៥. សព្ពមត្ថីតិកថា

១. វាទយុត្តិ

២៨២. សព្ពមត្ថីតិ? អាមន្តា. សព្ពត្ថ សព្ពមត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ. សព្ពមត្ថីតិ? អាមន្តា. សព្ពទា សព្ពមត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ. សព្ពមត្ថីតិ? អាមន្តា. សព្ពេន សព្ពំ សព្ពមត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ. សព្ពមត្ថីតិ? អាមន្តា. សព្ពេសុ សព្ពមត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ. សព្ពមត្ថីតិ? អាមន្តា. អយោគន្តិ កត្វា សព្ពមត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ. សព្ពមត្ថីតិ? អាមន្តា. យម្បិ នត្ថិ, តម្បត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ. សព្ពមត្ថីតិ? អាមន្តា. សព្ពមត្ថីតិ យា ទិដ្ឋិ សា ទិដ្ឋិ មិច្ឆាទិដ្ឋីតិ, យា ទិដ្ឋិ សា ទិដ្ឋិ សម្មាទិដ្ឋីតិ, ហេវមត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ. (សំខិត្តំ). វាទយុត្តិ.

២. កាលសំសន្ទនា

២៨៣. អតីតំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. ននុ អតីតំ និរុទ្ធំ វិគតំ វិបរិណតំ អត្ថង្គតំ អព្ភត្ថង្គតន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អតីតំ និរុទ្ធំ វិគតំ វិបរិណតំ អត្ថង្គតំ អព្ភត្ថង្គតំ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អតីតំ អត្ថី’’តិ.

អនាគតំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. ននុ អនាគតំ អជាតំ អភូតំ អសញ្ជាតំ អនិព្ពត្តំ អនភិនិព្ពត្តំ អបាតុភូតន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អនាគតំ អជាតំ អភូតំ អសញ្ជាតំ អនិព្ពត្តំ អនភិនិព្ពត្តំ អបាតុភូតំ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អនាគតំ អត្ថី’’តិ.

បច្ចុប្បន្នំ អត្ថិ បច្ចុប្បន្នំ អនិរុទ្ធំ អវិគតំ អវិបរិណតំ ន អត្ថង្គតំ ន អព្ភត្ថង្គតន្តិ? អាមន្តា. អតីតំ អត្ថិ អតីតំ អនិរុទ្ធំ អវិគតំ អវិបរិណតំ ន អត្ថង្គតំ ន អព្ភត្ថង្គតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បច្ចុប្បន្នំ អត្ថិ បច្ចុប្បន្នំ ជាតំ ភូតំ សញ្ជាតំ និព្ពត្តំ អភិនិព្ពត្តំ បាតុភូតន្តិ? អាមន្តា. អនាគតំ អត្ថិ អនាគតំ ជាតំ ភូតំ សញ្ជាតំ និព្ពត្តំ អភិនិព្ពត្តំ បាតុភូតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អតីតំ អត្ថិ អតីតំ និរុទ្ធំ វិគតំ វិបរិណតំ អត្ថង្គតំ អព្ភត្ថង្គតន្តិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នំ អត្ថិ បច្ចុប្បន្នំ និរុទ្ធំ វិគតំ វិបរិណតំ អត្ថង្គតំ អព្ភត្ថង្គតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អនាគតំ អត្ថិ អនាគតំ អជាតំ អភូតំ អសញ្ជាតំ អនិព្ពត្តំ អនភិនិព្ពត្តំ អបាតុភូតន្តិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នំ អត្ថិ បច្ចុប្បន្នំ អជាតំ អភូតំ អសញ្ជាតំ អនិព្ពត្តំ អនភិនិព្ពត្តំ អបាតុភូតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

២៨៤. អតីតំ រូបំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. ននុ អតីតំ រូបំ និរុទ្ធំ វិគតំ វិបរិណតំ អត្ថង្គតំ អព្ភត្ថង្គតន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អតីតំ រូបំ និរុទ្ធំ…បេ… អព្ភត្ថង្គតំ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អតីតំ រូបំ អត្ថី’’តិ.

អនាគតំ រូបំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. ននុ អនាគតំ រូបំ អជាតំ អភូតំ អសញ្ជាតំ អនិព្ពត្តំ អនភិនិព្ពត្តំ អបាតុភូតន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អនាគតំ រូបំ អជាតំ…បេ… អបាតុភូតំ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អនាគតំ រូបំ អត្ថី’’តិ.

បច្ចុប្បន្នំ រូបំ អត្ថិ បច្ចុប្បន្នំ រូបំ អនិរុទ្ធំ អវិគតំ អវិបរិណតំ ន អត្ថង្គតំ ន អព្ភត្ថង្គតន្តិ? អាមន្តា. អតីតំ រូបំ អត្ថិ អតីតំ រូបំ អនិរុទ្ធំ អវិគតំ អវិបរិណតំ ន អត្ថង្គតំ ន អព្ភត្ថង្គតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

បច្ចុប្បន្នំ រូបំ អត្ថិ បច្ចុប្បន្នំ រូបំ ជាតំ ភូតំ សញ្ជាតំ និព្ពត្តំ អភិនិព្ពត្តំ បាតុភូតន្តិ? អាមន្តា. អនាគតំ រូបំ អត្ថិ អនាគតំ រូបំ ជាតំ ភូតំ សញ្ជាតំ និព្ពត្តំ អភិនិព្ពត្តំ បាតុភូតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

អតីតំ រូបំ អត្ថិ អតីតំ រូបំ និរុទ្ធំ វិគតំ វិបរិណតំ អត្ថង្គតំ អព្ភត្ថង្គតន្តិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នំ រូបំ អត្ថិ បច្ចុប្បន្នំ រូបំ និរុទ្ធំ វិគតំ វិបរិណតំ អត្ថង្គតំ អព្ភត្ថង្គតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

អនាគតំ រូបំ អត្ថិ អនាគតំ រូបំ អជាតំ អភូតំ អសញ្ជាតំ អនិព្ពត្តំ អនភិនិព្ពត្តំ អបាតុភូតន្តិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នំ រូបំ អត្ថិ បច្ចុប្បន្នំ រូបំ អជាតំ អភូតំ អសញ្ជាតំ អនិព្ពត្តំ អនភិនិព្ពត្តំ អបាតុភូតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

អតីតា វេទនា អត្ថិ…បេ… សញ្ញា អត្ថិ, សង្ខារា អត្ថិ, វិញ្ញាណំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. ននុ អតីតំ វិញ្ញាណំ និរុទ្ធំ វិគតំ វិបរិណតំ អត្ថង្គតំ អព្ភត្ថង្គតន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អតីតំ វិញ្ញាណំ និរុទ្ធំ…បេ… អព្ភត្ថង្គតំ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អតីតំ វិញ្ញាណំ អត្ថី’’តិ.

អនាគតំ វិញ្ញាណំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. ននុ អនាគតំ វិញ្ញាណំ អជាតំ អភូតំ អសញ្ជាតំ អនិព្ពត្តំ អនភិនិព្ពត្តំ អបាតុភូតន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អនាគតំ វិញ្ញាណំ អជាតំ…បេ… អបាតុភូតំ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អនាគតំ វិញ្ញាណំ អត្ថី’’តិ.

បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ អត្ថិ បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ អនិរុទ្ធំ…បេ… ន អព្ភត្ថង្គតន្តិ? អាមន្តា. អតីតំ វិញ្ញាណំ អត្ថិ អតីតំ វិញ្ញាណំ អនិរុទ្ធំ…បេ… ន អព្ភត្ថង្គតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ អត្ថិ បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ ជាតំ…បេ… បាតុភូតន្តិ? អាមន្តា. អនាគតំ វិញ្ញាណំ អត្ថិ អនាគតំ វិញ្ញាណំ ជាតំ…បេ… បាតុភូតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

អតីតំ វិញ្ញាណំ អត្ថិ អតីតំ វិញ្ញាណំ និរុទ្ធំ…បេ… អព្ភត្ថង្គតន្តិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ អត្ថិ បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ និរុទ្ធំ…បេ… អព្ភត្ថង្គតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ. អនាគតំ វិញ្ញាណំ អត្ថិ អនាគតំ វិញ្ញាណំ អជាតំ…បេ… អបាតុភូតន្តិ? អាមន្តា.

បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ អត្ថិ បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ អជាតំ…បេ… អបាតុភូតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

២៨៥. ‘‘បច្ចុប្បន្នន្តិ វា រូប’’ន្តិ វា, ‘‘រូបន្តិ វា បច្ចុប្បន្ន’’ន្តិ វា បច្ចុប្បន្នំ រូបំ អប្បិយំ ករិត្វា ឯសេសេ ឯកដ្ឋេ សមេ សមភាគេ តជ្ជាតេតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នំ រូបំ និរុជ្ឈមានំ បច្ចុប្បន្នភាវំ ជហតីតិ? អាមន្តា. រូបភាវំ ជហតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

‘‘បច្ចុប្បន្នន្តិ វា រូប’’ន្តិ វា, ‘‘រូបន្តិ វា បច្ចុប្បន្ន’’ន្តិ វា បច្ចុប្បន្នំ រូបំ អប្បិយំ ករិត្វា ឯសេសេ ឯកដ្ឋេ សមេ សមភាគេ តជ្ជាតេតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នំ រូបំ និរុជ្ឈមានំ រូបភាវំ ន ជហតីតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នភាវំ ន ជហតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

‘‘ឱទាតន្តិ វា វត្ថ’’ន្តិ វា, ‘‘វត្ថន្តិ វា ឱទាត’’ន្តិ វា ឱទាតំ វត្ថំ អប្បិយំ ករិត្វា ឯសេសេ ឯកដ្ឋេ សមេ សមភាគេ តជ្ជាតេតិ? អាមន្តា. ឱទាតំ វត្ថំ រជ្ជមានំ ឱទាតភាវំ ជហតីតិ? អាមន្តា. វត្ថភាវំ ជហតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

‘‘ឱទាតន្តិ វា វត្ថ’’ន្តិ វា, ‘‘វត្ថន្តិ វា ឱទាត’’ន្តិ វា ឱទាតំ វត្ថំ អប្បិយំ ករិត្វា ឯសេសេ ឯកដ្ឋេ សមេ សមភាគេ តជ្ជាតេតិ? អាមន្តា. ឱទាតំ វត្ថំ រជ្ជមានំ វត្ថភាវំ ន ជហតីតិ? អាមន្តា. ឱទាតភាវំ ន ជហតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.…បេ….

២៨៦. រូបំ រូបភាវំ ន ជហតីតិ? អាមន្តា. រូបំ និច្ចំ ធុវំ សស្សតំ អវិបរិណាមធម្មន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ. ននុ រូបំ រូបភាវំ ន ជហតីតិ រូបំ អនិច្ចំ អធុវំ អសស្សតំ វិបរិណាមធម្មន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ រូបំ អនិច្ចំ អធុវំ អសស្សតំ វិបរិណាមធម្មំ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘រូបំ រូបភាវំ ន ជហតី’’តិ.

និព្ពានំ និព្ពានភាវំ ន ជហតីតិ និព្ពានំ និច្ចំ ធុវំ សស្សតំ អវិបរិណាមធម្មន្តិ? អាមន្តា. រូបំ រូបភាវំ ន ជហតីតិ [ន ជហតិ (សី. ក.)] រូបំ និច្ចំ ធុវំ សស្សតំ អវិបរិណាមធម្មន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… រូបំ រូបភាវំ ន ជហតិ រូបំ អនិច្ចំ អធុវំ អសស្សតំ វិបរិណាមធម្មន្តិ? អាមន្តា. និព្ពានំ និព្ពានភាវំ ន ជហតិ និព្ពានំ អនិច្ចំ អធុវំ អសស្សតំ វិបរិណាមធម្មន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អតីតំ អត្ថិ អតីតំ អតីតភាវំ ន ជហតីតិ? អាមន្តា. អនាគតំ អត្ថិ អនាគតំ អនាគតភាវំ ន ជហតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ. អតីតំ អត្ថិ អតីតំ អតីតភាវំ ន ជហតីតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នំ អត្ថិ បច្ចុប្បន្នំ បច្ចុប្បន្នភាវំ ន ជហតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនាគតំ អត្ថិ អនាគតំ អនាគតភាវំ ជហតីតិ [ន ជហតីតិ (ពហូសុ) អដ្ឋកថា ឱលោកេតព្ពា]? អាមន្តា. អតីតំ អត្ថិ អតីតំ អតីតភាវំ ជហតីតិ [ន ជហតីតិ (ពហូសុ) អដ្ឋកថា ឱលោកេតព្ពា]? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បច្ចុប្បន្នំ អត្ថិ បច្ចុប្បន្នំ បច្ចុប្បន្នភាវំ ជហតីតិ [ន ជហតីតិ (ពហូសុ) អដ្ឋកថា ឱលោកេតព្ពា]? អាមន្តា. អតីតំ អត្ថិ អតីតំ អតីតភាវំ ជហតីតិ [ន ជហតីតិ (ពហូសុ) អដ្ឋកថា ឱលោកេតព្ពា]? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

អតីតំ អត្ថិ អតីតំ អតីតភាវំ ន ជហតីតិ? អាមន្តា. អតីតំ និច្ចំ ធុវំ សស្សតំ អវិបរិណាមធម្មន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ននុ អតីតំ អនិច្ចំ អធុវំ អសស្សតំ វិបរិណាមធម្មន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អតីតំ អនិច្ចំ អធុវំ អសស្សតំ វិបរិណាមធម្មំ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អតីតំ អត្ថិ អតីតំ អតីតភាវំ ន ជហតី’’តិ.

និព្ពានំ អត្ថិ និព្ពានំ និព្ពានភាវំ ន ជហតីតិ និព្ពានំ និច្ចំ ធុវំ សស្សតំ អវិបរិណាមធម្មន្តិ? អាមន្តា. អតីតំ អត្ថិ អតីតំ អតីតភាវំ ន ជហតីតិ អតីតំ និច្ចំ ធុវំ សស្សតំ អវិបរិណាមធម្មន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អតីតំ អត្ថិ អតីតំ អតីតភាវំ ន ជហតិ អតីតំ អនិច្ចំ អធុវំ អសស្សតំ វិបរិណាមធម្មន្តិ? អាមន្តា. និព្ពានំ អត្ថិ និព្ពានំ និព្ពានភាវំ ន ជហតិ និព្ពានំ អនិច្ចំ អធុវំ អសស្សតំ វិបរិណាមធម្មន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

២៨៧. អតីតំ រូបំ អត្ថិ អតីតំ រូបំ អតីតភាវំ ន ជហតីតិ? អាមន្តា. អនាគតំ រូបំ អត្ថិ អនាគតំ រូបំ អនាគតភាវំ ន ជហតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អតីតំ រូបំ អត្ថិ អតីតំ រូបំ អតីតភាវំ ន ជហតីតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នំ រូបំ អត្ថិ បច្ចុប្បន្នំ រូបំ បច្ចុប្បន្នភាវំ ន ជហតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនាគតំ រូបំ អត្ថិ អនាគតំ រូបំ អនាគតភាវំ ជហតីតិ [ន ជហតីតិ (ពហូសុ) អនុលោមបញ្ហោយេវ]? អាមន្តា. អតីតំ រូបំ អត្ថិ អតីតំ រូបំ អតីតភាវំ ជហតីតិ [ន ជហតីតិ (ពហូសុ) អនុលោមបញ្ហោយេវ]? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បច្ចុប្បន្នំ រូបំ អត្ថិ បច្ចុប្បន្នំ រូបំ បច្ចុប្បន្នភាវំ ជហតីតិ [ន ជហតីតិ (ពហូសុ) អនុលោមបញ្ហោយេវ]? អាមន្តា. អតីតំ រូបំ អត្ថិ អតីតំ រូបំ អតីតភាវំ ជហតីតិ [ន ជហតីតិ (ពហូសុ) អនុលោមបញ្ហោយេវ]? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អតីតំ រូបំ អត្ថិ អតីតំ រូបំ អតីតភាវំ ន ជហតីតិ? អាមន្តា. អតីតំ រូបំ និច្ចំ ធុវំ សស្សតំ អវិបរិណាមធម្មន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ននុ អតីតំ រូបំ អនិច្ចំ អធុវំ អសស្សតំ វិបរិណាមធម្មន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អតីតំ រូបំ អនិច្ចំ…បេ… វិបរិណាមធម្មំ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អតីតំ រូបំ អត្ថិ អតីតំ រូបំ អតីតភាវំ ន ជហតី’’តិ.

និព្ពានំ អត្ថិ និព្ពានំ និព្ពានភាវំ ន ជហតិ [ន ជហតីតិ (?) បុរិមបញ្ហេហិ សំសន្ទេតព្ពំ] និព្ពានំ និច្ចំ ធុវំ សស្សតំ អវិបរិណាមធម្មន្តិ? អាមន្តា. អតីតំ រូបំ អត្ថិ អតីតំ រូបំ អតីតភាវំ ន ជហតិ [ន ជហតីតិ (?) បុរិមញ្ហេហិ សំសន្ទេតព្ពំ] អតីតំ រូបំ និច្ចំ ធុវំ សស្សតំ អវិបរិណាមធម្មន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អតីតំ រូបំ អត្ថិ អតីតំ រូបំ អតីតភាវំ ន ជហតិ អតីតំ រូបំ អនិច្ចំ អធុវំ អសស្សតំ វិបរិណាមធម្មន្តិ? អាមន្តា. និព្ពានំ អត្ថិ និព្ពានំ និព្ពានភាវំ ន ជហតិ និព្ពានំ អនិច្ចំ អធុវំ អសស្សតំ វិបរិណាមធម្មន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អតីតា វេទនា អត្ថិ… អតីតា សញ្ញា អត្ថិ… អតីតា សង្ខារា អត្ថិ… អតីតំ វិញ្ញាណំ អត្ថិ អតីតំ វិញ្ញាណំ អតីតភាវំ ន ជហតីតិ? អាមន្តា. អនាគតំ វិញ្ញាណំ អត្ថិ អនាគតំ វិញ្ញាណំ អនាគតភាវំ ន ជហតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អតីតំ វិញ្ញាណំ អត្ថិ អតីតំ វិញ្ញាណំ អតីតភាវំ ន ជហតីតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ អត្ថិ បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ បច្ចុប្បន្នភាវំ ន ជហតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនាគតំ វិញ្ញាណំ អត្ថិ អនាគតំ វិញ្ញាណំ អនាគតភាវំ ជហតីតិ? អាមន្តា. អតីតំ វិញ្ញាណំ អត្ថិ អតីតំ វិញ្ញាណំ អតីតភាវំ ជហតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ អត្ថិ បច្ចុប្បន្នំ វិញ្ញាណំ បច្ចុប្បន្នភាវំ ជហតីតិ [ន ជហតីតិ (ពហូសុ) អនុលោមបញ្ហោយេវ]? អាមន្តា. អតីតំ វិញ្ញាណំ អត្ថិ អតីតំ វិញ្ញាណំ អតីតភាវំ ជហតីតិ [ន ជហតីតិ (ពហូសុ) អនុលោមបញ្ហោយេវ]? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អតីតំ វិញ្ញាណំ អត្ថិ អតីតំ វិញ្ញាណំ អតីតភាវំ ន ជហតីតិ? អាមន្តា. អតីតំ វិញ្ញាណំ និច្ចំ ធុវំ សស្សតំ អវិបរិណាមធម្មន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ននុ អតីតំ វិញ្ញាណំ អនិច្ចំ អធុវំ អសស្សតំ វិបរិណាមធម្មន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អតីតំ វិញ្ញាណំ អនិច្ចំ អធុវំ អសស្សតំ វិបរិណាមធម្មំ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អតីតំ វិញ្ញាណំ អត្ថិ អតីតំ វិញ្ញាណំ អតីតភាវំ ន ជហតី’’តិ.

និព្ពានំ អត្ថិ និព្ពានំ និព្ពានភាវំ ន ជហតិ [ន ជហតីតិ (?) បុរិមបញ្ហេហិ សំសន្ទេតព្ពំ] និព្ពានំ និច្ចំ ធុវំ សស្សតំ អវិបរិណាមធម្មន្តិ? អាមន្តា. អតីតំ វិញ្ញាណំ អត្ថិ អតីតំ វិញ្ញាណំ អតីតភាវំ ន ជហតិ [ន ជហតីតិ (?) បុរិមបញ្ហេហិ សំសន្ទេតព្ពំ] អតីតំ វិញ្ញាណំ និច្ចំ ធុវំ សស្សតំ អវិបរិណាមធម្មន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អតីតំ វិញ្ញាណំ អត្ថិ អតីតំ វិញ្ញាណំ អតីតភាវំ ន ជហតិ អតីតំ វិញ្ញាណំ អនិច្ចំ អធុវំ អសស្សតំ វិបរិណាមធម្មន្តិ? អាមន្តា. និព្ពានំ អត្ថិ និព្ពានំ និព្ពានភាវំ ន ជហតិ និព្ពានំ អនិច្ចំ អធុវំ អសស្សតំ វិបរិណាមធម្មន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

វចនសោធនា

២៨៨. អតីតំ ន្វត្ថីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អតីតំ ន្វត្ថិ, អតីតំ អត្ថីតិ មិច្ឆា. ហញ្ចិ វា បន អត្ថិ ន្វាតីតំ, អត្ថិ អតីតន្តិ មិច្ឆា. អនាគតំ ន្វត្ថីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អនាគតំ ន្វត្ថិ, អនាគតំ អត្ថីតិ មិច្ឆា. ហញ្ចិ វា បន អត្ថិ ន្វានាគតំ, អត្ថិ អនាគតន្តិ មិច្ឆា.

អនាគតំ ហុត្វា បច្ចុប្បន្នំ ហោតីតិ? អាមន្តា. តញ្ញេវ អនាគតំ តំ បច្ចុប្បន្នន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… តញ្ញេវ អនាគតំ តំ បច្ចុប្បន្នន្តិ? អាមន្តា. ហុត្វា ហោតិ ហុត្វា ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ហុត្វា ហោតិ ហុត្វា ហោតីតិ? អាមន្តា. ន ហុត្វា ន ហោតិ ន ហុត្វា ន ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បច្ចុប្បន្នំ ហុត្វា អតីតំ ហោតីតិ? អាមន្តា. តញ្ញេវ បច្ចុប្បន្នំ តំ អតីតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… តញ្ញេវ បច្ចុប្បន្នំ តំ អតីតន្តិ? អាមន្តា. ហុត្វា ហោតិ ហុត្វា ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ហុត្វា ហោតិ ហុត្វា ហោតីតិ? អាមន្តា. ន ហុត្វា ន ហោតិ ន ហុត្វា ន ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនាគតំ ហុត្វា បច្ចុប្បន្នំ ហោតិ, បច្ចុប្បន្នំ ហុត្វា អតីតំ ហោតីតិ? អាមន្តា. តញ្ញេវ អនាគតំ តំ បច្ចុប្បន្នំ តំ អតីតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… តញ្ញេវ អនាគតំ តំ បច្ចុប្បន្នំ តំ អតីតន្តិ? អាមន្តា. ហុត្វា ហោតិ ហុត្វា ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ហុត្វា ហោតិ ហុត្វា ហោតីតិ? អាមន្តា. ន ហុត្វា ន ហោតិ ន ហុត្វា ន ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

អតីតចក្ខុរូបាទិកថា

២៨៩. អតីតំ ចក្ខុំ អត្ថិ រូបា អត្ថិ ចក្ខុវិញ្ញាណំ អត្ថិ អាលោកោ អត្ថិ មនសិការោ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អតីតេន ចក្ខុនា អតីតំ រូបំ បស្សតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អតីតំ សោតំ អត្ថិ សទ្ទា អត្ថិ សោតវិញ្ញាណំ អត្ថិ អាកាសោ អត្ថិ មនសិការោ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អតីតេន សោតេន អតីតំ សទ្ទំ សុណាតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អតីតំ ឃានំ អត្ថិ គន្ធា អត្ថិ ឃានវិញ្ញាណំ អត្ថិ វាយោ អត្ថិ មនសិការោ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អតីតេន ឃានេន អតីតំ គន្ធំ ឃាយតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អតីតា ជិវ្ហា អត្ថិ រសា អត្ថិ ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ អត្ថិ អាបោ អត្ថិ មនសិការោ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អតីតាយ ជិវ្ហាយ អតីតំ រសំ សាយតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អតីតោ កាយោ អត្ថិ ផោដ្ឋព្ពា អត្ថិ កាយវិញ្ញាណំ អត្ថិ បថវី អត្ថិ មនសិការោ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អតីតេន កាយេន អតីតំ ផោដ្ឋព្ពំ ផុសតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អតីតោ មនោ អត្ថិ ធម្មា អត្ថិ មនោវិញ្ញាណំ អត្ថិ វត្ថុំ អត្ថិ មនសិការោ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អតីតេន មនេន អតីតំ ធម្មំ វិជានាតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនាគតំ ចក្ខុំ អត្ថិ រូបា អត្ថិ ចក្ខុវិញ្ញាណំ អត្ថិ អាលោកោ អត្ថិ មនសិការោ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អនាគតេន ចក្ខុនា អនាគតំ រូបំ បស្សតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អនាគតំ សោតំ អត្ថិ… ឃានំ អត្ថិ… ជិវ្ហា អត្ថិ… កាយោ អត្ថិ … មនោ អត្ថិ ធម្មា អត្ថិ មនោវិញ្ញាណំ អត្ថិ វត្ថុំ អត្ថិ មនសិការោ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អនាគតេន មនេន អនាគតំ ធម្មំ វិជានាតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បច្ចុប្បន្នំ ចក្ខុំ អត្ថិ រូបា អត្ថិ ចក្ខុវិញ្ញាណំ អត្ថិ អាលោកោ អត្ថិ មនសិការោ អត្ថិ, បច្ចុប្បន្នេន ចក្ខុនា បច្ចុប្បន្នំ រូបំ បស្សតីតិ? អាមន្តា. អតីតំ ចក្ខុំ អត្ថិ រូបា អត្ថិ ចក្ខុវិញ្ញាណំ អត្ថិ អាលោកោ អត្ថិ មនសិការោ អត្ថិ, អតីតេន ចក្ខុនា អតីតំ រូបំ បស្សតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ…. បច្ចុប្បន្នំ សោតំ អត្ថិ… ឃានំ អត្ថិ… ជិវ្ហា អត្ថិ… កាយោ អត្ថិ… មនោ អត្ថិ ធម្មា អត្ថិ មនោវិញ្ញាណំ អត្ថិ វត្ថុំ អត្ថិ មនសិការោ អត្ថិ, បច្ចុប្បន្នេន មនេន បច្ចុប្បន្នំ ធម្មំ វិជានាតីតិ? អាមន្តា. អតីតោ មនោ អត្ថិ ធម្មា អត្ថិ មនោវិញ្ញាណំ អត្ថិ វត្ថុំ អត្ថិ មនសិការោ អត្ថិ, អតីតេន មនេន អតីតំ ធម្មំ វិជានាតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បច្ចុប្បន្នំ ចក្ខុំ អត្ថិ រូបា អត្ថិ ចក្ខុវិញ្ញាណំ អត្ថិ អាលោកោ អត្ថិ មនសិការោ អត្ថិ, បច្ចុប្បន្នេន ចក្ខុនា បច្ចុប្បន្នំ រូបំ បស្សតីតិ? អាមន្តា. អនាគតំ ចក្ខុំ អត្ថិ រូបា អត្ថិ ចក្ខុវិញ្ញាណំ អត្ថិ អាលោកោ អត្ថិ មនសិការោ អត្ថិ, អនាគតេន ចក្ខុនា អនាគតំ រូបំ បស្សតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បច្ចុប្បន្នំ សោតំ អត្ថិ… ឃានំ អត្ថិ… ជិវ្ហា អត្ថិ… កាយោ អត្ថិ… មនោ អត្ថិ ធម្មា អត្ថិ មនោវិញ្ញាណំ អត្ថិ វត្ថុំ អត្ថិ មនសិការោ អត្ថិ, បច្ចុប្បន្នេន មនេន បច្ចុប្បន្នំ ធម្មំ វិជានាតីតិ? អាមន្តា. អនាគតោ មនោ អត្ថិ ធម្មា អត្ថិ មនោវិញ្ញាណំ អត្ថិ វត្ថុំ អត្ថិ មនសិការោ អត្ថិ, អនាគតេន មនេន អនាគតំ ធម្មំ វិជានាតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អតីតំ ចក្ខុំ អត្ថិ រូបា អត្ថិ ចក្ខុវិញ្ញាណំ អត្ថិ អាលោកោ អត្ថិ មនសិការោ អត្ថិ, ន ច អតីតេន ចក្ខុនា អតីតំ រូបំ បស្សតីតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នំ ចក្ខុំ អត្ថិ រូបា អត្ថិ ចក្ខុវិញ្ញាណំ អត្ថិ អាលោកោ អត្ថិ មនសិការោ អត្ថិ, ន ច បច្ចុប្បន្នេន ចក្ខុនា បច្ចុប្បន្នំ រូបំ បស្សតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អតីតំ សោតំ អត្ថិ… ឃានំ អត្ថិ… ជិវ្ហា អត្ថិ… កាយោ អត្ថិ… មនោ អត្ថិ ធម្មា អត្ថិ មនោវិញ្ញាណំ អត្ថិ វត្ថុំ អត្ថិ មនសិការោ អត្ថិ, ន ច អតីតេន មនេន អតីតំ ធម្មំ វិជានាតីតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នោ មនោ អត្ថិ ធម្មា អត្ថិ មនោវិញ្ញាណំ អត្ថិ វត្ថុំ អត្ថិ មនសិការោ អត្ថិ, ន ច បច្ចុប្បន្នេន មនេន បច្ចុប្បន្នំ ធម្មំ វិជានាតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនាគតំ ចក្ខុំ អត្ថិ រូបា អត្ថិ ចក្ខុវិញ្ញាណំ អត្ថិ អាលោកោ អត្ថិ មនសិការោ អត្ថិ, ន ច អនាគតេន ចក្ខុនា អនាគតំ រូបំ បស្សតីតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នំ ចក្ខុំ អត្ថិ រូបា អត្ថិ ចក្ខុវិញ្ញាណំ អត្ថិ អាលោកោ អត្ថិ មនសិការោ អត្ថិ, ន ច បច្ចុប្បន្នេន ចក្ខុនា បច្ចុប្បន្នំ រូបំ បស្សតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អនាគតំ សោតំ អត្ថិ… ឃានំ អត្ថិ… ជិវ្ហា អត្ថិ… កាយោ អត្ថិ… មនោ អត្ថិ ធម្មា អត្ថិ មនោវិញ្ញាណំ អត្ថិ វត្ថុំ អត្ថិ មនសិការោ អត្ថិ, ន ច អនាគតេន មនេន អនាគតំ ធម្មំ វិជានាតីតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នោ មនោ អត្ថិ ធម្មា អត្ថិ មនោវិញ្ញាណំ អត្ថិ វត្ថុំ អត្ថិ មនសិការោ អត្ថិ, ន ច បច្ចុប្បន្នេន មនេន បច្ចុប្បន្នំ ធម្មំ វិជានាតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អតីតញាណាទិកថា

២៩០. អតីតំ ញាណំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. តេន ញាណេន ញាណករណីយំ ករោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… តេន ញាណេន ញាណករណីយំ ករោតីតិ? អាមន្តា. តេន ញាណេន ទុក្ខំ បរិជានាតិ, សមុទយំ បជហតិ, និរោធំ សច្ឆិករោតិ, មគ្គំ ភាវេតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនាគតំ ញាណំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. តេន ញាណេន ញាណករណីយំ ករោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… តេន ញាណេន ញាណករណីយំ ករោតីតិ? អាមន្តា. តេន ញាណេន ទុក្ខំ បរិជានាតិ, សមុទយំ បជហតិ, និរោធំ សច្ឆិករោតិ, មគ្គំ ភាវេតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បច្ចុប្បន្នំ ញាណំ អត្ថិ, តេន ញាណេន ញាណករណីយំ ករោតីតិ? អាមន្តា. អតីតំ ញាណំ អត្ថិ, តេន ញាណេន ញាណករណីយំ ករោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បច្ចុប្បន្នំ ញាណំ អត្ថិ, តេន ញាណេន ទុក្ខំ បរិជានាតិ, សមុទយំ បជហតិ, និរោធំ សច្ឆិករោតិ, មគ្គំ ភាវេតីតិ? អាមន្តា. អតីតំ ញាណំ អត្ថិ, តេន ញាណេន ទុក្ខំ បរិជានាតិ, សមុទយំ បជហតិ, និរោធំ សច្ឆិករោតិ, មគ្គំ ភាវេតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បច្ចុប្បន្នំ ញាណំ អត្ថិ, តេន ញាណេន ញាណករណីយំ ករោតីតិ? អាមន្តា. អនាគតំ ញាណំ អត្ថិ, តេន ញាណេន ញាណករណីយំ ករោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បច្ចុប្បន្នំ ញាណំ អត្ថិ, តេន ញាណេន ទុក្ខំ បរិជានាតិ, សមុទយំ បជហតិ, និរោធំ សច្ឆិករោតិ, មគ្គំ ភាវេតីតិ? អាមន្តា. អនាគតំ ញាណំ អត្ថិ, តេន ញាណេន ទុក្ខំ បរិជានាតិ, សមុទយំ បជហតិ, និរោធំ សច្ឆិករោតិ, មគ្គំ ភាវេតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អតីតំ ញាណំ អត្ថិ, ន ច តេន ញាណេន ញាណករណីយំ ករោតីតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នំ ញាណំ អត្ថិ, ន ច តេន ញាណេន ញាណករណីយំ ករោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អតីតំ ញាណំ អត្ថិ, ន ច តេន ញាណេន ទុក្ខំ បរិជានាតិ, សមុទយំ បជហតិ, និរោធំ សច្ឆិករោតិ, មគ្គំ ភាវេតីតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នំ ញាណំ អត្ថិ, ន ច តេន ញាណេន ទុក្ខំ បរិជានាតិ, សមុទយំ បជហតិ, និរោធំ សច្ឆិករោតិ, មគ្គំ ភាវេតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនាគតំ ញាណំ អត្ថិ, ន ច តេន ញាណេន ញាណករណីយំ ករោតីតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នំ ញាណំ អត្ថិ, ន ច តេន ញាណេន ញាណករណីយំ ករោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ…. អនាគតំ ញាណំ អត្ថិ, ន ច តេន ញាណេន ទុក្ខំ បរិជានាតិ, សមុទយំ បជហតិ, និរោធំ សច្ឆិករោតិ, មគ្គំ ភាវេតីតិ? អាមន្តា. បច្ចុប្បន្នំ ញាណំ អត្ថិ, ន ច តេន ញាណេន ទុក្ខំ បរិជានាតិ, សមុទយំ បជហតិ, និរោធំ សច្ឆិករោតិ, មគ្គំ ភាវេតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អរហន្តាទិកថា

២៩១. អរហតោ អតីតោ រាគោ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អរហា តេន រាគេន សរាគោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អរហតោ អតីតោ ទោសោ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អរហា តេន ទោសេន សទោសោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អរហតោ អតីតោ មោហោ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អរហា តេន មោហេន សមោហោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អរហតោ អតីតោ មានោ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អរហា តេន មានេន សមានោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អរហតោ អតីតា ទិដ្ឋិ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អរហា តាយ ទិដ្ឋិយា សទិដ្ឋិកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អរហតោ អតីតា វិចិកិច្ឆា អត្ថីតិ? អាមន្តា. អរហា តាយ វិចិកិច្ឆាយ សវិចិកិច្ឆោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អរហតោ អតីតំ ថិនំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អរហា តេន ថិនេន សថិនោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អរហតោ អតីតំ ឧទ្ធច្ចំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អរហា តេន ឧទ្ធច្ចេន សឧទ្ធច្ចោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អរហតោ អតីតំ អហិរិកំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អរហា តេន អហិរិកេន សអហិរិកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អរហតោ អតីតំ អនោត្តប្បំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អរហា តេន អនោត្តប្បេន សអនោត្តប្បីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនាគាមិស្ស អតីតា សក្កាយទិដ្ឋិ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អនាគាមី តាយ ទិដ្ឋិយា សទិដ្ឋិកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អនាគាមិស្ស អតីតា វិចិកិច្ឆា អត្ថិ… អតីតោ សីលព្ពតបរាមាសោ អត្ថិ… អតីតោ អណុសហគតោ កាមរាគោ អត្ថិ… អតីតោ អណុសហគតោ ព្យាបាទោ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អនាគាមី តេន ព្យាបាទេន ព្យាបន្នចិត្តោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សកទាគាមិស្ស អតីតា សក្កាយទិដ្ឋិ អត្ថីតិ? អាមន្តា. សកទាគាមី តាយ ទិដ្ឋិយា សទិដ្ឋិកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សកទាគាមិស្ស អតីតា វិចិកិច្ឆា អត្ថិ… អតីតោ សីលព្ពតបរាមាសោ អត្ថិ… អតីតោ ឱឡារិកោ កាមរាគោ អត្ថិ… អតីតោ ឱឡារិកោ ព្យាបាទោ អត្ថីតិ? អាមន្តា. សកទាគាមី តេន ព្យាបាទេន ព្យាបន្នចិត្តោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សោតាបន្នស្ស អតីតា សក្កាយទិដ្ឋិ អត្ថីតិ? អាមន្តា. សោតាបន្នោ តាយ ទិដ្ឋិយា សទិដ្ឋិកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សោតាបន្នស្ស អតីតា វិចិកិច្ឆា អត្ថិ… អតីតោ សីលព្ពតបរាមាសោ អត្ថិ… អតីតោ អបាយគមនីយោ រាគោ អត្ថិ… អតីតោ អបាយគមនីយោ ទោសោ អត្ថិ… អតីតោ អបាយគមនីយោ មោហោ អត្ថីតិ? អាមន្តា. សោតាបន្នោ តេន មោហេន សមោហោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

២៩២. បុថុជ្ជនស្ស អតីតោ រាគោ អត្ថិ, បុថុជ្ជនោ តេន រាគេន សរាគោតិ? អាមន្តា. អរហតោ អតីតោ រាគោ អត្ថិ, អរហា តេន រាគេន សរាគោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បុថុជ្ជនស្ស អតីតោ ទោសោ អត្ថិ…បេ… អតីតំ អនោត្តប្បំ អត្ថិ បុថុជ្ជនោ តេន អនោត្តប្បេន អនោត្តប្បីតិ? អាមន្តា. អរហតោ អតីតំ អនោត្តប្បំ អត្ថិ, អរហា តេន អនោត្តប្បេន អនោត្តប្បីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បុថុជ្ជនស្ស អតីតា សក្កាយទិដ្ឋិ អត្ថិ, បុថុជ្ជនោ តាយ ទិដ្ឋិយា សទិដ្ឋិកោតិ? អាមន្តា. អនាគាមិស្ស អតីតា សក្កាយទិដ្ឋិ អត្ថិ, អនាគាមី តាយ ទិដ្ឋិយា សទិដ្ឋិកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បុថុជ្ជនស្ស អតីតា វិចិកិច្ឆា អត្ថិ…បេ… អតីតោ អណុសហគតោ ព្យាបាទោ អត្ថិ, បុថុជ្ជនោ តេន ព្យាបាទេន ព្យាបន្នចិត្តោតិ? អាមន្តា. អនាគាមិស្ស អតីតោ អណុសហគតោ ព្យាបាទោ អត្ថិ, អនាគាមី តេន ព្យាបាទេន ព្យាបន្នចិត្តោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បុថុជ្ជនស្ស អតីតា សក្កាយទិដ្ឋិ អត្ថិ, បុថុជ្ជនោ តាយ ទិដ្ឋិយា សទិដ្ឋិកោតិ? អាមន្តា. សកទាគាមិស្ស អតីតា សក្កាយទិដ្ឋិ អត្ថិ, សកទាគាមី តាយ ទិដ្ឋិយា សទិដ្ឋិកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បុថុជ្ជនស្ស អតីតា វិចិកិច្ឆា អត្ថិ… អតីតោ ឱឡារិកោ ព្យាបាទោ អត្ថិ, បុថុជ្ជនោ តេន ព្យាបាទេន ព្យាបន្នចិត្តោតិ? អាមន្តា. សកទាគាមិស្ស អតីតោ ឱឡារិកោ ព្យាបាទោ អត្ថិ, សកទាគាមី តេន ព្យាបាទេន ព្យាបន្នចិត្តោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បុថុជ្ជនស្ស អតីតា សក្កាយទិដ្ឋិ អត្ថិ, បុថុជ្ជនោ តាយ ទិដ្ឋិយា សទិដ្ឋិកោតិ? អាមន្តា. សោតាបន្នស្ស អតីតា សក្កាយទិដ្ឋិ អត្ថិ, សោតាបន្នោ តាយ ទិដ្ឋិយា សទិដ្ឋិកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បុថុជ្ជនស្ស អតីតា វិចិកិច្ឆា អត្ថិ…បេ… អតីតោ អបាយគមនីយោ មោហោ អត្ថិ, បុថុជ្ជនោ តេន មោហេន សមោហោតិ? អាមន្តា. សោតាបន្នស្ស អតីតោ អបាយគមនីយោ មោហោ អត្ថិ, សោតាបន្នោ តេន មោហេន សមោហោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អរហតោ អតីតោ រាគោ អត្ថិ, ន ច អរហា តេន រាគេន សរាគោតិ? អាមន្តា. បុថុជ្ជនស្ស អតីតោ រាគោ អត្ថិ, ន ច បុថុជ្ជនោ តេន រាគេន សរាគោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អរហតោ អតីតោ ទោសោ អត្ថិ…បេ… អតីតំ អនោត្តប្បំ អត្ថិ, ន ច អរហា តេន អនោត្តប្បេន អនោត្តប្បីតិ? អាមន្តា. បុថុជ្ជនស្ស អតីតំ អនោត្តប្បំ អត្ថិ, ន ច បុថុជ្ជនោ តេន អនោត្តប្បេន អនោត្តប្បីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនាគាមិស្ស អតីតា សក្កាយទិដ្ឋិ អត្ថិ, ន ច អនាគាមី តាយ ទិដ្ឋិយា សទិដ្ឋិកោតិ? អាមន្តា. បុថុជ្ជនស្ស អតីតា សក្កាយទិដ្ឋិ អត្ថិ, ន ច បុថុជ្ជនោ តាយ ទិដ្ឋិយា សទិដ្ឋិកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អនាគាមិស្ស អតីតា វិចិកិច្ឆា អត្ថិ…បេ… អតីតោ អណុសហគតោ ព្យាបាទោ អត្ថិ, ន ច អនាគាមី តេន ព្យាបាទេន ព្យាបន្នចិត្តោតិ? អាមន្តា. បុថុជ្ជនស្ស អតីតោ អណុសហគតោ ព្យាបាទោ អត្ថិ, ន ច បុថុជ្ជនោ តេន ព្យាបាទេន ព្យាបន្នចិត្តោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សកទាគាមិស្ស អតីតា សក្កាយទិដ្ឋិ អត្ថិ, ន ច សកទាគាមី តាយ ទិដ្ឋិយា សទិដ្ឋិកោតិ? អាមន្តា. បុថុជ្ជនស្ស អតីតា សក្កាយទិដ្ឋិ អត្ថិ, ន ច បុថុជ្ជនោ តាយ ទិដ្ឋិយា សទិដ្ឋិកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សកទាគាមិស្ស អតីតា វិចិកិច្ឆា អត្ថិ…បេ… អតីតោ ឱឡារិកោ ព្យាបាទោ អត្ថិ, ន ច សកទាគាមី តេន ព្យាបាទេន ព្យាបន្នចិត្តោតិ? អាមន្តា. បុថុជ្ជនស្ស អតីតោ ឱឡារិកោ ព្យាបាទោ អត្ថិ, ន ច បុថុជ្ជនោ តេន ព្យាបាទេន ព្យាបន្នចិត្តោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សោតាបន្នស្ស អតីតា សក្កាយទិដ្ឋិ អត្ថិ, ន ច សោតាបន្នោ តាយ ទិដ្ឋិយា សទិដ្ឋិកោតិ? អាមន្តា. បុថុជ្ជនស្ស អតីតា សក្កាយទិដ្ឋិ អត្ថិ, ន ច បុថុជ្ជនោ តាយ ទិដ្ឋិយា សទិដ្ឋិកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សោតាបន្នស្ស អតីតា វិចិកិច្ឆា អត្ថិ…បេ… អតីតោ អបាយគមនីយោ មោហោ អត្ថិ, ន ច សោតាបន្នោ តេន មោហេន សមោហោតិ? អាមន្តា. បុថុជ្ជនស្ស អតីតោ អបាយគមនីយោ មោហោ អត្ថិ, ន ច បុថុជ្ជនោ តេន មោហេន សមោហោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អតីតហត្ថាទិកថា

២៩៣. អតីតា ហត្ថា អត្ថីតិ? អាមន្តា. អតីតេសុ ហត្ថេសុ សតិ អាទាននិក្ខេបនំ បញ្ញាយតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អតីតា បាទា អត្ថីតិ? អាមន្តា. អតីតេសុ បាទេសុ សតិ អភិក្កមបដិក្កមោ បញ្ញាយតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អតីតា បព្ពា អត្ថីតិ? អាមន្តា. អតីតេសុ បព្ពេសុ សតិ សមិញ្ជនបសារណំ បញ្ញាយតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អតីតោ កុច្ឆិ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អតីតស្មិំ កុច្ឆិស្មិំ សតិ ជិឃច្ឆា បិបាសា បញ្ញាយតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អតីតោ កាយោ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អតីតោ កាយោ បគ្គហនិគ្គហុបគោ ឆេទនភេទនុបគោ កាកេហិ គិជ្ឈេហិ កុលលេហិ សាធារណោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អតីតេ កាយេ វិសំ កមេយ្យ, សត្ថំ កមេយ្យ, អគ្គិ កមេយ្យាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… លព្ភា អតីតោ កាយោ អទ្ទុពន្ធនេន ពន្ធិតុំ, រជ្ជុពន្ធនេន ពន្ធិតុំ, សង្ខលិកពន្ធនេន ពន្ធិតុំ, គាមពន្ធនេន ពន្ធិតុំ, និគមពន្ធនេន ពន្ធិតុំ, នគរពន្ធនេន ពន្ធិតុំ, ជនបទពន្ធនេន ពន្ធិតុំ, កណ្ឋបញ្ចមេហិ ពន្ធនេហិ ពន្ធិតុន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អតីតោ អាបោ អត្ថីតិ? អាមន្តា. តេន អាបេន អាបករណីយំ ករោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អតីតោ តេជោ អត្ថីតិ? អាមន្តា. តេន តេជេន តេជករណីយំ ករោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អតីតោ វាយោ អត្ថីតិ? អាមន្តា. តេន វាយេន វាយករណីយំ ករោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អតីតក្ខន្ធាទិសមោធានកថា

២៩៤. អតីតោ រូបក្ខន្ធោ អត្ថិ, អនាគតោ រូបក្ខន្ធោ អត្ថិ, បច្ចុប្បន្នោ រូបក្ខន្ធោ អត្ថីតិ? អាមន្តា. តយោ រូបក្ខន្ធាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ …បេ… អតីតា បញ្ចក្ខន្ធា អត្ថិ, អនាគតា បញ្ចក្ខន្ធា អត្ថិ, បច្ចុប្បន្នា បញ្ចក្ខន្ធា អត្ថីតិ? អាមន្តា. បន្នរសក្ខន្ធាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អតីតំ ចក្ខាយតនំ អត្ថិ, អនាគតំ ចក្ខាយតនំ អត្ថិ, បច្ចុប្បន្នំ ចក្ខាយតនំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. តីណិ ចក្ខាយតនានីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អតីតានិ ទ្វាទសាយតនានិ អត្ថិ, អនាគតានិ ទ្វាទសាយតនានិ អត្ថិ, បច្ចុប្បន្នានិ ទ្វាទសាយតនានិ អត្ថីតិ? អាមន្តា. ឆត្តិំសាយតនានីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អតីតា ចក្ខុធាតុ អត្ថិ, អនាគតា ចក្ខុធាតុ អត្ថិ, បច្ចុប្បន្នា ចក្ខុធាតុ អត្ថីតិ? អាមន្តា. តិស្សោ ចក្ខុធាតុយោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អតីតា អដ្ឋារស ធាតុយោ អត្ថិ, អនាគតា អដ្ឋារស ធាតុយោ អត្ថិ, បច្ចុប្បន្នា អដ្ឋារស ធាតុយោ អត្ថីតិ? អាមន្តា. ចតុបញ្ញាស ធាតុយោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អតីតំ ចក្ខុន្ទ្រិយំ អត្ថិ, អនាគតំ ចក្ខុន្ទ្រិយំ អត្ថិ, បច្ចុប្បន្នំ ចក្ខុន្ទ្រិយំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. តីណិ ចក្ខុន្ទ្រិយានីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អតីតានិ ពាវីសតិន្ទ្រិយានិ អត្ថិ, អនាគតានិ ពាវីសតិន្ទ្រិយានិ អត្ថិ, បច្ចុប្បន្នានិ ពាវីសតិន្ទ្រិយានិ អត្ថីតិ? អាមន្តា. ឆសដ្ឋិន្ទ្រិយានីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អតីតោ រាជា ចក្កវត្តី អត្ថិ, អនាគតោ រាជា ចក្កវត្តី អត្ថិ, បច្ចុប្បន្នោ រាជា ចក្កវត្តី អត្ថីតិ? អាមន្តា. តិណ្ណន្នំ រាជូនំ ចក្កវត្តីនំ សម្មុខីភាវោ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អតីតោ សម្មាសម្មុទ្ធោ អត្ថិ, អនាគតោ សម្មាសម្ពុទ្ធោ អត្ថិ, បច្ចុប្បន្នោ សម្មាសម្ពុទ្ធោ អត្ថីតិ? អាមន្តា. តិណ្ណន្នំ សម្មាសម្ពុទ្ធានំ សម្មុខីភាវោ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បទសោធនកថា

២៩៥. អតីតំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អត្ថិ អតីតន្តិ? អត្ថិ សិយា អតីតំ, សិយា ន្វាតីតន្តិ.

អាជានាហិ និគ្គហំ. ហញ្ចិ អតីតំ អត្ថិ, អត្ថិ សិយា អតីតំ, សិយា ន្វាតីតំ, តេនាតីតំ ន្វាតីតំ, ន្វាតីតំ អតីតន្តិ. យំ តត្ថ វទេសិ – ‘‘វត្តព្ពេ ខោ – ‘អតីតំ អត្ថិ អត្ថិ សិយា អតីតំ, សិយា ន្វាតីតំ, តេនាតីតំ ន្វាតីតំ, ន្វាតីតំ អតីត’’’ន្តិ មិច្ឆា.

នោ ចេ បន អតីតំ ន្វាតីតំ ន្វាតីតំ អតីតន្តិ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អតីតំ អត្ថិ អត្ថិ សិយា អតីតំ, សិយា ន្វាតីត’’ន្តិ. យំ តត្ថ វទេសិ – ‘‘វត្តព្ពេ ខោ – ‘អតីតំ អត្ថិ អត្ថិ សិយា អតីតំ, សិយា ន្វាតីតំ, តេនាតីតំ ន្វាតីតំ, ន្វាតីតំ អតីត’’’ន្តិ មិច្ឆា.

អនាគតំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អត្ថិ អនាគតន្តិ? អត្ថិ សិយា អនាគតំ, សិយា ន្វានាគតន្តិ.

អាជានាហិ និគ្គហំ. ហញ្ចិ អនាគតំ អត្ថិ អត្ថិ សិយា អនាគតំ សិយា ន្វានាគតំ, តេនានាគតំ ន្វានាគតំ, ន្វានាគតំ អនាគតន្តិ. យំ តត្ថ វទេសិ – ‘‘វត្តព្ពេ ខោ – ‘អនាគតំ អត្ថិ អត្ថិ សិយា អនាគតំ, សិយា ន្វានាគតំ, តេនានាគតំ ន្វានាគតំ, ន្វានាគតំ អនាគត’’’ន្តិ មិច្ឆា.

នោ ចេ បនានាគតំ ន្វានាគតំ ន្វានាគតំ អនាគតន្តិ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អនាគតំ អត្ថិ អត្ថិ សិយា អនាគតំ, សិយា ន្វានាគត’’ន្តិ. យំ តត្ថ វទេសិ – ‘‘វត្តព្ពេ ខោ – ‘អនាគតំ អត្ថិ អត្ថិ សិយា អនាគតំ, សិយា ន្វានាគតំ, តេនានាគតំ ន្វានាគតំ, ន្វានាគតំ អនាគត’’’ន្តិ មិច្ឆា.

បច្ចុប្បន្នំ អត្ថីតិ, អាមន្តា. អត្ថិ បច្ចុប្បន្នន្តិ? អត្ថិ សិយា បច្ចុប្បន្នំ, សិយា នោ បច្ចុប្បន្នន្តិ.

អាជានាហិ និគ្គហំ. ហញ្ចិ បច្ចុប្បន្នំ អត្ថិ អត្ថិ សិយា បច្ចុប្បន្នំ, សិយា នោ បច្ចុប្បន្នំ, តេន បច្ចុប្បន្នំ, នោ បច្ចុប្បន្នំ, នោ បច្ចុប្បន្នំ បច្ចុប្បន្នន្តិ. យំ តត្ថ វទេសិ – ‘‘វត្តព្ពេ ខោ – ‘បច្ចុប្បន្នំ អត្ថិ អត្ថិ សិយា បច្ចុប្បន្នំ, សិយា នោ បច្ចុប្បន្នំ, តេន បច្ចុប្បន្នំ នោ បច្ចុប្បន្នំ, នោ បច្ចុប្បន្នំ បច្ចុប្បន្ន’’’ន្តិ មិច្ឆា.

នោ ចេ បន បច្ចុប្បន្នំ នោ បច្ចុប្បន្នំ, នោ បច្ចុប្បន្នំ បច្ចុប្បន្នន្តិ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘បច្ចុប្បន្នំ អត្ថិ អត្ថិ សិយា បច្ចុប្បន្នំ, សិយា នោ បច្ចុប្បន្ន’’ន្តិ. យំ តត្ថ វទេសិ – ‘‘វត្តព្ពេ ខោ – ‘បច្ចុប្បន្នំ អត្ថិ អត្ថិ សិយា បច្ចុប្បន្នំ, សិយា នោ បច្ចុប្បន្នំ, តេន បច្ចុប្បន្នំ នោ បច្ចុប្បន្នំ, នោ បច្ចុប្បន្នំ បច្ចុប្បន្ន’’’ន្តិ មិច្ឆា.

និព្ពានំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. អត្ថិ និព្ពានន្តិ? អត្ថិ សិយា និព្ពានំ សិយា នោ និព្ពានន្តិ.

អាជានាហិ និគ្គហំ. ហញ្ចិ និព្ពានំ អត្ថិ អត្ថិ សិយា និព្ពានំ, សិយា នោ និព្ពានំ, តេន និព្ពានំ នោ និព្ពានំ, នោ និព្ពានំ និព្ពានន្តិ. យំ តត្ថ វទេសិ – ‘‘វត្តព្ពេ ខោ – ‘និព្ពានំ អត្ថិ អត្ថិ សិយា និព្ពានំ, សិយា នោ និព្ពានំ, តេន និព្ពានំ នោ និព្ពានំ, នោ និព្ពានំ និព្ពាន’’’ន្តិ មិច្ឆា.

នោ ចេ បន និព្ពានំ នោ និព្ពានំ, នោ និព្ពានំ និព្ពានន្តិ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘និព្ពានំ អត្ថិ អត្ថិ សិយា និព្ពានំ, សិយា នោ និព្ពាន’’ន្តិ. យំ តត្ថ វទេសិ – ‘‘វត្តព្ពេ ខោ – ‘និព្ពានំ អត្ថិ អត្ថិ សិយា និព្ពានំ, សិយា នោ និព្ពានំ, តេន និព្ពានំ នោ និព្ពានំ, នោ និព្ពានំ និព្ពាន’’’ន្តិ មិច្ឆា.

សុត្តសាធនំ

២៩៦. ន វត្តព្ពំ – ‘‘អតីតំ អត្ថិ, អនាគតំ អត្ថី’’តិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘យំ កិញ្ចិ, ភិក្ខវេ, រូបំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា ឱឡារិកំ វា សុខុមំ វា ហីនំ វា បណីតំ វា យំ ទូរេ សន្តិកេ វា – អយំ វុច្ចតិ រូបក្ខន្ធោ. យា កាចិ វេទនា… យា កាចិ សញ្ញា… យេ កេចិ សង្ខារា… យំ កិញ្ចិ វិញ្ញាណំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា ឱឡារិកំ វា សុខុមំ វា ហីនំ វា បណីតំ វា យំ ទូរេ សន្តិកេ វា – អយំ វុច្ចតិ វិញ្ញាណក្ខន្ធោ’’តិ [សំ. និ. ៣.៤៨]. អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ អតីតំ អត្ថិ, អនាគតំ អត្ថីតិ.

អតីតំ អត្ថិ, អនាគតំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘តយោមេ, ភិក្ខវេ, និរុត្តិបថា អធិវចនបថា បញ្ញត្តិបថា អសង្កិណ្ណា អសង្កិណ្ណបុព្ពា ន សង្កិយន្តិ ន សង្កិយិស្សន្តិ អប្បដិកុដ្ឋា សមណេហិ ព្រាហ្មណេហិ វិញ្ញូហិ. កតមេ តយោ? យំ, ភិក្ខវេ, រូបំ អតីតំ និរុទ្ធំ វិគតំ វិបរិណតំ ‘អហោសី’តិ តស្ស សង្ខា, ‘អហោសី’តិ តស្ស សមញ្ញា, ‘អហោសី’តិ តស្ស បញ្ញត្តិ; ន តស្ស សង្ខា ‘អត្ថី’តិ, ន តស្ស សង្ខា ‘ភវិស្សតី’តិ. យា វេទនា…បេ… យា សញ្ញា… យេ សង្ខារា… យំ វិញ្ញាណំ អតីតំ និរុទ្ធំ វិគតំ វិបរិណតំ ‘អហោសី’តិ តស្ស សង្ខា, ‘អហោសី’តិ តស្ស សមញ្ញា, ‘អហោសី’តិ តស្ស បញ្ញត្តិ; ន តស្ស សង្ខា ‘អត្ថី’តិ, ន តស្ស សង្ខា ‘ភវិស្សតី’តិ.

‘‘យំ, ភិក្ខវេ, រូបំ អជាតំ អបាតុភូតំ ‘ភវិស្សតី’តិ តស្ស សង្ខា, ‘ភវិស្សតី’តិ តស្ស សមញ្ញា, ‘ភវិស្សតី’តិ តស្ស បញ្ញត្តិ; ន តស្ស សង្ខា ‘អត្ថី’តិ, ន តស្ស សង្ខា ‘អហោសី’តិ. យា វេទនា…បេ… យា សញ្ញា… យេ សង្ខារា… យំ វិញ្ញាណំ អជាតំ អបាតុភូតំ ‘ភវិស្សតី’តិ តស្ស សង្ខា, ‘ភវិស្សតី’តិ តស្ស សមញ្ញា, ‘ភវិស្សតី’តិ តស្ស បញ្ញត្តិ; ន តស្ស សង្ខា ‘អត្ថី’តិ, ន តស្ស សង្ខា ‘អហោសី’តិ.

‘‘យំ, ភិក្ខវេ, រូបំ ជាតំ បាតុភូតំ ‘អត្ថី’តិ តស្ស សង្ខា, ‘អត្ថី’តិ តស្ស សមញ្ញា, ‘អត្ថី’តិ តស្ស បញ្ញត្តិ; ន តស្ស សង្ខា ‘អហោសី’តិ, ន តស្ស សង្ខា ‘ភវិស្សតី’តិ. យា វេទនា…បេ… យា សញ្ញា… យេ សង្ខារា… យំ វិញ្ញាណំ ជាតំ បាតុភូតំ ‘អត្ថី’តិ តស្ស សង្ខា, ‘អត្ថី’តិ តស្ស សមញ្ញា, ‘អត្ថី’តិ តស្ស បញ្ញត្តិ; ន តស្ស សង្ខា ‘អហោសី’តិ, ន តស្ស សង្ខា ‘ភវិស្សតី’តិ. ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, តយោ និរុត្តិបថា អធិវចនបថា បញ្ញត្តិបថា អសង្កិណ្ណា អសង្កិណ្ណបុព្ពា ន សង្កិយន្តិ ន សង្កិយិស្សន្តិ អប្បដិកុដ្ឋា សមណេហិ ព្រាហ្មណេហិ វិញ្ញូហិ.

‘‘យេបិ តេ, ភិក្ខវេ, អហេសុំ ឧក្កលា វស្សភញ្ញា អហេតុកវាទា អកិរិយវាទា នត្ថិកវាទា, តេបិមេ តយោ និរុត្តិបថេ អធិវចនបថេ បញ្ញត្តិបថេ ន គរហិតព្ពំ ន បដិក្កោសិតព្ពំ អមញ្ញិំសុ. តំ កិស្ស ហេតុ? និន្ទាព្យារោសឧបារម្ភភយា’’តិ [សំយុត្តនិកាយេ]. អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘អតីតំ អត្ថិ, អនាគតំ អត្ថី’’តិ.

អតីតំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. ននុ អាយស្មា ផគ្គុនោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘អត្ថិ នុ ខោ តំ, ភន្តេ, ចក្ខុំ យេន ចក្ខុនា អតីតេ ពុទ្ធេ បរិនិព្ពុតេ ឆិន្នបបញ្ចេ ឆិន្នវដុមេ បរិយាទិន្នវដ្ដេ សព្ពទុក្ខវីតិវត្តេ បញ្ញាបយមានោ បញ្ញាបេយ្យាតិ. អត្ថិ នុ ខោ សា, ភន្តេ, ជិវ្ហា…បេ… អត្ថិ នុ ខោ សោ, ភន្តេ, មនោ យេន មនេន អតីតេ ពុទ្ធេ បរិនិព្ពុតេ ឆិន្នបបញ្ចេ ឆិន្នវដុមេ បរិយាទិន្នវដ្ដេ សព្ពទុក្ខវីតិវត្តេ បញ្ញាបយមានោ បញ្ញាបេយ្យា’’តិ.

‘‘នត្ថិ ខោ តំ, ផគ្គុន, ចក្ខុំ យេន ចក្ខុនា អតីតេ ពុទ្ធេ បរិនិព្ពុតេ ឆិន្នបបញ្ចេ ឆិន្នវដុមេ បរិយាទិន្នវដ្ដេ សព្ពទុក្ខវីតិវត្តេ បញ្ញាបយមានោ បញ្ញាបេយ្យ. នត្ថិ ខោ សា, ផគ្គុន, ជិវ្ហា…បេ… នត្ថិ នុ ខោ សោ, ផគ្គុន, មនោ យេន មនេន អតីតេ ពុទ្ធេ បរិនិព្ពុតេ ឆិន្នបបញ្ចេ ឆិន្នវដុមេ បរិយាទិន្នវដ្ដេ សព្ពទុក្ខវីតិវត្តេ បញ្ញាបយមានោ បញ្ញាបេយ្យា’’តិ [សំ. និ. ៤.៨៣]. អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘អតីតំ អត្ថី’’តិ.

អតីតំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. ននុ អាយស្មា នន្ទកោ ឯតទវោច – ‘‘អហុ បុព្ពេ លោភោ តទហុ អកុសលំ, សោ ឯតរហិ នត្ថិ, ឥច្ចេតំ កុសលំ. អហុ បុព្ពេ ទោសោ… អហុ បុព្ពេ មោហោ, តទហុ អកុសលំ, សោ ឯតរហិ នត្ថិ, ឥច្ចេតំ កុសល’’ន្តិ [អង្គុត្តរនិកាយេ]. អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘អតីតំ អត្ថី’’តិ.

ន វត្តព្ពំ – ‘‘អនាគតំ អត្ថី’’តិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘កពឡីការេ ចេ, ភិក្ខវេ, អាហារេ អត្ថិ រាគោ, អត្ថិ នន្ទី, អត្ថិ តណ្ហា; បតិដ្ឋិតំ តត្ថ វិញ្ញាណំ វិរូឡ្ហំ. យត្ថ បតិដ្ឋិតំ វិញ្ញាណំ វិរូឡ្ហំ, អត្ថិ តត្ថ នាមរូបស្ស អវក្កន្តិ. យត្ថ អត្ថិ នាមរូបស្ស អវក្កន្តិ, អត្ថិ តត្ថ សង្ខារានំ វុទ្ធិ. យត្ថ អត្ថិ សង្ខារានំ វុទ្ធិ, អត្ថិ តត្ថ អាយតិំ បុនព្ភវាភិនិព្ពត្តិ. យត្ថ អត្ថិ អាយតិំ បុនព្ភវាភិនិព្ពត្តិ, អត្ថិ តត្ថ អាយតិំ ជាតិជរាមរណំ. យត្ថ អត្ថិ អាយតិំ ជាតិជរាមរណំ, សសោកំ តំ, ភិក្ខវេ, សរជំ [សទរំ (សំ. និ. ២.៦៤) តទេវ យុត្តតរំ] សឧបាយាសន្តិ វទាមិ.

‘‘ផស្សេ ចេ, ភិក្ខវេ, អាហារេ… មនោសញ្ចេតនាយ ចេ, ភិក្ខវេ, អាហារេ… វិញ្ញាណេ ចេ, ភិក្ខវេ, អាហារេ អត្ថិ រាគោ, អត្ថិ នន្ទី…បេ… សរជំ សឧបាយាសន្តិ វទាមី’’តិ [សំ. និ. ២.៦៤]. អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ អនាគតំ អត្ថីតិ.

អនាគតំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘កពឡីការេ ចេ, ភិក្ខវេ, អាហារេ នត្ថិ រាគោ, នត្ថិ នន្ទី, នត្ថិ តណ្ហា; អប្បតិដ្ឋិតំ តត្ថ វិញ្ញាណំ អវិរូឡ្ហំ. យត្ថ វិញ្ញាណំ អប្បតិដ្ឋិតំ អវិរូឡ្ហំ, នត្ថិ តត្ថ នាមរូបស្ស អវក្កន្តិ. យត្ថ នត្ថិ នាមរូបស្ស អវក្កន្តិ, នត្ថិ តត្ថ សង្ខារានំ វុទ្ធិ. យត្ថ នត្ថិ សង្ខារានំ វុទ្ធិ, នត្ថិ តត្ថ អាយតិំ បុនព្ភវាភិនិព្ពត្តិ. យត្ថ នត្ថិ អាយតិំ បុនព្ភវាភិនិព្ពត្តិ, នត្ថិ តត្ថ អាយតិំ ជាតិជរាមរណំ. យត្ថ នត្ថិ អាយតិំ ជាតិជរាមរណំ, អសោកំ តំ, ភិក្ខវេ, អរជំ អនុបាយាសន្តិ វទាមិ.

‘‘ផស្សេ ចេ, ភិក្ខវេ, អាហារេ… មនោសញ្ចេតនាយ ចេ, ភិក្ខវេ, អាហារេ… វិញ្ញាណេ ចេ, ភិក្ខវេ, អាហារេ នត្ថិ រាគោ, នត្ថិ នន្ទី…បេ… អរជំ អនុបាយាសន្តិ វទាមី’’តិ [សំ. និ. ២.៦៤]. អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘អនាគតំ អត្ថី’’តិ.

សព្ពមត្ថីតិកថា និដ្ឋិតា.