១. ទោសាវពោធ-បឋមបរិច្ឆេទ

រតនត្តយប្បណាម

១. មុនិន្ទវទនម្ភោជ, គព្ភសម្ភវសុន្ទរី;

សរណំ បាណិនំ វាណី, មយ្ហំ បីណយតំ មនំ.

និមិត្ត

២. រាម, សម្មា’ទ្យ’លង្ការា, សន្តិ សន្តោ បុរាតនា;

តថាបិ តុ វឡញ្ជេន្តិ, សុទ្ធមាគធិកា ន តេ.

អភិធានាទិកំ

៣. តេនា’បិ នាម តោសេយ្យ, មេតេ លង្ការវជ្ជិតេ;

អនុរូបេនា’លង្ការេ, នេ’ស មេសោ បរិស្សមោ.

៤. យេសំ ន សញ្ចិតា បញ្ញា, នេកសត្ថន្តរោ’ចិតា;

សម្មោហ’ព្ភាហតា វេ’តេ, នាវពុជ្ឈន្តិ កិញ្ចិបិ.

៥. កិំ តេហិ បាទសុស្សូសា, យេសំ នត្ថិ គរូនិ’ហ;

យេ តប្បាទរជោកិណ្ណា, តេ’វ សាធូ វិវេកិនោ.

៦. កព្ព, នាដកនិក្ខិត្ត, នេត្តចិត្តា កវិជ្ជនា;

យំកិញ្ចិ រចយន្តេ’តំ, ន វិម្ហយករំ បរំ.

៧. តេយេ’វ បដិភាវេន្តោ, សោ’វ ពន្ធោ សវិម្ហយោ;

យេន តោសេន្តិ វិញ្ញូ យេ, តត្ថ ប្យ’វិហិតា’ទរា.

៨. ពន្ធោ ច នាម សទ្ទ,ត្ថា, សហិតា ទោសវជ្ជិតា;

បជ្ជ គជ្ជ វិមិស្សានំ, ភេទេនា’យំ តិធា ភវេ.

៩. និពន្ធោ ចា’និពន្ធោ ច, បុន ទ្វិធា និរុប្បតេ;

តំ តុ បាបេន្ត្យ’លង្ការា, វិន្ទនីយតរត្តនំ.

១០. អនវជ្ជំ មុខម្ភោជ [‘‘អម្ភោជ’’ន្តិ បទំ បាឡិយំ នត្ថិ, វារិជវាចកំ, សក្កដគន្ថតោ អនីតំ], មនវជ្ជា ច ភារតី;

អលង្កតា’វ សោភន្តេ, កិំ នុ តេ និរ’លង្កតា?

១១. វិនា គរូបទេសំ តំ, ពាលោ’លង្កត្តុ មិច្ឆតិ;

សម្បាបុណេ ន វិញ្ញូហិ, ហស្សភាវំ កថំ នុ សោ?

១២. គន្ថោបិ កវិវាចាន, មលង្ការ’ប្បកាសកោ;

យាតិ តព្ពចនីយត្តំ, ត’ព្ពោហារូ’បចារតោ.

១៣. ទ្វិប្បការា អលង្ការា, តត្ថ សទ្ទ, ត្ថភេទតោ;

សទ្ទត្ថា ពន្ធនាមា’វ, តំសជ្ជិត តទាវលិ.

១៤. គុណាលង្ការសំយុត្តា, អបិ ទោសលវ’ង្កិតា;

បសំសិយា ន វិញ្ញូហិ, សា កញ្ញា វិយ តាទិសី.

១៥. តេន ទោសនិរាសោ’វ, មហុស្សាហេន សាធិយោ;

និទ្ទោសា សព្ពថា សា’យំ, សគុណា ន ភវេយ្យ កិំ?

១៦. សា’លង្ការវិយុត្តា’បិ, គុណយុត្តា មនោហរា;

និទ្ទោសា ទោសរហិតា, គុណយុត្តា វធូ វិយ.

១៧. បទេ វាក្យេ តទត្ថេ ច, ទោសា យេ វិវិធា មតា;

សោ’ទាហរណ មេតេសំ, លក្ខណំ កថយាម្យ’ហំ.

បទទោស ឧទ្ទេស

១៨. វិរុទ្ធត្ថន្តរា, ឈត្ថ, កិលិដ្ឋានិ, វិរោធិ ច;

នេយ្យំ, វិសេសនាបេក្ខំ, ហីនត្ថក មនត្ថកំ.

វាក្យទោស ឧទ្ទេស

១៩. ទោសា បទាន វាក្យាន, មេកត្ថំ ភគ្គរីតិកំ;

តថា ព្យាកិណ្ណ គាម្មានិ, យតិហីនំ កមច្ចុតំ;

អតិវុត្ត មបេតត្ថំ, សពន្ធផរុសំ តថា.

វាក្យត្ថទោសឧទ្ទេស

២០. អបក្កមោ’, ចិត្យហីនំ, ភគ្គរីតិ, សសំសយំ;

គាម្មំ ទុដ្ឋាលង្កតីតិ, ទោសា វាក្យត្ថនិស្សិតា.

បទទោសនិទ្ទេស

២១. វិរុទ្ធត្ថន្តរំ តញ្ហិ, យស្ស’ញ្ញត្ថោ វិរុជ្ឈតិ;

អធិប្បេតេ យថា មេឃោ, វិសទោ សុខយេ ជនំ.

២២. វិសេស្យ មធិកំ យេនា, ឈត្ថ មេតំ ភវេ យថា;

ឱភាសិតា’សេសទិសោ, ខជ្ជោតោ’យំ វិរាជតេ.

២៣. យស្ស’ត្ថា’វគមោ ទុក្ខោ, បកត្យា’ទិវិភាគតោ;

កិលិដ្ឋំ តំ យថា តាយ, សោ’យ មាលិង្គ្យតេ បិយា.

២៤. យំ កិលិដ្ឋបទំ មន្ទា, ភិធេយ្យំ យមកាទិកំ;

កិលិដ្ឋបទទោសេ’វ, តម្បិ អន្តោ ករីយតិ.

២៥. បតីតសទ្ទរចិតំ, សិលិដ្ឋបទសន្ធិកំ;

បសាទគុណសំយុត្តំ, យមកំ មត មេទិសំ.

២៦. អព្យបេតំ ព្យបេត’ញ្ញ, មាវុត្តា’នេកវណ្ណជំ;

យមកំ តញ្ច បាទាន, មាទិ, មជ្ឈ, ន្ត, គោចរំ.

អព្យបេត បឋមបាទាទិ យមកំ

២៧. សុជនា’សុជនា សព្ពេ, គុណេនាបិ វិវេកិនោ;

វិវេកំ ន សមាយន្តិ, អវិវេកិជនន្តិកេ.

អព្យបេត បឋម ទុតិយ បាទាទិ យមកំ

២៨. កុសលា’កុសលា សព្ពេ, បពលា’បពលា ថវា;

នោ យាតា យាវ’ហោសិត្តំ, សុខទុក្ខប្បទា សិយុំ;

អព្យបេត បឋម ទុតិយ តតិយបាទាទិ យមកំ.

២៩. សាទរំ សា ទរំ ហន្តុ, វិហិតា វិហិតា មយា;

វន្ទនា វន្ទនាមាន, ភាជនេ រតនត្តយេ.

អព្យបេត ចតុក្កបាទាទិ យមកំ

៣០. កមលំ ក’មលំ កត្តុំ, វនទោ វនទោ’ម្ពរំ;

សុគតោ សុគតោ លោកំ, សហិតំ ស ហិតំ ករំ.

៣១. អព្យបេតាទិយមក, ស្សេសោ លេសោ និទស្សិតោ;

ញេយ្យានិ’មាយេវ ទិសា, យ’ញ្ញានិ យមកានិបិ.

៣២. អច្ចន្តពហវោ តេសំ, ភេទា សម្ភេទយោនិយោ;

តថាបិ កេចិ សុករា, កេចិ អច្ចន្តទុក្ករា.

៣៣. យមកំ តំ បហេលី [បហេឡិ (ក.)] ច, នេកន្តមធុរានិ’តិ;

ឧបេក្ខិយន្តិ សព្ពានិ, សិស្សខេទភយា មយា.

៣៤. ទេសកាលកលាលោក, ញាយាគមវិរោធិ យំ;

តំ វិរោធិបទំ ចេ’ត, មុទាហរណតោ ផុដំ.

៣៥. យ ទប្បតីត មានីយ, វត្តព្ពំ នេយ្យ មាហុ តំ;

យថា សព្ពាបិ ធវលា, ទិសា រោចន្តិ រត្តិយំ.

៣៦. នេទិសំ ពហុ មញ្ញន្តិ, សព្ពេ សព្ពត្ថ វិញ្ញុនោ;

ទុល្លភា’វគតី សទ្ទ, សាមត្ថិយវិលង្ឃិនី.

៣៧. សិយា វិសេសនាបេក្ខំ, យំ តំ បត្វា វិសេសនំ;

សាត្ថកំ តំ យថា តំ សោ, ភិយ្យោ បស្សតិ ចក្ខុនា.

៣៨. ហីនំ ករេ វិសេស្យំ យំ, តំ ហីនត្ថំ ភវេ យថា;

និប្បភី កត ខជ្ជោតោ, សមុទេតិ ទិវាករោ.

៣៩. បាទបូរណមត្តំ យំ, អនត្ថមិតិ តំ មតំ;

យថា ហិ វន្ទេ ពុទ្ធស្ស, បាទបង្កេរុហំ បិ ច.

វាក្យទោស និទ្ទេស

៤០. សទ្ទតោ អត្ថតោ វុត្តំ, យត្ថ ភិយ្យោបិ វុច្ចតិ;

ត មេកត្ថំ យថា’ភាតិ, វារិទោ វារិទោ អយំ.

យថា ច

៤១. តិត្ថិយង្កុរពីជានិ, ជហំ ទិដ្ឋិគតានិ’ហ;

បសាទេតិ បសន្នេ’សោ, មហាមុនិ មហាជនេ.

៤២. អារទ្ធក្កមវិច្ឆេទា, ភគ្គរីតិ ភវេ យថា;

កាបិ បញ្ញា, កោបិ បគុណោ, បកតីបិ អហោ តវ.

៤៣. បទានំ ទុព្ពិនិក្ខេបា, ព្យាមោហោ យត្ថ ជាយតិ;

តំ ព្យាកិណ្ណន្តិ វិញ្ញេយ្យំ, តទុទាហរណំ យថា.

៤៤. ពហុគុណេ បណមតិ, ទុជ្ជនានំ ប្យយំ ជនោ;

ហិតំ បមុទិតោ និច្ចំ, សុគតំ សមនុស្សរំ.

៤៥. វិសិដ្ឋវចនា’បេតំ, គាម្មំ’ត្យ’ភិមតំ យថា;

កញ្ញេ កាមយមានំ មំ, ន កាមយសិ កិំន្វិ’ទំ?

៤៦. បទសន្ធានតោ កិញ្ចិ, ទុប្បតីតិករំ ភវេ;

តម្បិ គាម្មំ ត្យ’ភិមតំ, យថា យាភវតោ បិយា.

៤៧. វុត្តេសុ សូចិតេ ដ្ឋានេ, បទច្ឆេទោ ភវេ យតិ;

យំ តាយ ហីនំ តំ វុត្តំ, យតិហីនន្តិ សា បន.

៤៨. យតិ សព្ពត្ថបាទន្តេ, វុត្តឌ្ឍេ ច វិសេសតោ;

បុព្ពាបរានេកវណ្ណ, បទមជ្ឈេបិ កត្ថចិ.

តត្ថោទាហរណបច្ចុទាហរណានិ យថា

៤៩. តំ នមេ សិរសា ចាមិ, ករវណ្ណំ តថាគតំ;

សកលាបិ ទិសា សិញ្ច, តិវ សោណ្ណរសេហិ យោ.

៥០. សរោ សន្ធិម្ហិ បុព្ពន្តោ, វិយ លោបេ វិភត្តិយា;

អញ្ញថា ត្វ’ញ្ញថា តត្ថ, យា’ទេសាទិ បរា’ទិ’វ.

៥១. ចាទី បុព្ពបទន្តា’វ, និច្ចំ បុព្ពបទស្សិតា;

បាទយោ និច្ចសម្ពន្ធា, បរាទីវ បរេន តុ.

សព្ពត្ថោទាហរណានិ យថា

៥២. នមេ តំ សិរសា សព្ពោ, បមា’តីតំ តថាគតំ;

យស្ស លោកគ្គតំ បត្ត, ស្សោ’បមា ន ហិ យុជ្ជតិ.

៥៣. មុនិន្ទំ តំ សទា វន្ទា, ម្យ’នន្តមតិ មុត្តមំ;

យស្ស បញ្ញា ច មេត្តា ច, និស្សីមាតិ វិជម្ភតិ.

ចាទិបាទីសុ បច្ចុទាហរណានិ យថា

៥៤. មហាមេត្តា មហាបញ្ញា, ច យត្ថ បរមោទយា;

បណមាមិ ជិនំ តំ ប, វរំ វរគុណា’លយំ.

៥៥. បទត្ថក្កមតោ មុត្តំ, កមច្ចុត មិទំ យថា;

ខេត្តំ វា ទេហិ គាមំ វា, ទេសំ វា មម សោភនំ.

៥៦. លោកិយត្ថ មតិក្កន្តំ, អតិវុត្តំ មតំ យថា;

អតិសម្ពាធ មាកាស, មេតិស្សា ថនជម្ភនេ.

៥៧. សមុទាយត្ថតោ’បេតំ, តំ អបេតត្ថកំ យថា;

គាវិបុត្តោ ពលិពទ្ធោ, តិណំ ខាទី បិវី ជលំ.

៥៨. ពន្ធេ ផរុសតា យត្ថ, តំ ពន្ធផរុសំ យថា;

ខរា ខិលា បរិក្ខីណា, ខេត្តេ ខិត្តំ ផលត្យ’លំ.

វាក្យត្ថទោស និទ្ទេស

៥៩. ញេយ្យំ លក្ខណ មន្វត្ថ, វសេនា’បក្កមាទិនំ;

ឧទាហរណ មេតេសំ, ទានិ សន្ទស្សយាម្យ’ហំ.

តត្ថា’បក្កមំ យថា

៦០. ភាវនា, ទាន, សីលានិ, សម្មា សម្បាទិតានិ’ហ;

ភោគ, សគ្គាទិ, និព្ពាន, សាធនានិ ន សំសយោ.

ឱចិត្យហីនំ យថា

៦១. បូជនីយតរោ លោកេ, អហ មេកោ និរន្តរំ;

មយេកស្មិំ គុណា សព្ពេ, យតោ សមុទិតា អហុំ.

យថា ច

៦២. យាចិតោ’ហំ កថំ នាម, ន ទជ្ជាម្យ’បិ ជីវិតំ;

តថាបិ បុត្តទានេន, វេធតេ ហទយំ មម.

ភគ្គរីតិ យថា

៦៣. ឥត្ថីនំ ទុជ្ជនានញ្ច, វិស្សាសោ នោបបជ្ជតេ;

វិសេ សិង្គិម្ហិ នទិយំ, រោគេ រាជកុលម្ហិ ច.

សសំសយំ យថា