៤. អត្ថាលង្ការាវពោធ-ចតុត្ថបរិច្ឆេទ

១៦៤. អត្ថាលង្ការសហិតា, សគុណា ពន្ធបទ្ធតិ;

អច្ចន្តកន្តា កន្តា [យតោ អច្ចន្តកន្តា (ក.)] វ វុច្ចន្តេ តេ តតោ’ធុនា.

១៦៥. សភាវ, វង្កវុត្តីនំ, ភេទា ទ្វិធា អលំក្រិយា;

បឋមា តត្ថ វត្ថូនំ, នានាវត្ថា’វិភាវិនី.

យថា

១៦៦. លីលា វិកន្តិ សុភគោ, ទិសា ថិរ វិលោកនោ;

ពោធិសត្តង្កុរោ ភាសំ, វិរោចិ វាច មាសភិំ.

១៦៧. វុត្តិ វត្ថុសភាវស្ស, យា’ញ្ញថា សា’បរា ភវេ;

តស្សា’នន្តវិកប្បត្តា, ហោតិ ពីជោ’បទស្សនំ.

វង្កវុត្តិ អត្ថាលង្ការ

ឧទ្ទេស

១៦៨. តត្ថា’តិសយ, ឧបមា, រូបកា, វុត្តិ, ទីបកំ,;

អក្ខេបោ, ត្ថន្តរន្យាសោ, ព្យតិរេកោ, វិភាវនា.

១៦៩. ហេតុ, ក្កមោ, បិយតរំ, សមាស, បរិកប្បនា;

សមាហិតំ, បរិយាយ, វុត្តិ, ព្យាជោបវណ្ណនំ.

១៧០. វិសេស, រុឡ្ហាហង្ការា, សិលេសោ, តុល្យយោគិតា;

និទស្សនំ, មហន្តត្តំ, វញ្ចនា, ប្បកតត្ថុតិ,.

១៧១. ឯកាវលិ, អញ្ញមញ្ញំ, សហវុត្តិ, វិរោធិតា;

បរិវុត្តិ, ព្ភមោ, ភាវោ, មិស្ស, មាសី, រសី, ឥតិ.

១៧២. ឯតេ ភេទា សមុទ្ទិដ្ឋា, ភាវោ ជីវិត មុច្ចតេ;

វង្កវុត្តីសុ បោសេសិ, សិលេសោ តុ សិរិំ បរំ.

និទ្ទេស

១៧៣. បកាសកា វិសេសស្ស, សិយា’តិសយវុត្តិ យា;

លោកា’តិក្កន្តវិសយា, លោកិយា,តិ ច សា ទ្វិធា.

១៧៤. លោកិយាតិសយស្សេ’តេ,

ភេទា យេ ជាតិអាទយោ;

បដិបាទីយតេ ត្វ’ជ្ជ, លោកាតិក្កន្តគោចរា.

១៧៥. បិវន្តិ ទេហកន្តី យេ, នេត្តញ្ជលិបុដេន តេ;

នា’លំ ហន្តុំ ជិនេ’សំ ត្វំ, តណ្ហំ តណ្ហាហរោបិ កិំ?

១៧៦. ឧបមានោ’បមេយ្យានំ, សធម្មត្តំ សិយោ’បមា;

សទ្ទ, ត្ថគម្មា, វាក្យត្ថ, វិសយា,តិ ច សា ភិធា.

១៧៧. សមាស, បច្ចយេ, វា’ទី, សទ្ទា តេសំ វសា តិធា;

សទ្ទគម្មា សមាសេន, មុនិន្ទោ ចន្ទិមា’ននោ.

១៧៨. អាយាទី បច្ចយា តេហិ, វទនំ បង្កជាយតេ;

មុនិន្ទនយន ទ្វន្ទំ, នីលុប្បលទលីយតិ.

១៧៩. ឥវាទី ឥវ, វា, តុល្យ, សមាន, និភ, សន្និភា;

យថា, សង្កាស, តុលិត, ប្បកាស, បតិរូបកា.

១៨០. សរី, សរិក្ខ, សំវាទី, វិរោធិ, សទិសា, វិយ;

បដិបក្ខ, បច្ចនីកា, សបក្ខោ, បមិតោ, បមា.

១៨១. បដិពិម្ព, បដិច្ឆន្ន, សរូប, សម, សមិតា;

សវណ្ណា, ភា, បដិនិធិ, សធម្មា, ទិ សលក្ខណា.

១៨២. ជយត្យ, ក្កោសតិ, ហសតិ, បតិគជ្ជតិ, ទូភតិ;

ឧសូយត្យ, វជានាតិ, និន្ទតិ, ស្សតិ, រុន្ធតិ.

១៨៣. តស្ស ចោរេតិ សោភគ្គំ, តស្ស កន្តិំ វិលុម្បតិ;

តេន សទ្ធិំ វិវទតិ, តុល្យំ តេនា’ធិរោហតិ.

១៨៤. កច្ឆំ វិគាហតេ, តស្ស, ត មន្វេត្យ, នុពន្ធតិ;

តំសីលំ, តំនិសេធេតិ, តស្ស ចា’នុករោតិ, មេ.

១៨៥. ឧបមានោ’បមេយ្យានំ, សធម្មត្តំ វិភាវិភិ;

ឥមេហិ ឧបមាភេទា, កេចិ និយ្យន្តិ សម្បតិ.

១៨៦. វិកាសិបទុមំ’វា’តិ, សុន្ទរំ សុគតា’ននំ;

ឥតិ ធម្មោបមា នាម, តុល្យធម្មនិទស្សនា.

១៨៧. ធម្មហីនា ‘‘មុខ’ម្ភោជ, សទិសំ មុនិនោ’’ឥតិ;

វិបរីតោ’បមា ‘‘តុល្យ, មាននេន’ម្ពុជំ តវ’’.

១៨៨. តវា’នន’មិវ’ម្ភោជំ, អម្ភោជ’មិវ តេ មុខំ;

អញ្ញមញ្ញោបមា សា’យំ, អញ្ញមញ្ញោបមានតោ.

១៨៩. ‘‘យទិ កិញ្ចិ ភវេ’ម្ភោជំ, លោចន’ព្ភមុវិព្ភមំ;

ធារេតុំ មុខសោភំ តំ, តវេ’’តិ អព្ភុតោបមា.

១៩០. ‘‘សុគន្ធិ សោភា សម្ពន្ធី, សិសិរំ’សុ វិរោធិ ច;

មុខំ តវ’ម្ពុជំវេ’តិ’’, សា សិលេសោបមា មតា.

១៩១. សរូបសទ្ទវាច្ចត្តា, សា សន្តានោបមា យថា;

ពាលា’វុ’យ្យានមាលា’យំ, សា’លកា’ននសោភិនី.

១៩២. ខយី ចន្ទោ, ពហុរជំ, បទុមំ, តេហិ តេ មុខំ;

សមានម្បិ សមុក្កំសិ, ត្យ’យំ និន្ទោបមា មតា.

១៩៣. អសមត្ថោ មុខេនិ’ន្ទុ, ជិន! តេ បដិគជ្ជិតុំ;

ជឡោ កលង្កី’តិ អយំ, បដិសេធោបមា សិយា.

១៩៤. ‘‘កច្ឆំ ចន្ទារវិន្ទានំ, អតិក្កម្ម មុខំ តវ;

អត្តនា’វ សមំ ជាត’’, មិត្យ’សាធារណោបមា.

១៩៥. ‘‘សព្ព’ម្ភោជ’ប្បភាសារោ, រាសិភូតោ’វ កត្ថចិ;

តវា’ននំ វិភាតី’’តិ, ហោតា’ភូតោបមា អយំ.

១៩៦. បតីយតេ’ត្ថគម្មា តុ, សទ្ទសាមត្ថិយា ក្វចិ;

សមាស, ប្បច្ចយេ, វាទិ, សទ្ទយោគំ វិនា អបិ.

១៩៧. ភិង្គានេ’មានិ ចក្ខូនិ, នា’ម្ពុជំ មុខ’មេវិ’ទំ;

សុព្យត្តសទិសត្តេន, សា សរូបោបមា មតា.

១៩៨. ‘‘មយេ’វ មុខសោភា’ស្សេ, ត្យល’មិន្ទុ! វិកត្ថនា;

យតោ’ម្ពុជេបិ សា’ត្ថីតិ’’, បរិកប្បោបមា អយំ.

១៩៩. ‘‘កិំ វា’ម្ពុជ’ន្តោភន្តាលិ, កិំ លោលនយនំ មុខំ;

មម ទោលាយតេ ចិត្ត’’, មិច្ច’យំ សំសយោបមា.

២០០. កិញ្ចិ វត្ថុំ បទស្សេត្វា, សធម្មស្សា’ភិធានតោ;

សាម្យប្បតីតិសព្ភាវា, បតិវត្ថុបមា យថា.

២០១. ជនេសុ ជាយមានេសុ, នេ’កោបិ ជិនសាទិសោ;

ទុតិយោ ននុ នត្ថេ’វ, បារិជាតស្ស បាទបោ.

២០២. វាក្យត្ថេនេ’វ វាក្យត្ថោ, យទិ កោចូ’បមីយតេ;

ឥវយុត្តា, វិយុត្តត្តា, សា វាក្យត្ថោបមា ទ្វិធា.

ឥវយុត្តា

២០៣. ជិនោ សំក្លេសតត្តានំ, អាវិភូតោ ជនាន’យំ;

ឃម្មសន្តាបតត្តានំ, ឃម្មកាលេ’ម្ពុទោ វិយ.

ឥវវិយុត្តា

២០៤. មុនិន្ទានន មាភាតិ, វិលាសេកមនោហរំ;

ឧទ្ធំ សមុគ្គតស្សា’បិ, កិំ តេ ចន្ទ វិជម្ភនា.

២០៥. សមុព្ពេជេតិ ធីមន្តំ, ភិន្នលិង្គាទិកំ តុ យំ;

ឧបមាទូសនាយា’ល, មេតំ កត្ថចិ តំ យថា.

២០៦. ហំសី’វា’យំ សសី ភិន្ន, លិង្គា, កាសំ សរានិ’វ;

វិជាតិ វចនា, ហីនា, សា’វ ភត្តោ ភដោ’ធិបេ.

២០៧. ‘‘ខជ្ជោតោ ភាណុមាលី’វ, វិភាតិ’’ត្យធិកោបមា;

អផុដ្ឋត្ថា ‘‘ពលម្ពោធិ, សាគរោ វិយ សំខុភិ.’’

២០៨. ‘‘ចន្ទេ កលង្កោ ភិង្គោ’វេ’, ត្យុ’បមាបេក្ខិនី អយំ;

ខណ្ឌិតា កេរវា’ការោ, សកលង្កោ និសាករោ.

២០៩. ឥច្ចេវមាទិរូបេសុ, ភវន្តិ វិគតា’ទរា;

ករោន្តិ ចា’ទរំ ធីរា, បយោគេ ក្វចិ ទេ’វ តុ.

២១០. ឥត្ថីយំ’វា’ជនោ យាតិ, វទត្យេ’សា បុមា វិយ;

បិយោ បាណា ឥវា’យំ មេ, វិជ្ជា ធន’មិវ’ច្ចិតា.

២១១. ភវំ វិយ មហីបាល, ទេវរាជា វិរោចតេ;

អល’មំសុមតោ កច្ឆំ, តេជសា រោហិតុំ អយំ.

២១២. ឧបមានោ’បមេយ្យានំ, អភេទស្ស និរូបនា;

ឧបមា’វ តិរោភូត, ភេទា រូបក មុច្ចតេ.

២១៣. អសេស វត្ថុ វិសយំ, ឯកទេស វិវុត្តិ [វិវត្តិ (ដីកា)], ច;

តំ ទ្វិធា បុន បច្ចេកំ, សមាសាទិវសា តិធា.

អសេសវត្ថុវិសយសមាស

២១៤. អង្គុលិទល សំសោភិំ, នខទីធិតិ កេសរំ;

សិរសា ន បិលន្ធន្តិ, កេ មុនិន្ទ បទ’ម្ពុជំ.

អសេសវត្ថុវិសយអសមាស

២១៥. រតនានិ គុណា ភូរី, ករុណា សីតលំ ជលំ;

គម្ភីរត្ត មគាធត្តំ, បច្ចក្ខោ’យំ ជិនោ’ម្ពុធិ.

អសេសវត្ថុវិសយមិស្សក

២១៦. ចន្ទិកា មន្ទហាសា តេ, មុនិន្ទ! វទនិ’ន្ទុនោ;

បពោធយត្យ’យំ សាធុ, មនោ កុមុទ កាននំ.

២១៧. អសេសវត្ថុវិសយេ, បភេទោ រូបកេ អយំ;

ឯកទេសវិវុត្តិម្ហិ, ភេទោ ទានិ បវុច្ចតិ.

ឯកទេសវិវុត្តិសមាស

២១៨. វិលាស ហាស កុសុមំ, រុចិរា’ធរ បល្លវំ;

សុខំ កេ វា ន វិន្ទន្តិ, បស្សន្តា មុនិនោ មុខំ.

ឯកទេសវិវុត្តិអសមាស

២១៩. បាទទ្វន្ទំ មុនិន្ទស្ស, ទទាតុ វិជយំ តវ;

នខរំសី បរំ កន្តា, យស្ស បាបជយទ្ធជា.

ឯកទេសវិវុត្តិមិស្សក

២២០. សុនិម្មលកបោលស្ស, មុនិន្ទ វទនិ’ន្ទុនោ;

សាធុ’ប្បពុទ្ធ ហទយំ, ជាតំ កេរវ កាននំ.

២២១. រូបកានិ ពហូន្យេ’វ [ដីកាយំ ឧទ្ធដំ យុត្តរូបកំ សិតបុប្ផុជលំ លោល, នេត្តភិង្គ តវា’ននំ; កស្ស នាម មនោ ធីរ, នាកឌ្ឍតិ មនោហរំ;], យុត្តា, យុត្តាទិភេទតោ;

វិសុំ ន តានិ វុត្តានិ, ឯត្ថេ’វ’ន្តោគធានិ’តិ.

២២២. ‘‘ចន្ទិមា’កាសបទុម’’, មិច្ចេតំ ខណ្ឌរូបកំ;

ទុដ្ឋ, ‘‘មម្ពោរុហវនំ, នេត្តានិ’ច្ចា’’ទិ សុន្ទរំ.

២២៣. បរិយន្តោ វិកប្បានំ, រូបកស្សោ’បមាយ ច;

នត្ថិ យំ តេន វិញ្ញេយ្យំ, អវុត្ត មនុមានតោ.

២២៤. បុនប្បុន មុច្ចារណំ [បុនប្បុនុច្ចារណំ យំ (សី. ក.)], យមត្ថស្ស, បទស្ស ច;

ឧភយេសញ្ច វិញ្ញេយ្យា, សា’យ’មាវុត្តិ នាមតោ.

អត្ថាវុត្តិ

២២៥. មនោ ហរតិ សព្ពេសំ, អាទទាតិ ទិសា ទស;

គណ្ហាតិ និម្មលត្តញ្ច, យសោរាសិ ជិនស្ស’យំ.

បទាវុត្តិ

២២៦. វិភាសេន្តិ ទិសា សព្ពា, មុនិនោ ទេហកន្តិយោ;

វិភា សេន្តិ ច សព្ពាបិ, ចន្ទាទីនំ ហតា វិយ.

ឧភយាវុត្តិ

២២៧. ជិត្វា វិហរតិ ក្លេស, រិបុំ លោកេ ជិនោ អយំ;

វិហរត្យ’រិវគ្គោ’យំ, រាសិភូតោ’វ ទុជ្ជនេ.

២២៨. ឯកត្ថ វត្តមានម្បិ, សព្ពវាក្យោ’បការកំ;

ទីបកំ នាម តំ ចាទិ, មជ្ឈ, ន្តវិសយំ តិធា.

អាទិ ទីបក

២២៩. អកាសិ ពុទ្ធោ វេនេយ្យ, ពន្ធូន មមិតោ’ទយំ;

សព្ពបាបេហិ ច សមំ, នេកតិត្ថិយមទ្ទនំ.