៦. អសុភកម្មដ្ឋាននិទ្ទេសោ

ឧទ្ធុមាតកាទិបទត្ថវណ្ណនា

១០២. កសិណានន្តរមុទ្ទិដ្ឋេសុ បន ឧទ្ធុមាតកំ, វិនីលកំ, វិបុព្ពកំ, វិច្ឆិទ្ទកំ, វិក្ខាយិតកំ, វិក្ខិត្តកំ, ហតវិក្ខិត្តកំ, លោហិតកំ, បុឡវកំ, អដ្ឋិកន្តិ ទសសុ អវិញ្ញាណកាសុភេសុ ភស្តា វិយ វាយុនា ឧទ្ធំ ជីវិតបរិយាទានា យថានុក្កមំ សមុគ្គតេន សូនភាវេន ឧទ្ធុមាតត្តា ឧទ្ធុមាតំ, ឧទ្ធុមាតមេវ ឧទ្ធុមាតកំ. បដិក្កូលត្តា វា កុច្ឆិតំ ឧទ្ធុមាតន្តិ ឧទ្ធុមាតកំ. តថារូបស្ស ឆវសរីរស្សេតំ អធិវចនំ.

វិនីលំ វុច្ចតិ វិបរិភិន្ននីលវណ្ណំ, វិនីលមេវ វិនីលកំ. បដិក្កូលត្តា វា កុច្ឆិតំ វិនីលន្តិ វិនីលកំ. មំសុស្សទដ្ឋានេសុ រត្តវណ្ណស្ស បុព្ពសន្និចយដ្ឋានេសុ សេតវណ្ណស្ស យេភុយ្យេន ច នីលវណ្ណស្ស នីលដ្ឋានេ នីលសាដកបារុតស្សេវ ឆវសរីរស្សេតមធិវចនំ.

បរិភិន្នដ្ឋានេសុ វិស្សន្ទមានំ បុព្ពំ វិបុព្ពំ, វិបុព្ពមេវ វិបុព្ពកំ. បដិក្កូលត្តា វា កុច្ឆិតំ វិបុព្ពន្តិ វិបុព្ពកំ. តថារូបស្ស ឆវសរីរស្សេតមធិវចនំ.

វិច្ឆិទ្ទំ វុច្ចតិ ទ្វិធា ឆិន្ទនេន អបធារិតំ, វិច្ឆិទ្ទមេវ វិច្ឆិទ្ទកំ. បដិក្កូលត្តា វា កុច្ឆិតំ វិច្ឆិទ្ទន្តិ វិច្ឆិទ្ទកំ. វេមជ្ឈេ ឆិន្នស្ស ឆវសរីរស្សេតមធិវចនំ.

ឥតោ ច ឯត្តោ ច វិវិធាការេន សោណសិង្គាលាទីហិ ខាទិតន្តិ វិក្ខាយិតំ, វិក្ខាយិតមេវ វិក្ខាយិតកំ. បដិក្កូលត្តា វា កុច្ឆិតំ វិក្ខាយិតន្តិ វិក្ខាយិតកំ. តថារូបស្ស ឆវសរីរស្សេតមធិវចនំ.

វិវិធំ ខិត្តំ វិក្ខិត្តំ, វិក្ខិត្តមេវ វិក្ខិត្តកំ. បដិក្កូលត្តា វា កុច្ឆិតំ វិក្ខិត្តន្តិ វិក្ខិត្តកំ. អញ្ញេន ហត្ថំ អញ្ញេន បាទំ អញ្ញេន សីសន្តិ ឯវំ តតោ តតោ ខិត្តស្ស ឆវសរីរស្សេតមធិវចនំ.

ហតញ្ច តំ បុរិមនយេនេវ វិក្ខិត្តកញ្ចាតិ ហតវិក្ខិត្តកំ. កាកបទាការេន អង្គបច្ចង្គេសុ សត្ថេន ហនិត្វា វុត្តនយេន វិក្ខិត្តស្ស ឆវសរីរស្សេតមធិវចនំ.

លោហិតំ កិរតិ វិក្ខិបតិ ឥតោ ចិតោ ច បគ្ឃរតីតិ លោហិតកំ. បគ្ឃរិតលោហិតមក្ខិតស្ស ឆវសរីរស្សេតមធិវចនំ.

បុឡវា វុច្ចន្តិ កិមយោ, បុឡវេ កិរតីតិ បុឡវកំ. កិមិបរិបុណ្ណស្ស ឆវសរីរស្សេតមធិវចនំ.

អដ្ឋិយេវ អដ្ឋិកំ. បដិក្កូលត្តា វា កុច្ឆិតំ អដ្ឋីតិ អដ្ឋិកំ. អដ្ឋិសង្ខលិកាយបិ ឯកដ្ឋិកស្សបេតមធិវចនំ. ឥមានិ ច បន ឧទ្ធុមាតកាទីនិ និស្សាយ ឧប្បន្ននិមិត្តានម្បិ និមិត្តេសុ បដិលទ្ធជ្ឈានានម្បេតានេវ នាមានិ.

ឧទ្ធុមាតកកម្មដ្ឋានំ

១០៣. តត្ថ ឧទ្ធុមាតកសរីរេ ឧទ្ធុមាតកនិមិត្តំ ឧប្បាទេត្វា ឧទ្ធុមាតកសង្ខាតំ ឈានំ ភាវេតុកាមេន យោគិនា បថវីកសិណេ វុត្តនយេនេវ វុត្តប្បការំ អាចរិយំ ឧបសង្កមិត្វា កម្មដ្ឋានំ ឧគ្គហេតព្ពំ. តេនស្ស កម្មដ្ឋានំ កថេន្តេន អសុភនិមិត្តត្ថាយ គមនវិធានំ, សមន្តា និមិត្តុបលក្ខណំ, ឯកាទសវិធេន និមិត្តគ្គាហោ, គតាគតមគ្គបច្ចវេក្ខណន្តិ ឯវំ អប្បនាវិធានបរិយោសានំ សព្ពំ កថេតព្ពំ. តេនាបិ សព្ពំ សាធុកំ ឧគ្គហេត្វា បុព្ពេ វុត្តប្បការំ សេនាសនំ ឧបគន្ត្វា ឧទ្ធុមាតកនិមិត្តំ បរិយេសន្តេន វិហាតព្ពំ.

១០៤. ឯវំ វិហរន្តេន ច អសុកស្មិំ នាម គាមទ្វារេ វា អដវិមុខេ វា បន្ថេ វា បព្ពតបាទេ វា រុក្ខមូលេ វា សុសានេ វា ឧទ្ធុមាតកសរីរំ និក្ខិត្តន្តិ កថេន្តានំ វចនំ សុត្វាបិ ន តាវទេវ អតិត្ថេន បក្ខន្ទន្តេន វិយ គន្តព្ពំ. កស្មា? អសុភំ ហិ នាមេតំ វាឡមិគាធិដ្ឋិតម្បិ អមនុស្សាធិដ្ឋិតម្បិ ហោតិ. តត្រស្ស ជីវិតន្តរាយោបិ សិយា. គមនមគ្គោ វា បនេត្ថ គាមទ្វារេន វា នហានតិត្ថេន វា កេទារកោដិយា វា ហោតិ. តត្ថ វិសភាគរូបំ អាបាថមាគច្ឆតិ, តទេវ វា សរីរំ វិសភាគំ ហោតិ. បុរិសស្ស ហិ ឥត្ថិសរីរំ ឥត្ថិយា ច បុរិសសរីរំ វិសភាគំ, តទេតំ អធុនាមតំ សុភតោបិ ឧបដ្ឋាតិ, តេនស្ស ព្រហ្មចរិយន្តរាយោបិ សិយា. សចេ បន ‘‘នយិទំ មាទិសស្ស ភារិយ’’ន្តិ អត្តានំ តក្កយតិ, ឯវំ តក្កយមានេន គន្តព្ពំ.

១០៥. គច្ឆន្តេន ច សង្ឃត្ថេរស្ស វា អញ្ញតរស្ស វា អភិញ្ញាតស្ស ភិក្ខុនោ កថេត្វា គន្តព្ពំ. កស្មា? សចេ ហិស្ស សុសានេ អមនុស្សសីហព្យគ្ឃាទីនំ រូបសទ្ទាទិអនិដ្ឋារម្មណាភិភូតស្ស អង្គបច្ចង្គានិ វា បវេធេន្តិ, ភុត្តំ វា ន បរិសណ្ឋាតិ, អញ្ញោ វា អាពាធោ ហោតិ. អថស្ស សោ វិហារេ បត្តចីវរំ សុរក្ខិតំ ករិស្សតិ. ទហរេ វា សាមណេរេ វា បហិណិត្វា តំ ភិក្ខុំ បដិជគ្គិស្សតិ. អបិច សុសានំ នាម និរាសង្កដ្ឋានន្តិ មញ្ញមានា កតកម្មាបិ អកតកម្មាបិ ចោរា សមោសរន្តិ. តេ មនុស្សេហិ អនុពទ្ធា ភិក្ខុស្ស សមីបេ ភណ្ឌកំ ឆឌ្ឌេត្វាបិ បលាយន្តិ. មនុស្សា ‘‘សហោឌ្ឍំ ចោរំ អទ្ទសាមា’’តិ ភិក្ខុំ គហេត្វា វិហេឋេន្តិ. អថស្ស សោ ‘‘មា ឥមំ វិហេឋយិត្ថ, មមាយំ កថេត្វា ឥមិនា នាម កម្មេន គតោ’’តិ តេ មនុស្សេ សញ្ញាបេត្វា សោត្ថិភាវំ ករិស្សតិ. អយំ អានិសំសោ កថេត្វា គមនេ. តស្មា វុត្តប្បការស្ស ភិក្ខុនោ កថេត្វា អសុភនិមិត្តទស្សនេ សញ្ជាតាភិលាសេន យថានាម ខត្តិយោ អភិសេកដ្ឋានំ, យជមានោ យញ្ញសាលំ, អធនោ វា បន និធិដ្ឋានំ បីតិសោមនស្សជាតោ គច្ឆតិ, ឯវំ បីតិសោមនស្សំ ឧប្បាទេត្វា អដ្ឋកថាសុ វុត្តេន វិធិនា គន្តព្ពំ. វុត្តញ្ហេតំ –

‘‘ឧទ្ធុមាតកំ អសុភនិមិត្តំ ឧគ្គណ្ហន្តោ ឯកោ អទុតិយោ គច្ឆតិ ឧបដ្ឋិតាយ សតិយា អសម្មុដ្ឋាយ អន្តោគតេហិ ឥន្ទ្រិយេហិ អពហិគតេន មានសេន គតាគតមគ្គំ បច្ចវេក្ខមានោ. យស្មិំ បទេសេ ឧទ្ធុមាតកំ អសុភនិមិត្តំ និក្ខិត្តំ ហោតិ, តស្មិំ បទេសេ បាសាណំ វា វម្មិកំ វា រុក្ខំ វា គច្ឆំ វា លតំ វា សនិមិត្តំ ករោតិ, សារម្មណំ ករោតិ. សនិមិត្តំ កត្វា សារម្មណំ កត្វា ឧទ្ធុមាតកំ អសុភនិមិត្តំ សភាវភាវតោ ឧបលក្ខេតិ, វណ្ណតោបិ លិង្គតោបិ សណ្ឋានតោបិ ទិសតោបិ ឱកាសតោបិ បរិច្ឆេទតោបិ សន្ធិតោ វិវរតោ និន្នតោ ថលតោ សមន្តតោ. សោ តំ និមិត្តំ សុគ្គហិតំ ករោតិ, សូបធារិតំ ឧបធារេតិ, សុវវត្ថិតំ វវត្ថបេតិ. សោ តំ និមិត្តំ សុគ្គហិតំ កត្វា សូបធារិតំ ឧបធារេត្វា សុវវត្ថិតំ វវត្ថបេត្វា ឯកោ អទុតិយោ គច្ឆតិ ឧបដ្ឋិតាយ សតិយា អសម្មុដ្ឋាយ អន្តោគតេហិ ឥន្ទ្រិយេហិ អពហិគតេន មានសេន គតាគតមគ្គំ បច្ចវេក្ខមានោ. សោ ចង្កមន្តោបិ តព្ភាគិយញ្ញេវ ចង្កមំ អធិដ្ឋាតិ. និសីទន្តោបិ តព្ភាគិយញ្ញេវ អាសនំ បញ្ញបេតិ.

‘‘សមន្តា និមិត្តុបលក្ខណា កិមត្ថិយា កិមានិសំសាតិ? សមន្តា និមិត្តុបលក្ខណា អសម្មោហត្ថា អសម្មោហានិសំសា. ឯកាទសវិធេន និមិត្តគ្គាហោ កិមត្ថិយោ កិមានិសំសោតិ? ឯកាទសវិធេន និមិត្តគ្គាហោ ឧបនិពន្ធនត្ថោ ឧបនិពន្ធនានិសំសោ. គតាគតមគ្គបច្ចវេក្ខណា កិមត្ថិយា កិមានិសំសាតិ? គតាគតមគ្គបច្ចវេក្ខណា វីថិសម្បដិបាទនត្ថា វីថិសម្បដិបាទនានិសំសា.

‘‘សោ អានិសំសទស្សាវី រតនសញ្ញី ហុត្វា ចិត្តីការំ ឧបដ្ឋបេត្វា សម្បិយាយមានោ តស្មិំ អារម្មណេ ចិត្តំ ឧបនិពន្ធតិ ‘អទ្ធា ឥមាយ បដិបទាយ ជរាមរណម្ហា បរិមុច្ចិស្សាមី’តិ. សោ វិវិច្ចេវ កាមេហិ…បេ… បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ. តស្សាធិគតំ ហោតិ រូបាវចរំ បឋមំ ឈានំ ទិព្ពោ ច វិហារោ ភាវនាមយញ្ច បុញ្ញកិរិយវត្ថុ’’ន្តិ.

១០៦. តស្មា យោ ចិត្តសញ្ញត្តត្ថាយ សិវថិកទស្សនំ គច្ឆតិ, សោ ឃណ្ឌិំ បហរិត្វា គណំ សន្និបាតេត្វាបិ គច្ឆតុ. កម្មដ្ឋានសីសេន បន គច្ឆន្តេន ឯកកេន អទុតិយេន មូលកម្មដ្ឋានំ អវិស្សជ្ជេត្វា តំ មនសិករោន្តេនេវ សុសានេ សោណាទិបរិស្សយវិនោទនត្ថំ កត្តរទណ្ឌំ វា យដ្ឋិំ វា គហេត្វា, សូបដ្ឋិត ភាវសម្បាទនេន អសម្មុដ្ឋំ សតិំ កត្វា, មនច្ឆដ្ឋានញ្ច ឥន្ទ្រិយានំ អន្តោគតភាវសម្បាទនតោ អពហិគតមនេន ហុត្វា គន្តព្ពំ.

វិហារតោ និក្ខមន្តេនេវ អសុកទិសាយ អសុកទ្វារេន និក្ខន្តោម្ហីតិ ទ្វារំ សល្លក្ខេតព្ពំ. តតោ យេន មគ្គេន គច្ឆតិ, សោ មគ្គោ វវត្ថបេតព្ពោ, អយំ មគ្គោ បាចិនទិសាភិមុខោ វា គច្ឆតិ, បច្ឆិមឧត្តរទក្ខិណទិសាភិមុខោ វា វិទិសាភិមុខោវាតិ. ឥមស្មិំ បន ឋានេ វាមតោ គច្ឆតិ, ឥមស្មិំ ឋានេ ទក្ខិណតោ, ឥមស្មិំ ចស្ស ឋានេ បាសាណោ, ឥមស្មិំ វម្មិកោ, ឥមស្មិំ រុក្ខោ, ឥមស្មិំ គច្ឆោ, ឥមស្មិំ លតាតិ. ឯវំ គមនមគ្គំ វវត្ថបេន្តេន និមិត្តដ្ឋានំ គន្តព្ពំ. នោ ច ខោ បដិវាតំ. បដិវាតំ គច្ឆន្តស្ស ហិ កុណបគន្ធោ ឃានំ បហរិត្វា មត្ថលុង្គំ វា សង្ខោភេយ្យ, អាហារំ វា ឆឌ្ឌាបេយ្យ, វិប្បដិសារំ វា ជនេយ្យ ‘‘ឦទិសំ នាម កុណបដ្ឋានំ អាគតោម្ហី’’តិ. តស្មា បដិវាតំ វជ្ជេត្វា អនុវាតំ គន្តព្ពំ. សចេ អនុវាតមគ្គេន ន សក្កា ហោតិ គន្តុំ, អន្តរា បព្ពតោ វា បបាតោ វា បាសាណោ វា វតិ វា កណ្ដកដ្ឋានំ វា ឧទកំ វា ចិក្ខល្លំ វា ហោតិ, ចីវរកណ្ណេន នាសំ បិទហិត្វា គន្តព្ពំ. ឥទមស្ស គមនវត្តំ.

១០៧. ឯវំ គតេន បន ន តាវ អសុភនិមិត្តំ ឱលោកេតព្ពំ. ទិសា វវត្ថបេតព្ពា. ឯកស្មិំ ហិ ទិសាភាគេ ឋិតស្ស អារម្មណញ្ច ន វិភូតំ ហុត្វា ខាយតិ, ចិត្តញ្ច ន កម្មនិយំ ហោតិ. តស្មា តំ វជ្ជេត្វា យត្ថ ឋិតស្ស អារម្មណញ្ច វិភូតំ ហុត្វា ខាយតិ, ចិត្តញ្ច កម្មនិយំ ហោតិ, តត្ថ ឋាតព្ពំ. បដិវាតានុវាតញ្ច បហាតព្ពំ. បដិវាតេ ឋិតស្ស ហិ កុណបគន្ធេន ឧព្ពាឡ្ហស្ស ចិត្តំ វិធាវតិ. អនុវាតេ ឋិតស្ស សចេ តត្ថ អធិវត្ថា អមនុស្សា ហោន្តិ, តេ កុជ្ឈិត្វា អនត្ថំ ករោន្តិ. តស្មា ឦសកំ ឧក្កម្ម នាតិអនុវាតេ ឋាតព្ពំ. ឯវំ តិដ្ឋមានេនាបិ នាតិទូរេ នាច្ចាសន្នេ នានុបាទំ នានុសីសំ ឋាតព្ពំ. អតិទូរេ ឋិតស្ស ហិ អារម្មណំ អវិភូតំ ហោតិ. អច្ចាសន្នេ ភយមុប្បជ្ជតិ. អនុបាទំ វា អនុសីសំ វា ឋិតស្ស សព្ពំ អសុភំ សមំ ន បញ្ញាយតិ. តស្មា នាតិទូរេ នាច្ចាសន្នេ ឱលោកេន្តស្ស ផាសុកដ្ឋានេ សរីរវេមជ្ឈភាគេ ឋាតព្ពំ.

១០៨. ឯវំ ឋិតេន ‘‘តស្មិំ បទេសេ បាសាណំ វា…បេ… លតំ វា សនិមិត្តំ ករោតី’’តិ ឯវំ វុត្តានិ សមន្តា និមិត្តានិ ឧបលក្ខេតព្ពានិ. តត្រិទំ ឧបលក្ខណវិធានំ, សចេ តស្ស និមិត្តស្ស សមន្តា ចក្ខុបថេ បាសាណោ ហោតិ, សោ ‘‘អយំ បាសាណោ ឧច្ចោ វា នីចោ វា ខុទ្ទកោ វា មហន្តោ វា តម្ពោ វា កាឡោ វា សេតោ វា ទីឃោ វា បរិមណ្ឌលោ វា’’តិ វវត្ថបេតព្ពោ. តតោ ‘‘ឥមស្មិំ នាម ឱកាសេ អយំ បាសាណោ ឥទំ អសុភនិមិត្តំ, ឥទំ អសុភនិមិត្តំ អយំ បាសាណោ’’តិ សល្លក្ខេតព្ពំ. សចេ វម្មិកោ ហោតិ, សោបិ ‘‘ឧច្ចោ វា នីចោ វា ខុទ្ទកោ វា មហន្តោ វា តម្ពោ វា កាឡោ វា សេតោ វា ទីឃោ វា បរិមណ្ឌលោ វា’’តិ វវត្ថបេតព្ពោ. តតោ ‘‘ឥមស្មិំ នាម ឱកាសេ អយំ វម្មិកោ ឥទំ អសុភនិមិត្ត’’ន្តិ សល្លក្ខេតព្ពំ. សចេ រុក្ខោ ហោតិ, សោបិ ‘‘អស្សត្ថោ វា និគ្រោធោ វា កច្ឆកោ វា កបីតនោ វា ឧច្ចោ វា នីចោ វា ខុទ្ទកោ វា មហន្តោ វា តម្ពោ វា កាឡោ វា សេតោ វា’’តិ វវត្ថបេតព្ពោ. តតោ ‘‘ឥមស្មិំ នាម ឱកាសេ អយំ រុក្ខោ ឥទំ អសុភនិមិត្ត’’ន្តិ សល្លក្ខេតព្ពំ. សចេ គច្ឆោ ហោតិ, សោបិ ‘‘សិន្ទិវា ករមន្ទោ វា កណវីរោ វា កុរណ្ឌកោ វា ឧច្ចោ វា នីចោ វា ខុទ្ទកោ វា មហន្តោ វា’’តិ វវត្ថបេតព្ពោ. តតោ ‘‘ឥមស្មិំ នាម ឱកាសេ អយំ គច្ឆោ ឥទំ អសុភនិមិត្ត’’ន្តិ សល្លក្ខេតព្ពំ. សចេ លតា ហោតិ, សាបិ ‘‘លាពុ វា កុម្ភណ្ឌី វា សាមា វា កាឡវល្លិ វា បូតិលតា វា’’តិ វវត្ថបេតព្ពា. តតោ ‘‘ឥមស្មិំ នាម ឱកាសេ អយំ លតា ឥទំ អសុភនិមិត្តំ, ឥទំ អសុភនិមិត្តំ អយំ លតា’’តិ សល្លក្ខេតព្ពំ.

១០៩. យំ បន វុត្តំ សនិមិត្តំ ករោតិ សារម្មណំ ករោតីតិ, តំ ឥធេវ អន្តោគធំ. បុនប្បុនំ វវត្ថបេន្តោ ហិ សនិមិត្តំ ករោតិ នាម. អយំ បាសាណោ ឥទំ អសុភនិមិត្តំ, ឥទំ អសុភនិមិត្តំ អយំ បាសាណោតិ ឯវំ ទ្វេ ទ្វេ សមាសេត្វា សមាសេត្វា វវត្ថបេន្តោ សារម្មណំ ករោតិ នាម.

ឯវំ សនិមិត្តំ សារម្មណញ្ច កត្វា បន សភាវភាវតោ វវត្ថបេតីតិ វុត្តត្តា យ្វាស្ស សភាវភាវោ អនញ្ញសាធារណោ អត្តនិយោ ឧទ្ធុមាតកភាវោ, តេន មនសិកាតព្ពំ. វណិតំ ឧទ្ធុមាតកន្តិ ឯវំ សភាវេន សរសេន វវត្ថបេតព្ពន្តិ អត្ថោ.

១១០. ឯវំ វវត្ថបេត្វា វណ្ណតោបិ លិង្គតោបិ សណ្ឋានតោបិ ទិសតោបិ ឱកាសតោបិ បរិច្ឆេទតោបីតិ ឆព្ពិធេន និមិត្តំ គហេតព្ពំ. កថំ? តេន ហិ យោគិនា ឥទំ សរីរំ កាឡស្ស វា ឱទាតស្ស វា មង្គុរច្ឆវិនោ វាតិ វណ្ណតោ វវត្ថបេតព្ពំ. លិង្គតោ បន ឥត្ថិលិង្គំ វា បុរិសលិង្គំ វាតិ អវវត្ថបេត្វា បឋមវយេ វា មជ្ឈិមវយេ វា បច្ឆិមវយេ វា ឋិតស្ស ឥទំ សរីរន្តិ វវត្ថបេតព្ពំ. សណ្ឋានតោ ឧទ្ធុមាតកស្ស សណ្ឋានវសេនេវ ឥទមស្ស សីសសណ្ឋានំ, ឥទំ គីវាសណ្ឋានំ, ឥទំ ហត្ថសណ្ឋានំ, ឥទំ ឧទរសណ្ឋានំ, ឥទំ នាភិសណ្ឋានំ, ឥទំ កដិសណ្ឋានំ, ឥទំ ឩរុសណ្ឋានំ, ឥទំ ជង្ឃាសណ្ឋានំ, ឥទំ បាទសណ្ឋានន្តិ វវត្ថបេតព្ពំ. ទិសតោ បន ឥមស្មិំ សរីរេ ទ្វេ ទិសា នាភិយា អធោ ហេដ្ឋិមទិសា ឧទ្ធំ ឧបរិមទិសាតិ វវត្ថបេតព្ពំ. អថ វា អហំ ឥមិស្សា ទិសាយ ឋិតោ អសុភនិមិត្តំ ឥមិស្សាតិ វវត្ថបេតព្ពំ. ឱកាសតោ បន ឥមស្មិំ នាម ឱកាសេ ហត្ថា, ឥមស្មិំ បាទា, ឥមស្មិំ សីសំ, ឥមស្មិំ មជ្ឈិមកាយោ ឋិតោតិ វវត្ថបេតព្ពំ. អថ វា អហំ ឥមស្មិំ ឱកាសេ ឋិតោ អសុភនិមិត្តំ ឥមស្មិន្តិ វវត្ថបេតព្ពំ. បរិច្ឆេទតោ ឥទំ សរីរំ អធោ បាទតលេន ឧបរិ កេសមត្ថកេន តិរិយំ តចេន បរិច្ឆិន្នំ, យថាបរិច្ឆិន្នេ ច ឋានេ ទ្វត្តិំសកុណបភរិតមេវាតិ វវត្ថបេតព្ពំ. អថ វា អយមស្ស ហត្ថបរិច្ឆេទោ, អយំ បាទបរិច្ឆេទោ, អយំ សីសបរិច្ឆេទោ, អយំ មជ្ឈិមកាយបរិច្ឆេទោតិ វវត្ថបេតព្ពំ. យត្តកំ វា បន ឋានំ គណ្ហតិ, តត្តកមេវ ឥទំ ឦទិសំ ឧទ្ធុមាតកន្តិ បរិច្ឆិន្ទិតព្ពំ. បុរិសស្ស បន ឥត្ថិសរីរំ ឥត្ថិយា វា បុរិសសរីរំ ន វដ្ដតិ. វិសភាគេ សរីរេ អារម្មណំ ន ឧបដ្ឋាតិ, វិប្ផន្ទនស្សេវ បច្ចយោ ហោតិ. ‘‘ឧគ្ឃាដិតាបិ ហិ ឥត្ថី បុរិសស្ស ចិត្តំ បរិយាទាយ តិដ្ឋតី’’តិ (អ. និ. ៥.៥៥) មជ្ឈិមដ្ឋកថាយំ វុត្តំ. តស្មា សភាគសរីរេយេវ ឯវំ ឆព្ពិធេន និមិត្តំ គណ្ហិតព្ពំ.

១១១. យោ បន បុរិមពុទ្ធានំ សន្តិកេ អាសេវិតកម្មដ្ឋានោ បរិហតធុតង្គោ បរិមទ្ទិតមហាភូតោ បរិគ្គហិតសង្ខារោ វវត្ថាបិតនាមរូបោ ឧគ្ឃាដិតសត្តសញ្ញោ កតសមណធម្មោ វាសិតវាសនោ ភាវិតភាវនោ សពីជោ ញាណុត្តរោ អប្បកិលេសោ កុលបុត្តោ, តស្ស ឱលោកិតោលោកិតដ្ឋានេយេវ បដិភាគនិមិត្តំ ឧបដ្ឋាតិ. នោ ចេ ឯវំ ឧបដ្ឋាតិ, អថេវំ ឆព្ពិធេន និមិត្តំ គណ្ហតោ ឧបដ្ឋាតិ. យស្ស បន ឯវម្បិ ន ឧបដ្ឋាតិ, តេន សន្ធិតោ វិវរតោ និន្នតោ ថលតោ សមន្តតោតិ បុនបិ បញ្ចវិធេន និមិត្តំ គហេតព្ពំ.

១១២. តត្ថ សន្ធិតោតិ អសីតិសតសន្ធិតោ. ឧទ្ធុមាតកេ បន កថំ អសីតិសតសន្ធយោ វវត្ថបេស្សតិ. តស្មានេន តយោ ទក្ខិណហត្ថសន្ធី, តយោ វាមហត្ថសន្ធី, តយោ ទក្ខិណបាទសន្ធី, តយោ វាមបាទសន្ធី, ឯកោ គីវសន្ធិ, ឯកោ កដិសន្ធីតិ ឯវំ ចុទ្ទសមហាសន្ធិវសេន សន្ធិតោ វវត្ថបេតព្ពំ. វិវរតោតិ វិវរំ នាម ហត្ថន្តរំ បាទន្តរំ ឧទរន្តរំ កណ្ណន្តរន្តិ ឯវំ វិវរតោ វវត្ថបេតព្ពំ. អក្ខីនម្បិ និម្មីលិតភាវោ វា ឧម្មីលិតភាវោ វា មុខស្ស ច បិហិតភាវោ វា វិវដភាវោ វា វវត្ថបេតព្ពោ. និន្នតោតិ យំ សរីរេ និន្នដ្ឋានំ អក្ខិកូបោ វា អន្តោមុខំ វា គលវាដកោ វា, តំ វវត្ថបេតព្ពំ. អថ វា អហំ និន្នេ ឋិតោ សរីរំ ឧន្នតេតិ វវត្ថបេតព្ពំ. ថលតោតិ យំ សរីរេ ឧន្នតដ្ឋានំ ជណ្ណុកំ វា ឧរោ វា នលាដំ វា, តំ វវត្ថបេតព្ពំ. អថ វា អហំ ថលេ ឋិតោ សរីរំ និន្នេតិ វវត្ថបេតព្ពំ. សមន្តតោតិ សព្ពំ សរីរំ សមន្តតោ វវត្ថបេតព្ពំ. សកលសរីរេ ញាណំ ចារេត្វា យំ ឋានំ វិភូតំ ហុត្វា ឧបដ្ឋាតិ, តត្ថ ‘‘ឧទ្ធុមាតកំ ឧទ្ធុមាតក’’ន្តិ ចិត្តំ ឋបេតព្ពំ. សចេ ឯវម្បិ ន ឧបដ្ឋាតិ, ឧទរបរិយោសានំ អតិរេកំ ឧទ្ធុមាតកំ ហោតិ, តត្ថ ‘‘ឧទ្ធុមាតកំ ឧទ្ធុមាតក’’ន្តិ ចិត្តំ ឋបេតព្ពំ.

១១៣. ឥទានិ ‘‘សោ តំ និមិត្តំ សុគ្គហិតំ ករោតី’’តិអាទីសុ អយំ វិនិច្ឆយកថា –

តេន យោគិនា តស្មិំ សរីរេ យថាវុត្តនិមិត្តគ្គាហវសេន សុដ្ឋុ និមិត្តំ គណ្ហិតព្ពំ. សតិំ សូបដ្ឋិតំ កត្វា អាវជ្ជិតព្ពំ. ឯវំ បុនប្បុនំ ករោន្តេន សាធុកំ ឧបធារេតព្ពញ្ចេវ វវត្ថបេតព្ពញ្ច. សរីរតោ នាតិទូរេ នាច្ចាសន្នេ បទេសេ ឋិតេន វា និសិន្នេន វា ចក្ខុំ ឧម្មីលេត្វា ឱលោកេត្វា និមិត្តំ គណ្ហិតព្ពំ. ‘‘ឧទ្ធុមាតកបដិក្កូលំ ឧទ្ធុមាតកបដិក្កូល’’ន្តិ សតក្ខត្តុំ សហស្សក្ខត្តុំ ឧម្មីលេត្វា ឱលោកេតព្ពំ, និម្មីលេត្វា អាវជ្ជិតព្ពំ. ឯវំ បុនប្បុនំ ករោន្តស្ស ឧគ្គហនិមិត្តំ សុគ្គហិតំ ហោតិ. កទា សុគ្គហិតំ ហោតិ? យទា ឧម្មីលេត្វា ឱលោកេន្តស្ស និម្មីលេត្វា អាវជ្ជេន្តស្ស ច ឯកសទិសំ ហុត្វា អាបាថមាគច្ឆតិ, តទា សុគ្គហិតំ នាម ហោតិ.

សោ តំ និមិត្តំ ឯវំ សុគ្គហិតំ កត្វា សូបធារិតំ ឧបធារេត្វា សុវវត្ថិតំ វវត្ថបេត្វា សចេ តត្ថេវ ភាវនាបរិយោសានំ បត្តុំ ន សក្កោតិ, អថានេន អាគមនកាលេ វុត្តនយេនេវ ឯកកេន អទុតិយេន តទេវ កម្មដ្ឋានំ មនសិករោន្តេន សូបដ្ឋិតំ សតិំ កត្វា អន្តោគតេហិ ឥន្ទ្រិយេហិ អពហិគតេន មានសេន អត្តនោ សេនាសនមេវ គន្តព្ពំ.

សុសានា និក្ខមន្តេនេវ ច អាគមនមគ្គោ វវត្ថបេតព្ពោ, យេន មគ្គេន និក្ខន្តោស្មិ, អយំ មគ្គោ បាចីនទិសាភិមុខោ វា គច្ឆតិ, បច្ឆិមឧត្តរទក្ខិណទិសាភិមុខោ វា គច្ឆតិ, វិទិសាភិមុខោ វា គច្ឆតិ. ឥមស្មិំ បន ឋានេ វាមតោ គច្ឆតិ, ឥមស្មិំ ទក្ខិណតោ, ឥមស្មិំ ចស្ស ឋានេ បាសាណោ, ឥមស្មិំ វម្មិកោ, ឥមស្មិំ រុក្ខោ, ឥមស្មិំ គច្ឆោ, ឥមស្មិំ លតាតិ ឯវំ អាគមនមគ្គំ វវត្ថបេត្វា អាគតេន ចង្កមន្តេនាបិ តព្ភាគិយោវ ចង្កមោ អធិដ្ឋាតព្ពោ, អសុភនិមិត្តទិសាភិមុខេ ភូមិប្បទេសេ ចង្កមិតព្ពន្តិ អត្ថោ. និសីទន្តេន អាសនម្បិ តព្ភាគិយមេវ បញ្ញបេតព្ពំ. សចេ បន តស្សំ ទិសាយំ សោព្ភោ វា បបាតោ វា រុក្ខោ វា វតិ វា កលលំ វា ហោតិ, ន សក្កា តំទិសាភិមុខេ ភូមិប្បទេសេ ចង្កមិតុំ, អាសនម្បិ អនោកាសត្តា ន សក្កា បញ្ញបេតុំ. តំ ទិសំ អនបលោកេន្តេនាបិ ឱកាសានុរូបេ ឋានេ ចង្កមិតព្ពញ្ចេវ និសីទិតព្ពញ្ច. ចិត្តំ បន តំទិសាភិមុខំយេវ កាតព្ពំ.

១១៤. ឥទានិ ‘‘សមន្តា និមិត្តុបលក្ខណា កិមត្ថិយា’’តិអាទិបញ្ហានំ ‘‘អសម្មោហត្ថា’’តិអាទិវិស្សជ្ជនេ អយំ អធិប្បាយោ. យស្ស ហិ អវេលាយំ ឧទ្ធុមាតកនិមិត្តដ្ឋានំ គន្ត្វា សមន្តា និមិត្តុបលក្ខណំ កត្វា និមិត្តគ្គហណត្ថំ ចក្ខុំ ឧម្មីលេត្វា ឱលោកេន្តស្សេវ តំ មតសរីរំ ឧដ្ឋហិត្វា ឋិតំ វិយ អជ្ឈោត្ថរមានំ វិយ អនុពន្ធមានំ វិយ ច ហុត្វា ឧបដ្ឋាតិ, សោ តំ ពីភច្ឆំ ភេរវារម្មណំ ទិស្វា វិក្ខិត្តចិត្តោ ឧម្មត្តកោ វិយ ហោតិ, ភយំ ឆម្ភិតត្តំ លោមហំសំ បាបុណាតិ. បាឡិយំ ហិ វិភត្តអដ្ឋតិំសារម្មណេសុ អញ្ញំ ឯវរូបំ ភេរវារម្មណំ នាម នត្ថិ. ឥមស្មិំ ហិ កម្មដ្ឋានេ ឈានវិព្ភន្តកោ នាម ហោតិ. កស្មា? អតិភេរវត្តា កម្មដ្ឋានស្ស. តស្មា តេន យោគិនា សន្ថម្ភេត្វា សតិំ សូបដ្ឋិតំ កត្វា មតសរីរំ ឧដ្ឋហិត្វា អនុពន្ធនកំ នាម នត្ថិ. សចេ ហិ សោ ‘‘ឯតស្ស សមីបេ ឋិតោ បាសាណោ វា លតា វា អាគច្ឆេយ្យ, សរីរម្បិ អាគច្ឆេយ្យ. យថា បន សោ បាសាណោ វា លតា វា នាគច្ឆតិ, ឯវំ សរីរម្បិ នាគច្ឆតិ. អយំ បន តុយ្ហំ ឧបដ្ឋានាការោ សញ្ញជោ សញ្ញាសម្ភវោ, កម្មដ្ឋានំ តេ អជ្ជ ឧបដ្ឋិតំ, មា ភាយិ ភិក្ខូ’’តិ តាសំ វិនោទេត្វា ហាសំ ឧប្បាទេត្វា តស្មិំ និមិត្តេ ចិត្តំ សញ្ចរាបេតព្ពំ. ឯវំ វិសេសមធិគច្ឆតិ. ឥទមេតំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘សមន្តា និមិត្តុបលក្ខណា អសម្មោហត្ថា’’តិ.

ឯកាទសវិធេន បន និមិត្តគ្គាហំ សម្បាទេន្តោ កម្មដ្ឋានំ ឧបនិពន្ធតិ. តស្ស ហិ ចក្ខូនិ ឧម្មីលេត្វា ឱលោកនបច្ចយា ឧគ្គហនិមិត្តំ ឧប្បជ្ជតិ. តស្មិំ មានសំ ចារេន្តស្ស បដិភាគនិមិត្តំ ឧប្បជ្ជតិ. តត្ថ មានសំ ចារេន្តោ អប្បនំ បាបុណាតិ. អប្បនាយំ ឋត្វា វិបស្សនំ វឌ្ឍេន្តោ អរហត្តំ សច្ឆិករោតិ. តេន វុត្តំ ‘‘ឯកាទសវិធេន និមិត្តគ្គាហោ ឧបនិពន្ធនត្ថោ’’តិ.

១១៥. គតាគតមគ្គបច្ចវេក្ខណា វីថិសម្បដិបាទនត្ថាតិ ឯត្ថ បន យា គតមគ្គស្ស ច អាគតមគ្គស្ស ច បច្ចវេក្ខណា វុត្តា, សា កម្មដ្ឋានវីថិយា សម្បដិបាទនត្ថាតិ អត្ថោ. សចេ ហិ ឥមំ ភិក្ខុំ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា អាគច្ឆន្តំ អន្តរាមគ្គេ កេចិ អជ្ជ, ភន្តេ, កតិមីតិ ទិវសំ វា បុច្ឆន្តិ, បញ្ហំ វា បុច្ឆន្តិ, បដិសន្ថារំ វា ករោន្តិ, អហំ កម្មដ្ឋានិកោតិ តុណ្ហីភូតេន គន្តុំ ន វដ្ដតិ. ទិវសោ កថេតព្ពោ, បញ្ហោ វិស្សជ្ជេតព្ពោ. សចេ ន ជានាតិ, ន ជានាមីតិ វត្តព្ពំ. ធម្មិកោ បដិសន្ថារោ កាតព្ពោ. តស្សេវំ ករោន្តស្ស ឧគ្គហិតំ តរុណនិមិត្តំ នស្សតិ. តស្មិំ នស្សន្តេបិ ទិវសំ បុដ្ឋេន កថេតព្ពមេវ. បញ្ហំ អជានន្តេន ន ជានាមីតិ វត្តព្ពំ. ជានន្តេន ឯកទេសេន កថេតុម្បិ វដ្ដតិ, បដិសន្ថារោបិ កាតព្ពោ. អាគន្តុកំ បន ភិក្ខុំ ទិស្វា អាគន្តុកបដិសន្ថារោ កាតព្ពោវ. អវសេសានិបិ ចេតិយង្គណវត្តពោធិយង្គណវត្តឧបោសថាគារវត្តភោជនសាលាជន្តាឃរអាចរិយុបជ្ឈាយអាគន្តុកគមិកវត្តាទីនិ សព្ពានិ ខន្ធកវត្តានិ បូរេតព្ពានេវ. តស្ស តានិ បូរេន្តស្សាបិ តំ តរុណនិមិត្តំ នស្សតិ, បុន គន្ត្វា និមិត្តំ គណ្ហិស្សាមីតិ គន្តុកាមស្សាបិ អមនុស្សេហិ វា វាឡមិគេហិ វា អធិដ្ឋិតត្តា សុសានម្បិ គន្តុំ ន សក្កា ហោតិ, និមិត្តំ វា អន្តរធាយតិ. ឧទ្ធុមាតកំ ហិ ឯកមេវ វា ទ្វេ វា ទិវសេ ឋត្វា វិនីលកាទិភាវំ គច្ឆតិ. សព្ពកម្មដ្ឋានេសុ ឯតេន សមំ ទុល្លភំ កម្មដ្ឋានំ នាម នត្ថិ. តស្មា ឯវំ នដ្ឋេ និមិត្តេ តេន ភិក្ខុនា រត្តិដ្ឋានេ វា ទិវាឋានេ វា និសីទិត្វា អហំ ឥមិនា នាម ទ្វារេន វិហារា និក្ខមិត្វា អសុកទិសាភិមុខំ មគ្គំ បដិបជ្ជិត្វា អសុកស្មិំ នាម ឋានេ វាមំ គណ្ហិ, អសុកស្មិំ ទក្ខិណំ. តស្ស អសុកស្មិំ ឋានេ បាសាណោ, អសុកស្មិំ វម្មិករុក្ខគច្ឆលតានមញ្ញតរំ. សោហំ តេន មគ្គេន គន្ត្វា អសុកស្មិំ នាម ឋានេ អសុភំ អទ្ទសំ. តត្ថ អសុកទិសាភិមុខោ ឋត្វា ឯវញ្ចេវញ្ច សមន្តា និមិត្តានិ សល្លក្ខេត្វា ឯវំ អសុភនិមិត្តំ ឧគ្គហេត្វា អសុកទិសាយ សុសានតោ និក្ខមិត្វា ឯវរូបេន នាម មគ្គេន ឥទញ្ចិទញ្ច ករោន្តោ អាគន្ត្វា ឥធ និសិន្នោតិ ឯវំ យាវ បល្លង្កំ អាភុជិត្វា និសិន្នដ្ឋានំ, តាវ គតាគតមគ្គោ បច្ចវេក្ខិតព្ពោ. តស្សេវំ បច្ចវេក្ខតោ តំ និមិត្តំ បាកដំ ហោតិ, បុរតោ និក្ខិត្តំ វិយ ឧបដ្ឋាតិ. កម្មដ្ឋានំ បុរិមាការេនេវ វីថិំ បដិបជ្ជតិ. តេន វុត្តំ ‘‘គតាគតមគ្គបច្ចវេក្ខណា វីថិសម្បដិបាទនត្ថា’’តិ.

១១៦. ឥទានិ អានិសំសទស្សាវី រតនសញ្ញី ហុត្វា ចិត្តីការំ ឧបដ្ឋបេត្វា សម្បិយាយមានោ តស្មិំ អារម្មណេ ចិត្តំ ឧបនិពន្ធតីតិ ឯត្ថ ឧទ្ធុមាតកបដិក្កូលេ មានសំ ចារេត្វា ឈានំ និព្ពត្តេត្វា ឈានបទដ្ឋានំ វិបស្សនំ វឌ្ឍេន្តោ ‘‘អទ្ធា ឥមាយ បដិបទាយ ជរាមរណម្ហា បរិមុច្ចិស្សាមី’’តិ ឯវំ អានិសំសទស្សាវិនា ភវិតព្ពំ.

យថា បន ទុគ្គតោ បុរិសោ មហគ្ឃំ មណិរតនំ លភិត្វា ទុល្លភំ វត មេ លទ្ធន្តិ តស្មិំ រតនសញ្ញី ហុត្វា គារវំ ជនេត្វា វិបុលេន បេមេន សម្បិយាយមានោ តំ រក្ខេយ្យ, ឯវមេវ ‘‘ទុល្លភំ មេ ឥទំ កម្មដ្ឋានំ លទ្ធំ ទុគ្គតស្ស មហគ្ឃមណិរតនសទិសំ. ចតុធាតុកម្មដ្ឋានិកោ ហិ អត្តនោ ចត្តារោ មហាភូតេ បរិគ្គណ្ហាតិ, អានាបានកម្មដ្ឋានិកោ អត្តនោ នាសិកវាតំ បរិគ្គណ្ហាតិ, កសិណកម្មដ្ឋានិកោ កសិណំ កត្វា យថាសុខំ ភាវេតិ, ឯវំ ឥតរានិ កម្មដ្ឋានានិ សុលភានិ. ‘ឥទំ បន ឯកមេវ វា ទ្វេ វា ទិវសេ តិដ្ឋតិ, តតោ បរំ វិនីលកាទិភាវំ បាបុណាតី’តិ នត្ថិ ឥតោ ទុល្លភតរ’’ន្តិ តស្មិំ រតនសញ្ញិនា ហុត្វា ចិត្តីការំ ឧបដ្ឋបេត្វា សម្បិយាយមានេន តំ និមិត្តំ រក្ខិតព្ពំ. រត្តិដ្ឋានេ ច ទិវាឋានេ ច ‘‘ឧទ្ធុមាតកបដិក្កូលំ ឧទ្ធុមាតកបដិក្កូល’’ន្តិ តត្ថ បុនប្បុនំ ចិត្តំ ឧបនិពន្ធិតព្ពំ. បុនប្បុនំ តំ និមិត្តំ អាវជ្ជិតព្ពំ, មនសិកាតព្ពំ. តក្កាហតំ វិតក្កាហតំ កាតព្ពំ.

១១៧. តស្សេវំ ករោតោ បដិភាគនិមិត្តំ ឧប្បជ្ជតិ. តត្រិទំ និមិត្តទ្វយស្ស នានាករណំ, ឧគ្គហនិមិត្តំ វិរូបំ ពីភច្ឆំ ភេរវទស្សនំ ហុត្វា ឧបដ្ឋាតិ. បដិភាគនិមិត្តំ បន យាវទត្ថំ ភុញ្ជិត្វា និបន្នោ ថូលង្គបច្ចង្គបុរិសោ វិយ. តស្ស បដិភាគនិមិត្តបដិលាភសមកាលមេវ ពហិទ្ធា កាមានំ អមនសិការា វិក្ខម្ភនវសេន កាមច្ឆន្ទោ បហីយតិ. អនុនយប្បហានេនេវ ចស្ស លោហិតប្បហានេន បុព្ពោ វិយ ព្យាបាទោបិ បហីយតិ. តថា អារទ្ធវីរិយតាយ ថិនមិទ្ធំ, អវិប្បដិសារករសន្តធម្មានុយោគវសេន ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ, អធិគតវិសេសស្ស បច្ចក្ខតាយ បដិបត្តិទេសកេ សត្ថរិ បដិបត្តិយំ បដិបត្តិផលេ ច វិចិកិច្ឆា បហីយតីតិ បញ្ច នីវរណានិ បហីយន្តិ. តស្មិញ្ញេវ ច និមិត្តេ ចេតសោ អភិនិរោបនលក្ខណោ វិតក្កោ, និមិត្តានុមជ្ជនកិច្ចំ សាធយមានោ វិចារោ, បដិលទ្ធវិសេសាធិគមបច្ចយា បីតិ, បីតិមនស្ស បស្សទ្ធិសម្ភវតោ បស្សទ្ធិ, តន្និមិត្តំ សុខំ, សុខិតស្ស ចិត្តសមាធិសម្ភវតោ សុខនិមិត្តា ឯកគ្គតា ចាតិ ឈានង្គានិ បាតុភវន្តិ. ឯវមស្ស បឋមជ្ឈានបដិពិម្ពភូតំ ឧបចារជ្ឈានម្បិ តង្ខណញ្ញេវ និព្ពត្តតិ. ឥតោ បរំ យាវ បឋមជ្ឈានស្ស អប្បនា ចេវ វសិប្បត្តិ ច, តាវ សព្ពំ បថវីកសិណេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ.

វិនីលកាទិកម្មដ្ឋានានិ

១១៨. ឥតោ បរេសុ បន វិនីលកាទីសុបិ យំ តំ ‘‘ឧទ្ធុមាតកំ អសុភនិមិត្តំ ឧគ្គណ្ហន្តោ ឯកោ អទុតិយោ គច្ឆតិ ឧបដ្ឋិតាយ សតិយា’’តិអាទិនា នយេន គមនំ អាទិំ កត្វា លក្ខណំ វុត្តំ, តំ សព្ពំ ‘‘វិនីលកំ អសុភនិមិត្តំ ឧគ្គណ្ហន្តោ, វិបុព្ពកំ អសុភនិមិត្តំ ឧគ្គណ្ហន្តោ’’តិ ឯវំ តស្ស តស្ស វសេន តត្ថ តត្ថ ឧទ្ធុមាតកបទមត្តំ បរិវត្តេត្វា វុត្តនយេនេវ សវិនិច្ឆយាធិប្បាយំ វេទិតព្ពំ.

អយំ បន វិសេសោ – វិនីលកេ ‘‘វិនីលកបដិក្កូលំ វិនីលកបដិក្កូល’’ន្តិ មនសិការោ បវត្តេតព្ពោ. ឧគ្គហនិមិត្តញ្ចេត្ថ កពរកពរវណ្ណំ ហុត្វា ឧបដ្ឋាតិ. បដិភាគនិមិត្តំ បន ឧស្សទវសេន ឧបដ្ឋាតិ.

វិបុព្ពកេ ‘‘វិបុព្ពកបដិក្កូលំ វិបុព្ពកបដិក្កូល’’ន្តិ មនសិការោ បវត្តេតព្ពោ. ឧគ្គហនិមិត្តំ បនេត្ថ បគ្ឃរន្តមិវ ឧបដ្ឋាតិ. បដិភាគនិមិត្តំ និច្ចលំ សន្និសិន្នំ ហុត្វា ឧបដ្ឋាតិ.

វិច្ឆិទ្ទកំ យុទ្ធមណ្ឌលេ វា ចោរាដវិយំ វា សុសានេ វា យត្ថ រាជានោ ចោរេ ឆិន្ទាបេន្តិ. អរញ្ញេ វា បន សីហព្យគ្ឃេហិ ឆិន្នបុរិសដ្ឋានេ លព្ភតិ. តស្មា តថារូបំ ឋានំ គន្ត្វា សចេ នានាទិសាយំ បតិតម្បិ ឯកាវជ្ជនេន អាបាថមាគច្ឆតិ ឥច្ចេតំ កុសលំ. នោ ចេ អាគច្ឆតិ, សយំ ហត្ថេន ន បរាមសិតព្ពំ. បរាមសន្តោ ហិ វិស្សាសំ អាបជ្ជតិ. តស្មា អារាមិកេន វា សមណុទ្ទេសេន វា អញ្ញេន វា កេនចិ ឯកដ្ឋានេ ការេតព្ពំ. អលភន្តេន កត្តរយដ្ឋិយា វា ទណ្ឌកេន វា ឯកង្គុលន្តរំ កត្វា ឧបនាមេតព្ពំ. ឯវំ ឧបនាមេត្វា ‘‘វិច្ឆិទ្ទកបដិក្កូលំ វិច្ឆិទ្ទកបដិក្កូល’’ន្តិ មនសិការោ បវត្តេតព្ពោ. តត្ថ ឧគ្គហនិមិត្តំ មជ្ឈេ ឆិទ្ទំ វិយ ឧបដ្ឋាតិ. បដិភាគនិមិត្តំ បន បរិបុណ្ណំ ហុត្វា ឧបដ្ឋាតិ.

វិក្ខាយិតកេ វិក្ខាយិតកបដិក្កូលំ វិក្ខាយិតកបដិក្កូលន្តិ មនសិការោ បវត្តេតព្ពោ. ឧគ្គហនិមិត្តំ បនេត្ថ តហិំ តហិំ ខាយិតសទិសមេវ ឧបដ្ឋាតិ. បដិភាគនិមិត្តំ បរិបុណ្ណំវ ហុត្វា ឧបដ្ឋាតិ.

វិក្ខិត្តកម្បិ វិច្ឆិទ្ទកេ វុត្តនយេនេវ អង្គុលង្គុលន្តរំ ការេត្វា វា កត្វា វា ‘‘វិក្ខិត្តកបដិក្កូលំ វិក្ខិត្តកបដិក្កូល’’ន្តិ មនសិការោ បវត្តេតព្ពោ. ឯត្ថ ឧគ្គហនិមិត្តំ បាកដន្តរំ ហុត្វា ឧបដ្ឋាតិ. បដិភាគនិមិត្តំ បន បរិបុណ្ណំវ ហុត្វា ឧបដ្ឋាតិ.

ហតវិក្ខិត្តកម្បិ វិច្ឆិទ្ទកេ វុត្តប្បការេសុយេវ ឋានេសុ លព្ភតិ. តស្មា តត្ថ គន្ត្វា វុត្តនយេនេវ អង្គុលង្គុលន្តរំ ការេត្វា វា កត្វា វា ‘‘ហតវិក្ខិត្តកបដិក្កូលំ ហតវិក្ខិត្តកបដិក្កូល’’ន្តិ មនសិការោ បវត្តេតព្ពោ. ឧគ្គហនិមិត្តំ បនេត្ថ បញ្ញាយមានំ បហារមុខំ វិយ ហោតិ. បដិភាគនិមិត្តំ បរិបុណ្ណមេវ ហុត្វា ឧបដ្ឋាតិ.

លោហិតកំ យុទ្ធមណ្ឌលាទីសុ លទ្ធប្បហារានំ ហត្ថបាទាទីសុ វា ឆិន្នេសុ ភិន្នគណ្ឌបីឡកាទីនំ វា មុខតោ បគ្ឃរមានកាលេ លព្ភតិ. តស្មា តំ ទិស្វា ‘‘លោហិតកបដិក្កូលំ លោហិតកបដិក្កូល’’ន្តិ មនសិការោ បវត្តេតព្ពោ. ឯត្ថ ឧគ្គហនិមិត្តំ វាតប្បហតា វិយ រត្តបដាកា ចលមានាការំ ឧបដ្ឋាតិ. បដិភាគនិមិត្តំ បន សន្និសិន្នំ ហុត្វា ឧបដ្ឋាតិ.

បុឡវកំ ទ្វីហតីហច្ចយេន កុណបស្ស នវហិ វណមុខេហិ កិមិរាសិបគ្ឃរណកាលេ ហោតិ. អបិច តំ សោណសិង្គាលមនុស្សគោមហិំសហត្ថិអស្សអជគរាទីនំ សរីរប្បមាណមេវ ហុត្វា សាលិភត្តរាសិ វិយ តិដ្ឋតិ. តេសុ យត្ថ កត្ថចិ ‘‘បុឡវកបដិក្កូលំ បុឡវកបដិក្កូល’’ន្តិ មនសិការោ បវត្តេតព្ពោ. ចូឡបិណ្ឌបាតិកតិស្សត្ថេរស្ស ហិ កាឡទីឃវាបិយា អន្តោ ហត្ថិកុណបេ និមិត្តំ ឧបដ្ឋាសិ. ឧគ្គហនិមិត្តំ បនេត្ថ ចលមានំ វិយ ឧបដ្ឋាតិ. បដិភាគនិមិត្តំ សាលិភត្តបិណ្ឌោ វិយ សន្និសិន្នំ ហុត្វា ឧបដ្ឋាតិ.

អដ្ឋិកំ ‘‘សេយ្យថាបិ បស្សេយ្យ សរីរំ សិវថិកាយ ឆឌ្ឌិតំ អដ្ឋិសង្ខលិកំ សមំសលោហិតំ នហារុសម្ពន្ធ’’ន្តិអាទិនា (ម. និ. ៣.១៥៤) នយេន នានប្បការតោ វុត្តំ. តត្ថ យត្ថ តំ និក្ខិត្តំ ហោតិ, តត្ថ បុរិមនយេនេវ គន្ត្វា សមន្តា បាសាណាទីនំ វសេន សនិមិត្តំ សារម្មណំ កត្វា ឥទំ អដ្ឋិកន្តិ សភាវភាវតោ ឧបលក្ខេត្វា វណ្ណាទិវសេន ឯកាទសហាការេហិ និមិត្តំ ឧគ្គហេតព្ពំ.

១១៩. តំ បន វណ្ណតោ សេតន្តិ ឱលោកេន្តស្ស ន ឧបដ្ឋាតិ, ឱទាតកសិណសម្ភេទោ ហោតិ. តស្មា អដ្ឋិកន្តិ បដិក្កូលវសេនេវ ឱលោកេតព្ពំ. លិង្គន្តិ ឥធ ហត្ថាទីនំ នាមំ. តស្មា ហត្ថបាទសីសឧរពាហុកដិឩរុជង្ឃានំ វសេន លិង្គតោ វវត្ថបេតព្ពំ. ទីឃរស្សវដ្ដចតុរស្សខុទ្ទកមហន្តវសេន បន សណ្ឋានតោ វវត្ថបេតព្ពំ. ទិសោកាសា វុត្តនយា ឯវ. តស្ស តស្ស អដ្ឋិនោ បរិយន្តវសេន បរិច្ឆេទតោ វវត្ថបេត្វា យទេវេត្ថ បាកដំ ហុត្វា ឧបដ្ឋាតិ, តំ គហេត្វា អប្បនា បាបុណិតព្ពា. តស្ស តស្ស អដ្ឋិនោ និន្នដ្ឋានថលដ្ឋានវសេន បន និន្នតោ ច ថលតោ ច វវត្ថបេតព្ពំ. បទេសវសេនាបិ អហំ និន្នេ ឋិតោ, អដ្ឋិ ថលេ, អហំ ថលេ, អដ្ឋិ និន្នេតិបិ វវត្ថបេតព្ពំ. ទ្វិន្នំ បន អដ្ឋិកានំ ឃដិតឃដិតដ្ឋានវសេន សន្ធិតោ វវត្ថបេតព្ពំ. អដ្ឋិកានំយេវ អន្តរវសេន វិវរតោ វវត្ថបេតព្ពំ. សព្ពត្ថេវ បន ញាណំ ចារេត្វា ឥមស្មិំ ឋានេ ឥទមដ្ឋីតិ សមន្តតោ វវត្ថបេតព្ពំ. ឯវម្បិ និមិត្តេ អនុបដ្ឋហន្តេ នលាដដ្ឋិម្ហិ ចិត្តំ សណ្ឋបេតព្ពំ.

១២០. យថា ចេត្ថ, ឯវំ ឥទំ ឯកាទសវិធេន និមិត្តគ្គហណំ ឥតោ បុរិមេសុ បុឡវកាទីសុបិ យុជ្ជមានវសេន សល្លក្ខេតព្ពំ. ឥទញ្ច បន កម្មដ្ឋានំ សកលាយបិ អដ្ឋិកសង្ខលិកាយ ឯកស្មិម្បិ អដ្ឋិកេ សម្បជ្ជតិ. តស្មា តេសុ យត្ថកត្ថចិ ឯកាទសវិធេន និមិត្តំ ឧគ្គហេត្វា ‘‘អដ្ឋិកបដិក្កូលំ អដ្ឋិកបដិក្កូល’’ន្តិ មនសិការោ បវត្តេតព្ពោ. ឥធ ឧគ្គហនិមិត្តម្បិ បដិភាគនិមិត្តម្បិ ឯកសទិសមេវ ហោតីតិ វុត្តំ, តំ ឯកស្មិំ អដ្ឋិកេ យុត្តំ. អដ្ឋិកសង្ខលិកាយ បន ឧគ្គហនិមិត្តេ បញ្ញាយមានេ វិវរតា. បដិភាគនិមិត្តេ បរិបុណ្ណភាវោ យុជ្ជតិ. ឯកដ្ឋិកេបិ ច ឧគ្គហនិមិត្តេន ពីភច្ឆេន ភយានកេន ភវិតព្ពំ. បដិភាគនិមិត្តេន បីតិសោមនស្សជនកេន, ឧបចារាវហត្តា.

ឥមស្មិំ ហិ ឱកាសេ យំ អដ្ឋកថាសុ វុត្តំ, តំ ទ្វារំ ទត្វាវ វុត្តំ. តថា ហិ តត្ថ ‘‘ចតូសុ ព្រហ្មវិហារេសុ ទសសុ ច អសុភេសុ បដិភាគនិមិត្តំ នត្ថិ. ព្រហ្មវិហារេសុ ហិ សីមសម្ភេទោយេវ និមិត្តំ. ទសសុ ច អសុភេសុ និព្ពិកប្បំ កត្វា បដិក្កូលភាវេយេវ ទិដ្ឋេ និមិត្តំ នាម ហោតី’’តិ វត្វាបិ បុន អនន្តរមេវ ‘‘ទុវិធំ ឥធ និមិត្តំ ឧគ្គហនិមិត្តំ បដិភាគនិមិត្តំ. ឧគ្គហនិមិត្តំ វិរូបំ ពីភច្ឆំ ភយានកំ ហុត្វា ឧបដ្ឋាតី’’តិអាទិ វុត្តំ. តស្មា យំ វិចារេត្វា អវោចុម្ហ, ឥទមេវេត្ថ យុត្តំ.

អបិច មហាតិស្សត្ថេរស្ស ទន្តដ្ឋិកមត្តាវលោកនេន សកលិត្ថិសរីរស្ស អដ្ឋិសង្ឃាតភាវេន ឧបដ្ឋានាទីនិ ចេត្ថ និទស្សនានីតិ.

ឥតិ អសុភានិ សុភគុណោ, ទសសតលោចនេន ថុតកិត្តិ;

យានិ អវោច ទសពលោ, ឯកេកជ្ឈានហេតុនីតិ.

ឯវំ តានិ ច តេសញ្ច, ភាវនានយមិមំ វិទិត្វាន;

តេស្វេវ អយំ ភិយ្យោ, បកិណ្ណកកថាបិ វិញ្ញេយ្យា.

បកិណ្ណកកថា

១២១. ឯតេសុ ហិ យត្ថ កត្ថចិ អធិគតជ្ឈានោ សុវិក្ខម្ភិតរាគត្តា វីតរាគោ វិយ និល្លោលុប្បចារោ ហោតិ. ឯវំ សន្តេបិ យ្វាយំ អសុភប្បភេទោ វុត្តោ, សោ សរីរសភាវប្បត្តិវសេន ច រាគចរិតភេទវសេន ចាតិ វេទិតព្ពោ. ឆវសរីរំ ហិ បដិក្កូលភាវំ អាបជ្ជមានំ ឧទ្ធុមាតកសភាវប្បត្តំ វា សិយា, វិនីលកាទីនំ វា អញ្ញតរសភាវប្បត្តំ. ឥតិ យាទិសំ យាទិសំ សក្កា ហោតិ លទ្ធុំ, តាទិសេ តាទិសេ ឧទ្ធុមាតកបដិក្កូលំ វិនីលកបដិក្កូលន្តិ ឯវំ និមិត្តំ គណ្ហិតព្ពមេវាតិ សរីរសភាវប្បត្តិវសេន ទសធា អសុភប្បភេទោ វុត្តោតិ វេទិតព្ពោ.

វិសេសតោ ចេត្ថ ឧទ្ធុមាតកំ សរីរសណ្ឋានវិបត្តិប្បកាសនតោ សណ្ឋានរាគិនោ សប្បាយំ. វិនីលកំ ឆវិរាគវិបត្តិប្បកាសនតោ សរីរវណ្ណរាគិនោ សប្បាយំ. វិបុព្ពកំ កាយវណបដិពទ្ធស្ស ទុគ្គន្ធភាវស្ស បកាសនតោ មាលាគន្ធាទិវសេន សមុដ្ឋាបិតសរីរគន្ធរាគិនោ សប្បាយំ. វិច្ឆិទ្ទកំ អន្តោសុសិរភាវប្បកាសនតោ សរីរេ ឃនភាវរាគិនោ សប្បាយំ. វិក្ខាយិតកំ មំសុបចយសម្បត្តិវិនាសប្បកាសនតោ ថនាទីសុ សរីរប្បទេសេសុ មំសុបចយរាគិនោ សប្បាយំ. វិក្ខិត្តកំ អង្គបច្ចង្គានំ វិក្ខេបប្បកាសនតោ អង្គបច្ចង្គលីលារាគិនោ សប្បាយំ. ហតវិក្ខិត្តកំ សរីរសង្ឃាតភេទវិការប្បកាសនតោ សរីរសង្ឃាតសម្បត្តិរាគិនោ សប្បាយំ. លោហិតកំ លោហិតមក្ខិតបដិក្កូលភាវប្បកាសនតោ អលង្ការជនិតសោភរាគិនោ សប្បាយំ. បុឡវកំ កាយស្ស អនេកកិមិកុលសាធារណភាវប្បកាសនតោ កាយេ មមត្តរាគិនោ សប្បាយំ. អដ្ឋិកំ សរីរដ្ឋីនំ បដិក្កូលភាវប្បកាសនតោ ទន្តសម្បត្តិរាគិនោ សប្បាយន្តិ ឯវំ រាគចរិតភេទវសេនាបិ ទសធា អសុភប្បភេទោ វុត្តោតិ វេទិតព្ពោ.

យស្មា បន ទសវិធេបិ ឯតស្មិំ អសុភេ សេយ្យថាបិ នាម អបរិសណ្ឋិតជលាយ សីឃសោតាយ នទិយា អរិត្តពលេនេវ នាវា តិដ្ឋតិ, វិនា អរិត្តេន ន សក្កា ឋបេតុំ, ឯវមេវ ទុព្ពលត្តា អារម្មណស្ស វិតក្កពលេនេវ ចិត្តំ ឯកគ្គំ ហុត្វា តិដ្ឋតិ, វិនា វិតក្កេន ន សក្កា ឋបេតុំ, តស្មា បឋមជ្ឈានមេវេត្ថ ហោតិ, ន ទុតិយាទីនិ.

បដិក្កូលេបិ ច ឯតស្មិំ អារម្មណេ ‘‘អទ្ធា ឥមាយ បដិបទាយ ជរាមរណម្ហា បរិមុច្ចិស្សាមី’’តិ ឯវមានិសំសទស្សាវិតាយ ចេវ នីវរណសន្តាបប្បហានេន ច បីតិសោមនស្សំ ឧប្បជ្ជតិ, ‘‘ពហុំ ទានិ វេតនំ លភិស្សាមី’’តិ អានិសំសទស្សាវិនោ បុប្ផឆឌ្ឌកស្ស គូថរាសិម្ហិ វិយ, ឧស្សន្នព្យាធិទុក្ខស្ស រោគិនោ វមនវិរេចនប្បវត្តិយំ វិយ ច.

១២២. ទសវិធម្បិ ចេតំ អសុភំ លក្ខណតោ ឯកមេវ ហោតិ. ទសវិធស្សាបិ ហេតស្ស អសុចិទុគ្គន្ធជេគុច្ឆបដិក្កូលភាវោ ឯវ លក្ខណំ. តទេតំ ឥមិនា លក្ខណេន ន កេវលំ មតសរីរេ, ទន្តដ្ឋិកទស្សាវិនោ បន ចេតិយបព្ពតវាសិនោ មហាតិស្សត្ថេរស្ស វិយ, ហត្ថិក្ខន្ធគតំ រាជានំ ឱលោកេន្តស្ស សង្ឃរក្ខិតត្ថេរូបដ្ឋាកសាមណេរស្ស វិយ ច ជីវមានកសរីរេបិ ឧបដ្ឋាតិ. យថេវ ហិ មតសរីរំ, ឯវំ ជីវមានកម្បិ អសុភមេវ. អសុភលក្ខណំ បនេត្ថ អាគន្តុកេន អលង្ការេន បដិច្ឆន្នត្តា ន បញ្ញាយតិ. បកតិយា បន ឥទំ សរីរំ នាម អតិរេកតិសតអដ្ឋិកសមុស្សយំ អសីតិសតសន្ធិសង្ឃដិតំ នវន្ហារុសតនិពន្ធនំ នវមំសបេសិសតានុលិត្តំ អល្លចម្មបរិយោនទ្ធំ ឆវិយា បដិច្ឆន្នំ ឆិទ្ទាវឆិទ្ទំ មេទកថាលិកា វិយ និច្ចុគ្ឃរិតបគ្ឃរិតំ កិមិសង្ឃនិសេវិតំ រោគានំ អាយតនំ ទុក្ខធម្មានំ វត្ថុ បរិភិន្នបុរាណគណ្ឌោ វិយ នវហិ វណមុខេហិ សតតវិស្សន្ទនំ. យស្ស ឧភោហិ អក្ខីហិ អក្ខិគូថកោ បគ្ឃរតិ, កណ្ណពិលេហិ កណ្ណគូថកោ, នាសាបុដេហិ សិង្ឃាណិកា, មុខតោ អាហារបិត្តសេម្ហរុធិរានិ, អធោទ្វារេហិ ឧច្ចារបស្សាវា, នវនវុតិយា លោមកូបសហស្សេហិ អសុចិសេទយូសោ បគ្ឃរតិ. នីលមក្ខិកាទយោ សម្បរិវារេន្តិ. យំ ទន្តកដ្ឋមុខធោវនសីសមក្ខននហាននិវាសនបារុបនាទីហិ អប្បដិជគ្គិត្វា យថាជាតោវ ផរុសវិប្បកិណ្ណកេសោ ហុត្វា គាមេន គាមំ វិចរន្តោ រាជាបិ បុប្ផឆឌ្ឌកចណ្ឌាលាទីសុ អញ្ញតរោបិ សមសរីរបដិក្កូលតាយ និព្ពិសេសោ ហោតិ, ឯវំ អសុចិទុគ្គន្ធជេគុច្ឆបដិក្កូលតាយ រញ្ញោ វា ចណ្ឌាលស្ស វា សរីរេ វេមត្តំ នាម នត្ថិ. ទន្តកដ្ឋមុខធោវនាទីហិ បនេត្ថ ទន្តមលាទីនិ បមជ្ជិត្វា នានាវត្ថេហិ ហិរិកោបីនំ បដិច្ឆាទេត្វា នានាវណ្ណេន សុរភិវិលេបនេន វិលិម្បិត្វា បុប្ផាភរណាទីហិ អលង្ករិត្វា ‘‘អហំ មម’’ន្តិ គហេតព្ពាការប្បត្តំ ករោន្តិ. តតោ ឥមិនា អាគន្តុកេន អលង្ការេន បដិច្ឆន្នត្តា តទស្ស យាថាវសរសំ អសុភលក្ខណំ អសញ្ជានន្តា បុរិសា ឥត្ថីសុ, ឥត្ថិយោ ច បុរិសេសុ រតិំ ករោន្តិ. បរមត្ថតោ បនេត្ថ រជ្ជិតព្ពកយុត្តដ្ឋានំ នាម អណុមត្តម្បិ នត្ថិ. តថា ហិ កេសលោមនខទន្តខេឡសិង្ឃាណិកឧច្ចារបស្សាវាទីសុ ឯកកោដ្ឋាសម្បិ សរីរតោ ពហិ បតិតំ សត្តា ហត្ថេន ឆុបិតុម្បិ ន ឥច្ឆន្តិ, អដ្ដីយន្តិ ហរាយន្តិ ជិគុច្ឆន្តិ. យំ យំ បនេត្ថ អវសេសំ ហោតិ, តំ តំ ឯវំ បដិក្កូលម្បិ សមានំ អវិជ្ជន្ធការបរិយោនទ្ធា អត្តសិនេហរាគរត្តា ‘‘ឥដ្ឋំ កន្តំ និច្ចំ សុខំ អត្តា’’តិ គណ្ហន្តិ. តេ ឯវំ គណ្ហន្តា អដវិយំ កិំសុករុក្ខំ ទិស្វា រុក្ខតោ អបតិតបុប្ផំ ‘‘អយំ មំសបេសី’’តិ វិហញ្ញមានេន ជរសិង្គាលេន សមានតំ អាបជ្ជន្តិ. តស្មា –

យថាបិ បុប្ផិតំ ទិស្វា, សិង្គាលោ កិំសុកំ វនេ;

មំសរុក្ខោ មយា លទ្ធោ, ឥតិ គន្ត្វាន វេគសា.

បតិតំ បតិតំ បុប្ផំ, ឌំសិត្វា អតិលោលុបោ;

នយិទំ មំសំ អទុំ មំសំ, យំ រុក្ខស្មិន្តិ គណ្ហតិ.

កោដ្ឋាសំ បតិតំយេវ, អសុភន្តិ តថា ពុធោ;

អគ្គហេត្វាន គណ្ហេយ្យ, សរីរដ្ឋម្បិ នំ តថា.

ឥមញ្ហិ សុភតោ កាយំ, គហេត្វា តត្ថ មុច្ឆិតា;

ពាលា ករោន្តា បាបានិ, ទុក្ខា ន បរិមុច្ចរេ.

តស្មា បស្សេយ្យ មេធាវី, ជីវតោ វា មតស្ស វា;

សភាវំ បូតិកាយស្ស, សុភភាវេន វជ្ជិតំ.

វុត្តញ្ហេតំ –

ទុគ្គន្ធោ អសុចិ កាយោ, កុណបោ ឧក្ករូបមោ;

និន្ទិតោ ចក្ខុភូតេហិ, កាយោ ពាលាភិនន្ទិតោ.

អល្លចម្មបដិច្ឆន្នោ, នវទ្វារោ មហាវណោ;

សមន្តតោ បគ្ឃរតិ, អសុចិ បូតិគន្ធិយោ.

សចេ ឥមស្ស កាយស្ស, អន្តោ ពាហិរកោ សិយា;

ទណ្ឌំ នូន គហេត្វាន, កាកេ សោណេ និវារយេតិ.

តស្មា ទព្ពជាតិកេន ភិក្ខុនា ជីវមានសរីរំ វា ហោតុ

មតសរីរំ វា យត្ថ យត្ថ អសុភាការោ បញ្ញាយតិ, តត្ថ តត្ថេវ និមិត្តំ គហេត្វា កម្មដ្ឋានំ អប្បនំ បាបេតព្ពន្តិ.

ឥតិ សាធុជនបាមោជ្ជត្ថាយ កតេ វិសុទ្ធិមគ្គេ

សមាធិភាវនាធិការេ

អសុភកម្មដ្ឋាននិទ្ទេសោ នាម

ឆដ្ឋោ បរិច្ឆេទោ.