១១. ឯកាទសមវគ្គោ

(១០៦-១០៨) ១-៣. តិស្សោបិ អនុសយកថា

៦០៥. អនុសយា អព្យាកតាតិ? អាមន្តា. វិបាកាព្យាកតា កិរិយាព្យាកតា រូបំ និព្ពានំ ចក្ខាយតនំ…បេ… ផោដ្ឋព្ពាយតនន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

កាមរាគានុសយោ អព្យាកតោតិ? អាមន្តា. កាមរាគោ កាមរាគបរិយុដ្ឋានំ កាមរាគសំយោជនំ កាមោឃោ កាមយោគោ កាមច្ឆន្ទនីវរណំ អព្យាកតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… កាមរាគោ កាមរាគបរិយុដ្ឋានំ…បេ… កាមច្ឆន្ទនីវរណំ អកុសលន្តិ? អាមន្តា. កាមរាគានុសយោ អកុសលោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បដិឃានុសយោ អព្យាកតោតិ? អាមន្តា. បដិឃំ បដិឃបរិយុដ្ឋានំ បដិឃសំយោជនំ អព្យាកតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បដិឃំ បដិឃបរិយុដ្ឋានំ បដិឃសំយោជនំ អកុសលន្តិ? អាមន្តា. បដិឃានុសយោ អកុសលោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

មានានុសយោ អព្យាកតោតិ? អាមន្តា. មានោ មានបរិយុដ្ឋានំ មានសំយោជនំ អព្យាកតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ …បេ… មានោ មានបរិយុដ្ឋានំ មានសំយោជនំ អកុសលន្តិ? អាមន្តា. មានានុសយោ អកុសលោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ …បេ….

ទិដ្ឋានុសយោ អព្យាកតោតិ? អាមន្តា. ទិដ្ឋិ ទិដ្ឋោឃោ ទិដ្ឋិយោគោ ទិដ្ឋិបរិយុដ្ឋានំ ទិដ្ឋិសំយោជនំ អព្យាកតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ទិដ្ឋិ ទិដ្ឋោឃោ ទិដ្ឋិយោគោ ទិដ្ឋិបរិយុដ្ឋានំ ទិដ្ឋិសំយោជនំ អកុសលន្តិ? អាមន្តា. ទិដ្ឋានុសយោ អកុសលោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

វិចិកិច្ឆានុសយោ អព្យាកតោតិ? អាមន្តា. វិចិកិច្ឆា វិចិកិច្ឆាបរិយុដ្ឋានំ វិចិកិច្ឆាសំយោជនំ វិចិកិច្ឆានីវរណំ អព្យាកតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… វិចិកិច្ឆា វិចិកិច្ឆាបរិយុដ្ឋានំ វិចិកិច្ឆាសំយោជនំ វិចិកិច្ឆានីវរណំ អកុសលន្តិ? អាមន្តា. វិចិកិច្ឆានុសយោ អកុសលោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ភវរាគានុសយោ អព្យាកតោតិ? អាមន្តា. ភវរាគោ ភវរាគបរិយុដ្ឋានំ ភវរាគសំយោជនំ អព្យាកតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ភវរាគោ ភវរាគបរិយុដ្ឋានំ ភវរាគសំយោជនំ អកុសលន្តិ? អាមន្តា. ភវរាគានុសយោ អកុសលោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អវិជ្ជានុសយោ អព្យាកតោតិ? អាមន្តា. អវិជ្ជា អវិជ្ជោឃោ អវិជ្ជាយោគោ អវិជ្ជាបរិយុដ្ឋានំ អវិជ្ជាសំយោជនំ អវិជ្ជានីវរណំ អព្យាកតន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អវិជ្ជា អវិជ្ជោឃោ អវិជ្ជាយោគោ អវិជ្ជាបរិយុដ្ឋានំ អវិជ្ជាសំយោជនំ អវិជ្ជានីវរណំ អកុសលន្តិ? អាមន្តា. អវិជ្ជានុសយោ អកុសលោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៦០៦. ន វត្តព្ពំ – ‘‘អនុសយា អព្យាកតា’’តិ? អាមន្តា. បុថុជ្ជនោ កុសលាព្យាកតេ ចិត្តេ វត្តមានេ ‘‘សានុសយោ’’តិ វត្តព្ពោតិ? អាមន្តា. កុសលាកុសលា ធម្មា សម្មុខីភាវំ អាគច្ឆន្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… តេន ហិ អនុសយា អព្យាកតាតិ. បុថុជ្ជនោ កុសលាព្យាកតេ ចិត្តេ វត្តមានេ ‘‘សរាគោ’’តិ វត្តព្ពោតិ? អាមន្តា. កុសលាកុសលា ធម្មា សម្មុខីភាវំ អាគច្ឆន្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… តេន ហិ រាគោ អព្យាកតោតិ.

៦០៧. អនុសយា អហេតុកាតិ? អាមន្តា. រូបំ និព្ពានំ ចក្ខាយតនំ…បេ… ផោដ្ឋព្ពាយតនន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

កាមរាគានុសយោ អហេតុកោតិ? អាមន្តា. កាមរាគោ កាមរាគបរិយុដ្ឋានំ កាមរាគសំយោជនំ កាមច្ឆន្ទនីវរណំ អហេតុកន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… កាមរាគោ កាមរាគបរិយុដ្ឋានំ…បេ… កាមច្ឆន្ទនីវរណំ សហេតុកន្តិ? អាមន្តា. កាមរាគានុសយោ សហេតុកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បដិឃានុសយោ…បេ… មានានុសយោ… ទិដ្ឋានុសយោ… វិចិកិច្ឆានុសយោ… ភវរាគានុសយោ… អវិជ្ជានុសយោ អហេតុកោតិ? អាមន្តា. អវិជ្ជា អវិជ្ជោឃោ អវិជ្ជាយោគោ អវិជ្ជាបរិយុដ្ឋានំ អវិជ្ជាសំយោជនំ អវិជ្ជានីវរណំ អហេតុកន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ …បេ… អវិជ្ជា អវិជ្ជោឃោ…បេ… អវិជ្ជានីវរណំ សហេតុកន្តិ? អាមន្តា. អវិជ្ជានុសយោ សហេតុកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៦០៨. ន វត្តព្ពំ – ‘‘អនុសយា អហេតុកា’’តិ? អាមន្តា. បុថុជ្ជនោ កុសលាព្យាកតេ ចិត្តេ វត្តមានេ ‘‘សានុសយោ’’តិ វត្តព្ពោតិ? អាមន្តា. អនុសយា តេន ហេតុនា សហេតុកាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… តេន ហិ អនុសយា អហេតុកាតិ. បុថុជ្ជនោ កុសលាព្យាកតេ ចិត្តេ វត្តមានេ ‘‘សរាគោ’’តិ វត្តព្ពោតិ? អាមន្តា. រាគោ តេន ហេតុនា សហេតុកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… តេន ហិ រាគោ អហេតុកោតិ.

៦០៩. អនុសយា ចិត្តវិប្បយុត្តាតិ? អាមន្តា. រូបំ និព្ពានំ ចក្ខាយតនំ…បេ… ផោដ្ឋព្ពាយតនន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

កាមរាគានុសយោ ចិត្តវិប្បយុត្តោតិ? អាមន្តា. កាមរាគោ កាមរាគបរិយុដ្ឋានំ កាមរាគសំយោជនំ កាមោឃោ កាមយោគោ កាមច្ឆន្ទនីវរណំ ចិត្តវិប្បយុត្តន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… កាមរាគោ កាមរាគបរិយុដ្ឋានំ…បេ… កាមច្ឆន្ទនីវរណំ ចិត្តសម្បយុត្តន្តិ? អាមន្តា. កាមរាគានុសយោ ចិត្តសម្បយុត្តោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៦១០. កាមរាគានុសយោ ចិត្តវិប្បយុត្តោតិ? អាមន្តា. កតមក្ខន្ធបរិយាបន្នោតិ? សង្ខារក្ខន្ធបរិយាបន្នោតិ. សង្ខារក្ខន្ធោ ចិត្តវិប្បយុត្តោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ. សង្ខារក្ខន្ធោ ចិត្តវិប្បយុត្តោតិ? អាមន្តា. វេទនាក្ខន្ធោ សញ្ញាក្ខន្ធោ ចិត្តវិប្បយុត្តោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

កាមរាគានុសយោ សង្ខារក្ខន្ធបរិយាបន្នោ ចិត្តវិប្បយុត្តោតិ? អាមន្តា. កាមរាគោ សង្ខារក្ខន្ធបរិយាបន្នោ ចិត្តវិប្បយុត្តោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… កាមរាគោ សង្ខារក្ខន្ធបរិយាបន្នោ ចិត្តសម្បយុត្តោតិ? អាមន្តា. កាមរាគានុសយោ សង្ខារក្ខន្ធបរិយាបន្នោ ចិត្តសម្បយុត្តោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

កាមរាគានុសយោ សង្ខារក្ខន្ធបរិយាបន្នោ ចិត្តវិប្បយុត្តោ, កាមរាគោ សង្ខារក្ខន្ធបរិយាបន្នោ ចិត្តសម្បយុត្តោតិ? អាមន្តា. សង្ខារក្ខន្ធោ ឯកទេសោ ចិត្តសម្បយុត្តោ ឯកទេសោ ចិត្តវិប្បយុត្តោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សង្ខារក្ខន្ធោ ឯកទេសោ ចិត្តសម្បយុត្តោ ឯកទេសោ ចិត្តវិប្បយុត្តោតិ? អាមន្តា. វេទនាក្ខន្ធោ សញ្ញាក្ខន្ធោ ឯកទេសោ ចិត្តសម្បយុត្តោ ឯកទេសោ ចិត្តវិប្បយុត្តោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៦១១. បដិឃានុសយោ មានានុសយោ ទិដ្ឋានុសយោ វិចិកិច្ឆានុសយោ ភវរាគានុសយោ អវិជ្ជានុសយោ ចិត្តវិប្បយុត្តោតិ? អាមន្តា. អវិជ្ជា អវិជ្ជោឃោ អវិជ្ជាយោគោ អវិជ្ជានីវរណំ ចិត្តវិប្បយុត្តន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អវិជ្ជា អវិជ្ជោឃោ អវិជ្ជាយោគោ អវិជ្ជានីវរណំ ចិត្តសម្បយុត្តន្តិ? អាមន្តា. អវិជ្ជានុសយោ ចិត្តសម្បយុត្តោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៦១២. អវិជ្ជានុសយោ ចិត្តវិប្បយុត្តោតិ? អាមន្តា. កតមក្ខន្ធបរិយាបន្នោតិ? សង្ខារក្ខន្ធបរិយាបន្នោតិ. សង្ខារក្ខន្ធោ ចិត្តវិប្បយុត្តោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ. សង្ខារក្ខន្ធោ ចិត្តវិប្បយុត្តោតិ? អាមន្តា. វេទនាក្ខន្ធោ សញ្ញាក្ខន្ធោ ចិត្តវិប្បយុត្តោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អវិជ្ជានុសយោ សង្ខារក្ខន្ធបរិយាបន្នោ ចិត្តវិប្បយុត្តោតិ? អាមន្តា. អវិជ្ជា សង្ខារក្ខន្ធបរិយាបន្នា ចិត្តវិប្បយុត្តាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អវិជ្ជា សង្ខារក្ខន្ធបរិយាបន្នា ចិត្តសម្បយុត្តាតិ? អាមន្តា. អវិជ្ជានុសយោ សង្ខារក្ខន្ធបរិយាបន្នោ ចិត្តសម្បយុត្តោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អវិជ្ជានុសយោ សង្ខារក្ខន្ធបរិយាបន្នោ ចិត្តវិប្បយុត្តោ, អវិជ្ជាសង្ខារក្ខន្ធបរិយាបន្នា ចិត្តសម្បយុត្តាតិ? អាមន្តា. សង្ខារក្ខន្ធោ ឯកទេសោ ចិត្តសម្បយុត្តោ ឯកទេសោ ចិត្តវិប្បយុត្តោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

៦១៣. ន វត្តព្ពំ – ‘‘អនុសយា ចិត្តវិប្បយុត្តា’’តិ? អាមន្តា. បុថុជ្ជនោ កុសលាព្យាកតេ ចិត្តេ វត្តមានេ ‘‘សានុសយោ’’តិ វត្តព្ពោតិ? អាមន្តា. អនុសយា តេន ចិត្តេន សម្បយុត្តាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ. តេន ហិ អនុសយា ចិត្តវិប្បយុត្តាតិ. បុថុជ្ជនោ កុសលាព្យាកតេ ចិត្តេ វត្តមានេ ‘‘សរាគោ’’តិ វត្តព្ពោតិ? អាមន្តា. រាគោ តេន ចិត្តេន សម្បយុត្តោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ. តេន ហិ រាគោ ចិត្តវិប្បយុត្តោតិ.

តិស្សោបិ អនុសយកថា និដ្ឋិតា.

១១. ឯកាទសមវគ្គោ

(១០៩) ៤. ញាណកថា

៦១៤. អញ្ញាណេ វិគតេ ញាណវិប្បយុត្តេ ចិត្តេ វត្តមានេ ន វត្តព្ពំ – ‘‘ញាណី’’តិ? អាមន្តា. រាគេ វិគតេ ន វត្តព្ពំ – ‘‘វីតរាគោ’’តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អញ្ញាណេ វិគតេ ញាណវិប្បយុត្តេ ចិត្តេ វត្តមានេ ន វត្តព្ពំ – ‘‘ញាណី’’តិ? អាមន្តា. ទោសេ វិគតេ… មោហេ វិគតេ… កិលេសេ វិគតេ ន វត្តព្ពំ – ‘‘និក្កិលេសោ’’តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

រាគេ វិគតេ វត្តព្ពំ – ‘‘វីតរាគោ’’តិ? អាមន្តា. អញ្ញាណេ វិគតេ ញាណវិប្បយុត្តេ ចិត្តេ វត្តមានេ វត្តព្ពំ – ‘‘ញាណី’’តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ទោសេ វិគតេ… មោហេ វិគតេ… កិលេសេ វិគតេ វត្តព្ពំ – ‘‘និក្កិលេសោ’’តិ? អាមន្តា. អញ្ញាណេ វិគតេ ញាណវិប្បយុត្តេ ចិត្តេ វត្តមានេ វត្តព្ពំ – ‘‘ញាណី’’តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៦១៥. អញ្ញាណេ វិគតេ ញាណវិប្បយុត្តេ ចិត្តេ វត្តមានេ វត្តព្ពំ – ‘‘ញាណី’’តិ? អាមន្តា. អតីតេន ញាណេន ញាណី និរុទ្ធេន វិគតេន បដិបស្សទ្ធេន ញាណេន ញាណីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ញាណកថា និដ្ឋិតា.

១១. ឯកាទសមវគ្គោ

(១១០) ៥. ញាណំ ចិត្តវិប្បយុត្តន្តិកថា

៦១៦. ញាណំ ចិត្តវិប្បយុត្តន្តិ? អាមន្តា. រូបំ និព្ពានំ ចក្ខាយតនំ…បេ… ផោដ្ឋព្ពាយតនន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ញាណំ ចិត្តវិប្បយុត្តន្តិ? អាមន្តា. បញ្ញា បញ្ញិន្ទ្រិយំ បញ្ញាពលំ សម្មាទិដ្ឋិ ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គោ ចិត្តវិប្បយុត្តោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បញ្ញា បញ្ញិន្ទ្រិយំ បញ្ញាពលំ សម្មាទិដ្ឋិ ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គោ ចិត្តសម្បយុត្តោតិ? អាមន្តា. ញាណំ ចិត្តសម្បយុត្តន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ញាណំ ចិត្តវិប្បយុត្តន្តិ? អាមន្តា. កតមក្ខន្ធបរិយាបន្នន្តិ? សង្ខារក្ខន្ធបរិយាបន្នន្តិ. សង្ខារក្ខន្ធោ ចិត្តវិប្បយុត្តោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សង្ខារក្ខន្ធោ ចិត្តវិប្បយុត្តោតិ? អាមន្តា. វេទនាក្ខន្ធោ សញ្ញាក្ខន្ធោ ចិត្តវិប្បយុត្តោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ញាណំ សង្ខារក្ខន្ធបរិយាបន្នំ ចិត្តវិប្បយុត្តន្តិ? អាមន្តា. បញ្ញា សង្ខារក្ខន្ធបរិយាបន្នា ចិត្តវិប្បយុត្តាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បញ្ញា សង្ខារក្ខន្ធបរិយាបន្នា ចិត្តសម្បយុត្តាតិ? អាមន្តា. ញាណំ សង្ខារក្ខន្ធបរិយាបន្នំ ចិត្តសម្បយុត្តន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ញាណំ សង្ខារក្ខន្ធបរិយាបន្នំ ចិត្តវិប្បយុត្តំ, បញ្ញា សង្ខារក្ខន្ធបរិយាបន្នា ចិត្តសម្បយុត្តាតិ? អាមន្តា. សង្ខារក្ខន្ធោ ឯកទេសោ ចិត្តសម្បយុត្តោ ឯកទេសោ ចិត្តវិប្បយុត្តោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សង្ខារក្ខន្ធោ ឯកទេសោ ចិត្តសម្បយុត្តោ ឯកទេសោ ចិត្តវិប្បយុត្តោតិ? អាមន្តា. វេទនាក្ខន្ធោ សញ្ញាក្ខន្ធោ ឯកទេសោ ចិត្តសម្បយុត្តោ ឯកទេសោ ចិត្តវិប្បយុត្តោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៦១៧. ន វត្តព្ពំ – ‘‘ញាណំ ចិត្តវិប្បយុត្ត’’ន្តិ? អាមន្តា. អរហា ចក្ខុវិញ្ញាណសមង្គី ‘‘ញាណី’’តិ វត្តព្ពោតិ? អាមន្តា. ញាណំ តេន ចិត្តេន សម្បយុត្តន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ. តេន ហិ ញាណំ ចិត្តវិប្បយុត្តន្តិ.

អរហា ចក្ខុវិញ្ញាណសមង្គី ‘‘បញ្ញវា’’តិ វត្តព្ពោតិ [សកវាទីបុច្ឆា វិយ ទិស្សតិ]? អាមន្តា. បញ្ញា តេន ចិត្តេន សម្បយុត្តាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ. តេន ហិ បញ្ញា ចិត្តវិប្បយុត្តាតិ.

ញាណំ ចិត្តវិប្បយុត្តន្តិកថា និដ្ឋិតា.

១១. ឯកាទសមវគ្គោ

(១១១) ៦. ឥទំ ទុក្ខន្តិកថា

៦១៨. ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ វាចំ ភាសតោ ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ ញាណំ បវត្តតីតិ? អាមន្តា. ‘‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’’តិ វាចំ ភាសតោ ‘‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’’តិ ញាណំ បវត្តតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ វាចំ ភាសតោ ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ ញាណំ បវត្តតីតិ? អាមន្តា. ‘‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’’តិ វាចំ ភាសតោ ‘‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’’តិ ញាណំ បវត្តតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ វាចំ ភាសតោ ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ ញាណំ បវត្តតីតិ? អាមន្តា. ‘‘អយំ មគ្គោ’’តិ វាចំ ភាសតោ ‘‘អយំ មគ្គោ’’តិ ញាណំ បវត្តតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

‘‘អយំ សមុទយោ’’តិ វាចំ ភាសតោ ន ច ‘‘អយំ សមុទយោ’’តិ ញាណំ បវត្តតីតិ? អាមន្តា. ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ វាចំ ភាសតោ ន ច ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ ញាណំ បវត្តតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ‘‘អយំ និរោធោ’’តិ… ‘‘អយំ មគ្គោ’’តិ វាចំ ភាសតោ ន ច ‘‘អយំ មគ្គោ’’តិ ញាណំ បវត្តតីតិ? អាមន្តា. ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ វាចំ ភាសតោ ន ច ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ ញាណំ បវត្តតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៦១៩. ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ វាចំ ភាសតោ ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ ញាណំ បវត្តតីតិ? អាមន្តា. ‘‘រូបំ អនិច្ច’’ន្តិ វាចំ ភាសតោ ‘‘រូបំ អនិច្ច’’ន្តិ ញាណំ បវត្តតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ វាចំ ភាសតោ ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ ញាណំ បវត្តតីតិ? អាមន្តា. វេទនា… សញ្ញា… សង្ខារា… ‘‘វិញ្ញាណំ អនិច្ច’’ន្តិ វាចំ ភាសតោ ‘‘វិញ្ញាណំ អនិច្ច’’ន្តិ ញាណំ បវត្តតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ វាចំ ភាសតោ ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ ញាណំ បវត្តតីតិ? អាមន្តា. ‘‘រូបំ អនត្តា’’តិ វាចំ ភាសតោ ‘‘រូបំ អនត្តា’’តិ ញាណំ បវត្តតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ វាចំ ភាសតោ ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ ញាណំ បវត្តតីតិ? អាមន្តា. វេទនា … សញ្ញា… សង្ខារា… ‘‘វិញ្ញាណំ អនត្តា’’តិ វាចំ ភាសតោ ‘‘វិញ្ញាណំ អនត្តា’’តិ ញាណំ បវត្តតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

‘‘រូបំ អនិច្ច’’ន្តិ វាចំ ភាសតោ ន ច ‘‘រូបំ អនិច្ច’’ន្តិ ញាណំ បវត្តតីតិ? អាមន្តា. ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ វាចំ ភាសតោ ន ច ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ ញាណំ បវត្តតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… វេទនា… សញ្ញា… សង្ខារា… ‘‘វិញ្ញាណំ អនិច្ច’’ន្តិ វាចំ ភាសតោ ន ច ‘‘វិញ្ញាណំ អនិច្ច’’ន្តិ ញាណំ បវត្តតីតិ? អាមន្តា. ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ វាចំ ភាសតោ ន ច ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ ញាណំ បវត្តតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

‘‘រូបំ អនត្តា’’តិ វាចំ ភាសតោ ន ច ‘‘រូបំ អនត្តា’’តិ ញាណំ បវត្តតីតិ? អាមន្តា. ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ វាចំ ភាសតោ ន ច ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ ញាណំ បវត្តតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ …បេ… វេទនា… សញ្ញា… សង្ខារា… ‘‘វិញ្ញាណំ អនត្តា’’តិ វាចំ ភាសតោ ន ច ‘‘វិញ្ញាណំ អនត្តា’’តិ ញាណំ បវត្តតីតិ? អាមន្តា. ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ វាចំ ភាសតោ ន ច ‘‘ទុក្ខ’’ន្តិ ញាណំ បវត្តតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៦២០. ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ វាចំ ភាសតោ ‘‘ឥទំ ទុក្ខ’’ន្តិ ញាណំ បវត្តតីតិ? អាមន្តា. ‘‘ឥ’’តិ [ឦតិ (ស្យា. បី.)] ច ‘‘ទ’’ន្តិ ច ‘‘ទុ’’តិ [ទូតិ (ស្យា. បី.)] ច ‘‘ខ’’ន្តិ ច ញាណំ បវត្តតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ឥទំ ទុក្ខន្តិកថា និដ្ឋិតា.

១១. ឯកាទសមវគ្គោ

(១១២) ៧. ឥទ្ធិពលកថា

៦២១. ឥទ្ធិពលេន សមន្នាគតោ កប្បំ តិដ្ឋេយ្យាតិ? អាមន្តា. ឥទ្ធិមយិកោ សោ អាយុ, ឥទ្ធិមយិកា សា គតិ, ឥទ្ធិមយិកោ សោ អត្តភាវប្បដិលាភោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ឥទ្ធិពលេន សមន្នាគតោ កប្បំ តិដ្ឋេយ្យាតិ? អាមន្តា. អតីតំ កប្បំ តិដ្ឋេយ្យ, អនាគតំ កប្បំ តិដ្ឋេយ្យាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ឥទ្ធិពលេន សមន្នាគតោ កប្បំ តិដ្ឋេយ្យាតិ? អាមន្តា. ទ្វេ កប្បេ តិដ្ឋេយ្យ, តយោ កប្បេ តិដ្ឋេយ្យ, ចត្តារោ កប្បេ តិដ្ឋេយ្យាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ឥទ្ធិពលេន សមន្នាគតោ កប្បំ តិដ្ឋេយ្យាតិ? អាមន្តា. សតិ ជីវិតេ ជីវិតាវសេសេ តិដ្ឋេយ្យ, អសតិ ជីវិតេ ជីវិតាវសេសេ តិដ្ឋេយ្យាតិ? សតិ ជីវិតេ ជីវិតាវសេសេ តិដ្ឋេយ្យាតិ. ហញ្ចិ សតិ ជីវិតេ ជីវិតាវសេសេ តិដ្ឋេយ្យ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘ឥទ្ធិពលេន សមន្នាគតោ កប្បំ តិដ្ឋេយ្យា’’តិ. អសតិ ជីវិតេ ជីវិតាវសេសេ តិដ្ឋេយ្យាតិ, មតោ តិដ្ឋេយ្យ, កាលង្កតោ តិដ្ឋេយ្យាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៦២២. ឥទ្ធិពលេន សមន្នាគតោ កប្បំ តិដ្ឋេយ្យាតិ? អាមន្តា. ឧប្បន្នោ ផស្សោ មា និរុជ្ឈីតិ លព្ភា ឥទ្ធិយា បគ្គហេតុន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ឧប្បន្នា វេទនា…បេ… ឧប្បន្នា សញ្ញា …បេ… ឧប្បន្នា ចេតនា…បេ… ឧប្បន្នំ ចិត្តំ… ឧប្បន្នា សទ្ធា… ឧប្បន្នំ វីរិយំ… ឧប្បន្នា សតិ… ឧប្បន្នោ សមាធិ …បេ… ឧប្បន្នា បញ្ញា មា និរុជ្ឈីតិ លព្ភា ឥទ្ធិយា បគ្គហេតុន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ឥទ្ធិពលេន សមន្នាគតោ កប្បំ តិដ្ឋេយ្យាតិ? អាមន្តា. រូបំ និច្ចំ ហោតូតិ លព្ភា ឥទ្ធិយា បគ្គហេតុន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… វេទនា…បេ… សញ្ញា… សង្ខារា… វិញ្ញាណំ និច្ចំ ហោតូតិ លព្ភា ឥទ្ធិយា បគ្គហេតុន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ឥទ្ធិពលេន សមន្នាគតោ កប្បំ តិដ្ឋេយ្យាតិ? អាមន្តា. ជាតិធម្មា សត្តា មា ជាយិំសូតិ លព្ភា ឥទ្ធិយា បគ្គហេតុន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ជរាធម្មា សត្តា មា ជីរិំសូតិ…បេ… ព្យាធិធម្មា សត្តា មា ព្យាធិយិំសូតិ…បេ… មរណធម្មា សត្តា មា មីយិំសូតិ លព្ភា ឥទ្ធិយា បគ្គហេតុន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៦២៣. ន វត្តព្ពំ – ‘‘ឥទ្ធិពលេន សមន្នាគតោ កប្បំ តិដ្ឋេយ្យា’’តិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘យស្ស កស្សចិ, អានន្ទ, ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា ភាវិតា ពហុលីកតា យានីកតា វត្ថុកតា អនុដ្ឋិតា បរិចិតា សុសមារទ្ធា, សោ អាកង្ខមានោ កប្បំ វា តិដ្ឋេយ្យ កប្បាវសេសំ វា’’តិ [ទី. និ. ២.១៦៦; សំ. និ. ៥.៨២២; ឧទា. ៥១]! អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ឥទ្ធិពលេន សមន្នាគតោ កប្បំ តិដ្ឋេយ្យាតិ.

៦២៤. ឥទ្ធិពលេន សមន្នាគតោ កប្បំ តិដ្ឋេយ្យាតិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘ចតុន្នំ, ភិក្ខវេ, ធម្មានំ នត្ថិ កោចិ បាដិភោគោ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា ទេវោ វា មារោ វា ព្រហ្មា វា កោចិ វា លោកស្មិំ! កតមេសំ ចតុន្នំ? ជរាធម្មោ ‘‘មា ជីរី’’តិ នត្ថិ កោចិ បាដិភោគោ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា ទេវោ វា មារោ វា ព្រហ្មា វា កោចិ វា លោកស្មិំ. ព្យាធិធម្មោ ‘‘មា ព្យាធិយី’’តិ…បេ… មរណធម្មោ ‘‘មា មីយី’’តិ…បេ… យានិ ខោ បន តានិ បុព្ពេ កតានិ បាបកានិ កម្មានិ សំកិលេសិកានិ បោនោព្ភវិកានិ [បោនោភវិកានិ (សី. បី.)] សទរានិ [និស្សារានិ (សី. បី. ក.), ទុក្ខុទ្រយានិ (ស្យា.)] ទុក្ខវិបាកានិ អាយតិំ ជាតិជរាមរណិយានិ តេសំ វិបាកោ ‘‘មា និព្ពត្តី’’តិ នត្ថិ កោចិ បាដិភោគោ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា ទេវោ វា មារោ វា ព្រហ្មា វា កោចិ វា លោកស្មិំ. ឥមេសំ ខោ, ភិក្ខវេ, ចតុន្នំ ធម្មានំ នត្ថិ កោចិ បាដិភោគោ សមណោ វា ព្រាហ្មណោ វា ទេវោ វា មារោ វា ព្រហ្មា វា កោចិ វា លោកស្មិ’’ន្តិ [អ. និ. ៤.១៨២]. អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘ឥទ្ធិពលេន សមន្នាគតោ កប្បំ តិដ្ឋេយ្យា’’តិ.

ឥទ្ធិពលកថា និដ្ឋិតា.

១១. ឯកាទសមវគ្គោ

(១១៣) ៨. សមាធិកថា

៦២៥. ចិត្តសន្តតិ សមាធីតិ? អាមន្តា. អតីតា ចិត្តសន្តតិ សមាធីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ …បេ… ចិត្តសន្តតិ សមាធីតិ? អាមន្តា. អនាគតា ចិត្តសន្តតិ សមាធីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ចិត្តសន្តតិ សមាធីតិ? អាមន្តា. ននុ អតីតំ និរុទ្ធំ អនាគតំ អជាតន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អតីតំ និរុទ្ធំ អនាគតំ អជាតំ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘ចិត្តសន្តតិ សមាធី’’តិ.

៦២៦. ឯកចិត្តក្ខណិកោ សមាធីតិ? អាមន្តា. ចក្ខុវិញ្ញាណសមង្គី សមាបន្នោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សោតវិញ្ញាណសមង្គី…បេ… ឃានវិញ្ញាណសមង្គី… ជិវ្ហាវិញ្ញាណសមង្គី… កាយវិញ្ញាណសមង្គី…បេ… អកុសលចិត្តសមង្គី …បេ… រាគសហគតចិត្តសមង្គី…បេ… ទោសសហគតចិត្តសមង្គី…បេ… មោហសហគតចិត្តសមង្គី…បេ… អនោត្តប្បសហគតចិត្តសមង្គី សមាបន្នោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ចិត្តសន្តតិ សមាធីតិ? អាមន្តា. អកុសលចិត្តសន្តតិ សមាធីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… រាគសហគតា…បេ… ទោសសហគតា…បេ… មោហសហគតា…បេ… អនោត្តប្បសហគតា ចិត្តសន្តតិ សមាធីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ន វត្តព្ពំ – ‘‘ចិត្តសន្តតិ សមាធី’’តិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘អហំ ខោ, អាវុសោ និគណ្ឋា, បហោមិ អនិញ្ជមានោ កាយេន, អភាសមានោ វាចំ, សត្ត រត្តិន្ទិវានិ [រត្តិទិវានិ (ក.)] ឯកន្តសុខំ បដិសំវេទី វិហរិតុ’’ន្តិ [ម. និ. ១.១៨០]! អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ចិត្តសន្តតិ សមាធីតិ.

សមាធិកថា និដ្ឋិតា.

១១. ឯកាទសមវគ្គោ

(១១៤) ៩. ធម្មដ្ឋិតតាកថា

៦២៧. ធម្មដ្ឋិតតា បរិនិប្ផន្នាតិ? អាមន្តា. តាយ ឋិតតា បរិនិប្ផន្នាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… តាយ ឋិតតា បរិនិប្ផន្នាតិ? អាមន្តា. តាយ តាយេវ នត្ថិ ទុក្ខស្សន្តកិរិយា, នត្ថិ វដ្ដុបច្ឆេទោ, នត្ថិ អនុបាទាបរិនិព្ពានន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

រូបស្ស ឋិតតា បរិនិប្ផន្នាតិ? អាមន្តា. តាយ ឋិតតា បរិនិប្ផន្នាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… តាយ ឋិតតា បរិនិប្ផន្នាតិ? អាមន្តា. តាយ តាយេវ នត្ថិ ទុក្ខស្សន្តកិរិយា, នត្ថិ វដ្ដុបច្ឆេទោ, នត្ថិ អនុបាទាបរិនិព្ពានន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

វេទនាយ ឋិតតា…បេ… សញ្ញាយ ឋិតតា…បេ… សង្ខារានំ ឋិតតា…បេ… វិញ្ញាណស្ស ឋិតតា បរិនិប្ផន្នាតិ? អាមន្តា. តាយ ឋិតតា បរិនិប្ផន្នាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… តាយ ឋិតតា បរិនិប្ផន្នាតិ? អាមន្តា. តាយ តាយេវ នត្ថិ ទុក្ខស្សន្តកិរិយា, នត្ថិ វដ្ដុបច្ឆេទោ, នត្ថិ អនុបាទាបរិនិព្ពានន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ធម្មដ្ឋិតតាកថា និដ្ឋិតា.

១១. ឯកាទសមវគ្គោ

(១១៥) ១០. អនិច្ចតាកថា

៦២៨. អនិច្ចតា បរិនិប្ផន្នាតិ? អាមន្តា. តាយ អនិច្ចតាយ អនិច្ចតា បរិនិប្ផន្នាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… តាយ អនិច្ចតាយ អនិច្ចតា បរិនិប្ផន្នាតិ? អាមន្តា. តាយ តាយេវ នត្ថិ ទុក្ខស្សន្តកិរិយា, នត្ថិ វដ្ដុបច្ឆេទោ, នត្ថិ អនុបាទាបរិនិព្ពានន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

ជរា បរិនិប្ផន្នាតិ? អាមន្តា. តាយ ជរាយ ជរា បរិនិប្ផន្នាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… តាយ ជរាយ ជរា បរិនិប្ផន្នាតិ? អាមន្តា. តាយ តាយេវ នត្ថិ ទុក្ខស្សន្តកិរិយា, នត្ថិ វដ្ដុបច្ឆេទោ, នត្ថិ អនុបាទាបរិនិព្ពានន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

មរណំ បរិនិប្ផន្នន្តិ? អាមន្តា. តស្ស មរណស្ស មរណំ បរិនិប្ផន្នន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ. តស្ស មរណស្ស មរណំ បរិនិប្ផន្នន្តិ? អាមន្តា. តស្ស តស្សេវ នត្ថិ ទុក្ខស្សន្តកិរិយា, នត្ថិ វដ្ដុបច្ឆេទោ, នត្ថិ អនុបាទាបរិនិព្ពានន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៦២៩. រូបំ បរិនិប្ផន្នំ, រូបស្ស អនិច្ចតា អត្ថីតិ? អាមន្តា. អនិច្ចតា បរិនិប្ផន្នា, អនិច្ចតាយ អនិច្ចតា អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… រូបំ បរិនិប្ផន្នំ, រូបស្ស ជរា អត្ថីតិ? អាមន្តា. ជរា បរិនិប្ផន្នា, ជរាយ ជរា អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

រូបំ បរិនិប្ផន្នំ, រូបស្ស ភេទោ អត្ថិ, អន្តរធានំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. មរណំ បរិនិប្ផន្នំ, មរណស្ស ភេទោ អត្ថិ, អន្តរធានំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

វេទនា …បេ… សញ្ញា… សង្ខារា…បេ… វិញ្ញាណំ បរិនិប្ផន្នំ, វិញ្ញាណស្ស អនិច្ចតា អត្ថីតិ? អាមន្តា. អនិច្ចតា បរិនិប្ផន្នា, អនិច្ចតាយ អនិច្ចតា អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ …បេ… វិញ្ញាណំ បរិនិប្ផន្នំ, វិញ្ញាណស្ស ជរា អត្ថីតិ? អាមន្តា. ជរា បរិនិប្ផន្នា, ជរាយ ជរា អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

វិញ្ញាណំ បរិនិប្ផន្នំ, វិញ្ញាណស្ស ភេទោ អត្ថិ, អន្តរធានំ អត្ថីតិ? អាមន្តា. មរណំ បរិនិប្ផន្នំ, មរណស្ស ភេទោ អត្ថិ, អន្តរធានំ អត្ថីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អនិច្ចតាកថា និដ្ឋិតា.

ឯកាទសមវគ្គោ.

តស្សុទ្ទានំ –

អនុសយា អព្យាកតា, អហេតុកា, ចិត្តវិប្បយុត្តា, អញ្ញាណេ វិគតេ ញាណី, ញាណំ ចិត្តវិប្បយុត្តំ, យត្ថ សទ្ទេ [យត្ថ សទ្ទោ (សី.), យថាសទ្ទំ (?)] ញាណំ បវត្តតិ, ឥទ្ធិពលេន សមន្នាគតោ កប្បំ តិដ្ឋេយ្យ, ចិត្តសន្តតិ សមាធិ, ធម្មដ្ឋិតតា, អនិច្ចតាតិ.