២១. សច្ចិកដ្ឋសភាគានុយោគោ

២០៨. បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនាតិ? អាមន្តា. បុគ្គលោ សង្ខតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បុគ្គលោ អសង្ខតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បុគ្គលោ នេវ សង្ខតោ នាសង្ខតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

២០៩. បុគ្គលោ នេវ សង្ខតោ នាសង្ខតោតិ? អាមន្តា. សង្ខតញ្ច អសង្ខតញ្ច ឋបេត្វា អត្ថញ្ញា តតិយា កោដីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

២១០. សង្ខតញ្ច អសង្ខតញ្ច ឋបេត្វា អត្ថញ្ញា តតិយា កោដីតិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘ទ្វេមា, ភិក្ខវេ, ធាតុយោ. កតមា ទ្វេ? សង្ខតា ច ធាតុ អសង្ខតា ច ធាតុ. ឥមា ខោ, ភិក្ខវេ, ទ្វេ ធាតុយោ’’តិ [ម. និ. ១.១២៥, អាលបនមត្តមេវ នានំ]! អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘សង្ខតញ្ច អសង្ខតញ្ច ឋបេត្វា អត្ថញ្ញា តតិយា កោដី’’តិ.

២១១. បុគ្គលោ នេវ សង្ខតោ នាសង្ខតោតិ? អាមន្តា. អញ្ញំ សង្ខតំ, អញ្ញំ អសង្ខតំ, អញ្ញោ បុគ្គលោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

២១២. ខន្ធា សង្ខតា, និព្ពានំ អសង្ខតំ, បុគ្គលោ នេវ សង្ខតោ នាសង្ខតោតិ? អាមន្តា. អញ្ញេ ខន្ធា, អញ្ញំ និព្ពានំ, អញ្ញោ បុគ្គលោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

២១៣. រូបំ សង្ខតំ, និព្ពានំ អសង្ខតំ, បុគ្គលោ នេវ សង្ខតោ នាសង្ខតោតិ? អាមន្តា. អញ្ញំ រូបំ, អញ្ញំ និព្ពានំ, អញ្ញោ បុគ្គលោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ. វេទនា… សញ្ញា… សង្ខារា… វិញ្ញាណំ សង្ខតំ, និព្ពានំ អសង្ខតំ, បុគ្គលោ នេវ សង្ខតោ នាសង្ខតោតិ? អាមន្តា. អញ្ញំ វិញ្ញាណំ, អញ្ញំ និព្ពានំ, អញ្ញោ បុគ្គលោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

២១៤. បុគ្គលស្ស ឧប្បាទោ បញ្ញាយតិ, វយោ បញ្ញាយតិ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយតីតិ? អាមន្តា. បុគ្គលោ សង្ខតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… វុត្តំ ភគវតា – ‘‘តីណិមានិ, ភិក្ខវេ, សង្ខតស្ស សង្ខតលក្ខណានិ. សង្ខតានំ, ភិក្ខវេ, ធម្មានំ [កតមានិ តីណិ (អ. និ. ៣.៤៧)] ឧប្បាទោ បញ្ញាយតិ, វយោ បញ្ញាយតិ, ឋិតានំ អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយតី’’តិ [អ. និ. ៣.៤៧]. បុគ្គលស្ស ឧប្បាទោ បញ្ញាយតិ, វយោ បញ្ញាយតិ, ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយតិ; តេន ហិ បុគ្គលោ សង្ខតោតិ.

២១៥. បុគ្គលស្ស ន ឧប្បាទោ បញ្ញាយតិ, ន វយោ បញ្ញាយតិ, ន ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយតីតិ? អាមន្តា. បុគ្គលោ អសង្ខតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… វុត្តំ ភគវតា – ‘‘តីណិមានិ, ភិក្ខវេ, អសង្ខតស្ស អសង្ខតលក្ខណានិ. អសង្ខតានំ, ភិក្ខវេ, ធម្មានំ ន ឧប្បាទោ បញ្ញាយតិ, ន វយោ បញ្ញាយតិ, ន ឋិតានំ អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយតី’’តិ [អ. និ. ៣.៤៨]. បុគ្គលស្ស ន ឧប្បាទោ បញ្ញាយតិ, ន វយោ បញ្ញាយតិ, ន ឋិតស្ស អញ្ញថត្តំ បញ្ញាយតិ; តេន ហិ បុគ្គលោ អសង្ខតោតិ.

២១៦. បរិនិព្ពុតោ បុគ្គលោ អត្ថត្ថម្ហិ, នត្ថត្ថម្ហីតិ? អត្ថត្ថម្ហីតិ. បរិនិព្ពុតោ បុគ្គលោ សស្សតោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… នត្ថត្ថម្ហីតិ. បរិនិព្ពុតោ បុគ្គលោ ឧច្ឆិន្នោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

២១៧. បុគ្គលោ កិំ និស្សាយ តិដ្ឋតីតិ? ភវំ និស្សាយ តិដ្ឋតីតិ. ភវោ អនិច្ចោ សង្ខតោ បដិច្ចសមុប្បន្នោ ខយធម្មោ វយធម្មោ វិរាគធម្មោ និរោធធម្មោ វិបរិណាមធម្មោតិ? អាមន្តា. បុគ្គលោបិ អនិច្ចោ សង្ខតោ បដិច្ចសមុប្បន្នោ ខយធម្មោ វយធម្មោ វិរាគធម្មោ និរោធធម្មោ វិបរិណាមធម្មោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

២១៨. ន វត្តព្ពំ – ‘‘បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនា’’តិ? អាមន្តា. ននុ អត្ថិ កោចិ សុខំ វេទនំ វេទិយមានោ ‘‘សុខំ វេទនំ វេទិយាមី’’តិ បជានាតីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អត្ថិ កោចិ សុខំ វេទនំ វេទិយមានោ ‘‘សុខំ វេទនំ វេទិយាមី’’តិ បជានាតិ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនា’’តិ.

២១៩. ន វត្តព្ពំ – ‘‘បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនា’’តិ? អាមន្តា. ននុ អត្ថិ កោចិ ទុក្ខំ វេទនំ វេទិយមានោ…បេ… អទុក្ខមសុខំ វេទនំ វេទិយមានោ ‘‘អទុក្ខមសុខំ វេទនំ វេទិយាមី’’តិ បជានាតីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អត្ថិ កោចិ អទុក្ខមសុខំ វេទនំ វេទិយមានោ ‘‘អទុក្ខមសុខំ វេទនំ វេទិយាមី’’តិ បជានាតិ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនា’’តិ.

២២០. អត្ថិ កោចិ សុខំ វេទនំ វេទិយមានោ ‘‘សុខំ វេទនំ វេទិយាមី’’តិ បជានាតីតិ កត្វា តេន ច ការណេន បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនាតិ? អាមន្តា. យោ សុខំ វេទនំ វេទិយមានោ ‘‘សុខំ វេទនំ វេទិយាមី’’តិ បជានាតិ, ស្វេវ បុគ្គលោ; យោ សុខំ វេទនំ វេទិយមានោ ‘‘សុខំ វេទនំ វេទិយាមី’’តិ ន បជានាតិ, ន សោ បុគ្គលោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

យោ ទុក្ខំ វេទនំ វេទិយមានោ…បេ… យោ អទុក្ខមសុខំ វេទនំ វេទិយមានោ ‘‘អទុក្ខមសុខំ វេទនំ វេទិយាមី’’តិ បជានាតិ, ស្វេវ បុគ្គលោ; យោ អទុក្ខមសុខំ វេទនំ វេទិយមានោ ‘‘អទុក្ខមសុខំ វេទនំ វេទិយាមី’’តិ ន បជានាតិ, ន សោ បុគ្គលោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

២២១. អត្ថិ កោចិ សុខំ វេទនំ វេទិយមានោ ‘‘សុខំ វេទនំ វេទិយាមី’’តិ បជានាតីតិ កត្វា តេន ច ការណេន បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនាតិ? អាមន្តា. អញ្ញា សុខា វេទនា, អញ្ញោ សុខំ វេទនំ វេទិយមានោ ‘‘សុខំ វេទនំ វេទិយាមី’’តិ បជានាតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អញ្ញា ទុក្ខា វេទនា…បេ… អញ្ញា អទុក្ខមសុខា វេទនា, អញ្ញោ អទុក្ខមសុខំ វេទនំ វេទិយមានោ ‘‘អទុក្ខមសុខំ វេទនំ វេទិយាមី’’តិ បជានាតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ …បេ….

២២២. ន វត្តព្ពំ – ‘‘បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនា’’តិ? អាមន្តា. ននុ អត្ថិ កោចិ កាយេ កាយានុបស្សី វិហរតីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អត្ថិ កោចិ កាយេ កាយានុបស្សី វិហរតិ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនា’’តិ.

២២៣. ន វត្តព្ពំ – ‘‘បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនា’’តិ? អាមន្តា. ននុ អត្ថិ កោចិ វេទនាសុ…បេ… ចិត្តេ… ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរតីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ អត្ថិ កោចិ ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរតិ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនា’’តិ.

២២៤. អត្ថិ កោចិ កាយេ កាយានុបស្សី វិហរតីតិ កត្វា តេន ច ការណេន បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនាតិ? អាមន្តា. យោ កាយេ កាយានុបស្សី វិហរតិ, ស្វេវ បុគ្គលោ; យោ ន កាយេ កាយានុបស្សី វិហរតិ, ន សោ បុគ្គលោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

យោ វេទនាសុ…បេ… ចិត្តេ… ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរតិ, ស្វេវ បុគ្គលោ; យោ ន ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរតិ, ន សោ បុគ្គលោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

២២៥. អត្ថិ កោចិ កាយេ កាយានុបស្សី វិហរតីតិ កត្វា តេន ច ការណេន បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនាតិ? អាមន្តា. អញ្ញោ កាយោ, អញ្ញោ កាយេ កាយានុបស្សី វិហរតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អញ្ញា វេទនា… អញ្ញំ ចិត្តំ… អញ្ញេ ធម្មា, អញ្ញោ ធម្មេសុ ធម្មានុបស្សី វិហរតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

២២៦. បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនាតិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា –

‘‘សុញ្ញតោ លោកំ អវេក្ខស្សុ, មោឃរាជ សទា សតោ;

អត្តានុទិដ្ឋិំ ឩហច្ច [ឱហច្ច (ស្យា.), ឧហច្ច (ក.)], ឯវំ មច្ចុតរោ សិយា;

ឯវំ លោកំ អវេក្ខន្តំ, មច្ចុរាជា ន បស្សតី’’តិ [សុ. និ. ១១២៥; ចូឡនិ. ៨៨ មោឃរាជមាណវបុច្ឆានិទ្ទេស].

អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនា’’តិ.

២២៧. បុគ្គលោ អវេក្ខតីតិ? អាមន្តា. សហ រូបេន អវេក្ខតិ, វិនា រូបេន អវេក្ខតីតិ? សហ រូបេន អវេក្ខតីតិ. តំ ជីវំ តំ សរីរន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… វិនា រូបេន អវេក្ខតីតិ, អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

២២៨. បុគ្គលោ អវេក្ខតីតិ? អាមន្តា. អព្ភន្តរគតោ អវេក្ខតិ, ពហិទ្ធា និក្ខមិត្វា អវេក្ខតីតិ? អព្ភន្តរគតោ អវេក្ខតីតិ. តំ ជីវំ តំ សរីរន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ពហិទ្ធា និក្ខមិត្វា អវេក្ខតីតិ, អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

២២៩. ន វត្តព្ពំ – ‘‘បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនា’’តិ? អាមន្តា. ននុ ភគវា សច្ចវាទី កាលវាទី ភូតវាទី តថវាទី អវិតថវាទី អនញ្ញថវាទីតិ? អាមន្តា. វុត្តំ ភគវតា – ‘‘អត្ថិ បុគ្គលោ អត្តហិតាយ បដិបន្នោ’’តិ. អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនាតិ.

២៣០. ន វត្តព្ពំ – ‘‘បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនា’’តិ? អាមន្តា. ននុ ភគវា សច្ចវាទី កាលវាទី ភូតវាទី តថវាទី អវិតថវាទី អនញ្ញថវាទីតិ? អាមន្តា. វុត្តំ ភគវតា – ‘‘ឯកបុគ្គលោ, ភិក្ខវេ, លោកេ ឧប្បជ្ជមានោ ឧប្បជ្ជតិ ពហុជនហិតាយ ពហុជនសុខាយ លោកានុកម្បាយ អត្ថាយ ហិតាយ សុខាយ ទេវមនុស្សាន’’ន្តិ [អ. និ. ១.១៦២-១៦៩]. អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនាតិ.

២៣១. បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនាតិ? អាមន្តា. ននុ ភគវា សច្ចវាទី កាលវាទី ភូតវាទី តថវាទី អវិតថវាទី អនញ្ញថវាទីតិ? អាមន្តា. វុត្តំ ភគវតា – ‘‘សព្ពេ ធម្មា អនត្តា’’តិ [ម. និ. ១.៣៥៦; ធ. ប. ២៧៩ ធម្មបទេ]. អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនា’’តិ.

២៣២. បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនាតិ? អាមន្តា. ននុ ភគវា សច្ចវាទី កាលវាទី ភូតវាទី តថវាទី អវិតថវាទី អនញ្ញថវាទីតិ? អាមន្តា. វុត្តំ ភគវតា – ‘‘ទុក្ខមេវ ឧប្បជ្ជមានំ ឧប្បជ្ជតិ, ទុក្ខមេវ [ទុក្ខំ (សំ. និ. ២.១៥)] និរុជ្ឈមានំ និរុជ្ឈតីតិ ន កង្ខតិ ន វិចិកិច្ឆតិ, អបរប្បច្ចយញ្ញាណមេវស្ស ឯត្ថ ហោតិ. ឯត្តាវតា ខោ, កច្ចាន, សម្មាទិដ្ឋិ ហោតី’’តិ [សំ. និ. ២.១៥]. អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនា’’តិ.

២៣៣. បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនាតិ? អាមន្តា. ននុ វជិរា ភិក្ខុនី មារំ បាបិមន្តំ ឯតទវោច –

‘‘កិន្នុ សត្តោតិ បច្ចេសិ, មារ ទិដ្ឋិគតំ នុ តេ;

សុទ្ធសង្ខារបុញ្ជោយំ, នយិធ សត្តុបលព្ភតិ.

‘‘យថា ហិ [យថាបិ (ពហូសុ)] អង្គសម្ភារា, ហោតិ សទ្ទោ រថោ ឥតិ;

ឯវំ ខន្ធេសុ សន្តេសុ, ហោតិ សត្តោតិ សម្មុតិ [សម្មតិ (ស្យា. កំ.)].

‘‘ទុក្ខមេវ ហិ សម្ភោតិ, ទុក្ខំ តិដ្ឋតិ វេតិ ច;

នាញ្ញត្រ ទុក្ខា សម្ភោតិ, នាញ្ញំ ទុក្ខា និរុជ្ឈតី’’តិ [សំ. និ. ១.១៧១].

២៣៤. បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនាតិ? អាមន្តា. ននុ អាយស្មា អានន្ទោ ភគវន្តំ ឯតទវោច – ‘‘‘សុញ្ញោ លោកោ សុញ្ញោ លោកោ’តិ, ភន្តេ, វុច្ចតិ. កិត្តាវតា នុ ខោ, ភន្តេ, ‘សុញ្ញោ លោកោ’តិ វុច្ចតី’’តិ? ‘‘យស្មា ខោ, អានន្ទ, សុញ្ញំ អត្តេន វា អត្តនិយេន វា, តស្មា ‘សុញ្ញោ លោកោ’តិ វុច្ចតិ. កិញ្ចានន្ទ, សុញ្ញំ អត្តេន វា អត្តនិយេន វា? ចក្ខុំ ខោ, អានន្ទ, សុញ្ញំ អត្តេន វា អត្តនិយេន វា, រូបា សុញ្ញា…បេ… ចក្ខុវិញ្ញាណំ សុញ្ញំ… ចក្ខុសម្ផស្សោ សុញ្ញោ… យម្បិទំ ចក្ខុសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា, តម្បិ សុញ្ញំ អត្តេន វា អត្តនិយេន វា, សោតំ សុញ្ញំ…បេ… សទ្ទា សុញ្ញា… ឃានំ សុញ្ញំ… គន្ធា សុញ្ញា… ជិវ្ហា សុញ្ញា… រសា សុញ្ញា… កាយោ សុញ្ញោ… ផោដ្ឋព្ពា សុញ្ញា… មនោ សុញ្ញោ… ធម្មា សុញ្ញា… មនោវិញ្ញាណំ សុញ្ញំ… មនោសម្ផស្សោ សុញ្ញោ… យម្បិទំ មនោសម្ផស្សបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ វេទយិតំ សុខំ វា ទុក្ខំ វា អទុក្ខមសុខំ វា, តម្បិ សុញ្ញំ អត្តេន វា អត្តនិយេន វា. យស្មា ខោ, អានន្ទ, សុញ្ញំ អត្តេន វា អត្តនិយេន វា, តស្មា ‘សុញ្ញោ លោកោ’តិ វុច្ចតី’’តិ [សំ. និ. ៤.៨៥]. អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនា’’តិ.

២៣៥. បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនាតិ? អាមន្តា. ននុ ភគវា សច្ចវាទី កាលវាទី ភូតវាទី តថវាទី អវិតថវាទី អនញ្ញថវាទីតិ? អាមន្តា. វុត្តំ ភគវតា – ‘‘អត្តនិ វា, ភិក្ខវេ, សតិ ‘អត្តនិយំ មេ’តិ អស្សា’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘អត្តនិយេ វា, ភិក្ខវេ, សតិ ‘អត្តា មេ’តិ អស្សា’’តិ? ‘‘ឯវំ, ភន្តេ’’. ‘‘អត្តនិ ច, ភិក្ខវេ, អត្តនិយេ ច សច្ចតោ ថេតតោ អនុបលព្ភិយមានេ [អនុបលព្ភមានេ (ម. និ. ១.២៤៤)] យម្បិទំ [យមិទំ (ស្យា.) យម្បិតំ (ម. និ. ១.២៤៤)] ទិដ្ឋិដ្ឋានំ សោ លោកោ សោ អត្តា សោ បេច្ច ភវិស្សាមិ និច្ចោ ធុវោ សស្សតោ អវិបរិណាមធម្មោ, សស្សតិសមំ តថេវ ឋស្សាមីតិ – ‘នន្វាយំ, ភិក្ខវេ, កេវលោ បរិបូរោ ពាលធម្មោ’’’តិ? ‘‘កិញ្ហិ នោ សិយា, ភន្តេ, កេវលោ ហិ, ភន្តេ, បរិបូរោ ពាលធម្មោ’’តិ [ម. និ. ១.២៤៤]. អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនា’’តិ.

២៣៦. បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនាតិ? អាមន្តា. ននុ ភគវា សច្ចវាទី កាលវាទី ភូតវាទី តថវាទី អវិតថវាទី អនញ្ញថវាទីតិ? អាមន្តា. វុត្តំ ភគវតា – ‘‘តយោ មេ, សេនិយ, សត្ថារោ សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិំ. កតមេ តយោ? ឥធ, សេនិយ, ឯកច្ចោ សត្ថា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ អត្តានំ សច្ចតោ ថេតតោ បញ្ញាបេតិ, អភិសម្បរាយញ្ច អត្តានំ សច្ចតោ ថេតតោ បញ្ញាបេតិ.

‘‘ឥធ បន, សេនិយ, ឯកច្ចោ សត្ថា ទិដ្ឋេវ ហិ ខោ ធម្មេ អត្តានំ សច្ចតោ ថេតតោ បញ្ញាបេតិ, នោ ច ខោ អភិសម្បរាយំ អត្តានំ សច្ចតោ ថេតតោ បញ្ញាបេតិ.

‘‘ឥធ បន, សេនិយ, ឯកច្ចោ សត្ថា ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ អត្តានំ សច្ចតោ ថេតតោ ន បញ្ញាបេតិ, អភិសម្បរាយញ្ច អត្តានំ សច្ចតោ ថេតតោ ន បញ្ញាបេតិ.

‘‘តត្រ, សេនិយ, យ្វាយំ សត្ថា ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ អត្តានំ សច្ចតោ ថេតតោ បញ្ញាបេតិ, អភិសម្បរាយញ្ច អត្តានំ សច្ចតោ ថេតតោ បញ្ញាបេតិ – អយំ វុច្ចតិ, សេនិយ, សត្ថា សស្សតវាទោ.

‘‘តត្រ, សេនិយ, យ្វាយំ សត្ថា ទិដ្ឋេវ ហិ ខោ ធម្មេ អត្តានំ សច្ចតោ ថេតតោ បញ្ញាបេតិ, នោ ច ខោ អភិសម្បរាយំ អត្តានំ សច្ចតោ ថេតតោ បញ្ញាបេតិ – អយំ វុច្ចតិ, សេនិយ, សត្ថា ឧច្ឆេទវាទោ.

‘‘តត្រ, សេនិយ, យ្វាយំ សត្ថា ទិដ្ឋេ ចេវ ធម្មេ អត្តានំ សច្ចតោ ថេតតោ ន បញ្ញាបេតិ, អភិសម្បរាយញ្ច អត្តានំ សច្ចតោ ថេតតោ ន បញ្ញាបេតិ – អយំ វុច្ចតិ, សេនិយ, សត្ថា សម្មាសម្ពុទ្ធោ. ឥមេ ខោ, សេនិយ, តយោ សត្ថារោ សន្តោ សំវិជ្ជមានា លោកស្មិ’’ន្តិ [បុ. ប. ១៣១ បុគ្គលបញ្ញត្តិយំ, អត្ថតោ ឯកំ]. អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនា’’តិ.

២៣៧. បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនាតិ? អាមន្តា. ននុ ភគវា សច្ចវាទី កាលវាទី ភូតវាទី តថវាទី អវិតថវាទី អនញ្ញថវាទីតិ? អាមន្តា. វុត្តំ ភគវតា – ‘‘សប្បិកុម្ភោ’’តិ? អាមន្តា. អត្ថិ កោចិ សប្បិស្ស កុម្ភំ ករោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនា’’តិ.

២៣៨. បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនាតិ? អាមន្តា. ននុ ភគវា សច្ចវាទី កាលវាទី ភូតវាទី តថវាទី អវិតថវាទី អនញ្ញថវាទីតិ? អាមន្តា. វុត្តំ ភគវតា – ‘‘តេលកុម្ភោ… មធុកុម្ភោ… ផាណិតកុម្ភោ… ខីរកុម្ភោ… ឧទកកុម្ភោ… បានីយថាលកំ… បានីយកោសកំ… បានីយសរាវកំ… និច្ចភត្តំ… ធុវយាគូ’’តិ? អាមន្តា. អត្ថិ កាចិ យាគុ និច្ចា ធុវា សស្សតា អវិបរិណាមធម្មាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.…បេ…. តេន ហិ ន វត្តព្ពំ – ‘‘បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនា’’តិ. (សំខិត្តំ)

អដ្ឋកនិគ្គហបេយ្យាលា, សន្ធាវនិយា ឧបាទាយ;

ចិត្តេន បញ្ចមំ កល្យាណំ, ឥទ្ធិសុត្តាហរណេន អដ្ឋមំ.

សច្ចិកដ្ឋសភាគានុយោគោ.

បុគ្គលកថា និដ្ឋិតា.