២. ទុតិយវគ្គោ

(១១) ២. អញ្ញាណកថា

៣១៤. អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. អត្ថិ អរហតោ អវិជ្ជា អវិជ្ជោឃោ អវិជ្ជាយោគោ អវិជ្ជានុសយោ អវិជ្ជាបរិយុដ្ឋានំ អវិជ្ជាសំយោជនំ អវិជ្ជានីវរណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ. នត្ថិ អរហតោ អវិជ្ជា អវិជ្ជោឃោ អវិជ្ជាយោគោ អវិជ្ជានុសយោ អវិជ្ជាបរិយុដ្ឋានំ អវិជ្ជាសំយោជនំ អវិជ្ជានីវរណន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ នត្ថិ អរហតោ អវិជ្ជា អវិជ្ជោឃោ អវិជ្ជាយោគោ អវិជ្ជានុសយោ អវិជ្ជាបរិយុដ្ឋានំ អវិជ្ជាសំយោជនំ អវិជ្ជានីវរណំ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណ’’ន្តិ.

អត្ថិ បុថុជ្ជនស្ស អញ្ញាណំ, អត្ថិ តស្ស អវិជ្ជា អវិជ្ជោឃោ អវិជ្ជាយោគោ អវិជ្ជានុសយោ អវិជ្ជាបរិយុដ្ឋានំ អវិជ្ជាសំយោជនំ អវិជ្ជានីវរណន្តិ? អាមន្តា. អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណំ, អត្ថិ តស្ស អវិជ្ជា អវិជ្ជោឃោ អវិជ្ជាយោគោ អវិជ្ជានុសយោ អវិជ្ជាបរិយុដ្ឋានំ អវិជ្ជាសំយោជនំ អវិជ្ជានីវរណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណំ, នត្ថិ តស្ស អវិជ្ជា អវិជ្ជោឃោ អវិជ្ជាយោគោ អវិជ្ជានុសយោ អវិជ្ជាបរិយុដ្ឋានំ អវិជ្ជាសំយោជនំ អវិជ្ជានីវរណន្តិ? អាមន្តា. អត្ថិ បុថុជ្ជនស្ស អញ្ញាណំ, នត្ថិ តស្ស អវិជ្ជា អវិជ្ជោឃោ អវិជ្ជាយោគោ អវិជ្ជានុសយោ អវិជ្ជាបរិយុដ្ឋានំ អវិជ្ជាសំយោជនំ អវិជ្ជានីវរណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. អរហា អញ្ញាណបកតោ បាណំ ហនេយ្យ, អទិន្នំ អាទិយេយ្យ, មុសា ភណេយ្យ, បិសុណំ ភណេយ្យ, ផរុសំ ភណេយ្យ, សម្ផំ បលបេយ្យ, សន្ធិំ ឆិន្ទេយ្យ, និល្លោបំ ហរេយ្យ, ឯកាគារិយំ ករេយ្យ, បរិបន្ថេ តិដ្ឋេយ្យ, បរទារំ គច្ឆេយ្យ, គាមឃាតំ ករេយ្យ, និគមឃាតំ ករេយ្យាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

អត្ថិ បុថុជ្ជនស្ស អញ្ញាណំ, បុថុជ្ជនោ អញ្ញាណបកតោ បាណំ ហនេយ្យ, អទិន្នំ អាទិយេយ្យ, មុសា ភណេយ្យ…បេ… គាមឃាតំ ករេយ្យ, និគមឃាតំ ករេយ្យាតិ? អាមន្តា. អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណំ, អរហា អញ្ញាណបកតោ បាណំ ហនេយ្យ, អទិន្នំ អាទិយេយ្យ…បេ… គាមឃាតំ ករេយ្យ, និគមឃាតំ ករេយ្យាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណំ, ន ច អរហា អញ្ញាណបកតោ បាណំ ហនេយ្យ, អទិន្នំ អាទិយេយ្យ…បេ… គាមឃាតំ ករេយ្យ, និគមឃាតំ ករេយ្យាតិ? អាមន្តា. អត្ថិ បុថុជ្ជនស្ស អញ្ញាណំ, ន ច បុថុជ្ជនោ អញ្ញាណបកតោ បាណំ ហនេយ្យ, អទិន្នំ អាទិយេយ្យ…បេ… គាមឃាតំ ករេយ្យ, និគមឃាតំ ករេយ្យាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. អត្ថិ អរហតោ សត្ថរិ អញ្ញាណំ, ធម្មេ អញ្ញាណំ, សង្ឃេ អញ្ញាណំ, សិក្ខាយ អញ្ញាណំ, បុព្ពន្តេ អញ្ញាណំ, អបរន្តេ អញ្ញាណំ, បុព្ពន្តាបរន្តេ អញ្ញាណំ, ឥទប្បច្ចយតាបដិច្ចសមុប្បន្នេសុ ធម្មេសុ អញ្ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

នត្ថិ អរហតោ សត្ថរិ អញ្ញាណំ, ធម្មេ អញ្ញាណំ, សង្ឃេ អញ្ញាណំ, សិក្ខាយ អញ្ញាណំ, បុព្ពន្តេ អញ្ញាណំ, អបរន្តេ អញ្ញាណំ, បុព្ពន្តាបរន្តេ អញ្ញាណំ, ឥទប្បច្ចយតាបដិច្ចសមុប្បន្នេសុ ធម្មេសុ អញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ នត្ថិ អរហតោ សត្ថរិ អញ្ញាណំ, ធម្មេ អញ្ញាណំ, សង្ឃេ អញ្ញាណំ…បេ… ឥទប្បច្ចយតាបដិច្ចសមុប្បន្នេសុ ធម្មេសុ អញ្ញាណំ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណ’’ន្តិ.

អត្ថិ បុថុជ្ជនស្ស អញ្ញាណំ, អត្ថិ តស្ស សត្ថរិ អញ្ញាណំ, ធម្មេ អញ្ញាណំ, សង្ឃេ អញ្ញាណំ…បេ… ឥទប្បច្ចយតាបដិច្ចសមុប្បន្នេសុ ធម្មេសុ អញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណំ, អត្ថិ តស្ស សត្ថរិ អញ្ញាណំ, ធម្មេ អញ្ញាណំ, សង្ឃេ អញ្ញាណំ…បេ… ឥទប្បច្ចយតាបដិច្ចសមុប្បន្នេសុ ធម្មេសុ អញ្ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណំ, នត្ថិ តស្ស សត្ថរិ អញ្ញាណំ, ធម្មេ អញ្ញាណំ, សង្ឃេ អញ្ញាណំ…បេ… ឥទប្បច្ចយតាបដិច្ចសមុប្បន្នេសុ ធម្មេសុ អញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. អត្ថិ បុថុជ្ជនស្ស អញ្ញាណំ, នត្ថិ តស្ស សត្ថរិ អញ្ញាណំ, ធម្មេ អញ្ញាណំ, សង្ឃេ អញ្ញាណំ…បេ… ឥទប្បច្ចយតាបដិច្ចសមុប្បន្នេសុ ធម្មេសុ អញ្ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

៣១៥. អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. ននុ អរហតោ រាគោ បហីនោ ឧច្ឆិន្នមូលោ តាលាវត្ថុកតោ អនភាវង្កតោ អាយតិំ អនុប្បាទធម្មោតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អរហតោ រាគោ បហីនោ ឧច្ឆិន្នមូលោ តាលាវត្ថុកតោ អនភាវង្កតោ អាយតិំ អនុប្បាទធម្មោ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណ’’ន្តិ.

អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. ននុ អរហតោ ទោសោ បហីនោ…បេ… មោហោ បហីនោ…បេ… អនោត្តប្បំ បហីនំ ឧច្ឆិន្នមូលំ តាលាវត្ថុកតំ អនភាវង្កតំ អាយតិំ អនុប្បាទធម្មន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អរហតោ អនោត្តប្បំ បហីនំ ឧច្ឆិន្នមូលំ តាលាវត្ថុកតំ អនភាវង្កតំ អាយតិំ អនុប្បាទធម្មំ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណ’’ន្តិ.

អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. ននុ អរហតោ រាគប្បហានាយ មគ្គោ ភាវិតោ…បេ… ពោជ្ឈង្គា ភាវិតាតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អរហតោ រាគប្បហានាយ ពោជ្ឈង្គា ភាវិតា, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណ’’ន្តិ.

អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. ននុ អរហតោ ទោសប្បហានាយ…បេ… មោហប្បហានាយ…បេ… អនោត្តប្បបហានាយ មគ្គោ ភាវិតោ …បេ… ពោជ្ឈង្គា ភាវិតាតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អរហតោ អនោត្តប្បបហានាយ ពោជ្ឈង្គា ភាវិតា, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណ’’ន្តិ.

អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. ននុ អរហា វីតរាគោ វីតទោសោ វីតមោហោ…បេ… សច្ឆិកាតព្ពំ សច្ឆិកតន្តិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អរហា វីតរាគោ…បេ… សច្ឆិកាតព្ពំ សច្ឆិកតំ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណ’’ន្តិ.

៣១៦. អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណន្តិ? សធម្មកុសលស្ស អរហតោ អត្ថិ អញ្ញាណំ, បរធម្មកុសលស្ស អរហតោ នត្ថិ អញ្ញាណន្តិ. សធម្មកុសលស្ស អរហតោ អត្ថិ អញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. បរធម្មកុសលស្ស អរហតោ អត្ថិ អញ្ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បរធម្មកុសលស្ស អរហតោ នត្ថិ អញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. សធម្មកុសលស្ស អរហតោ នត្ថិ អញ្ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សធម្មកុសលស្ស អរហតោ រាគោ បហីនោ, អត្ថិ តស្ស អញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. បរធម្មកុសលស្ស អរហតោ រាគោ បហីនោ, អត្ថិ តស្ស អញ្ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សធម្មកុសលស្ស អរហតោ ទោសោ បហីនោ…បេ… មោហោ បហីនោ…បេ… អនោត្តប្បំ បហីនំ, អត្ថិ តស្ស អញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. បរធម្មកុសលស្ស អរហតោ អនោត្តប្បំ បហីនំ, អត្ថិ តស្ស អញ្ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សធម្មកុសលស្ស អរហតោ រាគប្បហានាយ មគ្គោ ភាវិតោ…បេ… ពោជ្ឈង្គា ភាវិតា, អត្ថិ តស្ស អញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. បរធម្មកុសលស្ស អរហតោ រាគប្បហានាយ ពោជ្ឈង្គា ភាវិតា, អត្ថិ តស្ស អញ្ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សធម្មកុសលស្ស អរហតោ ទោសប្បហានាយ…បេ… មោហប្បហានាយ…បេ… អនោត្តប្បបហានាយ មគ្គោ ភាវិតោ…បេ… ពោជ្ឈង្គា ភាវិតា, អត្ថិ តស្ស អញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. បរធម្មកុសលស្ស អរហតោ អនោត្តប្បបហានាយ ពោជ្ឈង្គា ភាវិតា, អត្ថិ តស្ស អញ្ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សធម្មកុសលោ អរហា វីតរាគោ វីតទោសោ វីតមោហោ…បេ… សច្ឆិកាតព្ពំ សច្ឆិកតំ, អត្ថិ តស្ស អញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. បរធម្មកុសលោ អរហា វីតរាគោ វីតទោសោ វីតមោហោ…បេ… សច្ឆិកាតព្ពំ សច្ឆិកតំ, អត្ថិ តស្ស អញ្ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បរធម្មកុសលស្ស អរហតោ រាគោ បហីនោ, នត្ថិ តស្ស អញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. សធម្មកុសលស្ស អរហតោ រាគោ បហីនោ, នត្ថិ តស្ស អញ្ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បរធម្មកុសលស្ស អរហតោ ទោសោ បហីនោ…បេ… មោហោ បហីនោ…បេ… អនោត្តប្បំ បហីនំ, នត្ថិ តស្ស អញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. សធម្មកុសលស្ស អរហតោ អនោត្តប្បំ បហីនំ, នត្ថិ តស្ស អញ្ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បរធម្មកុសលស្ស អរហតោ រាគប្បហានាយ មគ្គោ ភាវិតោ…បេ… ពោជ្ឈង្គា ភាវិតា…បេ… ទោសប្បហានាយ មោហប្បហានាយ…បេ… អនោត្តប្បបហានាយ មគ្គោ ភាវិតោ…បេ… ពោជ្ឈង្គា ភាវិតា, នត្ថិ តស្ស អញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. សធម្មកុសលស្ស អរហតោ អនោត្តប្បបហានាយ ពោជ្ឈង្គា ភាវិតា, នត្ថិ តស្ស អញ្ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

បរធម្មកុសលោ អរហា វីតរាគោ វីតទោសោ វីតមោហោ…បេ… សច្ឆិកាតព្ពំ សច្ឆិកតំ, នត្ថិ តស្ស អញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. សធម្មកុសលោ អរហា វីតរាគោ វីតទោសោ វីតមោហោ …បេ… សច្ឆិកាតព្ពំ សច្ឆិកតំ, នត្ថិ តស្ស អញ្ញាណន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៣១៧. អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘ជានតោហំ [ជានតាហំ (សី.), ជានត្វាហំ (ស្យា. បី. ក.)], ភិក្ខវេ, បស្សតោ អាសវានំ ខយំ វទាមិ, នោ អជានតោ នោ អបស្សតោ. កិញ្ច, ភិក្ខវេ, ជានតោ កិំ បស្សតោ អាសវានំ ខយោ ហោតិ? ‘ឥតិ រូបំ, ឥតិ រូបស្ស សមុទយោ, ឥតិ រូបស្ស អត្ថង្គមោ, ឥតិ វេទនា…បេ… ឥតិ សញ្ញា… ឥតិ សង្ខារា… ឥតិ វិញ្ញាណំ, ឥតិ វិញ្ញាណស្ស សមុទយោ, ឥតិ វិញ្ញាណស្ស អត្ថង្គមោ’តិ – ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ជានតោ ឯវំ បស្សតោ អាសវានំ ខយោ ហោតី’’តិ [សំ. និ. ៣.១០១; ឥតិវុ. ១០២; សំ. និ. ៥.១០៩៥]. អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណ’’ន្តិ.

អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘ជានតោហំ, ភិក្ខវេ, បស្សតោ អាសវានំ ខយំ វទាមិ, នោ អជានតោ នោ អបស្សតោ. កិញ្ច, ភិក្ខវេ, ជានតោ កិំ បស្សតោ អាសវានំ ខយោ ហោតិ? ‘ឥទំ ទុក្ខ’ន្តិ – ភិក្ខវេ, ជានតោ បស្សតោ អាសវានំ ខយោ ហោតិ, ‘អយំ ទុក្ខសមុទយោ’តិ – ជានតោ បស្សតោ អាសវានំ ខយោ ហោតិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធោ’តិ – ជានតោ បស្សតោ អាសវានំ ខយោ ហោតិ, ‘អយំ ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា’តិ – ជានតោ បស្សតោ អាសវានំ ខយោ ហោតិ. ឯវំ ខោ, ភិក្ខវេ, ជានតោ ឯវំ បស្សតោ អាសវានំ ខយោ ហោតី’’តិ [សំ. និ. ៥.១០៩៥]. អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណ’’ន្តិ.

អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘សព្ពំ, ភិក្ខវេ, អនភិជានំ អបរិជានំ អវិរាជយំ អប្បជហំ អភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយ, សព្ពញ្ច ខោ, ភិក្ខវេ, អភិជានំ បរិជានំ វិរាជយំ បជហំ ភព្ពោ ទុក្ខក្ខយាយា’’តិ [សំ. និ. ៤.២៦; ឥតិវុ. ៧ ឥតិវុត្តកេបិ]! អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណ’’ន្តិ.

អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា –

‘‘សហាវស្ស ទស្សនសម្បទាយ,

តយស្សុ ធម្មា ជហិតា ភវន្តិ;

សក្កាយទិដ្ឋី វិចិកិច្ឆិតញ្ច,

សីលព្ពតំ វាបិ យទត្ថិ កិញ្ចិ;

ចតូហបាយេហិ ច វិប្បមុត្តោ,

ឆច្ចាភិឋានានិ អភព្ព កាតុ’’ន្តិ.

អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណ’’ន្តិ.

អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘យស្មិំ, ភិក្ខវេ, សមយេ អរិយសាវកស្ស វិរជំ វីតមលំ ធម្មចក្ខុំ ឧទបាទិ – ‘យំ កិញ្ចិ សមុទយធម្មំ សព្ពំ តំ និរោធធម្ម’ន្តិ, សហ ទស្សនុប្បាទា, ភិក្ខវេ, អរិយសាវកស្ស តីណិ សំយោជនានិ បហីយន្តិ – សក្កាយទិដ្ឋិ, វិចិកិច្ឆា, សីលព្ពតបរាមាសោ’’តិ. អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណ’’ន្តិ.

ន វត្តព្ពំ – ‘‘អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណ’’ន្តិ? អាមន្តា. ននុ អរហា ឥត្ថិបុរិសានំ នាមគោត្តំ ន ជានេយ្យ, មគ្គាមគ្គំ ន ជានេយ្យ, តិណកដ្ឋវនប្បតីនំ នាមំ ន ជានេយ្យាតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អរហា ឥត្ថិបុរិសានំ នាមគោត្តំ ន ជានេយ្យ, មគ្គាមគ្គំ ន ជានេយ្យ, តិណកដ្ឋវនប្បតីនំ នាមំ ន ជានេយ្យ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណ’’ន្តិ.

អរហា ឥត្ថិបុរិសានំ នាមគោត្តំ ន ជានេយ្យ, មគ្គាមគ្គំ ន ជានេយ្យ, តិណកដ្ឋវនប្បតីនំ នាមំ ន ជានេយ្យាតិ, អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណន្តិ? អាមន្តា. អរហា សោតាបត្តិផលំ វា សកទាគាមិផលំ វា អនាគាមិផលំ វា អរហត្តំ វា ន ជានេយ្យាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អញ្ញាណកថា និដ្ឋិតា.