១១. គតិអនុយោគោ

៦៩. បុគ្គលោ សន្ធាវតិ អស្មា លោកា បរំ លោកំ, បរស្មា លោកា ឥមំ លោកន្តិ? អាមន្តា. សោ បុគ្គលោ សន្ធាវតិ អស្មា លោកា បរំ លោកំ, បរស្មា លោកា ឥមំ លោកន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ …បេ….

៧០. បុគ្គលោ សន្ធាវតិ អស្មា លោកា បរំ លោកំ, បរស្មា លោកា ឥមំ លោកន្តិ? អាមន្តា. អញ្ញោ បុគ្គលោ សន្ធាវតិ អស្មា លោកា បរំ លោកំ, បរស្មា លោកា ឥមំ លោកន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៧១. បុគ្គលោ សន្ធាវតិ អស្មា លោកា បរំ លោកំ, បរស្មា លោកា ឥមំ លោកន្តិ? អាមន្តា. សោ ច អញ្ញោ ច សន្ធាវតិ អស្មា លោកា បរំ លោកំ, បរស្មា លោកា ឥមំ លោកន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៧២. បុគ្គលោ សន្ធាវតិ អស្មា លោកា បរំ លោកំ, បរស្មា លោកា ឥមំ លោកន្តិ? អាមន្តា. នេវ សោ សន្ធាវតិ, ន អញ្ញោ សន្ធាវតិ អស្មា លោកា បរំ លោកំ, បរស្មា លោកា ឥមំ លោកន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៧៣. បុគ្គលោ សន្ធាវតិ អស្មា លោកា បរំ លោកំ, បរស្មា លោកា ឥមំ លោកន្តិ? អាមន្តា. សោ បុគ្គលោ សន្ធាវតិ, អញ្ញោ បុគ្គលោ សន្ធាវតិ, សោ ច អញ្ញោ ច សន្ធាវតិ, នេវ សោ សន្ធាវតិ ន អញ្ញោ សន្ធាវតិ អស្មា លោកា បរំ លោកំ, បរស្មា លោកា ឥមំ លោកន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៧៤. ន វត្តព្ពំ – ‘‘បុគ្គលោ សន្ធាវតិ អស្មា លោកា បរំ លោកំ, បរស្មា លោកា ឥមំ លោក’’ន្តិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា –

‘‘ស សត្តក្ខត្តុបរមំ, សន្ធាវិត្វាន បុគ្គលោ;

ទុក្ខស្សន្តករោ ហោតិ, សព្ពសំយោជនក្ខយា’’តិ [សំ. និ. ២.១៣៣; ឥតិវុ. ២៤ ឥតិវុត្តកេបិ].

អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ បុគ្គលោ សន្ធាវតិ អស្មា លោកា បរំ លោកំ, បរស្មា លោកា ឥមំ លោកន្តិ.

៧៥. ន វត្តព្ពំ – ‘‘បុគ្គលោ សន្ធាវតិ អស្មា លោកា បរំ លោកំ, បរស្មា លោកា ឥមំ លោក’’ន្តិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘អនមតគ្គោយំ [អនមតគ្គាយំ (ក.)], ភិក្ខវេ, សំសារោ. បុព្ពកោដិ ន បញ្ញាយតិ, អវិជ្ជានីវរណានំ សត្តានំ តណ្ហាសំយោជនានំ សន្ធាវតំ សំសរត’’ន្តិ [សំ. និ. ២.១២៤]! អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ បុគ្គលោ សន្ធាវតិ អស្មា លោកា បរំ លោកំ, បរស្មា លោកា ឥមំ លោកន្តិ.

៧៦. បុគ្គលោ សន្ធាវតិ អស្មា លោកា បរំ លោកំ, បរស្មា លោកា ឥមំ លោកន្តិ? អាមន្តា. ស្វេវ បុគ្គលោ សន្ធាវតិ អស្មា លោកា បរំ លោកំ, បរស្មា លោកា ឥមំ លោកន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៧៧. ស្វេវ បុគ្គលោ សន្ធាវតិ អស្មា លោកា បរំ លោកំ, បរស្មា លោកា ឥមំ លោកន្តិ? អាមន្តា. អត្ថិ កោចិ មនុស្សោ ហុត្វា ទេវោ ហោតីតិ? អាមន្តា. ស្វេវ មនុស្សោ សោ ទេវោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៧៨. ស្វេវ មនុស្សោ សោ ទេវោតិ? អាមន្តា. មនុស្សោ ហុត្វា ទេវោ ហោតិ, ទេវោ ហុត្វា មនុស្សោ ហោតិ, មនុស្សភូតោ អញ្ញោ, ទេវោ អញ្ញោ, មនុស្សភូតោ ស្វេវាយំ សន្ធាវតីតិ មិច្ឆា…បេ….

សចេ ហិ សន្ធាវតិ ស្វេវ បុគ្គលោ ឥតោ ចុតោ បរំ លោកំ អនញ្ញោ, ហេវំ មរណំ ន ហេហិតិ, បាណាតិបាតោបិ នុបលព្ភតិ. កម្មំ អត្ថិ, កម្មវិបាកោ អត្ថិ, កតានំ កម្មានំ វិបាកោ អត្ថិ, កុសលាកុសលេ វិបច្ចមានេ ស្វេវាយំ សន្ធាវតីតិ មិច្ឆា.

៧៩. ស្វេវ បុគ្គលោ សន្ធាវតិ អស្មា លោកា បរំ លោកំ, បរស្មា លោកា ឥមំ លោកន្តិ? អាមន្តា. អត្ថិ កោចិ មនុស្សោ ហុត្វា យក្ខោ ហោតិ, បេតោ ហោតិ, នេរយិកោ ហោតិ, តិរច្ឆានគតោ ហោតិ, ឱដ្ឋោ ហោតិ, គោណោ ហោតិ, គទ្រភោ ហោតិ, សូករោ ហោតិ, មហិំសោ [មហិសោ (សី. ស្យា. កំ. បី.)] ហោតីតិ? អាមន្តា. ស្វេវ មនុស្សោ សោ មហិំសោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៨០. ស្វេវ មនុស្សោ សោ មហិំសោតិ? អាមន្តា. មនុស្សោ ហុត្វា មហិំសោ ហោតិ, មហិំសោ ហុត្វា មនុស្សោ ហោតិ, មនុស្សភូតោ អញ្ញោ, មហិំសោ អញ្ញោ, មនុស្សភូតោ ស្វេវាយំ សន្ធាវតីតិ មិច្ឆា…បេ….

សចេ ហិ សន្ធាវតិ ស្វេវ បុគ្គលោ ឥតោ ចុតោ បរំ លោកំ អនញ្ញោ, ហេវំ មរណំ ន ហេហិតិ, បាណាតិបាតោបិ នុបលព្ភតិ. កម្មំ អត្ថិ, កម្មវិបាកោ អត្ថិ, កតានំ កម្មានំ វិបាកោ អត្ថិ, កុសលាកុសលេ វិបច្ចមានេ ស្វេវាយំ សន្ធាវតីតិ មិច្ឆា.

៨១. ស្វេវ បុគ្គលោ សន្ធាវតិ អស្មា លោកា បរំ លោកំ, បរស្មា លោកា ឥមំ លោកន្តិ? អាមន្តា. អត្ថិ កោចិ ខត្តិយោ ហុត្វា ព្រាហ្មណោ ហោតីតិ? អាមន្តា. ស្វេវ ខត្តិយោ សោ ព្រាហ្មណោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៨២. អត្ថិ កោចិ ខត្តិយោ ហុត្វា វេស្សោ ហោតិ, សុទ្ទោ ហោតីតិ? អាមន្តា. ស្វេវ ខត្តិយោ សោ សុទ្ទោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៨៣. អត្ថិ កោចិ ព្រាហ្មណោ ហុត្វា វេស្សោ ហោតិ, សុទ្ទោ ហោតិ, ខត្តិយោ ហោតីតិ? អាមន្តា. ស្វេវ ព្រាហ្មណោ សោ ខត្តិយោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៨៤. អត្ថិ កោចិ វេស្សោ ហុត្វា សុទ្ទោ ហោតិ, ខត្តិយោ ហោតិ, ព្រាហ្មណោ ហោតីតិ? អាមន្តា. ស្វេវ វេស្សោ សោ ព្រាហ្មណោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៨៥. អត្ថិ កោចិ សុទ្ទោ ហុត្វា ខត្តិយោ ហោតិ, ព្រាហ្មណោ ហោតិ, វេស្សោ ហោតីតិ? អាមន្តា. ស្វេវ សុទ្ទោ សោ វេស្សោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៨៦. ស្វេវ បុគ្គលោ សន្ធាវតិ អស្មា លោកា បរំ លោកំ, បរស្មា លោកា ឥមំ លោកន្តិ? អាមន្តា. ហត្ថច្ឆិន្នោ ហត្ថច្ឆិន្នោវ ហោតិ, បាទច្ឆិន្នោ បាទច្ឆិន្នោវ ហោតិ, ហត្ថបាទច្ឆិន្នោ ហត្ថបាទច្ឆិន្នោវ ហោតិ, កណ្ណច្ឆិន្នោ… នាសច្ឆិន្នោ… កណ្ណនាសច្ឆិន្នោ… អង្គុលិច្ឆិន្នោ… អឡច្ឆិន្នោ… កណ្ឌរច្ឆិន្នោ… កុណិហត្ថកោ… ផណហត្ថកោ… កុដ្ឋិយោ… គណ្ឌិយោ… កិលាសិយោ… សោសិយោ… អបមារិយោ… ឱដ្ឋោ… គោណោ… គទ្រភោ… សូករោ… មហិំសោ មហិំសោវ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៨៧. ន វត្តព្ពំ – ‘‘ស្វេវ បុគ្គលោ សន្ធាវតិ អស្មា លោកា បរំ លោកំ, បរស្មា លោកា ឥមំ លោក’’ន្តិ? អាមន្តា. ននុ សោតាបន្នោ បុគ្គលោ មនុស្សលោកា ចុតោ ទេវលោកំ ឧបបន្នោ តត្ថបិ សោតាបន្នោវ ហោតីតិ? អាមន្តា.

ហញ្ចិ សោតាបន្នោ បុគ្គលោ មនុស្សលោកា ចុតោ ទេវលោកំ ឧបបន្នោ តត្ថបិ សោតាបន្នោវ ហោតិ, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘ស្វេវ បុគ្គលោ សន្ធាវតិ អស្មា លោកា បរំ លោកំ, បរស្មា លោកា ឥមំ លោក’’ន្តិ.

៨៨. សោតាបន្នោ បុគ្គលោ មនុស្សលោកា ចុតោ ទេវលោកំ ឧបបន្នោ តត្ថបិ សោតាបន្នោវ ហោតីតិ កត្វា តេន ច ការណេន ស្វេវ បុគ្គលោ សន្ធាវតិ អស្មា លោកា បរំ លោកំ, បរស្មា លោកា ឥមំ លោកន្តិ? អាមន្តា. សោតាបន្នោ បុគ្គលោ មនុស្សលោកា ចុតោ ទេវលោកំ ឧបបន្នោ តត្ថបិ មនុស្សោ ហោតីតិ កត្វា? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៨៩. ស្វេវ បុគ្គលោ សន្ធាវតិ អស្មា លោកា បរំ លោកំ, បរស្មា លោកា ឥមំ លោកន្តិ? អាមន្តា. អនញ្ញោ អវិគតោ សន្ធាវតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៩០. អនញ្ញោ អវិគតោ សន្ធាវតីតិ? អាមន្តា. ហត្ថច្ឆិន្នោ ហត្ថច្ឆិន្នោវ ហោតិ, បាទច្ឆិន្នោ បាទច្ឆិន្នោវ ហោតិ, ហត្ថបាទច្ឆិន្នោ ហត្ថបាទច្ឆិន្នោវ ហោតិ, កណ្ណច្ឆិន្នោ… នាសច្ឆិន្នោ… កណ្ណនាសច្ឆិន្នោ… អង្គុលិច្ឆិន្នោ… អឡច្ឆិន្នោ… កណ្ឌរច្ឆិន្នោ… កុណិហត្ថកោ… ផណហត្ថកោ… កុដ្ឋិយោ… គណ្ឌិយោ… កិលាសិយោ… សោសិយោ… អបមារិយោ… ឱដ្ឋោ… គោណោ… គទ្រភោ… សូករោ… មហិំសោ មហិំសោវ ហោតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៩១. ស្វេវ បុគ្គលោ សន្ធាវតិ អស្មា លោកា បរំ លោកំ, បរស្មា លោកា ឥមំ លោកន្តិ? អាមន្តា. សរូបោ សន្ធាវតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សរូបោ សន្ធាវតីតិ? អាមន្តា. តំ ជីវំ តំ សរីរន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

សវេទនោ…បេ… សសញ្ញោ…បេ… សសង្ខារោ…បេ… សវិញ្ញាណោ សន្ធាវតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សវិញ្ញាណោ សន្ធាវតីតិ? អាមន្តា. តំ ជីវំ តំ សរីរន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៩២. ស្វេវ បុគ្គលោ សន្ធាវតិ អស្មា លោកា បរំ លោកំ, បរស្មា លោកា ឥមំ លោកន្តិ? អាមន្តា. អរូបោ សន្ធាវតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អរូបោ សន្ធាវតីតិ? អាមន្តា. អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

អវេទនោ…បេ… អសញ្ញោ…បេ… អសង្ខារោ…បេ… អវិញ្ញាណោ សន្ធាវតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អវិញ្ញាណោ សន្ធាវតីតិ? អាមន្តា. អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៩៣. ស្វេវ បុគ្គលោ សន្ធាវតិ អស្មា លោកា បរំ លោកំ, បរស្មា លោកា ឥមំ លោកន្តិ? អាមន្តា. រូបំ សន្ធាវតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… រូបំ សន្ធាវតីតិ? អាមន្តា. តំ ជីវំ តំ សរីរន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

វេទនា …បេ… សញ្ញា…បេ… សង្ខារា…បេ… វិញ្ញាណំ សន្ធាវតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… វិញ្ញាណំ សន្ធាវតីតិ? អាមន្តា. តំ ជីវំ តំ សរីរន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៩៤. ស្វេវ បុគ្គលោ សន្ធាវតិ អស្មា លោកា បរំ លោកំ, បរស្មា លោកា ឥមំ លោកន្តិ? អាមន្តា. រូបំ ន សន្ធាវតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… រូបំ ន សន្ធាវតីតិ? អាមន្តា. អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

វេទនា …បេ… សញ្ញា…បេ… សង្ខារា…បេ… វិញ្ញាណំ ន សន្ធាវតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… វិញ្ញាណំ ន សន្ធាវតីតិ? អាមន្តា. អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ. (សំខិត្តំ).

ខន្ធេសុ ភិជ្ជមានេសុ, សោ ចេ ភិជ្ជតិ បុគ្គលោ;

ឧច្ឆេទា ភវតិ ទិដ្ឋិ, យា ពុទ្ធេន វិវជ្ជិតា.

ខន្ធេសុ ភិជ្ជមានេសុ, នោ ចេ ភិជ្ជតិ បុគ្គលោ;

បុគ្គលោ សស្សតោ ហោតិ, និព្ពានេន សមសមោតិ.

គតិអនុយោគោ.