(១៦) ៧. ចិត្តដ្ឋិតិកថា

៣៣៥. ឯកំ ចិត្តំ ទិវសំ តិដ្ឋតីតិ? អាមន្តា. ឧបឌ្ឍទិវសោ ឧប្បាទក្ខណោ, ឧបឌ្ឍទិវសោ វយក្ខណោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

ឯកំ ចិត្តំ ទ្វេ ទិវសេ តិដ្ឋតីតិ? អាមន្តា. ទិវសោ ឧប្បាទក្ខណោ, ទិវសោ វយក្ខណោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

ឯកំ ចិត្តំ ចត្តារោ ទិវសេ តិដ្ឋតិ… អដ្ឋ ទិវសេ តិដ្ឋតិ… ទស ទិវសេ តិដ្ឋតិ… វីសតិ ទិវសេ តិដ្ឋតិ… មាសំ តិដ្ឋតិ… ទ្វេ មាសេ តិដ្ឋតិ… ចត្តារោ មាសេ តិដ្ឋតិ… អដ្ឋ មាសេ តិដ្ឋតិ… ទស មាសេ តិដ្ឋតិ… សំវច្ឆរំ តិដ្ឋតិ… ទ្វេ វស្សានិ តិដ្ឋតិ… ចត្តារិ វស្សានិ តិដ្ឋតិ… អដ្ឋ វស្សានិ តិដ្ឋតិ… ទស វស្សានិ តិដ្ឋតិ… វីសតិ វស្សានិ តិដ្ឋតិ… តិំស វស្សានិ តិដ្ឋតិ… ចត្តារីស វស្សានិ តិដ្ឋតិ… បញ្ញាស វស្សានិ តិដ្ឋតិ… វស្សសតំ តិដ្ឋតិ… ទ្វេ វស្សសតានិ តិដ្ឋតិ… ចត្តារិ វស្សសតានិ តិដ្ឋតិ… បញ្ច វស្សសតានិ តិដ្ឋតិ… វស្សសហស្សំ តិដ្ឋតិ… ទ្វេ វស្សសហស្សានិ តិដ្ឋតិ… ចត្តារិ វស្សសហស្សានិ តិដ្ឋតិ… អដ្ឋ វស្សសហស្សានិ តិដ្ឋតិ… សោឡស វស្សសហស្សានិ តិដ្ឋតិ… កប្បំ តិដ្ឋតិ… ទ្វេ កប្បេ តិដ្ឋតិ… ចត្តារោ កប្បេ តិដ្ឋតិ… អដ្ឋ កប្បេ តិដ្ឋតិ… សោឡស កប្បេ តិដ្ឋតិ… ពាត្តិំស កប្បេ តិដ្ឋតិ… ចតុសដ្ឋិ កប្បេ តិដ្ឋតិ… បញ្ច កប្បសតានិ តិដ្ឋតិ… កប្បសហស្សានិ តិដ្ឋតិ… ទ្វេ កប្បសហស្សានិ តិដ្ឋតិ… ចត្តារិ កប្បសហស្សានិ តិដ្ឋតិ… អដ្ឋ កប្បសហស្សានិ តិដ្ឋតិ… សោឡស កប្បសហស្សានិ តិដ្ឋតិ… វីសតិ កប្បសហស្សានិ តិដ្ឋតិ… ចត្តារីស កប្បសហស្សានិ តិដ្ឋតិ… សដ្ឋិ កប្បសហស្សានិ តិដ្ឋតិ… ចតុរាសីតិ កប្បសហស្សានិ តិដ្ឋតីតិ? អាមន្តា. ទ្វេចត្តារីស កប្បសហស្សានិ ឧប្បាទក្ខណោ, ទ្វេចត្តារីស កប្បសហស្សានិ វយក្ខណោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

ឯកំ ចិត្តំ ទិវសំ តិដ្ឋតីតិ? អាមន្តា. អត្ថញ្ញេ ធម្មា ឯកាហំ ពហុម្បិ ឧប្បជ្ជិត្វា និរុជ្ឈន្តីតិ? អាមន្តា. តេ ធម្មា ចិត្តេន លហុបរិវត្តាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

តេ ធម្មា ចិត្តេន លហុបរិវត្តាតិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘នាហំ, ភិក្ខវេ, អញ្ញំ ឯកធម្មម្បិ សមនុបស្សាមិ ឯវំ លហុបរិវត្តំ យថយិទំ ចិត្តំ. យាវញ្ចិទំ, ភិក្ខវេ, ឧបមាបិ ន សុករា យាវ លហុបរិវត្តំ ចិត្ត’’ន្តិ [អ. និ. ១.៤៨]. អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘តេ ធម្មា ចិត្តេន លហុបរិវត្តា’’តិ.

តេ ធម្មា ចិត្តេន លហុបរិវត្តាតិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘សេយ្យថាបិ, ភិក្ខវេ, មក្កដោ អរញ្ញេ បវនេ ចរមានោ សាខំ គណ្ហតិ, តំ មុញ្ចិត្វា អញ្ញំ គណ្ហតិ, តំ មុញ្ចិត្វា អញ្ញំ គណ្ហតិ; ឯវមេវ ខោ, ភិក្ខវេ, យមិទំ [យទិទំ (ពហូសុ)] វុច្ចតិ ចិត្តំ ឥតិបិ មនោ ឥតិបិ វិញ្ញាណំ ឥតិបិ តំ រត្តិយា ច ទិវសស្ស ច អញ្ញទេវ ឧប្បជ្ជតិ អញ្ញំ និរុជ្ឈតី’’តិ [សំ. និ. ២.៦១]. អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘តេ ធម្មា ចិត្តេន លហុបរិវត្តា’’តិ.

៣៣៦. ឯកំ ចិត្តំ ទិវសំ តិដ្ឋតីតិ? អាមន្តា. ចក្ខុវិញ្ញាណំ ទិវសំ តិដ្ឋតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ. សោតវិញ្ញាណំ…បេ… ឃានវិញ្ញាណំ… ជិវ្ហាវិញ្ញាណំ… កាយវិញ្ញាណំ… អកុសលំ ចិត្តំ… រាគសហគតំ… ទោសសហគតំ… មោហសហគតំ… មានសហគតំ… ទិដ្ឋិសហគតំ… វិចិកិច្ឆាសហគតំ… ថិនសហគតំ… ឧទ្ធច្ចសហគតំ… អហិរិកសហគតំ… អនោត្តប្បសហគតំ ចិត្តំ ទិវសំ តិដ្ឋតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ឯកំ ចិត្តំ ទិវសំ តិដ្ឋតីតិ? អាមន្តា. យេនេវ ចិត្តេន ចក្ខុនា រូបំ បស្សតិ, តេនេវ ចិត្តេន សោតេន សទ្ទំ សុណាតិ…បេ… ឃានេន គន្ធំ ឃាយតិ… ជិវ្ហាយ រសំ សាយតិ… កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ ផុសតិ… មនសា ធម្មំ វិជានាតិ…បេ… យេនេវ ចិត្តេន មនសា ធម្មំ វិជានាតិ, តេនេវ ចិត្តេន ចក្ខុនា រូបំ បស្សតិ…បេ… សោតេន សទ្ទំ សុណាតិ… ឃានេន គន្ធំ ឃាយតិ… ជិវ្ហាយ រសំ សាយតិ…បេ… កាយេន ផោដ្ឋព្ពំ ផុសតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ឯកំ ចិត្តំ ទិវសំ តិដ្ឋតីតិ? អាមន្តា. យេនេវ ចិត្តេន អភិក្កមតិ, តេនេវ ចិត្តេន បដិក្កមតិ; យេនេវ ចិត្តេន បដិក្កមតិ, តេនេវ ចិត្តេន អភិក្កមតិ; យេនេវ ចិត្តេន អាលោកេតិ, តេនេវ ចិត្តេន វិលោកេតិ; យេនេវ ចិត្តេន វិលោកេតិ, តេនេវ ចិត្តេន អាលោកេតិ; យេនេវ ចិត្តេន សមិញ្ជេតិ, តេនេវ ចិត្តេន បសារេតិ; យេនេវ ចិត្តេន បសារេតិ, តេនេវ ចិត្តេន សមិញ្ជេតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៣៣៧. អាកាសានញ្ចាយតនូបគានំ ទេវានំ ឯកំ ចិត្តំ យាវតាយុកំ តិដ្ឋតីតិ? អាមន្តា. មនុស្សានំ ឯកំ ចិត្តំ យាវតាយុកំ តិដ្ឋតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

អាកាសានញ្ចាយតនូបគានំ ទេវានំ ឯកំ ចិត្តំ យាវតាយុកំ តិដ្ឋតីតិ? អាមន្តា. ចាតុមហារាជិកានំ ទេវានំ…បេ… តាវតិំសានំ ទេវានំ… យាមានំ ទេវានំ… តុសិតានំ ទេវានំ… និម្មានរតីនំ ទេវានំ… បរនិម្មិតវសវត្តីនំ ទេវានំ… ព្រហ្មបារិសជ្ជានំ ទេវានំ… ព្រហ្មបុរោហិតានំ ទេវានំ… មហាព្រហ្មានំ ទេវានំ… បរិត្តាភានំ ទេវានំ… អប្បមាណាភានំ ទេវានំ… អាភស្សរានំ ទេវានំ… បរិត្តសុភានំ ទេវានំ… អប្បមាណសុភានំ ទេវានំ… សុភកិណ្ហានំ ទេវានំ … វេហប្ផលានំ ទេវានំ… អវិហានំ ទេវានំ… អតប្បានំ ទេវានំ… សុទស្សានំ ទេវានំ… សុទស្សីនំ ទេវានំ… អកនិដ្ឋានំ ទេវានំ ឯកំ ចិត្តំ យាវតាយុកំ តិដ្ឋតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

អាកាសានញ្ចាយតនូបគានំ ទេវានំ វីសតិ កប្បសហស្សានិ អាយុប្បមាណំ, អាកាសានញ្ចាយតនូបគានំ ទេវានំ ឯកំ ចិត្តំ វីសតិ កប្បសហស្សានិ តិដ្ឋតីតិ? អាមន្តា. មនុស្សានំ វស្សសតំ អាយុប្បមាណំ, មនុស្សានំ ឯកំ ចិត្តំ វស្សសតំ តិដ្ឋតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

អាកាសានញ្ចាយតនូបគានំ ទេវានំ វីសតិ កប្បសហស្សានិ អាយុប្បមាណំ, អាកាសានញ្ចាយតនូបគានំ ទេវានំ ឯកំ ចិត្តំ វីសតិ កប្បសហស្សានិ តិដ្ឋតីតិ? អាមន្តា. ចាតុមហារាជិកានំ ទេវានំ បញ្ច វស្សសតានិ អាយុប្បមាណំ, ចាតុមហារាជិកានំ ទេវានំ ឯកំ ចិត្តំ បញ្ច វស្សសតានិ តិដ្ឋតិ… វស្សសហស្សំ តិដ្ឋតិ… ទ្វេ វស្សសហស្សានិ តិដ្ឋតិ… ចត្តារិ វស្សសហស្សានិ តិដ្ឋតិ… អដ្ឋ វស្សសហស្សានិ តិដ្ឋតិ… សោឡស វស្សសហស្សានិ តិដ្ឋតិ… កប្បស្ស តតិយភាគំ តិដ្ឋតិ… ឧបឌ្ឍកប្បំ តិដ្ឋតិ… ឯកំ កប្បំ តិដ្ឋតិ… ទ្វេ កប្បេ តិដ្ឋតិ… ចត្តារោ កប្បេ តិដ្ឋតិ… អដ្ឋ កប្បេ តិដ្ឋតិ… សោឡស កប្បេ តិដ្ឋតិ… ពាត្តិំស កប្បេ តិដ្ឋតិ… ចតុសដ្ឋិ កប្បេ តិដ្ឋតិ… បញ្ច កប្បសតានិ តិដ្ឋតិ… កប្បសហស្សំ តិដ្ឋតិ… ទ្វេ កប្បសហស្សានិ តិដ្ឋតិ… ចត្តារិ កប្បសហស្សានិ តិដ្ឋតិ… អដ្ឋ កប្បសហស្សានិ តិដ្ឋតិ… អកនិដ្ឋានំ ទេវានំ សោឡស កប្បសហស្សានិ អាយុប្បមាណំ, អកនិដ្ឋានំ ទេវានំ ឯកំ ចិត្តំ សោឡស កប្បសហស្សានិ តិដ្ឋតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

អាកាសានញ្ចាយតនូបគានំ ទេវានំ ចិត្តំ មុហុត្តំ មុហុត្តំ ឧប្បជ្ជតិ មុហុត្តំ មុហុត្តំ និរុជ្ឈតីតិ? អាមន្តា. អាកាសានញ្ចាយតនូបគា ទេវា មុហុត្តំ មុហុត្តំ ចវន្តិ មុហុត្តំ មុហុត្តំ ឧប្បជ្ជន្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

អាកាសានញ្ចាយតនូបគានំ ទេវានំ ឯកំ ចិត្តំ យាវតាយុកំ តិដ្ឋតីតិ? អាមន្តា. អាកាសានញ្ចាយតនូបគា ទេវា យេនេវ ចិត្តេន ឧប្បជ្ជន្តិ, តេនេវ ចិត្តេន ចវន្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

ចិត្តដ្ឋិតិកថា និដ្ឋិតា.