១២. ឧបាទាបញ្ញត្តានុយោគោ

៩៥. រូបំ ឧបាទាយ បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? អាមន្តា. រូបំ អនិច្ចំ សង្ខតំ បដិច្ចសមុប្បន្នំ ខយធម្មំ វយធម្មំ វិរាគធម្មំ និរោធធម្មំ វិបរិណាមធម្មន្តិ? អាមន្តា? បុគ្គលោបិ អនិច្ចោ សង្ខតោ បដិច្ចសមុប្បន្នោ ខយធម្មោ វយធម្មោ វិរាគធម្មោ និរោធធម្មោ វិបរិណាមធម្មោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៩៦. វេទនំ ឧបាទាយ… សញ្ញំ ឧបាទាយ… សង្ខារេ ឧបាទាយ… វិញ្ញាណំ ឧបាទាយ បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? អាមន្តា. វិញ្ញាណំ អនិច្ចំ សង្ខតំ បដិច្ចសមុប្បន្នំ ខយធម្មំ វយធម្មំ វិរាគធម្មំ និរោធធម្មំ វិបរិណាមធម្មន្តិ? អាមន្តា. បុគ្គលោបិ អនិច្ចោ សង្ខតោ បដិច្ចសមុប្បន្នោ ខយធម្មោ វយធម្មោ វិរាគធម្មោ និរោធធម្មោ វិបរិណាមធម្មោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៩៧. រូបំ ឧបាទាយ បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? អាមន្តា. នីលំ រូបំ ឧបាទាយ នីលកស្ស បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… បីតំ រូបំ ឧបាទាយ… លោហិតំ រូបំ ឧបាទាយ… ឱទាតំ រូបំ ឧបាទាយ… សនិទស្សនំ រូបំ ឧបាទាយ… អនិទស្សនំ រូបំ ឧបាទាយ… សប្បដិឃំ រូបំ ឧបាទាយ… អប្បដិឃំ រូបំ ឧបាទាយ អប្បដិឃស្ស បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៩៨. វេទនំ ឧបាទាយ បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? អាមន្តា. កុសលំ វេទនំ ឧបាទាយ កុសលស្ស បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… កុសលំ វេទនំ ឧបាទាយ កុសលស្ស បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? អាមន្តា. កុសលា វេទនា សផលា សវិបាកា ឥដ្ឋផលា កន្តផលា មនុញ្ញផលា អសេចនកផលា សុខុទ្រយា សុខវិបាកាតិ? អាមន្តា. កុសលោបិ បុគ្គលោ សផលោ សវិបាកោ ឥដ្ឋផលោ កន្តផលោ មនុញ្ញផលោ អសេចនកផលោ សុខុទ្រយោ សុខវិបាកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

៩៩. វេទនំ ឧបាទាយ បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? អាមន្តា. អកុសលំ វេទនំ ឧបាទាយ អកុសលស្ស បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អកុសលំ វេទនំ ឧបាទាយ អកុសលស្ស បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? អាមន្តា. អកុសលា វេទនា សផលា សវិបាកា អនិដ្ឋផលា អកន្តផលា អមនុញ្ញផលា សេចនកផលា ទុក្ខុទ្រយា ទុក្ខវិបាកាតិ? អាមន្តា. អកុសលោបិ បុគ្គលោ សផលោ សវិបាកោ អនិដ្ឋផលោ អកន្តផលោ អមនុញ្ញផលោ សេចនកផលោ ទុក្ខុទ្រយោ ទុក្ខវិបាកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

១០០. វេទនំ ឧបាទាយ បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? អាមន្តា. អព្យាកតំ វេទនំ ឧបាទាយ អព្យាកតស្ស បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អព្យាកតំ វេទនំ ឧបាទាយ អព្យាកតស្ស បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? អាមន្តា. អព្យាកតា វេទនា អនិច្ចា សង្ខតា បដិច្ចសមុប្បន្នា ខយធម្មា វយធម្មា វិរាគធម្មា និរោធធម្មា វិបរិណាមធម្មាតិ? អាមន្តា. អព្យាកតោបិ បុគ្គលោ អនិច្ចោ សង្ខតោ បដិច្ចសមុប្បន្នោ ខយធម្មោ វយធម្មោ វិរាគធម្មោ និរោធធម្មោ វិបរិណាមធម្មោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

១០១. សញ្ញំ ឧបាទាយ… សង្ខារេ ឧបាទាយ… វិញ្ញាណំ ឧបាទាយ បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? អាមន្តា. កុសលំ វិញ្ញាណំ ឧបាទាយ កុសលស្ស បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… កុសលំ វិញ្ញាណំ ឧបាទាយ កុសលស្ស បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? អាមន្តា. កុសលំ វិញ្ញាណំ សផលំ សវិបាកំ ឥដ្ឋផលំ កន្តផលំ មនុញ្ញផលំ អសេចនកផលំ សុខុទ្រយំ សុខវិបាកន្តិ? អាមន្តា. កុសលោបិ បុគ្គលោ សផលោ សវិបាកោ ឥដ្ឋផលោ កន្តផលោ មនុញ្ញផលោ អសេចនកផលោ សុខុទ្រយោ សុខវិបាកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

១០២. វិញ្ញាណំ ឧបាទាយ បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? អាមន្តា. អកុសលំ វិញ្ញាណំ ឧបាទាយ អកុសលស្ស បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អកុសលំ វិញ្ញាណំ ឧបាទាយ អកុសលស្ស បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? អាមន្តា. អកុសលំ វិញ្ញាណំ សផលំ សវិបាកំ អនិដ្ឋផលំ អកន្តផលំ អមនុញ្ញផលំ សេចនកផលំ ទុក្ខុទ្រយំ ទុក្ខវិបាកន្តិ? អាមន្តា. អកុសលោបិ បុគ្គលោ សផលោ សវិបាកោ អនិដ្ឋផលោ អកន្តផលោ អមនុញ្ញផលោ សេចនកផលោ ទុក្ខុទ្រយោ ទុក្ខវិបាកោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

១០៣. វិញ្ញាណំ ឧបាទាយ បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? អាមន្តា. អព្យាកតំ វិញ្ញាណំ ឧបាទាយ អព្យាកតស្ស បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អព្យាកតំ វិញ្ញាណំ ឧបាទាយ អព្យាកតស្ស បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? អាមន្តា. អព្យាកតំ វិញ្ញាណំ អនិច្ចំ សង្ខតំ បដិច្ចសមុប្បន្នំ ខយធម្មំ វយធម្មំ វិរាគធម្មំ និរោធធម្មំ វិបរិណាមធម្មន្តិ? អាមន្តា. អព្យាកតោបិ បុគ្គលោ អនិច្ចោ សង្ខតោ បដិច្ចសមុប្បន្នោ ខយធម្មោ វយធម្មោ វិរាគធម្មោ និរោធធម្មោ វិបរិណាមធម្មោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

១០៤. ចក្ខុំ ឧបាទាយ ‘‘ចក្ខុមា បុគ្គលោ’’តិ វត្តព្ពោតិ? អាមន្តា. ចក្ខុម្ហិ និរុទ្ធេ ‘‘ចក្ខុមា បុគ្គលោ និរុទ្ធោ’’តិ វត្តព្ពោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សោតំ ឧបាទាយ… ឃានំ ឧបាទាយ… ជិវ្ហំ ឧបាទាយ… កាយំ ឧបាទាយ… មនំ ឧបាទាយ ‘‘មនវា បុគ្គលោ’’តិ វត្តព្ពោតិ? អាមន្តា. មនម្ហិ និរុទ្ធេ ‘‘មនវា បុគ្គលោ និរុទ្ធោ’’តិ វត្តព្ពោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

១០៥. មិច្ឆាទិដ្ឋិំ ឧបាទាយ ‘‘មិច្ឆាទិដ្ឋិយោ បុគ្គលោ’’តិ វត្តព្ពោតិ? អាមន្តា. មិច្ឆាទិដ្ឋិយា និរុទ្ធាយ ‘‘មិច្ឆាទិដ្ឋិយោ បុគ្គលោ និរុទ្ធោ’’តិ វត្តព្ពោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ. មិច្ឆាសង្កប្បំ ឧបាទាយ… មិច្ឆាវាចំ ឧបាទាយ… មិច្ឆាកម្មន្តំ ឧបាទាយ… មិច្ឆាអាជីវំ ឧបាទាយ … មិច្ឆាវាយាមំ ឧបាទាយ… មិច្ឆាសតិំ ឧបាទាយ… មិច្ឆាសមាធិំ ឧបាទាយ ‘‘មិច្ឆាសមាធិយោ បុគ្គលោ’’តិ វត្តព្ពោតិ? អាមន្តា. មិច្ឆាសមាធិម្ហិ និរុទ្ធេ ‘‘មិច្ឆាសមាធិយោ បុគ្គលោ និរុទ្ធោ’’តិ វត្តព្ពោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

១០៦. សម្មាទិដ្ឋិំ ឧបាទាយ ‘‘សម្មាទិដ្ឋិយោ បុគ្គលោ’’តិ វត្តព្ពោតិ? អាមន្តា. សម្មាទិដ្ឋិយា និរុទ្ធាយ ‘‘សម្មាទិដ្ឋិយោ បុគ្គលោ និរុទ្ធោ’’តិ វត្តព្ពោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… សម្មាសង្កប្បំ ឧបាទាយ… សម្មាវាចំ ឧបាទាយ… សម្មាកម្មន្តំ ឧបាទាយ… សម្មាអាជីវំ ឧបាទាយ… សម្មាវាយាមំ ឧបាទាយ… សម្មាសតិំ ឧបាទាយ… សម្មាសមាធិំ ឧបាទាយ ‘‘សម្មាសមាធិយោ បុគ្គលោ’’តិ វត្តព្ពោតិ? អាមន្តា. សម្មាសមាធិម្ហិ និរុទ្ធេ ‘‘សម្មាសមាធិយោ បុគ្គលោ និរុទ្ធោ’’តិ វត្តព្ពោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

១០៧. រូបំ ឧបាទាយ, វេទនំ ឧបាទាយ បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? អាមន្តា. ទ្វិន្នំ ខន្ធានំ ឧបាទាយ ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ បញ្ញត្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… រូបំ ឧបាទាយ, វេទនំ ឧបាទាយ, សញ្ញំ ឧបាទាយ, សង្ខារេ ឧបាទាយ, វិញ្ញាណំ ឧបាទាយ បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? អាមន្តា. បញ្ចន្នំ ខន្ធានំ ឧបាទាយ បញ្ចន្នំ បុគ្គលានំ បញ្ញត្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

១០៨. ចក្ខាយតនំ ឧបាទាយ, សោតាយតនំ ឧបាទាយ បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? អាមន្តា. ទ្វិន្នំ អាយតនានំ ឧបាទាយ ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ បញ្ញត្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ចក្ខាយតនំ ឧបាទាយ, សោតាយតនំ ឧបាទាយ…បេ… ធម្មាយតនំ ឧបាទាយ បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? អាមន្តា. ទ្វាទសន្នំ អាយតនានំ ឧបាទាយ ទ្វាទសន្នំ បុគ្គលានំ បញ្ញត្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

១០៩. ចក្ខុធាតុំ ឧបាទាយ, សោតធាតុំ ឧបាទាយ បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? អាមន្តា. ទ្វិន្នំ ធាតូនំ ឧបាទាយ ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ បញ្ញត្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ចក្ខុធាតុំ ឧបាទាយ, សោតធាតុំ ឧបាទាយ…បេ… ធម្មធាតុំ ឧបាទាយ បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? អាមន្តា. អដ្ឋារសន្នំ ធាតូនំ ឧបាទាយ អដ្ឋារសន្នំ បុគ្គលានំ បញ្ញត្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

១១០. ចក្ខុន្ទ្រិយំ ឧបាទាយ, សោតិន្ទ្រិយំ ឧបាទាយ បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? អាមន្តា. ទ្វិន្នំ ឥន្ទ្រិយានំ ឧបាទាយ ទ្វិន្នំ បុគ្គលានំ បញ្ញត្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ចក្ខុន្ទ្រិយំ ឧបាទាយ, សោតិន្ទ្រិយំ ឧបាទាយ…បេ… អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយំ ឧបាទាយ បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? អាមន្តា. ពាវីសតីនំ [ពាវីសតិយា (?)] ឥន្ទ្រិយានំ ឧបាទាយ ពាវីសតីនំ បុគ្គលានំ បញ្ញត្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

១១១. ឯកវោការភវំ ឧបាទាយ ឯកស្ស បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? អាមន្តា. ចតុវោការភវំ ឧបាទាយ ចតុន្នំ បុគ្គលានំ បញ្ញត្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ឯកវោការភវំ ឧបាទាយ ឯកស្ស បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? អាមន្តា. បញ្ចវោការភវំ ឧបាទាយ បញ្ចន្នំ បុគ្គលានំ បញ្ញត្តីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ឯកវោការភវេ ឯកោវ បុគ្គលោតិ? អាមន្តា. ចតុវោការភវេ ចត្តារោវ [ចត្តារោ (?)] បុគ្គលាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ឯកវោការភវេ ឯកោវ បុគ្គលោតិ? អាមន្តា. បញ្ចវោការភវេ បញ្ចេវ បុគ្គលាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

១១២. យថា រុក្ខំ ឧបាទាយ ឆាយាយ បញ្ញត្តិ, ឯវមេវំ រូបំ ឧបាទាយ បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? ( ) [(អាមន្តា) (?) ឯវំ អនន្តរវារត្តយេបិ] យថា រុក្ខំ ឧបាទាយ ឆាយាយ បញ្ញត្តិ, រុក្ខោបិ អនិច្ចោ ឆាយាបិ អនិច្ចា, ឯវមេវំ រូបំ ឧបាទាយ បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តិ, រូបម្បិ អនិច្ចំ បុគ្គលោបិ អនិច្ចោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… យថា រុក្ខំ ឧបាទាយ ឆាយាយ បញ្ញត្តិ, អញ្ញោ រុក្ខោ អញ្ញា ឆាយា, ឯវមេវំ រូបំ ឧបាទាយ បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តិ, អញ្ញំ រូបំ អញ្ញោ បុគ្គលោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

១១៣. យថា គាមំ ឧបាទាយ គាមិកស្ស បញ្ញត្តិ, ឯវមេវំ រូបំ ឧបាទាយ បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? យថា គាមំ ឧបាទាយ គាមិកស្ស បញ្ញត្តិ, អញ្ញោ គាមោ អញ្ញោ គាមិកោ, ឯវមេវំ រូបំ ឧបាទាយ បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តិ, អញ្ញំ រូបំ អញ្ញោ បុគ្គលោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

១១៤. យថា រដ្ឋំ ឧបាទាយ រញ្ញោ បញ្ញត្តិ, ឯវមេវំ រូបំ ឧបាទាយ បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? យថា រដ្ឋំ ឧបាទាយ រញ្ញោ បញ្ញត្តិ, អញ្ញំ រដ្ឋំ អញ្ញោ រាជា, ឯវមេវំ រូបំ ឧបាទាយ បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តិ, អញ្ញំ រូបំ អញ្ញោ បុគ្គលោតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

១១៥. យថា ន និគឡោ នេគឡិកោ, យស្ស និគឡោ សោ នេគឡិកោ, ឯវមេវំ ន រូបំ រូបវា, យស្ស រូបំ សោ រូបវាតិ? យថា ន និគឡោ នេគឡិកោ, យស្ស និគឡោ សោ នេគឡិកោ, អញ្ញោ និគឡោ អញ្ញោ នេគឡិកោ, ឯវមេវំ ន រូបំ រូបវា, យស្ស រូបំ សោ រូបវា, អញ្ញំ រូបំ អញ្ញោ រូបវាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ….

១១៦. ចិត្តេ ចិត្តេ បុគ្គលស្ស បញ្ញត្តីតិ? អាមន្តា. ចិត្តេ ចិត្តេ បុគ្គលោ ជាយតិ ជីយតិ មីយតិ ចវតិ ឧបបជ្ជតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… ទុតិយេ ចិត្តេ ឧប្បន្នេ ន វត្តព្ពំ សោតិ វា អញ្ញោតិ វាតិ? អាមន្តា. ទុតិយេ ចិត្តេ ឧប្បន្នេ ន វត្តព្ពំ កុមារកោតិ វា កុមារិកាតិ វាតិ? វត្តព្ពំ.

អាជានាហិ និគ្គហំ. ហញ្ចិ ទុតិយេ ចិត្តេ ឧប្បន្នេ ន វត្តព្ពំ – ‘‘សោតិ វា អញ្ញោតិ វា,’’ តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘ទុតិយេ ចិត្តេ ឧប្បន្នេ ន វត្តព្ពំ – ‘កុមារកោតិ វា កុមារិកាតិ វា’’’តិ. យំ តត្ថ វទេសិ – ‘‘វត្តព្ពេ ខោ – ‘ទុតិយេ ចិត្តេ ឧប្បន្នេ ន វត្តព្ពំ – សោតិ វា អញ្ញោតិ វា, ទុតិយេ ចិត្តេ ឧប្បន្នេ វត្តព្ពំ – កុមារកោតិ វា កុមារិកាតិ វា’’’តិ មិច្ឆា.

ហញ្ចិ វា បន ទុតិយេ ចិត្តេ ឧប្បន្នេ វត្តព្ពំ – ‘‘កុមារកោតិ វា កុមារិកា’’តិ វា, តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘ទុតិយេ ចិត្តេ ឧប្បន្នេ វត្តព្ពំ – ‘សោតិ វា អញ្ញោតិ វា’’’តិ. យំ តត្ថ វទេសិ – ‘‘វត្តព្ពេ ខោ – ‘ទុតិយេ ចិត្តេ ឧប្បន្នេ ន វត្តព្ពំ – សោតិ វា អញ្ញោតិ វា, ទុតិយេ ចិត្តេ ឧប្បន្នេ វត្តព្ពំ – កុមារកោតិ វា កុមារិកាតិ វា’’’តិ មិច្ឆា.

១១៧. ទុតិយេ ចិត្តេ ឧប្បន្នេ ន វត្តព្ពំ – ‘‘សោតិ វា អញ្ញោតិ វា’’តិ? អាមន្តា. ទុតិយេ ចិត្តេ ឧប្បន្នេ ន វត្តព្ពំ – ‘‘ឥត្ថីតិ វា បុរិសោតិ វា គហដ្ឋោតិ វា បព្ពជិតោតិ វា ទេវោតិ វា មនុស្សោតិ វា’’តិ? វត្តព្ពំ.

អាជានាហិ និគ្គហំ. ហញ្ចិ ទុតិយេ ចិត្តេ ឧប្បន្នេ ន វត្តព្ពំ – ‘‘សោតិ វា អញ្ញោតិ វា,’’ តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘ទុតិយេ ចិត្តេ ឧប្បន្នេ ន វត្តព្ពំ – ‘ទេវោតិ វា មនុស្សោតិ វា’’’តិ. យំ តត្ថ វទេសិ – ‘‘វត្តព្ពេ ខោ – ‘ទុតិយេ ចិត្តេ ឧប្បន្នេ ន វត្តព្ពំ – សោតិ វា អញ្ញោតិ វា, ទុតិយេ ចិត្តេ ឧប្បន្នេ វត្តព្ពំ – ទេវោតិ វា មនុស្សោតិ វា’’’តិ មិច្ឆា.

ហញ្ចិ វា បន ទុតិយេ ចិត្តេ ឧប្បន្នេ វត្តព្ពំ – ‘‘ទេវោតិ វា មនុស្សោតិ វា,’’ តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘ទុតិយេ ចិត្តេ ឧប្បន្នេ វត្តព្ពំ – ‘សោតិ វា អញ្ញោតិ វា’’’តិ. យំ តត្ថ វទេសិ – ‘‘វត្តព្ពេ ខោ – ‘ទុតិយេ ចិត្តេ ឧប្បន្នេ ន វត្តព្ពំ – សោតិ វា អញ្ញោតិ វា, ទុតិយេ ចិត្តេ ឧប្បន្នេ វត្តព្ពំ – ទេវោតិ វា មនុស្សោតិ វា’’’តិ មិច្ឆា…បេ….

១១៨. ន វត្តព្ពំ – ‘‘បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនា’’តិ? អាមន្តា. ននុ យោ បស្សតិ យំ បស្សតិ យេន បស្សតិ, សោ បស្សតិ តំ បស្សតិ តេន បស្សតីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ យោ បស្សតិ យំ បស្សតិ យេន បស្សតិ, សោ បស្សតិ តំ បស្សតិ តេន បស្សតិ; តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនា’’តិ.

១១៩. ន វត្តព្ពំ – ‘‘បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនា’’តិ? អាមន្តា. ននុ យោ សុណាតិ…បេ… យោ ឃាយតិ… យោ សាយតិ… យោ ផុសតិ… យោ វិជានាតិ យំ វិជានាតិ យេន វិជានាតិ, សោ វិជានាតិ តំ វិជានាតិ តេន វិជានាតីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ យោ វិជានាតិ យំ វិជានាតិ យេន វិជានាតិ, សោ វិជានាតិ តំ វិជានាតិ តេន វិជានាតិ; តេន វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនា’’តិ.

១២០. បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនាតិ? អាមន្តា. ននុ យោ ន បស្សតិ យំ ន បស្សតិ យេន ន បស្សតិ, សោ ន បស្សតិ តំ ន បស្សតិ តេន ន បស្សតីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ យោ ន បស្សតិ យំ ន បស្សតិ យេន ន បស្សតិ, សោ ន បស្សតិ តំ ន បស្សតិ តេន ន បស្សតិ; នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនា’’តិ.

បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនាតិ? អាមន្តា. ននុ យោ ន សុណាតិ…បេ… យោ ន ឃាយតិ… យោ ន សាយតិ… យោ ន ផុសតិ… យោ ន វិជានាតិ យំ ន វិជានាតិ យេន ន វិជានាតិ, សោ ន វិជានាតិ តំ ន វិជានាតិ តេន ន វិជានាតីតិ? អាមន្តា. ហញ្ចិ យោ ន វិជានាតិ យំ ន វិជានាតិ យេន ន វិជានាតិ, សោ ន វិជានាតិ តំ ន វិជានាតិ តេន ន វិជានាតិ; នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ – ‘‘បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនា’’តិ.

១២១. ន វត្តព្ពំ – ‘‘បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនា’’តិ? អាមន្តា. ននុ វុត្តំ ភគវតា – ‘‘បស្សាមហំ, ភិក្ខវេ, ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន សត្តេ ចវមានេ ឧបបជ្ជមានេ ហីនេ បណីតេ សុវណ្ណេ ទុព្ពណ្ណេ, សុគតេ ទុគ្គតេ យថាកម្មូបគេ សត្តេ បជានាមី’’តិ [ម. និ. ១.២១៣ ថោកំ វិសទិសំ]! អត្ថេវ សុត្តន្តោតិ? អាមន្តា. តេន ហិ បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនាតិ.

១២២. វុត្តំ ភគវតា – ‘‘បស្សាមហំ, ភិក្ខវេ, ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន សត្តេ ចវមានេ ឧបបជ្ជមានេ ហីនេ បណីតេ សុវណ្ណេ ទុព្ពណ្ណេ, សុគតេ ទុគ្គតេ យថាកម្មូបគេ សត្តេ បជានាមី’’តិ កត្វា តេនេវ ការណេន បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនាតិ? អាមន្តា. ភគវា ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន រូបំ បស្សតិ បុគ្គលំ បស្សតីតិ? រូបំ បស្សតិ. រូបំ បុគ្គលោ, រូបំ ចវតិ, រូបំ ឧបបជ្ជតិ, រូបំ យថាកម្មូបគន្តិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

ភគវា ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន រូបំ បស្សតិ បុគ្គលំ បស្សតីតិ? បុគ្គលំ បស្សតិ. បុគ្គលោ រូបំ រូបាយតនំ រូបធាតុ នីលំ បីតកំ លោហិតកំ ឱទាតំ ចក្ខុវិញ្ញេយ្យំ ចក្ខុស្មិំ បដិហញ្ញតិ, ចក្ខុស្ស អាបាថំ អាគច្ឆតីតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

ភគវា ទិព្ពេន ចក្ខុនា វិសុទ្ធេន អតិក្កន្តមានុសកេន រូបំ បស្សតិ បុគ្គលំ បស្សតីតិ? ឧភោ បស្សតិ. ឧភោ រូបំ រូបាយតនំ រូបធាតុ, ឧភោ នីលា, ឧភោ បីតកា, ឧភោ លោហិតកា, ឧភោ ឱទាតា, ឧភោ ចក្ខុវិញ្ញេយ្យា, ឧភោ ចក្ខុស្មិំ បដិហញ្ញន្តិ, ឧភោ ចក្ខុស្ស អាបាថំ អាគច្ឆន្តិ, ឧភោ ចវន្តិ, ឧភោ ឧបបជ្ជន្តិ, ឧភោ យថាកម្មូបគាតិ? ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

ឧបាទាបញ្ញត្តានុយោគោ.