៦. អតីតក្ខន្ធាទិកថា

១. នសុត្តសាធនំ

២៩៧. អតីតំ ខន្ធាតិ? អាមន្តា. អតីតំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អតីតំ អាយតនន្តិ? អាមន្តា. អតីតំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អតីតំ ធាតូតិ? អាមន្តា. អតីតំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អតីតំ ខន្ធា ធាតុ អាយតនន្តិ [ខន្ធធាតុអាយតនន្តិ (ស្យា.)]? អាមន្តា. អតីតំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនាគតំ ខន្ធាតិ? អាមន្តា. អនាគតំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អនាគតំ អាយតនន្តិ? អាមន្តា. អនាគតំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អនាគតំ ធាតូតិ? អាមន្តា. អនាគតំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អនាគតំ ខន្ធា ធាតុ អាយតនន្តិ? អាមន្តា. អនាគតំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បច្ចុប្បន្នំ ខន្ធា បច្ចុប្បន្នំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អតីតំ ខន្ធា អតីតំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បច្ចុប្បន្នំ អាយតនំ បច្ចុប្បន្នំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អតីតំ អាយតនំ អតីតំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បច្ចុប្បន្នំ ធាតុ បច្ចុប្បន្នំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អតីតំ ធាតុ អតីតំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បច្ចុប្បន្នំ ខន្ធា ធាតុ អាយតនំ បច្ចុប្បន្នំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អតីតំ ខន្ធា ធាតុ អាយតនំ អតីតំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បច្ចុប្បន្នំ ខន្ធា បច្ចុប្បន្នំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អនាគតំ ខន្ធា អនាគតំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បច្ចុប្បន្នំ អាយតនំ បច្ចុប្បន្នំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អនាគតំ អាយតនំ អនាគតំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បច្ចុប្បន្នំ ធាតុ បច្ចុប្បន្នំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អនាគតំ ធាតុ អនាគតំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បច្ចុប្បន្នំ ខន្ធា ធាតុ អាយតនំ បច្ចុប្បន្នំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អនាគតំ ខន្ធា ធាតុ អាយតនំ អនាគតំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អតីតំ ខន្ធា អតីតំ នត្ថីតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នំ ខន្ធា បច្ចុប្បន្នំ នត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អតីតំ អាយតនំ អតីតំ នត្ថីតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នំ អាយតនំ បច្ចុប្បន្នំ នត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អតីតំ ធាតុ អតីតំ នត្ថីតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នំ ធាតុ បច្ចុប្បន្នំ នត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អតីតំ ខន្ធា ធាតុ អាយតនំ អតីតំ នត្ថីតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នំ ខន្ធា ធាតុ អាយតនំ បច្ចុប្បន្នំ នត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនាគតំ ខន្ធា អនាគតំ នត្ថីតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នំ ខន្ធា បច្ចុប្បន្នំ នត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អនាគតំ អាយតនំ…បេ… អនាគតំ ធាតុ…បេ… អនាគតំ ខន្ធា ធាតុ អាយតនំ អនាគតំ នត្ថីតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នំ ខន្ធា ធាតុ អាយតនំ បច្ចុប្បន្នំ នត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អតីតំ រូបំ ខន្ធោតិ? អាមន្តា. អតីតំ រូបំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អតីតំ រូបំ អាយតនន្តិ? អាមន្តា. អតីតំ រូបំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អតីតំ រូបំ ធាតូតិ? អាមន្តា. អតីតំ រូបំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អតីតំ រូបំ ខន្ធា ធាតុ អាយតនន្តិ? អាមន្តា. អតីតំ រូបំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនាគតំ រូបំ ខន្ធោតិ? អាមន្តា. អនាគតំ រូបំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អនាគតំ រូបំ អាយតនំ…បេ… អនាគតំ រូបំ ធាតុ…បេ… អនាគតំ រូបំ ខន្ធា ធាតុ អាយតនន្តិ? អាមន្តា. អនាគតំ រូបំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បច្ចុប្បន្នំ រូបំ ខន្ធោ បច្ចុប្បន្នំ រូបំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អតីតំ រូបំ ខន្ធោ អតីតំ រូបំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បច្ចុប្បន្នំ រូបំ អាយតនំ…បេ… បច្ចុប្បន្នំ រូបំ ធាតុ…បេ… បច្ចុប្បន្នំ រូបំ ខន្ធា ធាតុ អាយតនំ បច្ចុប្បន្នំ រូបំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អតីតំ រូបំ ខន្ធា ធាតុ អាយតនំ អតីតំ រូបំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បច្ចុប្បន្នំ រូបំ ខន្ធោ បច្ចុប្បន្នំ រូបំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អនាគតំ រូបំ ខន្ធោ អនាគតំ រូបំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បច្ចុប្បន្នំ រូបំ អាយតនំ…បេ… បច្ចុប្បន្នំ រូបំ ធាតុ…បេ… បច្ចុប្បន្នំ រូបំ ខន្ធា ធាតុ អាយតនំ បច្ចុប្បន្នំ រូបំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អនាគតំ រូបំ ខន្ធា ធាតុ អាយតនំ អនាគតំ រូបំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អតីតំ រូបំ ខន្ធោ អតីតំ រូបំ នត្ថីតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នំ រូបំ ខន្ធោ បច្ចុប្បន្នំ រូបំ នត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អតីតំ រូបំ អាយតនំ…បេ… អតីតំ រូបំ ធាតុ…បេ… អតីតំ រូបំ ខន្ធា ធាតុ អាយតនំ អតីតំ រូបំ នត្ថីតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នំ រូបំ ខន្ធា ធាតុ អាយតនំ បច្ចុប្បន្នំ រូបំ នត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនាគតំ រូបំ ខន្ធោ អនាគតំ រូបំ នត្ថីតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នំ រូបំ ខន្ធោ បច្ចុប្បន្នំ រូបំ នត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អនាគតំ រូបំ អាយតនំ…បេ… អនាគតំ រូបំ ធាតុ…បេ… អនាគតំ រូបំ ខន្ធា ធាតុ អាយតនំ អនាគតំ រូបំ នត្ថីតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នំ រូបំ ខន្ធា ធាតុ អាយតនំ បច្ចុប្បន្នំ រូបំ នត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អតីតា វេទនា… អតីតា សញ្ញា… អតីតា សង្ខារា… អតីតំ វិញ្ញាណំ ខន្ធោតិ? អាមន្តា. អតីតំ វិញ្ញាណំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អតីតំ វិញ្ញាណំ អាយតនំ …បេ… អតីតំ វិញ្ញាណំ ធាតុ…បេ… អតីតំ វិញ្ញាណំ ខន្ធា ធាតុ អាយតនន្តិ? អាមន្តា. អតីតំ វិញ្ញាណំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនាគតំ វិញ្ញាណំ ខន្ធោតិ? អាមន្តា. អនាគតំ វិញ្ញាណំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អនាគតំ វិញ្ញាណំ អាយតនំ…បេ… អនាគតំ វិញ្ញាណំ ធាតុ…បេ… អនាគតំ វិញ្ញាណំ ខន្ធា ធាតុ អាយតនន្តិ? អាមន្តា. អនាគតំ វិញ្ញាណំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ ខន្ធោ បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អតីតំ វិញ្ញាណំ ខន្ធោ អតីតំ វិញ្ញាណំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ អាយតនំ…បេ… បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ ធាតុ…បេ… បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ ខន្ធា ធាតុ អាយតនំ បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អតីតំ វិញ្ញាណំ ខន្ធា ធាតុ អាយតនំ អតីតំ វិញ្ញាណំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ ខន្ធោ បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អនាគតំ វិញ្ញាណំ ខន្ធោ អនាគតំ វិញ្ញាណំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ អាយតនំ…បេ… បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ ធាតុ…បេ… បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ ខន្ធា ធាតុ អាយតនំ បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អនាគតំ វិញ្ញាណំ ខន្ធា ធាតុ អាយតនំ អនាគតំ វិញ្ញាណំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អតីតំ វិញ្ញាណំ ខន្ធោ អតីតំ វិញ្ញាណំ នត្ថីតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ ខន្ធោ បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ នត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អតីតំ វិញ្ញាណំ អាយតនំ…បេ… អតីតំ វិញ្ញាណំ ធាតុ…បេ… អតីតំ វិញ្ញាណំ ខន្ធា ធាតុ អាយតនំ អតីតំ វិញ្ញាណំ នត្ថីតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ ខន្ធា ធាតុ អាយតនំ បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ នត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អនាគតំ វិញ្ញាណំ ខន្ធោ អនាគតំ វិញ្ញាណំ នត្ថីតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ ខន្ធោ បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ នត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អនាគតំ វិញ្ញាណំ អាយតនំ…បេ… អនាគតំ វិញ្ញាណំ ធាតុ…បេ… អនាគតំ វិញ្ញាណំ ខន្ធា ធាតុ អាយតនំ អនាគតំ វិញ្ញាណំ នត្ថីតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ ខន្ធា ធាតុ អាយតនំ បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ នត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

២. សុត្តសាធនំ

២៩៨. ន វត្តព្ពំ – ‘‘អតីតានាគតា ខន្ធា ធាតុ អាយតនំ នត្ថិ ចេតេ’’តិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ, និរុត្តិបថា អធិវចនបថា បញ្ញត្តិ…បេ… វិញ្ញូហីតិ…បេ…’’. អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘អតីតានាគតា ខន្ធា ធាតុ អាយតនំ នត្ថិ ចេតេ’’តិ.

អតីតានាគតា ខន្ធា ធាតុ អាយតនំ នត្ថិ ចេតេតិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘យំ កិញ្ចិ, ភិក្ខវេ, រូបំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា ឱឡារិកំ វា សុខុមំ វា ហីនំ វា បណីតំ វា យំ ទូរេ សន្តិកេ វា, អយំ វុច្ចតិ រូបក្ខន្ធោ. យា កាចិ វេទនា… យា កាចិ សញ្ញា… យេ កេចិ សង្ខារា… យំ កិញ្ចិ វិញ្ញាណំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ…បេ… អយំ វុច្ចតិ វិញ្ញាណក្ខន្ធោ’’តិ. អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘អតីតានាគតា ខន្ធា ធាតុ អាយតនំ នត្ថិ ចេតេ’’តិ.

អតីតក្ខន្ធាទិកថា និដ្ឋិតា.