វេតុល្លវាទស្ស ទុតិយនិគ្គហោ

គោឋាភយោ បន រាជា បញ្ចសុ [មហាវិហារ, ចេតិយ, ថូបារាម, ឥស្សរសមណក, វេស្សគិរិវិហារសង្ខាតេសុ] វិហារេសុ មហាភិក្ខុសង្ឃំ ឯកតោ សន្និបាតេត្វា តំ បវត្តិំ បុច្ឆិត្វា វេតុល្លវាទស្ស អពុទ្ធភាសិតភាវំ ញត្វា តំវាទិនោ សដ្ឋិ បាបភិក្ខូ លក្ខណាហតេ កត្វា រដ្ឋតោ បព្ពាជេសិ, វេតុល្លបោត្ថកានិ ច ឈាបេត្វា ពុទ្ធសាសនំ ជោតេសិ [មហាវំសេ ៣៦, ១១១-១១២-គាថាសុ, និកាយ ១៣-បិដ្ឋេ].

តទា រដ្ឋតោ បព្ពាជិតេសុ តេសុ ភិក្ខូសុ កេចិ កាវីរបដ្ដនំ គន្ត្វា តត្ថ វសន្តិ. តស្មិញ្ច សមយេ ឯកោ អញ្ញតិត្ថិយមាណវកោ ទេសន្តរតោ កាវីរមាគន្ត្វា បដ្ដនគាមិកេហិ តេសំ ភិក្ខូនំ កតូបហារំ ទិស្វា លាភសក្ការំ និស្សាយ តេសំ សន្តិកេ បព្ពជិត្វា សង្ឃមិត្តោតិ នាមេន បាកដោ អហោសិ. សោ មហាវិហារវាសីនំ ធម្មវិនិច្ឆយំ និស្សាយ គោឋាភយរញ្ញា វេតុល្លវាទហេតុ តេសំ ភិក្ខូនំ រដ្ឋា បព្ពាជិតភាវំ ញត្វា មហាវិហារវាសីនំ កុទ្ធោ ហុត្វា ‘‘វេតុល្លវាទំ វា នេ គាហាបេស្សាមិ, វិហារេ វា នេសំ ឧម្មូលេត្វា វិនាសេស្សាមី’’តិ សីហឡទីបំ គន្ត្វា រាជានំ បសាទេត្វា តស្ស ទ្វេ បុត្តេ សិប្បំ សិក្ខាបេស្សាមីតិ អារភិ. តថាបិ អត្តនោ វាទស្ស ជាននសមត្ថំ ជេដ្ឋតិស្សំ ឱហាយ អនាគតេ អត្តនោ វចនំ ការាបេតុំ សក្កុណេយ្យំ កនិដ្ឋំ មហាសេនកុមារមេវ សង្គណ្ហិត្វា សិប្បំ សិក្ខាបេសិ. វិតុនោ អច្ចយេន ជេដ្ឋតិស្សកុមារេ រជ្ជំ បត្តេ (៨១០-៨១៩-ពុ-វ) សោ តស្ស រញ្ញោ ភីតោ កាវីរបដ្ដនមេវ គតោ [មហាវំសេ ៣៦, ១១៣-គាថាទីសុ, និកាយ ១៤-បិដ្ឋេ].

មហាសេនរញ្ញោ បន កាលេ (៨១៩-៨៤៥-ពុ-វ) សោ បុន សីហឡទីបមាគន្ត្វា អភយគិរិវិហារេ វសន្តោ មហាវិហារវាសីហិ វេតុល្លវាទំ គាហាបេតុំ នានាបការេហិ វាយាមមកាសិ. តថាបិ តេហិ តំ គាហាបេតុំ អសក្កោន្តោ រាជានំ ឧបសង្កមិត្វា នានាការណេហិ សញ្ញាបេត្វា ‘‘យោ កោចិ ឯកស្សបិ ភិក្ខុស្ស មហាវិហារវាសិនោ អាហារំ ទទេយ្យ, តស្ស សតំ ទណ្ឌោ’’តិ រញ្ញោ អាណាយ នគរេ ភេរិំ ចរាបេសិ. តទា មហាវិហារវាសិនោ នគរេ បិណ្ឌាយ ចរន្តា តយោ ទិវសេ ភិក្ខមលទ្ធា មហាបាសាទេ សន្និបតិត្វា ‘‘សចេ មយំ ខុទាហេតុ អធម្មំ ធម្មោតិ គណ្ហេយ្យាម, ពហូ ជនា តំ គហេត្វា អបាយគាមិនោ ភវិស្សន្តិ, មយញ្ច សព្ពេ សាវជ្ជា ភវិស្សាម, តស្មា ន មយំ ជីវិតហេតុបិ វេតុល្លវាទំ បដិគ្គណ្ហិស្សាមា’’តិ សម្មន្តយិត្វា មហាវិហារាទិកេ សព្ពវិហារេ ឆឌ្ឌេត្វា រោហណជនបទញ្ច មលយបទេសញ្ច អគមិំសុ [មហាវំសេ ៣៧, ២-៦-គាថាសុ. និកាយសង្គហេ ១៤-បិដ្ឋេ].