២. កប្បវិនាសកណ្ឌោ

ឥទានិ ពុទ្ធុប្បាទទុល្លភកថា

‘‘ពុទ្ធោ ច ទុល្លភោ លោកេ, សទ្ធម្មសវនម្បិ ច;

សង្ឃោ ច ទុល្លភោ លោកេ, សប្បុរិសាតិ ទុល្លភា’’តិ.

ឥមិស្សា គាថាយ សំវណ្ណនាក្កមោ សម្បត្តោ. តត្ថ ឥមស្មិំ សត្តលោកេ ឱកាសលោកេ វា សព្ពញ្ញុសម្មាសម្ពុទ្ធោ ទុល្លភោវ តថា ហេស លោកោ សង្ខារលោកោ, សត្តលោកោ, ឱកាសលោកោតិ តិប្បភេទោ ហោតិ តេសំ សម្បត្តិវិបត្តិ ច ឯវំ វេទិតព្ពា តត្ថ លុជ្ជតិ បលុជ្ជតីតិ លោកោតិ វចនត្ថេន សត្តលោកោ វេទិតព្ពោ. លោកិយន្តិ បតិដ្ឋហន្តិ ឯត្ថ សត្តនិកាយាតិ វចនត្ថេន ឱកាសលោកោ វេទិតព្ពោ. តថា ហេស សត្តា អវកសន្តិ ឯត្ថាតិឱកាសោតិ វុច្ចតិ សោ ភូមិវសេន អបាយភូមិ, កាមសុគតិភូមិ, រូបាវចរភូមិ, អរូបាវចរភូមិចេតិ ចតុព្ពិធា ហោតិ. តត្ថ និរយំ, តិរច្ឆានយោនិ, បេត្តិវិសយោ, អសុរកាយោ, តិ ចតស្សោ អបាយភូមិ នាម. មនុស្សា, ចាតុមហារាជិកា, តាវតិំសា, យាមា, តុសិតា, និម្មានរតិ, បរនិម្មិតវសវត្តី ចេតិ សត្តវិធា ហោតិ កាមសុគតិភូមិ សាបនាយំ ឯកាទសវិធាបិ កាមតណ្ហា អវចរតិ ឯត្ថាតិ វចនត្ថេន កាមាវចរភូមិ នាម. ព្រហ្មបារិសជ្ជា, ព្រហ្មបុរោហិតា, មហាព្រហ្មា ច បឋមជ្ឈានភូមិ ឥទំ អគ្គិនា បរិគ្គហិតដ្ឋានំ. បរិត្តាភា, អប្បមាណាភា, អាភស្សរា ច ទុតិយជ្ឈានភូមិ ឥទំ អាបេន បរិគ្គហិតដ្ឋានំ. បរិត្តសុភា, អប្បមាណសុភា, សុភកិណ្ហា ច តតិយជ្ឈានភូមិ ឥទំ វាតេន បរិគ្គហិតដ្ឋានំ, តេសំ វិបត្តិំ បរតោ វណ្ណយិស្សាម. វេហប្ផលា, អសញ្ញសត្តា, សុទ្ធាវាសា ច ចតុត្ថជ្ឈានភូមិចេតិ រូបាវចរភូមិ សោឡសវិធា ហោតិ. អវិហា, អតប្បា, សុទស្សា, សុទស្សី, អកនិដ្ឋាចេតិ សុទ្ធាវាសភូមិ បញ្ចវិធា ហោតិ. អាកាសានញ្ចាយតនភូមិ, វិញ្ញាណញ្ចាយតនភូមិ, អាកិញ្ចញ្ញាយតនភូមិ, នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនភូមិចេតិ ចតុព្ពិធា ហោតិ អរូបភូមិ. ឯត្តាវតា ឯកតិំសប្បភេទាបិ ភូមិ អវកសន្តិ ឯត្ថ សត្តនិកាយាតិ វចនត្ថេន ឱកាសោតិ វុច្ចតិ. តត្ថ អដ្ឋ មហានិរយានិ អបាយភូមិ នាម. តិរច្ឆានំ បេត្តិវិសយោ អសុរកាយោតិ ឥមេសំ វិសុំ ភូមិ នាម នត្ថិ, មនុស្សភូមិយំយេវ យត្ថ កត្ថចិ អរញ្ញវនបត្ថាទីសុ និពទ្ធវាសំ វសន្តិ សោយេវ បទេសោ តេសំ ភូមិ. មនុស្សភូមិតោ ទ្វិតាលីសសហស្សយោជនោ យុគន្ធរប្បមាណោ សិនេរុនោ បញ្ចមាឡិន្ធោ ចាតុមហារាជិកភូមិ. តតុបរិ ទ្វិតាលីសសហស្សយោជនំ សិនេរុមត្ថកំ តាវតិំសានំ ភូមិ. តតុបរិ ទ្វេតាលីសសហស្សយោជនំ ឋានំ យាមានំ ភូមិ. ឥមិនា នយេន យាវ វសវត្តិភូមិ ទ្វិតាលីសសហស្សយោជនេ តិដ្ឋតិ, តស្មា មនុស្សភូមិតោ យាវ វសវត្តិភូមិ ទ្វេសហស្សានិបញ្ចន ហុតានិ ទុវេសតសហស្សានិ យោជនានិ ហោន្តិ, តេនេតំ វុច្ចតិ.

‘‘មនុស្សភូមិតោ យាវ, ភូមិ វសវត្តន្តរា;

ទុវេ សតសហស្សានិ, បញ្ចនហុតមេវ ច.

ទ្វេសហស្សញ្ច មធិកំ, យោជនានំ បមាណតោ;

គណនា នាម ភូមីសុ, សង្ខ្យា ឯវំ បកាសិតា’’តិ.

តតុបរិ ព្រហ្មបារិសជ្ជាទយោ តយោ ព្រហ្មុនោ បញ្ចបញ្ញាសសតសហស្ស អដ្ឋសហស្សយោជនេ សមតលេ ឋានេ តិដ្ឋន្តិ. ទុតិយតតិយភូមីព្រហ្មុនោបិ តប្បមាណេសុ សមតលេសុ តិដ្ឋន្តិ. ចតុត្ថភូមិយំ បន វេហប្ផលអសញ្ញសត្តា តប្បមាណេ សមតលេ ឋានេ តិដ្ឋន្តិ. តតុបរិសុទ្ធាវាសភូមិយោ តំតំ បមាណេ ឋានេ ឧបរូបរិ តិដ្ឋន្តិ. ចតស្សោបិ អរូបភូមិយោ តប្បមាណេ ឋានេ ឧបរូបរិ តិដ្ឋន្តិ. ឯត្តាវតា ច មនុស្សភូមិតោ យាវ ភវគ្គា យោជនានំ សត្តកោដិ ច អដ្ឋារសលក្ខា ច បញ្ចនហុតានិ ច ឆសហស្សានិ ច ហោន្តិ តេនេតំ វុច្ចតិ បោរាណេហិ.

‘‘ហេដ្ឋិមា ព្រហ្មលោកម្ហា, បតិតា មហតី សិលា;

អហោរត្តេន ឯកេន, ឧគ្គតា អដ្ឋតាលីសំ.

យោជនានំ សហស្សានិ, ចាតុមាសេហិ ភូមិ;

ឯវំ វុត្តប្បមាណេន, សាយំ ហេដ្ឋិមភូមិ.

ឥតោ សតសហស្សានិ, សត្តបញ្ញាស ចាបរំ;

សដ្ឋិ ចេវ សហស្សានិ, ឧព្ពេធេន បកាសិតា.

យោជនេសុបិ វុត្តេសុ, ហិត្វា កាមប្បមាណកំ;

សេសានិ វសវត្តីនំ, បារិសជ្ជាន មន្តរំ.

តញ្ច បញ្ចហិ បញ្ញាស, សតសហស្សានិ ចាបរំ;

អដ្ឋ ចេវ សហស្សានិ, យោជនានិ បវុច្ចរេ.

ឥតោ បរាសុ សព្ពាសុ, ព្រហ្មភូមីសុ យោជនា;

តប្បមាណាវ ទដ្ឋព្ពា, នយគ្គាហេន ធីមតា.

ភូមិតោ អាភវគ្គម្ហា, សត្តកោដិ អដ្ឋារស;

លក្ខា បញ្ច នហុតានិ, ឆសហស្សានិ សព្ពទាតិ.

ឯសា ច វិចារណា ដីកា ចរិយមតេន កតា;

ឥទមេវ សន្ធាយ, យាវតា ចន្ទិមសូរិយា.

បរិហរន្តិ ទិសា ភន្តិ, វិរោចមានា យាវតា;

តាវ សហស្សធា លោកេ, ឯត្ថ តេ វត្តតី វសោ’’តិ.

វុត្តំ. ឯត្ថន្តរេ សត្តា តិដ្ឋន្តិ, តេសំ វិត្ថារោ អបុព្ពំ កត្វា កថេតុំ អសក្កុណេយ្យត្តា ន វក្ខាម ឥមស្មិំ សត្តលោកេ ឱកាសលោកេ ច សព្ពញ្ញុសម្មាសម្ពុទ្ធោវ ទុល្លភោ, តថា ហិ ចត្តារោ ពុទ្ធា អនុពុទ្ធោ, សាវកពុទ្ធោ, បច្ចេកពុទ្ធោ, សម្មាសម្ពុទ្ធោតិ. តត្ថ ពហុស្សុតំ ភិក្ខុំ បសំសន្តេន ច ន សោ តុម្ហាកំ សាវកោ នាម, ពុទ្ធោនាមេស ចុន្ទាតិ ពហុស្សុតស្ស ភិក្ខុនោ ពុទ្ធភាវំ អនុជានន្តេន ច.

ធម្មកាយោ យតោ សត្ថា, ធម្មោ សត្ថុកាយោ មតោ;

ធម្មាសិកោសោ សង្ឃោ ច, សត្ថុសង្ខ្យម្បិ គច្ឆតីតិ.

វុត្តេ បុថុជ្ជនោបិ ឧបចារវសេន វាចនាមគ្គស្ស ពោធត្តា អនុពុទ្ធោ នាម. អរិយសាវកោ បន បរតោ យោសវសេន ចត្តារិ សច្ចានិ ពុជ្ឈតិ ពុជ្ឈនមត្តមេវ វាតិ វចនត្ថេន ពុជ្ឈនសភាវត្តា សាវកពុទ្ធោ នាម. យោ បន ខគ្គវិសាណកប្បោ សយម្ភូញាណេន អនញ្ញពោធកោ ហុត្វា សាមំ ពុជ្ឈនត្ថេន បច្ចេកពុជ្ឈត្តា បច្ចេកពុទ្ធោ នាម. សម្ពុទ្ធោតិបិ ឯតស្សេវ នាមំ. យោ បន សង្ខតាសង្ខតប្បភេទំ សកលម្បិ ធម្មជាតំ យាថាវសរសលក្ខណប្បដិវេធវសេន សម្មា បការេន សយំ បចិតុបារមិតាសយម្ភូតេន សយម្ភូញាណេន សយមេវ អនញ្ញពោធិតោ ហុត្វា សវាសនសម្មោហនិទ្ទាយ អច្ចន្តំ វិគតោ ទិនករកិរណសមាគមេន បរមរុចិរសិរីសោភគ្គប្បត្តិយា វិកសិតមិវ បទុមំ អគ្គមគ្គញាណសមាគមេន អបរិមិតគុណគណាលង្កតសព្ពញ្ញុតញ្ញាណប្បត្តិយា សព្ពធម្មេ ពុជ្ឈិ អពុជ្ឈិ អញ្ញាសីតិ សម្មាសម្ពុទ្ធោ, ភគវា, សោវ លោកេ ទុល្លភោ បច្ចេកសម្ពុទ្ធានម្បិ ហិ ឯកស្មិំ កាលេ សតសហស្សាទិវសេន ឯកតោ បវត្តត្តា តេ ទុល្លភាបិ អនច្ឆរិយជាតត្តា បរេសំ មគ្គផលាធិគមាយ ឧបនិស្សយរហិតត្តា ច សម្មាសម្ពុទ្ធោវ លោកេ ទុល្លភោ, អយំ លោកសម្បត្តិវិចារណា.

កថំ លោកស្ស វិបត្តិ វេទិតព្ពា តថា ហេស លោកោ វិនស្សមានោ តេជេនបិ អាបេនបិ វាយុនាបិ វិនស្សតិ. តស្ស វិត្ថារោ វិសុទ្ធិមគ្គាទីសុ វុច្ចមានោបិ កេសញ្ចិ បុគ្គលានំ មតេន មិច្ឆាគាហត្តា ព្រហ្មូនំ អាយុនា មិនិតេបិ អសមានំ សំវដ្ដសីមាបិ វិរុទ្ធា, តស្មា តេសំ វាទំ អបនេត្វា គន្ថតោ សមានេត្វា វក្ខាម. តត្ថ ចត្តារិ អសង្ខ្យេយ្យានិ. កតមានិ ចត្តារិ អសង្ខ្យេយ្យានិ សំវដ្ដោ, សំវដ្ដដ្ឋាយី, វិវដ្ដោ, វដ្ដដ្ឋាយីតិ. តយោ សំវដ្ដា អាបោសំវដ្ដោ, តេជោសំវដ្ដោ, វាយោសំវដ្ដោ. តិស្សោ សំវដ្ដសីមា អាភស្សរា, សុភកិណ្ហា, វេហប្ផលាតិ. អយមេត្ថ ឧទ្ទេសោ. តត្ថ សំវដ្ដោ នាម បរិហាយមានោ កប្បោ. តេន សំវដ្ដដ្ឋាយីបិ គហិតោ ហោតិ, តំ មូលកត្តា. វឌ្ឍយមានោ វិវដ្ដកប្បោ នាម. តេន វិវដ្ដដ្ឋាយីបិ គហិតោ តំ មូលកត្តា. តត្ថ សំវដ្ដោតិ វិនាសោ. យទា កប្បោ វិនស្សមានោ តេជេន សំវដ្ដតិ, អាភស្សរតោ ហេដ្ឋា បឋមជ្ឈានភូមិ អគ្គិនា ទយ្ហតិ. យទា អាបេន សំវដ្ដតិ, សុភកិណ្ហតោ ហេដ្ឋា យាវ ទុតិយជ្ឈានភូមិ ឧទកេន វិលីយតិ. យទា វាយុនា សំវដ្ដតិ, វេហប្ផលតោ ហេដ្ឋា យាវ តតិយជ្ឈានភូមិ វាតេន សំវដ្ដតិ. វិត្ថារតោ បន ជាតិខេត្ត អាណាខេត្តវិសយខេត្តវសេន តិណ្ណំ ពុទ្ធខេត្តានំ អាណាខេត្តំ វិនស្សតិ. តស្មិំ វិនដ្ឋេ ជាតិខេត្តម្បិ វិនស្សតេវ. តត្ថ ជាតិខេត្តំ ទសសហស្សចក្កវាឡបរិយន្តំ ហោតិ. តំ តថាគតស្ស បដិសន្ធិគ្គហណអាយុសង្ខារោស្សជ្ជនាទិកាលេសុបិ កម្បតិ. អាណាខេត្តំ កោដិសតសហស្សចក្កវាឡបរិយន្តំ. យត្ថ រតនសុត្តំ ខន្ធបរិត្តំ ធជគ្គបរិត្តំ អាដានាដិយបរិត្តំ មោរបរិត្តន្តិ ឥមេសំ បរិត្តានំ អានុភាវោ បវត្តតិ. វិសយខេត្តំ អនន្តំ អបរិមាណំ. តត្ថ ជាតិខេត្តអាណាខេត្តាវសេន ទ្វេ ខេត្តានិ ឯកតោ វិនស្សន្តិ. សណ្ឋហន្តម្បិ ឯកតោ សណ្ឋហតិ. តស្ស វិនាសោច សណ្ឋហន្តញ្ច ឯវំ វេទិតព្ពំ យស្មិំ សមយេ កប្បោ អគ្គិនា នស្សតិ, តទា អាទិតោ កប្បវិនាសកមហាមេឃោ វុដ្ឋហិត្វា កោដិសតសហស្សចក្កវាឡំ ឯកមេឃវស្សំ វសិ, តុដ្ឋា មនុស្សា ពីជានិ វប្បេន្តិ, សស្សេសុ គោខាយិតមត្តេសុ ជាតេសុ គទ្រភរវំ វិរវន្តោ ឯកពិន្ទុបិ ន បតតិ. យទា បច្ឆិន្នមេវ ហោតិ តទា វស្សូបជីវិនោ សត្តា កាលំ កត្វា បរិត្តាភេសុ ព្រហ្មភូមីសុ ឧប្បជ្ជន្តិ បុញ្ញផលូបជីវិនោបិ ទេវតា តត្ថេវ ព្រហ្មលោកេ ឧប្បជ្ជន្តិ, ឯវំ ទីឃស្ស អទ្ធុនោ អច្ចយេន តត្ថ តត្ថ ឧទកំ បរិក្ខយំ គច្ឆតិ, មច្ឆកច្ឆបាទិ ឧទកនិស្សិតា បាណា កាលំ កត្វា មនុស្សទេវលោកេសុ និព្ពត្តិត្វា ឈានំ ឧប្បាទេត្វា ព្រហ្មលោកេ និព្ពត្តន្តិ. នេរយិកសត្តាបិ សត្តមសូរិយបាតុភាវា វិនស្សន្តិ, តេបិ ទេវលោកេ បដិលទ្ធជ្ឈានវសេន ព្រហ្មលោកេ ឧប្បជ្ជន្តិ, តទា ហិ លោកព្យូហា នាម កាមាវចរទេវា ឧក្ខិត្តសិរា វិកិណ្ណកេសា រុទមុខា អស្សូនិ ហត្ថេហិ មុញ្ចមានា រត្តវត្ថនិវត្ថា អតិវិយ វិរូបវេសធារិនោ ហុត្វា មនុស្សបថេ វិចរន្តា ឯវំ អារោចេន្តិ ‘‘មារិសា ភោ ឥតោ វស្សសត សហស្សច្ចយេន កប្បវុដ្ឋានំ ភវិស្សតិ អយំ លោកោ វិនស្សិស្សតិ មហាសមុទ្ទោបិសុស្សិស្សតិ អយញ្ច មហាបថវី សិនេរុបព្ពតរាជា ឌយ្ហិស្សតិ វិនស្សិស្សតិ យាវព្រហ្មលោកា វិនាសោ ភវិស្សតិ មេត្តំ មារិសា ភាវេថ. ករុណំ, មុទិតំ, ឧបេក្ខំ មារិសា ភាវេថ មាតរំ ឧបដ្ឋហថ, បិតរំ ឧបដ្ឋហថ, កុលេ ជេដ្ឋាបចាយិនោ ហោថា’’តិ. តេសំ វចនំ សុត្វា យេភុយ្យេន មនុស្សា ច ភុម្មទេវតា ច សំវេគជាតា អញ្ញមញ្ញំ មុទុចិត្តា ហុត្វា មេត្តាទីនិ បុញ្ញានិ ករិត្វា ទេវលោកេ និព្ពត្តន្តិ. តត្ថ សុធាភោជនំ ភុញ្ជិត្វា វាយោ បរិកម្មំ កត្វា ឈានំ បដិលភន្តិ, ឯវំ នេរយិកសត្តាបិ អបរាបរិយកម្មេន ទេវលោកំ និព្ពត្តន្តិ. យេ បន និយតមិច្ឆាទិដ្ឋិកា តេសំ កម្មស្ស អបរិក្ខយា អញ្ញចក្កវាឡេសុ អត្តនោ កម្មានុរូបំ វិបាកមនុភោន្តិ. តេនេវ អហោសិកម្មេ មិច្ឆាទិដ្ឋិវសេន អកត្តព្ពំ នាម បាបំ នត្ថិ, យតោ សំសារខាណុភាវោវ នាម ហោតីតិ អាហ ‘‘ទិដ្ឋិ បរមានិ ភិក្ខវេ វជ្ជានី’’តិ. ‘‘អបរាបរិយវេទនីយកម្មរហិតោបិ សំសរន្តោ សត្តោ នាម នត្ថី’’តិ វុត្តត្តា. ‘‘អបរាបរិយកម្មវសេន យតោ មិច្ឆាទិដ្ឋិសមាទានតោ សប្បុរិសូបនិស្សយវសេន វិរាជេត្វា ភវតោ វុដ្ឋានំ នាម ភវេយ្យាតិ អម្ហាកំ ខន្តិ. ឯវំ ទេវលោកេ បដិលទ្ធជ្ឈានវសេន សព្ពេបិ ព្រហ្មលោកេ និព្ពត្តន្តិ. វស្សុបច្ឆេទតោ បន ឧទ្ធំ ទីឃស្ស អទ្ធុនោ អច្ចយេន ទុតិយោ សូរិយោ បាតុភវតិ. បាតុភូតេ ច តស្មិំ នេវ រត្តិបរិច្ឆេទោ, ន ទិវា បរិច្ឆេទោ បញ្ញាយតិ, ឯកោ សូរិយោ ឧដ្ឋេតិ, ឯកោ សូរិយោ អត្ថំ គច្ឆតិ. អវិច្ឆិន្នសូរិយសន្តាបោវ លោកោ ហោតិ.

បកតិសូរិយេ សូរិយទេវបុត្តោ អត្ថិ កប្បវិនាសកសូរិយេ បន នត្ថិ. បកតិសូរិយោភាសេន អាកាសេ វលាហកា ធូមសិខាបិ ចរន្តិ. កប្បវិនាសកសូរិយោភាសេន វិគតធូមវលាហកំ អាទាសមណ្ឌលំ វិយ និម្មលំ ហោតិ នភំ ឋបេត្វា គង្គា, យមុនា, សរភូ, អចិរវតី, មហីតិ, ឥមា បញ្ច មហានទិយោ ឋបេត្វា អវសេសបញ្ចសតកុន្នទីអាទីសុ ឧទកំ សុស្សតិ តតោ ទីឃស្ស អទ្ធុនោ អច្ចយេន តតិយោ សូរិយោ បាតុភវតិ តស្មិំ បាតុភូតេ បញ្ច មហានទិយោបិ សុស្សន្តិ. តតោ ទីឃស្ស អទ្ធុនោ អច្ចយេន ចតុត្ថោ សូរិយោ បាតុភវតិ. យស្ស បាតុភាវា ហិមវតី មហានទីនំ បភវា សីហបតនោ, ហំសបតនោ, មន្ទាកិនី, កណ្ណមុណ្ឌកោ, រថការទហោ, អនោតត្តទហោ, ឆទ្ទន្តទហោ, កុណាលទហោតិ ឥមេ សត្ត មហាសរា សុស្សន្តិ. តតោ ទីឃស្ស អទ្ធុនោ អច្ចយេន បញ្ចមោ សូរិយោ បាតុភវតិ, យស្ស បាតុភាវា អនុបុព្ពេន មហាសមុទ្ទោ អង្គុលិបព្ពតេមនមត្តម្បិ ឧទកំ ន សណ្ឋាតិ. តតោ ទីឃស្ស អទ្ធុនោ អច្ចយេន ឆដ្ឋោ សូរិយោ បាតុភវតិ, យស្មិំ បាតុភាវេ សកលចក្កវាឡំ ឯកធូមំ ហោតិ, បរិយាទិន្នសិនេហធូមេន យថា ច ឯវំ កោដិសតសហស្សចក្កវាឡម្បិ. តតោបិ ទីឃស្ស អទ្ធុនោ អច្ចយេន សត្តមោ សូរិយោ បាតុភវតិ, យស្ស បាតុភាវា សកលចក្កវាឡំ ឯកជាលំ ហោតិ សទ្ធិំ កោដិសតសហស្សចក្កវាឡេហិ យោជនសតិកាទិភេទា សិនេរុកូដានិ បលុជ្ជិត្វា អាកាសេយេវ អន្តរធាយន្តិ. សាបិ អគ្គិជាលា ឧដ្ឋហិត្វា ចាតុមហារាជិកេ គណ្ហាតិ, តត្ថ កនកវិមានរតនវិមានានិ ឈាបេត្វា តាវតិំសភវនំ គណ្ហាតិ ឯតេនូបាយេន យាវ បឋមជ្ឈានភូមិ គណ្ហាតិ. តត្ថ តយោបិ ព្រហ្មលោកេ ឈាបេត្វា អាភស្សរេ អាហច្ច អដ្ឋាសិ. សា យាវ អណុមត្តម្បិ សង្ខារគតំ អត្ថិ, តាវ ននិព្ពាយិ. សព្ពសង្ខារបរិក្ខយា បន សប្បិតេលឈាបនអគ្គិសិខា វិយ ឆារិកម្បិ អនវសេសេត្វា និព្ពាយិ. ហេដ្ឋា អាកាសេន សហ ឧបរិ អាកាសោ ឯកោ ហោតិ មហន្ធការោ. ឯវំ កប្បវិនាសកមហាមេឃតោ យាវជាលបរិច្ឆេទា សំវដ្ដោ នាម ឯកមសង្ខ្យេយ្យំ នាម. អថ ទីឃស្ស អទ្ធុនោ អច្ចយេន មហាមេឃោ វុដ្ឋហិត្វា បឋមំ សុខុមំ វស្សតិ. អនុបុព្ពេន កុមុទនាឡយដ្ឋិមុសលតាលក្ខន្ធាទិប្បមាណាហិ ធារាហិ វស្សន្តោ កោដិសតសហស្សចក្កវាឡេសុ សព្ពឌឌ្ឍដ្ឋានំ បូរេត្វា អន្តរធាយតិ. តំ ឧទកំ ហេដ្ឋា ច តិរិយញ្ច វាតោ សមុដ្ឋហិត្វា ឃនំ ករោតិ. បរិវដុមំ បទុមិនិបត្តេ ឧទកពិន្ទុសទិសំ. ឯវំ អគ្គិជាលនិព្ពាយនតោ យាវ កោដិសតសហស្សចក្កវាឡបរិបូរតោ សម្បត្តិមហាមេឃោ, ឥទំ សំវដ្ដដ្ឋាយី នាម, ទុតិយមសង្ខ្យេយ្យំ នាម. កថំ តាវ មហន្តំ ឧទករាសិំ វាតោ ឃនំ ករោតីតិ ចេ. វិវរសម្បទានតោ តំ វា តេន បិណ្ឌិយមានំ ឃនំ ករិយមានំ បរិក្ខយមានំ អនុបុព្ពេន ហេដ្ឋា ឱតរតិ. ឱតិណ្ណោតិណ្ណេ ឧទកេ បុព្ពេ ព្រហ្មលោកដ្ឋានេ ព្រហ្មបារិ សជ្ជ-ព្រហ្មបុរោហិតមហាព្រហ្មាវសេន បឋមជ្ឈានភូមិ បឋមំ បាតុភវតិ. តតោ ឱតិណ្ណោតិណ្ណេ ឧទកេ ចតុកាមាវចរទេវលោកដ្ឋានេ អនុក្កមេន បរនិម្មិតវសវត្តី, និម្មានរតី, តុសិតា, យាមាតិ ចត្តារោ កាមាវចរទេវលោកា បាតុភវន្តិ. តតោ បុរិមបថវិដ្ឋានំ ឱតិណ្ណេ បន ឧទកេ ពលវវាតា ឧប្បជ្ជន្តិ. តេ តំ បិទហិតទ្វារេ ធមករណេ ឋិតឧទកមិវ និរុស្សាសំ កត្វា និរុជ្ឈន្តិ. មធុរោទកំ បរិក្ខយំ គច្ឆមានំ ឧបរិ រសបថវិំ សមុដ្ឋាបេតិ សា វណ្ណសម្បន្នាចេវ ហោតិ គន្ធរសសម្បន្នា ច, និរុទកបាយាសស្ស ឧបរិ បដលំ វិយ តទា ច អាភស្សរព្រហ្មលោកេ បឋមតរាភិនិព្ពត្តា សត្តា អាយុក្ខយា វា បុញ្ញក្ខយា វា តតោ ចវិត្វា ឥធូបបជ្ជន្តិ. ‘‘បុញ្ញក្ខយា វា’’តិ ឥមិនា ព្រហ្មូនំ អាយុបរិច្ឆេទំ អប្បត្វាវ កម្មក្ខយេន មរណំ វិញ្ញាយតិ. តេ ហោន្តិ សយំបភា អន្តលិក្ខចរា. តេ អគ្គញ្ញសុត្តេ វុត្តនយេន តំ រសបថវិំ សាយិត្វា តណ្ហាភិភូតា អាលុប្បការំ បរិភុញ្ជិតុំ ឧបក្កមន្តិ. អថ នេសំ សយំ បភា អន្តរធាយតិ, អន្ធការោ ហោតិ តេ អន្ធការំ ទិស្វា ភាយន្តិ. តតោ នេសំ ភយំ នាសេត្វា សូរភាវំ ជនយន្តំ បរិបុណ្ណបណ្ណាសយោជនំ សូរិយមណ្ឌលំ វា បាតុភវតិ. តេ តំ ទិស្វា ‘‘អាលោកំ បដិលភិម្ហា’’តិ ហដ្ឋតុដ្ឋា ហុត្វា ‘‘អម្ហាកំ ភយំ នាសេត្វា សូរភាវំ ជនយន្តោ ឧដ្ឋិតោ, តស្មា សូរិយោ ហោតូ’’តិ សូរិយោ ត្វេវស្ស នាមំ ករោន្តិ. អថ សូរិយេ ទិវសំ អាលោកំ កត្វា អត្ថង្គតេ ‘‘យម្បិ អាលោកំ លភិម្ហា, សោបិ នោ នដ្ឋោ’’តិ បុន ភីតា ហោន្តិ. តេសំ ឯវំ ហោតិ ‘‘សាធុវតស្ស អញ្ញំ អាលោកំ លភេយ្យាមា’’តិ. តេសំ ចិត្តំ ញត្វា វិយ ឯកូនបញ្ញាសយោជនំ ចន្ទមណ្ឌលំ បាតុភវតិ. តេ តំ ទិស្វា ភិយ្យោសោមត្តាយ ហដ្ឋតុដ្ឋា ហុត្វា ‘‘អម្ហាកំ ឆន្ទំ ញត្វា វិយ ឧដ្ឋិតោ, តស្មា ចន្ទោ ហោតូ’’តិ ចន្ទោត្វេវស្ស នាមំ ករោន្តិ. តតោ បភុតិ រត្តិទិវា បញ្ញាយន្តិ. អនុក្កមេន ច មាសទ្ធមាសឧតុសំវច្ឆរា. ចន្ទិមសូរិយានំ បន បាតុភូតទិវសេយេវ សិនេរុចក្កវាឡហិមវន្តបព្ពតា បាតុភវន្តិ, តេ ច ខោ អបុព្ពំ អចរិមំ ផគ្គុណបុណ្ណមទិវសេយេវ បាតុភវន្តិ. កថំ យថានាម កង្គុភត្តេ បច្ចមានេ ឯកប្បហារេនេវ ពុព្ពុឡកានិ ឧដ្ឋហន្តិ. ឯកេ បទេសា ថូបថូបា ហោន្តិ, ឯកេ និន្ននិន្នា, ឯកេ សមសមា ឯវមេវ ថូបថូបដ្ឋានេ បព្ពតា ហោន្តិ, និន្ននិន្នដ្ឋានេ សមុទ្ទា, សមសមដ្ឋានេ ទីបាតិ ឯវំ មនុស្សលោកេ សណ្ឋិតេ ចាតុមហារាជិកា, តាវតិំសាតិ ទ្វេ កាមាវចរទេវលោកា បច្ឆតោ បាតុភវន្តិ. ភូមនិស្សិតា នាម ហេតេ ទ្វេ ទេវលោកា. ឯវំ សម្បត្តិមហាមេឃតោ យាវ ចន្ទិមសូរិយបាតុភាវោ, ឥទំ វិវដ្ដោ នាម តតិយមសង្ខ្យេយ្យំ នាម. អថ តេសំ សត្តានំ រសបថវិំ បរិភុញ្ជន្តានំ កម្មេន ឯកច្ចេ វណ្ណវន្តោ, ឯកច្ចេ ទុព្ពណ្ណា ហោន្តិ តត្ថ វណ្ណវន្តោ ទុព្ពណ្ណេ អតិមញ្ញន្តិ. តេសំ មានាតិមានបច្ចយា សាបិ រសបថវី អន្តរធាយតិ. ភូមិបប្បដកោ បាតុភវតិ អថ នេសំ តេនេវ នយេន សោបិ អន្តរធាយតិ, បតាលតា បាតុភវតិ, តេនេវ នយេន សាបិ អន្តរធាយតិ. អកដ្ឋបាកោ សាលិ បាតុភវតិ អកណោ អថុសោ សុទ្ធោ សុគន្ធោ តណ្ឌុលប្ផលោ. តតោ នេសំ ភាជនានិ ឧប្បជ្ជន្តិ តេ សាលី ភាជនេ ឋបេត្វា បាសាណបិដ្ឋិយា ឋបេន្តិ, សយមេវ ជាលសិខា ឧដ្ឋហិត្វា បចតិ. សោ ហោតិ ឱទនោ សុមនជាតិបុប្ផសទិសោ, ន តស្ស សូបេន វា ព្យញ្ជនេន វា ករណីយំ អត្ថិ. យំយំ រសំ ភុញ្ជិតុកាមា ហោន្តិ, តំតំ រសោវ ហោតិ. តេសំ តំ ឱឡារិកំ អាហារំ អាហរតំ តតោ បភុតិ មុត្តករីសំ សញ្ជាយតិ. អថ នេសំ តស្ស និក្ខមនត្ថាយ វណមុខានិ បភិជ្ជន្តិ. បុរិសស្ស បុរិសភាវោ, ឥត្ថិយា ឥត្ថិភាវោ បាតុភវតិ. តត្រសុទំ ឥត្ថី បុរិសំ, បុរិសោ ច ឥត្ថិំ អតិវេលំ ឧបនិជ្ឈាយតិ. តេសំ អតិវេលំ ឧបនិជ្ឈាយនភាវា កាមបរិឡាហោ ឧប្បជ្ជតិ. តតោ មេថុនធម្មំ បដិសេវន្តិ. តេ អសទ្ធម្មបដិសេវនបច្ចយា វិញ្ញូហិ គរហិយមានា វិហេឋិយមានា តស្ស អសទ្ធម្មស្ស បដិច្ឆាទនហេតុ អគារានិ ករោន្តិ.

តេ អគារំ អជ្ឈាវសមានា អនុក្កមេន អញ្ញតរស្ស អលសជាតិកស្ស សត្តស្ស ទិដ្ឋានុគតិំ អាបជ្ជន្តា សន្និធិំ ករោន្តិ. តតោ បភុតិ កណោបិ ថុសោបិ តណ្ឌុលំ បរិយោនទ្ធន្តិ, លាយិតដ្ឋានម្បិ នប្បដិវិរូហតិ. តេ សន្និបតិត្វា អនុដ្ឋុនន្តិ ‘‘បាបកា វត ភោ ធម្មា សត្តេសុ បាតុភូតា, មយំ បុព្ពេ មនោមយា អហុម្ហា’’តិ. អគ្គញ្ញសុត្តេ វុត្តនយេន វិត្ថរេតព្ពំ. តតោ មរិយាទំ ឋបេន្តិ. អថញ្ញតរោ សត្តោ អញ្ញស្ស ភាគំ អទិន្នំ អាទិយតិ. តំ ទ្វិក្ខត្តុំ បរិភាសិត្វា តតិយវារេ លេឌ្ឌុទណ្ឌេហិ បហរន្តិ. តេ ឯវំ អទិន្នាទានកលហមុសាវាទទណ្ឌទានេសុ ឧប្បន្នេសុ សន្និបតិត្វា ចិន្តយន្តិ, ‘‘យំនូន មយំ ឯកំ សត្តំ សម្មន្នេយ្យាម, យោ នោ សម្មា ខិយិតព្ពំ ខិយេយ្យ, គរហិតព្ពំ គរហេយ្យ, បព្ពាជេតព្ពំ បព្ពាជេយ្យ, មយំ បនស្ស សាលីនំ ភាគំ អនុបទស្សាមា’’តិ. ឯវំ កតសន្និដ្ឋានេសុ បន សត្តេសុ ឥមស្មិំ តាវ កប្បេ អយមេវ ភគវា ពោធិសត្តភូតោ តេន សមយេន តេសុ សត្តេសុ អភិរូបតរោ ច ទស្សនីយតរោ ច មហេសក្ខតរោ ច ពុទ្ធិសម្បន្នោ បដិពលោ និគ្គហបគ្គហំ កាតុំ តេ តំ ឧបសង្កមិត្វា យាចិត្វា សម្មនិំសុ. សោ តេន មហាជនេន សម្មតោតិបិ មហាសម្មតោ, ខេត្តានំ អធិបតីតិ ខត្តិយោ, ធម្មេន សមេន បរេសំ រញ្ជេតីតិ រាជាតិ, តីហិ នាមេហិ បញ្ញាយិត្ថ. យញ្ហិ លោកេ អច្ឆរិយំ ឋានំ ពោធិសត្តោវ តត្ថ អាទិ បុរិសោតិ ឯវំ ពោធិសត្តំ អាទិំ កត្វា ខត្តិយមណ្ឌលេ សណ្ឋិតេ អនុបុព្ពេន ព្រាហ្មណាទយោបិ វណ្ណា សណ្ឋហិំសុ. ឯវំ ចន្ទិមសូរិយបាតុ ភាវតោ យាវ បុន កប្បវិនាសកមហាមេឃោ, ឥទំ វិវដ្ដដ្ឋាយី នាម ចតុត្ថមសង្ខ្យេយ្យំ នាម. តេនេតំ វុច្ចតិ មេឃោ ជាលបរិច្ឆិន្នោ សំវដ្ដោតិ ជាលា មេឃបរិច្ឆិន្នោ សំវដ្ដដ្ឋាយីតិ វុច្ចតិ. មេឃា សូរិយបរិច្ឆិន្នោ វិវដ្ដោតិ វុច្ចតិ. សូរិយា មេឃបរិច្ឆិន្នោ វិវដ្ដដ្ឋាយីតិ វុច្ចតិ. ចត្តារិ ឥមានិ កប្បានិ មហាកប្បោតិ វុច្ចតិ. វិវដ្ដដ្ឋាយិកប្បេយេវ ឧប្បជ្ជន្តិ ពុទ្ធាទយោតិ. តថា ហិ ឥមស្មិំយេវ វិវដ្ដដ្ឋាយិអសង្ខ្យយ្យកប្បេ ពុទ្ធបច្ចេក ពុទ្ធសាវកចក្កវត្តិនោ ឧប្បជ្ជន្តិ, ន តីសុ អសង្ខ្យេយ្យកប្បេសុ. តញ្ច ខោ អសុញ្ញកប្បេយេវ, ន សុញ្ញកប្បេ. តត្ថ ពុទ្ធបច្ចេកពុទ្ធសាវកចក្កវត្តីហិ បុញ្ញវន្តបុគ្គលេហិ អសុញ្ញត្តា អសុញ្ញកប្បោ នាម. តព្ពិគមេន សុញ្ញកប្បោ វេទិតព្ពោ. តេសុបិ អសុញ្ញកប្បោ បញ្ចវិធោ ហោតិ សារកប្បោ, មណ្ឌកប្បោ, វរកប្បោ, សារមណ្ឌកប្បោ, ភទ្ទកប្បោតិ, តេសុ យស្មិំ កប្បេ ឯកោវ ពុទ្ធោ ឧប្បជ្ជតិ, សោ សារកប្បោ នាម. យស្មិំ កប្បេ ទ្វេ ពុទ្ធា ឧប្បជ្ជន្តិ, សោ មណ្ឌកប្បោ នាម. យស្មិំ កប្បេ តយោ ឧប្បជ្ជន្តិ, សោ វរកប្បោ នាម. យស្មិំ កប្បេ ចត្តារោ ពុទ្ធា ឧប្បជ្ជន្តិ, សោ សារមណ្ឌកប្បោ នាម. យស្មិំ កប្បេ បញ្ច ពុទ្ធា ឧប្បជ្ជន្តិ, សោ ភទ្ទកប្បោនាម. ឥមានិ បញ្ចកប្បានិយេវ សហេវ សមោធានេត្វា ជាតត្តកីសោតត្តកិយា និទានេ.

‘‘នន្ទោ សុនន្ទោ បថវី, មណ្ឌោ ធរណី សាគរោ;

បុណ្ឌរីកោ ឥមេ សត្ត, អសង្ខ្យេយ្យា បកាសិតា.

បញ្ច ពុទ្ធសហស្សានិ, ហោន្តិ នន្ទេ អសង្ខ្យេយ្យេ;

នវ ពុទ្ធសហស្សានិ, សុនន្ទម្ហិ អសង្ខ្យេយ្យេ.

ទស ពុទ្ធសហស្សានិ, បថវិម្ហិ អសង្ខ្យេយ្យេ;

ឯកាទស សហស្សានិ, តម្ហិ មណ្ឌេ អសង្ខ្យេយ្យេ.

វីសតិ ពុទ្ធសហស្សានិ, ធរណិម្ហិ អសង្ខ្យេយ្យេ;

តិំស ពុទ្ធសហស្សានិ, សាគរម្ហិ អសង្ខ្យេយ្យេ.

ចត្តាលីស សហស្សានិ, បុណ្ឌរីកេ អសង្ខ្យេយ្យេ;

អសង្ខ្យេយ្យេសុ សត្តសុ, ឯត្តកាតិ បវុច្ចតិ.

ឯកំសតសហស្សានិ, វីសតិ ច សហស្សញ្ច;

សេសា បញ្ចសហស្សានិ, សព្ពពុទ្ធេហិ មណ្ឌិតា’’តិ.

វុត្តំ. អបរម្បិ វុត្តំ.

‘‘ភទ្ទោ សព្ពផុល្លោ, សព្ពរតនោ ឧសភក្ខន្ធោ;

មានិតភទ្ទោ ច បទុមោ, ឧសភក្ខន្តុត្តមេវ ច;

សព្ពភាសោ អសង្ខ្យេយ្យោ, នវមោតិ បវុច្ចតិ.

បណ្ណាស ពុទ្ធសហស្សានិ, សព្ពភទ្ទេ អសង្ខ្យេយ្យេ;

សដ្ឋិ ពុទ្ធសហស្សានិ, សព្ពផុល្លេ អសង្ខ្យេយ្យេ.

សត្តតិ ពុទ្ធសហស្សានិ, សព្ពរតនេ អសង្ខ្យេយ្យេ;

អសីតិ ពុទ្ធសហស្សានិ, ឧសភក្ខន្ធេ អសង្ខ្យេយ្យេ.

នវុតិ ពុទ្ធសហស្សានិ, មានិតភទ្ទេ អសង្ខ្យេយ្យេ;

វីសតិ ពុទ្ធសហស្សានិ, បទុមម្ហិ អសង្ខ្យេយ្យេ.

ទស ពុទ្ធសហស្សានិ ឧសភម្ហិ អសង្ខ្យេយ្យេ;

បញ្ច ពុទ្ធសហស្សានិ, ខន្តុត្តមេ អសង្ខ្យេយ្យេ.

ទ្វេ ច ពុទ្ធសហស្សានិ, សព្ពភាសេ អសង្ខ្យេយ្យេ;

អង្ខ្យេយេ នវស្មិំ, ឯត្តកាតិ បវុច្ចតិ.

តីណិ សតសហស្សានិ, សត្តាសីតិសហស្សញ្ច;

គណនានញ្ច ពុទ្ធានំ, សព្ពពុទ្ធេហិ មណ្ឌិតា’’តិ.

តេ សព្ពេបិ សម្មាសម្ពុទ្ធេ យាវ អរិមេត្តេយ្យា សមោធានេត្វា

‘‘សម្ពុទ្ធេ អដ្ឋវីសញ្ច, ទ្វាទសញ្ច សហស្សកេ;

បញ្ចសតសហស្សានិ, នមាមិ សិរសា មហំ;

តេសំ ធម្មញ្ច សង្ឃញ្ច, អាទរេន នមាមហំ.

នមក្ការានុភាវេន, ហិត្វា សព្ពេ ឧបទ្ទវេ;

អនេកអន្តរាយាបិ, វិនស្សន្តុ អសេសតោ’’តិ.

នមស្សនគាថា បវត្តា សា ឩនសង្ខ្យាវសេនេវ កតាវ ភវិតព្ពំ, តថា ហិ អម្ហាកំ ភគវា បោរាណព្រហ្មទេវពុទ្ធំ អាទិំ កត្វា យាវ បោរាណសក្យគោតមា មនសាវ ចិន្តេន្តស្ស សត្តអសង្ខ្យេយ្យានិ វីតិវត្តានិ បោរាណសក្យគោតមពុទ្ធំ អាទិំ កត្វា យាវ មជ្ឈិមទីបង្ករា វាចាមត្តេន នវ អសង្ខ្យេយ្យានិ វីតិវត្តានិ. មជ្ឈិមទីបង្ករតោ បដ្ឋាយ យាវ បទុមុត្តរពុទ្ធា កាយង្គវាចង្គវសេន ចត្តារិ អសង្ខ្យេយ្យានិ វីតិវត្តានិ. បទុមុត្តរពុទ្ធតោ យាវ កកុសន្ធា ឯកមសង្ខ្យេយ្យំ វីតិវត្តំ. ឯវមិមេសុ វីសតិអសង្ខ្យេយ្យេសុ ព្រហ្មទេវបោរាណសក្យគោតមពុទ្ធានមន្តរេ សត្ត អសង្ខ្យេយ្យេ សព្ពំ សម្បិណ្ឌេត្វា ឯកសតសហស្សញ្ច វីសតិ សហស្សញ្ច បញ្ចសហស្សានិ ច ហោន្តិ. បោរាណសក្យគោតមមជ្ឈិមទីបង្ករានមន្តរេ នវ អសង្ខ្យេយ្យេ សព្ពំ សម្បិណ្ឌេត្វា តីណិសតសហស្សានិ សត្តាសីតិសហស្សានិ ច ហោន្តិ. មជ្ឈិមទីបង្ករតោ យាវ មេត្តេយ្យា អដ្ឋវីសាតិ សព្ពំ សមោធានេត្វា អដ្ឋវីសញ្ច ទ្វាទសសហស្សញ្ច បញ្ចសតសហស្សានិ ច ហោន្តិ តស្មា ឩនសង្ខ្យាតិ វេទិតព្ពា. បរិបុណ្ណសង្ខ្យាវសេន ឥច្ឆមានេហិ ចិន្តេតព្ពាវ. ឯសា ច សង្ខ្យាវិចារណា និទានេ វុត្តាវ.

ឯវំ ‘‘ចិន្តិតំ សត្តសង្ខ្យេយ្យំ, នវសង្ខ្យេយ្យវាចកំ;

កាយវាចា ចតុសង្ខ្យេយ្យំ, ពុទ្ធត្តំសមុបាគមី’’តិ.

វុត្តេសុ វីសតិអសង្ខ្យេយ្យេសុ បវត្តអសង្ខ្យេយ្យកប្បវសេនេវ កតា. អត្ថតោ បន សារកប្បមណ្ឌកប្បវរកប្បសារមណ្ឌកប្បភទ្ទកប្បវសេន បញ្ចវិធាតិ វេទិតព្ពា. ឥមានិ បញ្ចនាមានិ ពុទ្ធុប្បាទកប្បេយេវ លព្ភន្តិ, អនុប្បន្នកប្បេ បន សុញ្ញកប្បោត្វេវ នាមំ លព្ភតិ តថា ហិ កប្បសណ្ឋហនកាលេ សព្ពបឋមំ មហាពោធិបល្លង្កដ្ឋានេយេវ បទុមិនិគព្ភា ឧប្បជ្ជតិ. សា យស្មិំ កាលេ ឯកោ ពុទ្ធោ ឧប្បជ្ជិស្សតិ, ឯកោ បទុមិនិគព្ភោ អដ្ឋបរិក្ខារេហិ សហ ឧប្បជ្ជតិ. តំ ទិស្វា សុទ្ធាវាសព្រហ្មុនោ នេមិត្តបាឋកា អរហន្តោ ឥមស្មិំ កប្បេ ឯកោ ពុទ្ធោ ឧប្បជ្ជិស្សតីតិ សញ្ជាតបីតិសោមនស្សា ហុត្វា អដ្ឋបរិក្ខារេ គហេត្វា ព្រហ្មលោកេ ឋបេន្តិ ‘‘យទា ពុទ្ធោ ឧប្បជ្ជិស្សតិ, តទា ទស្សាមា’’តិ. ឯវំ ទ្វេ តយោ ចត្តារោ បញ្ច ពុទ្ធា ឧប្បជ្ជិស្សន្តិ, តទា ទ្វេ តីណិ ចត្តារិ បញ្ច បទុមិនិគព្ភា អដ្ឋបរិក្ខារេហិ សហ ឧប្បជ្ជន្តិ. តញ្ច ខោ ឯកស្មិំ យេវ នាឡេកេក ពទ្ធា ហុត្វា ឧប្បជ្ជន្តិ. ឯវំ កប្បសណ្ឋហនកាលតោ បដ្ឋាយេវ ឥមានិ បញ្ច នាមានិ លព្ភន្តីតិ វេទិតព្ពានិ. ឯត្តាវតា ឥមស្មិំយេវ វិវដ្ដដ្ឋាយីអសង្ខ្យេយ្យកប្បេ ពុទ្ធាទយោ មហេសក្ខា បុញ្ញវន្តោ ចក្កវត្តិរាជានោ ឧប្បជ្ជន្តិ, តថា អាយុកប្បន្តរកប្បានិបិ. តត្ថ អាយុកប្បោ នាម តេសំ តេសំ សត្តានំ អាយុបរិច្ឆេទោ. អន្តរកប្បោ នាម តត្ថ សត្ថរោគទុព្ភិក្ខានំ អញ្ញតរសំវដ្ដនេន ពហូសុ វិនាសមុបគតេសុ អវសិដ្ឋសត្តសន្តា នប្បវត្តកុសលកម្មានុភាវេន ទសវស្សតោ បដ្ឋាយ អនុក្កមេន អសង្ខ្យេយ្យាយុកប្បប្បមាណេសុ សត្តេសុ បន អធម្មសមាទានវសេន កមេន បរិហាយិត្វា ទសវស្សាយុកេសុ ជាតេសុ រោគាទីនមញ្ញតរសំវដ្ដនេន សត្តានំ វិនាសប្បត្តិ យាវ អយមេកោ អន្តរកប្បោ. ឯវំ បរិច្ឆិន្នអន្តរកប្បវសេន ចតុសដ្ឋិអន្តរកប្បោ ឯកោ អសង្ខ្យេយ្យកប្បោ វីសតិ អន្តរកប្បប្បមាណោតិ អបរេ វទន្តិ. ឥមានិ ចត្តារិ អសង្ខ្យេយ្យកប្បានិ ឯកោ មហាកប្បោ នាម. ឯវំ តេជោ សំវដ្ដវសេន តាវ មហាកប្បានំ អន្តរំ អគ្គិនាវ វិនស្សតិ. យស្មិំ បន សមយេ កប្បោ ឧទកេន នស្សតិ, តទា អាទិតោវ កប្បវិនាសកមហាមេឃោ វុដ្ឋហិត្វាតិ បុព្ពេ វុត្តនយេនេវ វិត្ថារេតព្ពំ អយំ បន វិសេសោ យថា តត្ថ ទុតិយសូរិយោ, ឯវមិធបិ កប្បវិនាសកោ ខារុទកមហាមេឃោ វុដ្ឋាតិ សោ អាទិតោ សុខុមំ វស្សន្តោ អនុក្កមេន មហាធារាហិ កោដិសតសហស្សចក្កវាឡំ បូរេន្តោ វស្សតិ. ខារុទកេន ផុដ្ឋផុដ្ឋា បថវីបព្ពតាទយោ វិលីយន្តិ តំ ឧទកំ វាតេន សមន្តតោ ធារិតំ បថវិតោ យាវ បរិត្តាភា អប្បមាណាភា អាភស្សរាតិ តយោបិ ទុតិយជ្ឈានភូមិ ឧទកំ គណ្ហាតិ. តត្ថ តយោបិ ព្រហ្មលោកេ វិលីយាបេត្វា សុភ កិណ្ហេ អាហច្ច តិដ្ឋតិ យាវ អណុមត្តំ សង្ខារគតំ អត្ថិ, តាវ ន វូបសមតិ. ឧទកានុគតំ បន សព្ពសង្ខារគតំ អភិភវិត្វា សហសា វូបសមតិ អន្តរធានំ គច្ឆតិ, ហេដ្ឋា អាកាសេន សហ ឧបរិ អាកាសោ ឯកោ ហោតិ មហន្ធការោតិ សព្ពំ វុត្តសទិសមេវ. កេវលំ បនិធ ឱតិណ្ណោតិណ្ណេ ឧទកេ អាភស្សរព្រហ្មលោកំ អាទិំ កត្វា លោកបាតុភាវោ វេទិតព្ពោ. សុភកិណ្ហតោ ចវិត្វា អាភស្សរដ្ឋានាទីសុ សត្តា និព្ពត្តន្តិ ឯត្ថាបិ កប្បវិនាសកមហាមេឃតោ យាវ កប្បវិនាសកឧទកបរិច្ឆេទោ សំវដ្ដោ នាម បឋមមសង្ខ្យេយ្យកប្បោ នាមាតិ ចត្តារិអសង្ខ្យេយ្យកប្បានិ វុត្តសទិសានិ ឯវំ សត្ត មហាកប្បានិ សត្តក្ខត្តុំ អគ្គិនា វិលីយិត្វា អដ្ឋមេ មហាកប្បេ ឧទកេនបិ វិនាសោ ច សណ្ឋហនញ្ច វេទិតព្ពំ, ឯវំ សត្តសត្តមហាកប្បោ សត្តសត្តវារំ អគ្គិនា វិលីយិត្វា អដ្ឋមេ អដ្ឋមេ វារេ អាបេន វិលីយិត្វា អនុក្កមេន តេសដ្ឋិមហាកប្បានិ បរិបុណ្ណានិ តទា អាបវារំ បដិពាហិត្វា ចតុសដ្ឋិមេ មហាកប្បេ វាតេន វិនស្សតិ តទា អាទិតោ កប្បវិនាសកមហាវាតោ វុដ្ឋហិត្វាតិ សព្ពំ បុព្ពេ វុត្តនយមេវ. អយំ បន វិសេសោ យថា អគ្គិនា វិនាសកប្បេ ទុតិយសូរិយោ, ឯវមិធាបិ កប្បវិនាសនត្ថំ វាតោ សមុដ្ឋាតិ សោ បឋមំ សុខុមរជំ ឧដ្ឋាបេតិ, តតោ ថូលរជំ សណ្ហរជំ សុខុមវាលិកំ សក្ខរបាសាណាទយោតិ យាវ កូដាគារមត្តេ បាសាណេបិ វិសមដ្ឋានេ ឋិតមហារុក្ខេច ឧដ្ឋាបេតិ, តេ បថវិតោ នភមុគ្គតា ន បុន បតន្តិ, តត្ថេវ ចុណ្ណវិចុណ្ណា ហុត្វា អភាវំ គច្ឆន្តិ. យថានុក្កមេន ហេដ្ឋា មហាបថវិយា វាតោ សមុដ្ឋហិត្វា បថវិំ បរិវត្តេត្វា ឧទ្ធំមូលំ កត្វា អាកាសេ ខិបតិ យោជនសតប្បមាណាបិ បថវិប្បទេសា ទ្វិយោជនតិយោជនចតុយោជនបញ្ចយោជនឆយោជនសត្តយោជនប្បមាណាបិ ភិជ្ជិត្វា តេ វេគក្ខិត្តា អាកាសេយេវ ចុណ្ណវិចុណ្ណា ហុត្វា អភាវំ គច្ឆន្តិ ចក្កវាឡបព្ពតម្បិ វាតោ ឧក្ខិបិត្វា អាកាសេ ខិបតិ តេ អញ្ញមញ្ញំ ឃដ្ដយន្តា ចុណ្ណវិចុណ្ណា ហុត្វា វិនស្សន្តិ ឯតេនេវ ភូមដ្ឋកវិមានានិ អាកាសដ្ឋកវិមានានិ ច វិនាសេន្តោ ឆកាមាវចរទេវលោកេ នាសេត្វា កោដិសតសហស្សចក្កវាឡានិ វិនាសេតិ. តត្ថ ចក្កវាឡា ចក្កវាឡេហិ, ហិមវន្តា ហិមវន្តេហិ, សិនេរូ សិនេរូហិ អញ្ញមញ្ញំ សមាគន្ត្វា ចុណ្ណវិចុណ្ណា ហុត្វា វិនស្សន្តិ. បថវិតោ យាវ បរិត្តសុភា, អប្បមាណសុភា, សុភណិណ្ហាតិ តយោបិ តតិយជ្ឈានភូមី វាតោ គណ្ហាតិ តត្ថ តយោបិ ព្រហ្មលោកេ វិនាសេត្វា វេហប្ផលំ អាហច្ច អដ្ឋាសិ. ឯវំ សព្ពំ សង្ខារគតំ វិនាសេត្វា សយំ វិនស្សតិ, ហេដ្ឋា អាកាសេន សហ ឧបរិ អាកាសោ ឯកោ ហោតិ មហន្ធការោតិ សព្ពំ វុត្តសទិសំ. ឥធ បន សុភកិណ្ហព្រហ្មលោកំ អាទិំ កត្វា លោកោ បាតុភវតិ. វេហប្ផលតោ ចវិត្វា សុភកិណ្ហាទីសុ សត្តា និព្ពត្តន្តិ, តត្ថកប្បវិនា សកមហាមេឃតោ យាវ កប្បវិនាសកវាតុបច្ឆេទោ, ឥទំ សំវដ្ដោ នាម, បឋមមសង្ខ្យេយ្យំ នាមាតិ ចត្តារិ អសង្ខ្យេយ្យកប្បានិ ឯកោ មហាកប្បោ នាមាតិ សព្ពំ តេជោសំវដ្ដេ វុត្តនយមេវ.

វុត្តម្បិ ចេតំ.

‘‘សត្ត សត្ត គ្គិនា វារា, អដ្ឋមេ អដ្ឋមេ ទកា;

ចតុសដ្ឋិ យទា បុណ្ណា, ឯកោ វាយុវរោ សិយា.

អគ្គិនា’ភស្សរា ហេដ្ឋា, អាបេន សុភកិណ្ហតោ;

វេហប្ផលតោ វាតេន, ឯវំ លោកោ វិនស្សតី’’តិ.

តស្មា តិណ្ណម្បិ បឋមជ្ឈានតលានំ ឯកកប្បេបិ អវិនាសាភាវតោ សកលកប្បេ តេសំ សម្ភវោ នត្ថីតិ អសង្ខ្យេយ្យ កប្បវសេន តេសំ អាយុបរិច្ឆេទោ ទដ្ឋព្ពោ. ទុតិយជ្ឈានតលតោ បដ្ឋាយ បន បរិបុណ្ណមហាកប្បវសេន អាយុបរិច្ឆេទោ ទដ្ឋព្ពោ, ន អសង្ខ្យេយ្យកប្បវសេន. យទិ ទុតិយជ្ឈានតលតោ បដ្ឋាយ បរិបុណ្ណមហាកប្បវសេន អាយុបរិច្ឆេទោ សិយា, កថំ អាភស្សរាទីសុ ព្រហ្មូនំ អដ្ឋមហាកប្បាទិវសេន អាយុ បរិបុណ្ណំ សិយា, តថា ហិ បឋមជ្ឈានតលំ សត្តសុ វារេសុ អគ្គិនា វិនស្សតិ. អដ្ឋមេ វារេ យាវ អាភស្សរា ឧទកេន វិនស្សតិ បុន សត្តវារេសុ អគ្គិនា បឋមជ្ឈានតលំ, បុន អដ្ឋមេវារេ ឧទកេន ទុតិយជ្ឈានតលំ វិនស្សតីតិ ឯវំ អដ្ឋមេ វារេ អាបវារំ បដិពាហិត្វា យាវ សុភកិណ្ហា វាតេន វិនស្សតិ ឯវំ ចតុសដ្ឋិ បរិបុណ្ណា ហោតីតិ សច្ចំ, ហេដ្ឋាវិវដ្ដដ្ឋាយី អសង្ខ្យេយ្យកប្បវសេន ឯកោ សត្ត មហាកប្បានិ ចាតិ អដ្ឋ កប្បានិ អាភស្សរព្រហ្មូនំ អាយុប្បមាណំ ហោតិ. ចតុសដ្ឋិកប្បេសុបិ វិវដ្ដដ្ឋាយីអសង្ខ្យេយ្យកប្បវសេន ឯកោ តេ សដ្ឋិមហាកប្បានិ ចាតិ ចតុសដ្ឋិកប្បានិ សុភកិណ្ហានំ ព្រហ្មូនំ អាយុប្បមាណំ ហោតិ តេន វុត្តំ បោរាណេហិ.

សត្ត សត្ត’គ្គិនា វារា, អដ្ឋមេ អដ្ឋមេ ទកា;

ចតុសដ្ឋិ យទា បុណ្ណា, ឯកោ វាយុវរោ សិយា’តិ.

កេចិ បន.

‘‘អគ្គិនា’ភស្សរា ហេដ្ឋា, អាបេន សុភកិណ្ហតោ;

វេហប្ផលតោ វាតេន, ឯវំ លោកោ វិនស្សតី’’តិ.

ឥមិស្សា គាថាយ ‘‘អាភស្សរាតិ’’ច ‘‘សុភកិណ្ហតោ’’តិ ច ‘‘វេហប្ផលតោ’’តិ ច អភិវិធិវសេន វុត្តភាវញ្ច សមតលភាវេបិ សេដ្ឋភូមិត្តា បដ្ឋានវសេន វុត្តភាវញ្ច អមញ្ញិត្វា សុទ្ធាវាសភូមីសុ វិយ ឧបរូបរិវសេន ភូមិក្កមោតិ មញ្ញិត្វា.

‘‘បញ្ចភូមិ នដ្ឋា អគ្គិ, អដ្ឋ ភូមិ នដ្ឋា ទកា;

នវភូមិ នដ្ឋា វាតា, លោកនដ្ឋា តទា សិយុំ.

បឋមេ អគ្គិ ទ្វត្តិំស, ទុតិយេ អាទិ សោឡស;

ទុតិយភូមេ មជ្ឈេ អដ្ឋមំ, តំ ឆប្បញ្ញាស វារកំ.

អាភស្សរម្ហិ ចតុត្ថំ, បរិត្តសុភម្ហិ ទ្វេ ជលំ;

អប្បមាណសុភំ ឯកវារំ, មតំ ឧទកសត្តម’’ន្តិ.

វទន្តិ តេសំ វាទេ អាភស្សរតោ ហេដ្ឋា បញ្ចភូមិ អគ្គិនដ្ឋា, សុភកិណ្ហតោ ហេដ្ឋា អដ្ឋភូមិ ឧទកនដ្ឋាតិ វទន្តិ. សមតលទីបនត្ថំ សន្ទេហច្ឆេទនត្ថំ ឯវំ គហិតាតិ ឯកភវបរិយោសានំ សន្ធាយ បដិសន្ធិភវញ្ចាតិ អាទិ វុត្តន្តិ. ឥមិស្សាបិ អត្ថំ ទុគ្គហិតេន គហេត្វា បដិសន្ធិភវង្គវសេន សទិសភាវមេវ សន្ធាយ វុត្តន្តិ បរិកប្បេន្តិ សោ អយុត្តរូបោ វិយ ទិស្សតិ អតិវិយ មិច្ឆាគាហោ ច ហោតិ អគ្គញ្ញសុត្តវិសុទ្ធិមគ្គាទីហិ វិរុជ្ឈនតោ សំវដ្ដសីមាបិ វិរុទ្ធា តត្ថ បឋមជ្ឈានតលំ ឧបាទាយ អគ្គិនា, ទុតិយជ្ឈានតលំ ឧបាទាយ ឧទកេន, ចតុត្ថជ្ឈានតលំ ឧបាទាយ វាតេន វិនស្សតីតិ វុត្តវចនេនាបិ វិរុជ្ឈតេវ តស្មា ‘‘អាភស្សរា’’តិ ច ‘‘សុភកិណ្ហតោ’’តិ ច ‘‘វេហប្ផលតោ’’តិ ច ឯត្ថាភិវិធិវសេន អត្ថោ គហេតព្ពោ. អញ្ញថា ‘‘ឧបរិ បព្ពតា ទេវោ វស្សតី’’តិ ឯត្ថ វិយ អាភស្សរសុភកិណ្ហវេហប្ផលានំ តេន តេន សំវដ្ដេន វិនាសោបិ ន ភវេយ្យ. អយំ លោកវិបត្តិបរិច្ឆេទោ. ឯវំ ពុទ្ធោ ច ទុល្លភោ លោកេ តិ ឥមស្ស អត្ថោ វុត្តោយេវ.

ឥតិ សាគរពុទ្ធិត្ថេរវិរចិតេ សីមវិសោធនេ

កប្បវិនាសកណ្ឌោ ទុតិយោ បរិច្ឆេទោ.