រាគោ ឧប្បជ្ជតិ, ទិដ្ឋិ…បេ… វិចិកិច្ឆា…បេ… ឧទ្ធច្ចំ…បេ… អនិយតំ ទោមនស្សំ ឧប្បជ្ជតិ, អរិយា ផលំ បច្ចវេក្ខន្តិ, និព្ពានំ បច្ចវេក្ខន្តិ, និព្ពានំ គោត្រភុស្ស, វោទានស្ស, ផលស្ស, អាវជ្ជនាយ អារម្មណបច្ចយេន បច្ចយោ; អរិយា អនិយតេ បហីនេ កិលេសេ បច្ចវេក្ខន្តិ, វិក្ខម្ភិតេ កិលេសេ…បេ… បុព្ពេ សមុទាចិណ្ណេ…បេ… ចក្ខុំ…បេ… វត្ថុំ អនិយតេ ខន្ធេ អនិច្ចតោ…បេ… វិបស្សតិ អស្សាទេតិ អភិនន្ទតិ, តំ អារព្ភ អនិយតោ រាគោ…បេ… ទោមនស្សំ ឧប្បជ្ជតិ, ទិព្ពេន ចក្ខុនា រូបំ បស្សតិ…បេ… អាវជ្ជនាយ អារម្មណបច្ចយេន បច្ចយោ. អនិយតោ ធម្មោ និយតស្ស ធម្មស្ស អារម្មណបច្ចយេន បច្ចយោ; និព្ពានំ មគ្គស្ស អារម្មណបច្ចយេន បច្ចយោ; រូបជីវិតិន្ទ្រិយំ មាតុឃាតិកម្មស្ស… បិតុឃាតិកម្មស្ស… អរហន្តឃាតិកម្មស្ស… រុហិរុប្បាទកម្មស្ស អារម្មណបច្ចយេន បច្ចយោ; យំ វត្ថុំ អាមសន្តស្ស មិច្ឆត្តនិយតា ខន្ធា ឧប្បជ្ជន្តិ, តំ វត្ថុ មិច្ឆត្តនិយតានំ ខន្ធានំ អារម្មណបច្ចយេន បច្ចយោ. (២)

អធិបតិបច្ចយោ

៣៣២. និយតោ ធម្មោ និយតស្ស ធម្មស្ស អធិបតិបច្ចយេន បច្ចយោ. សហជាតាធិបតិ – និយតាធិបតិ សម្បយុត្តកានំ ខន្ធានំ អធិបតិបច្ចយេន បច្ចយោ. និយតោ ធម្មោ អនិយតស្ស ធម្មស្ស អធិបតិបច្ចយេន បច្ចយោ – អារម្មណាធិបតិ, សហជាតាធិបតិ. អារម្មណាធិបតិ – អរិយា មគ្គា វុដ្ឋហិត្វា មគ្គំ គរុំ កត្វា បច្ចវេក្ខន្តិ. សហជាតាធិបតិ – និយតាធិបតិ ចិត្តសមុដ្ឋានានំ រូបានំ អធិបតិបច្ចយេន បច្ចយោ. និយតោ ធម្មោ និយតស្ស ច អនិយតស្ស ច ធម្មស្ស អធិបតិបច្ចយេន បច្ចយោ. សហជាតាធិបតិ – និយតាធិបតិ សម្បយុត្តកានំ ខន្ធានំ ចិត្តសមុដ្ឋានានញ្ច រូបានំ អធិបតិបច្ចយេន បច្ចយោ. (៣)

៣៣៣. អនិយតោ ធម្មោ អនិយតស្ស ធម្មស្ស អធិបតិបច្ចយេន បច្ចយោ – អារម្មណាធិបតិ, សហជាតាធិបតិ. អារម្មណាធិបតិ – ទានំ ទត្វា សីលំ…បេ… ឧបោសថកម្មំ កត្វា តំ គរុំ កត្វា បច្ចវេក្ខតិ អស្សាទេតិ អភិនន្ទតិ, តំ គរុំ កត្វា អនិយតោ រាគោ ឧប្បជ្ជតិ… ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ; បុព្ពេ…បេ… ឈានា…បេ… អរិយា ផលំ គរុំ កត្វា បច្ចវេក្ខន្តិ, និព្ពានំ គរុំ កត្វា បច្ចវេក្ខន្តិ, និព្ពានំ គោត្រភុស្ស, វោទានស្ស, ផលស្ស អធិបតិបច្ចយេន បច្ចយោ; ចក្ខុំ…បេ… វត្ថុំ អនិយតេ ខន្ធេ គរុំ កត្វា អស្សាទេតិ អភិនន្ទតិ, តំ គរុំ កត្វា អនិយតោ រាគោ ឧប្បជ្ជតិ, ទិដ្ឋិ ឧប្បជ្ជតិ. សហជាតាធិបតិ – អនិយតាធិបតិ សម្បយុត្តកានំ ខន្ធានំ ចិត្តសមុដ្ឋានានញ្ច រូបានំ អធិបតិបច្ចយេន បច្ចយោ. អនិយតោ ធម្មោ និយតស្ស ធម្មស្ស អធិបតិបច្ចយេន បច្ចយោ. អារម្មណាធិបតិ – និព្ពានំ មគ្គស្ស អធិបតិបច្ចយេន បច្ចយោ. (២)

អនន្តរបច្ចយាទិ

៣៣៤. និយតោ ធម្មោ អនិយតស្ស ធម្មស្ស អនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ – មគ្គោ ផលស្ស អនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ, និយតា ខន្ធា វុដ្ឋានស្ស អនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ. (១)

អនិយតោ ធម្មោ អនិយតស្ស ធម្មស្ស អនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ – បុរិមា បុរិមា អនិយតា ខន្ធា បច្ឆិមានំ បច្ឆិមានំ អនិយតានំ ខន្ធានំ អនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ; អនុលោមំ គោត្រភុស្ស… អនុលោមំ វោទានស្ស… ផលំ ផលស្ស… អនុលោមំ ផលសមាបត្តិយា… និរោធា វុដ្ឋហន្តស្ស នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ ផលសមាបត្តិយា អនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ. អនិយតោ ធម្មោ និយតស្ស ធម្មស្ស អនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ – អនិយតំ ទោមនស្សំ និយតស្ស ទោមនស្សស្ស, អនិយតា មិច្ឆាទិដ្ឋិ និយតមិច្ឆាទិដ្ឋិយា អនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ; គោត្រភុ មគ្គស្ស… វោទានំ មគ្គស្ស អនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ. (២)

សមនន្តរបច្ចយេន បច្ចយោ… សហជាតបច្ចយេន បច្ចយោ… បញ្ច… អញ្ញមញ្ញបច្ចយេន បច្ចយោ… ទ្វេ… និស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ… សត្ត.

ឧបនិស្សយបច្ចយោ

៣៣៥. និយតោ ធម្មោ និយតស្ស ធម្មស្ស ឧបនិស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ. បកតូបនិស្សយោ – មាតុឃាតិកម្មំ មាតុឃាតិកម្មស្ស… បិតុឃាតិកម្មស្ស… អរហន្តឃាតិកម្មស្ស… រុហិរុប្បាទកម្មស្ស… សង្ឃភេទកម្មស្ស, និយតមិច្ឆាទិដ្ឋិយា ឧបនិស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ (ចក្កំ). បឋមោ មគ្គោ ទុតិយស្ស មគ្គស្ស…បេ… តតិយោ មគ្គោ ចតុត្ថស្ស មគ្គស្ស ឧបនិស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ. និយតោ ធម្មោ អនិយតស្ស ធម្មស្ស ឧបនិស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ – អារម្មណូបនិស្សយោ, អនន្តរូបនិស្សយោ, បកតូបនិស្សយោ…បេ…. បកតូបនិស្សយោ – មាតរំ ជីវិតា វោរោបេត្វា…បេ… សង្ឃំ ភិន្ទិត្វា តស្ស បដិឃាតត្ថាយ ទានំ ទេតិ, សីលំ សមាទិយតិ, ឧបោសថកម្មំ ករោតិ, អរិយា មគ្គំ ឧបនិស្សាយ អនុប្បន្នំ សមាបត្តិំ ឧប្បាទេន្តិ, ឧប្បន្នំ សមាបជ្ជន្តិ…បេ… ឋានាឋានកោសល្លស្ស ឧបនិស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ; មគ្គោ ផលសមាបត្តិយា ឧបនិស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ. (២)

៣៣៦. អនិយតោ ធម្មោ អនិយតស្ស ធម្មស្ស ឧបនិស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ – អារម្មណូបនិស្សយោ, អនន្តរូបនិស្សយោ, បកតូបនិស្សយោ…បេ…. បកតូបនិស្សយោ – អនិយតំ សទ្ធំ ឧបនិស្សាយ ទានំ ទេតិ, សីលំ…បេ… ឧបោសថកម្មំ ករោតិ, ឈានំ ឧប្បាទេតិ, វិបស្សនំ…បេ… អភិញ្ញំ…បេ… សមាបត្តិំ ឧប្បាទេតិ, មានំ ជប្បេតិ… ទិដ្ឋិំ គណ្ហាតិ; អនិយតំ សីលំ…បេ… បញ្ញំ… រាគំ…បេ… បត្ថនំ… កាយិកំ សុខំ… កាយិកំ ទុក្ខំ… ឧតុំ… ភោជនំ… សេនាសនំ ឧបនិស្សាយ ទានំ ទេតិ…បេ… សមាបត្តិំ ឧប្បាទេតិ, បាណំ ហនតិ…បេ… និគមឃាតំ ករោតិ, អនិយតា សទ្ធា…បេ… សេនាសនំ អនិយតាយ សទ្ធាយ…បេ… បត្ថនាយ… កាយិកស្ស សុខស្ស… កាយិកស្ស ទុក្ខស្ស, ផលសមាបត្តិយា ឧបនិស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ. (១)

អនិយតោ ធម្មោ និយតស្ស ធម្មស្ស ឧបនិស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ – អារម្មណូបនិស្សយោ, អនន្តរូបនិស្សយោ, បកតូបនិស្សយោ…បេ…. បកតូបនិស្សយោ – អនិយតំ រាគំ ឧបនិស្សាយ មាតរំ ជីវិតា វោរោបេតិ…បេ… សង្ឃំ ភិន្ទតិ; អនិយតំ ទោសំ…បេ… សេនាសនំ ឧបនិស្សាយ មាតរំ ជីវិតា វោរោបេតិ…បេ… សង្ឃំ ភិន្ទតិ; អនិយតោ រាគោ… ទោសំ…បេ… សេនាសនំ មាតុឃាតិកម្មស្ស…បេ… សង្ឃភេទកម្មស្ស ឧបនិស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ; បឋមស្ស មគ្គស្ស បរិកម្មំ បឋមស្ស មគ្គស្ស…បេ… ចតុត្ថស្ស មគ្គស្ស បរិកម្មំ ចតុត្ថស្ស មគ្គស្ស ឧបនិស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ. (២)

បុរេជាតបច្ចយាទិ

៣៣៧. អនិយតោ ធម្មោ អនិយតស្ស ធម្មស្ស បុរេជាតបច្ចយេន បច្ចយោ – អារម្មណបុរេជាតំ, វត្ថុបុរេជាតំ (សំខិត្តំ). អនិយតោ ធម្មោ និយតស្ស ធម្មស្ស បុរេជាតបច្ចយេន បច្ចយោ – អារម្មណបុរេជាតំ, វត្ថុបុរេជាតំ. អារម្មណបុរេជាតំ – រូបជីវិតិន្ទ្រិយំ មាតុឃាតិកម្មស្ស… បិតុឃាតិកម្មស្ស… អរហន្តឃាតិកម្មស្ស… រុហិរុប្បាទកម្មស្ស បុរេជាតបច្ចយេន បច្ចយោ. វត្ថុបុរេជាតំ – វត្ថុ និយតានំ ខន្ធានំ បុរេជាតបច្ចយេន បច្ចយោ. (២)

បច្ឆាជាតបច្ចយេន បច្ចយោ… ទ្វេ… អាសេវនបច្ចយេន បច្ចយោ… ទ្វេ.

កម្មបច្ចយោ

៣៣៨. និយតោ ធម្មោ និយតស្ស ធម្មស្ស កម្មបច្ចយេន បច្ចយោ – និយតា ចេតនា សម្បយុត្តកានំ ខន្ធានំ កម្មបច្ចយេន បច្ចយោ. និយតោ ធម្មោ អនិយតស្ស ធម្មស្ស កម្មបច្ចយេន បច្ចយោ – សហជាតា, នានាក្ខណិកា. សហជាតា – និយតា ចេតនា ចិត្តសមុដ្ឋានានំ រូបានំ កម្មបច្ចយេន បច្ចយោ. នានាក្ខណិកា – និយតា ចេតនា វិបាកានំ ខន្ធានំ កដត្តា ច រូបានំ កម្មបច្ចយេន បច្ចយោ. (មូលំ កាតព្ពំ.) និយតា ចេតនា សម្បយុត្តកានំ ខន្ធានំ ចិត្តសមុដ្ឋានានញ្ច រូបានំ កម្មបច្ចយេន បច្ចយោ. (៣)

អនិយតោ ធម្មោ អនិយតស្ស ធម្មស្ស កម្មបច្ចយេន បច្ចយោ – សហជាតា, នានាក្ខណិកា (សំខិត្តំ).

វិបាកបច្ចយេន បច្ចយោ… ឯកំ… អាហារបច្ចយេន បច្ចយោ… ចត្តារិ… ឥន្ទ្រិយបច្ចយេន បច្ចយោ… ចត្តារិ… ឈានបច្ចយេន បច្ចយោ… ចត្តារិ… មគ្គបច្ចយេន បច្ចយោ… ចត្តារិ… សម្បយុត្តបច្ចយេន បច្ចយោ… ទ្វេ… វិប្បយុត្តបច្ចយេន បច្ចយោ… តីណិ (អរូបទុកសទិសំ)… អត្ថិបច្ចយេន បច្ចយោ… សត្ត (អរូបាវចរទុកសទិសំ)… នត្ថិបច្ចយេន បច្ចយោ… វិគតបច្ចយេន បច្ចយោ… អវិគតបច្ចយេន បច្ចយោ… សត្ត.