នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស

អភិធម្មបិដក

សំគាយនស្ស បុច្ឆា វិស្សជ្ជនា

បុច្ឆា – បឋមមហាសំគីតិកាលេ អាវុសោ ធម្មសំគាហកា មហាកស្សបាទយោ មហាថេរវរា បោរាណសំគីតិការា បឋមំ វិនយបិដកំ សំគាយិត្វា សុត្តន្តបិដកេ ច ទីឃមជ្ឈិមសំយុត្តអង្គុត្តរសំខាតេ ចត្តារោ មហានិកាយេ សំគាយិត្វា តទនន្តរំ កិំ នាម បាវចនំ សំគាយិំសុ.

វិស្សជ្ជនា – បឋមមហាសំគីតិកាលេ ភន្តេ ធម្មសំគាហកា មហាកស្សបាទយោ មហាថេរវរា បោរាណសំគីតិការា បឋមំ វិនយបិដកំ សំគាយិត្វា សុត្តន្តបិដកេ ច ទីឃមជ្ឈិមសំយុត្តអង្គុត្តរសំខាតេ ចត្តារោ និកាយេ សំគាយិត្វា តទនន្តរំ អភិធម្មបិដកំ នាម បាវចនំ សំគាយិំសុ.

បុច្ឆា – ឥមិស្សម្បិ អាវុសោ ឆដ្ឋសំគីតិយំ សកលញ្ចេវ វិនយបិដកំ សំគីតំ, តេ ច ចត្តារោ មហានិកាយា. កាលោ ទានិ អាវុសោ សម្បត្តោ អភិធម្មបិដកំ សំគាយិតុំ, តស្មាហំ តំ តត្ថ បុច្ឆិតព្ពានិ បុច្ឆិស្សាមិ. អភិធម្មោ នាមេស អាវុសោ កេនដ្ឋេន អភិធម្មោតិ វុច្ចតិ.

វិស្សជ្ជនា – ធម្មាតិរេក ធម្មវិសេសដ្ឋេន ភន្តេ អភិធម្មោតិ វុច្ចតិ.

បុច្ឆា – សោ បនេស អាវុសោ អភិធម្មោ កេន កត្ថ កទា ច អធិគតោ.

វិស្សជ្ជនា – សោ ខោ ភន្តេ អភិធម្មោ សព្ពញ្ញុពុទ្ធេន មហាពោធិមណ្ឌមូលេ វេសាខបុណ្ណមិយំ យថាភូតំ អធិគតោ.

បុច្ឆា – កត្ថ បនេស អាវុសោ អភិធម្មោ ភគវតា កទា ច វិចិតោ.

វិស្សជ្ជនា – សោ ខោ ភន្តេ អភិធម្មោ ភគវតា មហាពោធិមណ្ឌេ រតនឃរសត្តាហេ វិចិតោ.

បុច្ឆា – កត្ថ បនេស អាវុសោ អភិធម្មោ ភគវតា កទា កស្សត្ថាយ ច ទេសិតោ.

វិស្សជ្ជនា – សោ ខោ ភន្តេ អភិធម្មោ ភគវតា ទេវេសុ តាវតិំសេសុ បារិច្ឆត្តកមូលម្ហិ បណ្ឌុកម្ពលសិលាយំ អភិសម្ពោធិតោ សត្តមេ វស្សេ មាតរំ បមុខំ កត្វា ទសហិ ចក្កវាឡសហស្សេហិ អាគម្ម សន្និសិន្នានំ ទេវតានំ ចតុរោឃនិត្ថរណត្ថាយ អន្តោ វស្សំ ទេសិតោ.

បុច្ឆា – កេនេស អាវុសោ អភិធម្មោ បឋមំ មនុស្សលោកេ បតិគ្គហិតោ, កស្ស ច បុន តេន ទេសិតោ.

វិស្សជ្ជនា – អាយស្មតា ភន្តេ សារិបុត្តត្ថេរេន ធម្មសេនាបតិនា ឯស អភិធម្មោ បឋមំ មនុស្សលោកេ បតិគ្គហិតោ, តេនេវ ភន្តេ អាយស្មតា សារិបុត្តត្ថេរេន អត្តនោ សទ្ធិវិហារិកានំ បញ្ចន្នំ ភិក្ខុសតានំ ទេសិតោ.

បុច្ឆា – កេ អាវុសោ សិក្ខន្តិ.

វិស្សជ្ជនា – សេខា ច ភន្តេ បុថុជ្ជនា កល្យាណកា ច សិក្ខន្តិ.

បុច្ឆា – កេ អាវុសោ សិក្ខិតសិក្ខា.

វិស្សជ្ជនា – អរហន្តោ ភន្តេ សិក្ខិតសិក្ខា.

បុច្ឆា – កេ អាវុសោ ធារេន្តិ.

វិស្សជ្ជនា – យេសំ ភន្តេ វត្តតិ, តេ ធារេន្តិ.

បុច្ឆា – កស្ស អាវុសោ វចនំ.

វិស្សជ្ជនា – ភគវតោ ភន្តេ វចនំ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស.

បុច្ឆា – កេនាវុសោ អាភតំ.

វិស្សជ្ជនា – បរំបរាយ ភន្តេ អាភតំ.

ធម្មសង្គណី

បុច្ឆា – សោ បនេស អាវុសោ អភិធម្មោ ធម្មសង្គណិវិភង្គាទិបករណបរិច្ឆេទវសេន សត្តវិធោ. តេសុ បឋមំ ភគវតា កតរំ បករណំ ទេសិតំ.

វិស្សជ្ជនា – បឋមំ ភន្តេ ធម្មសង្គណិបករណំ ភគវតា ទេសិតំ.

បុច្ឆា – ធម្មសង្គណិយំ អាវុសោ អត្ថិ មាតិកា, អត្ថិ បទភាជនីយំ. តេសុ មាតិកំ និក្ខិបន្តេន ភគវតា កតំ និក្ខិត្តា.

វិស្សជ្ជនា – មាតិកំ ភន្តេ និក្ខិបន្តេន ភគវតា ‘‘កុសលា ធម្មា អកុសលា ធម្មា អព្យាកតា ធម្មា. សុខាយ វេទនាយ សម្បយុត្តា ធម្មា ទុក្ខាយ វេទនាយ សម្បយុត្តា ធម្មា អទុក្ខមសុខាយ វេទនាយ សម្បយុត្តា ធម្មា. វិបាកា ធម្មា វិបាកធម្មធម្មា នេវវិបាកនវិបាកធម្មធម្មា’’តិ ឯវមាទិនា ទ្វាវីសតិយា តិកានំ វសេន. ‘‘ហេតូ ធម្មា ន ហេតូ ធម្មា. សហេតុកា ធម្មា អហេតុកា ធម្មា.

ហេតុសម្បយុត្តា ធម្មា ហេតុវិប្បយុត្តា ធម្មា. ហេតូ ចេវ ធម្មា សហេតុកា ច សហេតុកា ចេវ ធម្មា ន ច ហេតូ. ហេតូ ចេវ ធម្មា ហេតុសម្បយុត្តា ច ហេតុសម្បយុត្តា ចេវ ធម្មា ន ច ហេតូ. ន ហេតូ ខោ បន ធម្មា សហេតុកាបិ អហេតុកាបី’’តិ ឯវមាទិនា ទុកសតានញ្ច វសេន មាតិកា និក្ខិត្តា.

កាមាវចរកុសល

បុច្ឆា – អភិធម្មបិដកេ អាវុសោ ធម្មសង្គណិយំ បទភាជនីយេ ចិត្តុប្បាទកណ្ឌេ កុសលា ធម្មាតិបទស្ស អត្ថំ វិភជន្តេន ភគវតា កថំ កាមាវចរកុសលំ វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតំ.

វិស្សជ្ជនា – អភិធម្មបិដកេ ភន្តេ ធម្មសង្គណិបករណេ ចិត្តុប្បាទកណ្ឌេ កុសលា ធម្មាតិ បទស្ស អត្ថំ វិភជន្តេន ភគវតា ‘‘កតមេ ធម្មា កុសលា. យស្មិំ សមយេ កាមាវចរំ កុសលំ ចិត្តំ ឧប្បន្នំ ហោតិ សោមនស្សសហគតំ ញាណសម្បយុត្តំ រូបារម្មណំ វា សទ្ទារម្មណំ វា គន្ធារម្មណំ វា រសារម្មណំ វា ផោដ្ឋព្ពារម្មណំ វា ធម្មារម្មណំ វា យំ យំ វា បនារព្ភ. តស្មិំ សមយេ ផស្សោ ហោតិ វេទនា ហោតិ សញ្ញា ហោតិ ចេតនា ហោតិ ចិត្តំ ហោតិ វិតក្កោ ហោតិ វិចារោ ហោតិ បីតិ ហោតិ សុខំ ហោតិ ចិត្តស្សេកគ្គតា ហោតី’’តិ ឯវមាទិនា កាមាវចរកុសលំ តីហិ មហាវារេហិ វិភជិត្វា ទេសិតំ.

រូបាវចរកុសល

បុច្ឆា – អភិធម្មបិដកេ អាវុសោ ធម្មសង្គណីបាឡិយំ ចិត្តុប្បាទកណ្ឌេ កុសលា ធម្មាតិ បទស្ស អត្ថំ វិភជន្តេន ភគវតា កថំ រូបាវចរកុសលញ្ច អរូបាវចរកុសលញ្ច វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតំ.

វិស្សជ្ជនា – រូបាវចរកុសលញ្ច អរូបាវចរកុសលញ្ច ភន្តេ ‘‘កតមេ ធម្មា កុសលា. យស្មិំ សមយេ រូបូបបត្តិយា មគ្គំ ភាវេតិ វិវិច្ចេវ កាមេហិ វិវិច្ច អកុសលេហិ ធម្មេហិ សវិតក្កំ សវិតក្កំ វិវេកជំ បីតិសុខំ បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ បថវីកសិណ’’ន្តិ ឯវមាទិនា ភគវតា វិត្ថារតោ ទេសិតំ.

លោកុត្តរាកុសល

បុច្ឆា – អភិធម្មបិដកេ អាវុសោ ធម្មសង្គណីបាឡិយំ ចិត្តុប្បាទកណ្ឌេ កុសលា ធម្មាតិ បទស្ស អត្ថំ វិភជន្តេន ភគវតា កថំ លោកុត្តរកុសលំ វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតំ.

វិស្សជ្ជនា – អភិធម្មបិដកេ ភន្តេ ធម្មសង្គណិយំ ចិត្តុប្បាទកណ្ឌេ កុសលា ធម្មាតិ បទស្ស អត្ថំ វិភជន្តេន ភគវតា ‘‘កតមេ ធម្មា កុសលា. យស្មិំ សមយេ លោកុត្តរំ ឈានំ ភាវេតិ និយ្យានិកំ អបចយគាមិំ ទិដ្ឋិគតានំ បហានាយ បឋមាយ ភូមិយា បត្តិយា វិវិច្ចេវ កាមេហិ…បេ… បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ ទុក្ខបដិបទំ ទន្ធាភិញ្ញ’’ន្តិ ឯវមាទិនា ភគវតា លោកុត្តរកុសលំ វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតំ.

អកុសល

បុច្ឆា – តត្ថេវ អាវុសោ អកុសលា ធម្មាតិ មាតិកាបទស្ស អត្ថំ វិភជន្តេន ភគវតា កថំ អកុសលំ វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតំ.

វិស្សជ្ជនា – តត្ថេវ ភន្តេ អកុសលា ធម្មាតិ មាតិកាបទស្ស អត្ថំ វិភជន្តេន ភគវតា ‘‘កតមេ ធម្មា អកុសលា. យស្មិំ សមយេ អកុសលំ ចិត្តំ ឧប្បន្នំ ហោតិ សោមនស្សសហគតំ ទិដ្ឋិគតសម្បយុត្តំ រូបារម្មណំ វា សទ្ធារម្មណំ វា គន្ធារម្មណំ វា រសារម្មណំ វា ផោដ្ឋព្ពារម្មណំ វា ធម្មារម្មណំ វា យំ យំ វា បនារព្ភ. តស្មិំ សមយេ ផស្សោ ហោតិ វេទនា ហោតិ សញ្ញា ហោតិ ចេតនា ហោតិ ចិត្តំ ហោតី’’តិ ឯវមាទិនា អកុសលំ វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតំ.

អព្យាកត

បុច្ឆា – អភិធម្មបិដកេ អាវុសោ ធម្មសង្គណីបាឡិយំ ចិត្តុប្បាទកណ្ឌរូបកណ្ឌេសុ អព្យាកតា ធម្មាតិ មាតិកាបទស្ស អត្ថំ វិភជន្តេន ភគវតា កថំ អព្យាកតា ធម្មា វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតា.

វិស្សជ្ជនា – អភិធម្មបិដកេ ភន្តេ ធម្មសង្គណិយំ អព្យាកតា ធម្មាតិ បទស្ស អត្ថំ វិភជន្តេន ភគវតា ‘‘កតមេ ធម្មា អព្យាកតា. យស្មិំ សមយេ កាមាវចរស្ស កុសលស្ស កម្មស្ស កតត្តា ឧបចិតត្តា វិបាកំ ចក្ខុវិញ្ញាណំ ឧប្បន្នំ ហោតិ ឧបេក្ខាសហគតំ រូបារម្មណំ. តស្មិំ សមយេ ផស្សោ ហោតិ វេទនា ហោតិ សញ្ញា ហោតិ ចេតនា ហោតិ ចិត្តំ ហោតី’’តិ ឯវមាទិនា ច ចិត្តុប្បាទកណ្ឌេ, រូបកណ្ឌេ ច ‘‘កតមេ ធម្មា អព្យាកតា. កុសលាកុសលានំ ធម្មានំ វិបាកា កាមាវចរា រូបាវចរា អរូបាវចរា អបរិយាបន្នា វេទនាក្ខន្ធោ សញ្ញាក្ខន្ធោ សង្ខារក្ខន្ធោ វិញ្ញាណក្ខន្ធោ. យេ ច ធម្មា កិរិយា នេវ កុសលា នាកុសលា ន ច កម្មវិបាកា. សព្ពញ្ច រូបំ អសង្ខតា ច ធាតុ. ឥមេ ធម្មា អព្យាកតា’’តិ ឯវមាទិនា ច អព្យាកតា ធម្មា វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតា.

វិភង្គ

បុច្ឆា – សត្តសុ អាវុសោ អភិធម្មប្បករណេសុ វិភង្គប្បករណេ ភគវតា កតិ វិភង្គា ទេសិតា.

វិស្សជ្ជនា – អភិធម្មបិដកេ ភន្តេ សត្តសុ បករណេសុ ទុតិយេ វិភង្គប្បករណេ ខន្ធវិភង្គោ អាយតនវិភង្គោ ធាតុវិភង្គោ សច្ចវិភង្គោ ឥន្ទ្រិយវិភង្គោ បដិច្ចសមុប្បាទវិភង្គោ សតិបដ្ឋានវិភង្គោ សម្មប្បធានវិភង្គោ ឥទ្ធិបាទវិភង្គោ ពោជ្ឈង្គវិភង្គោ មគ្គង្គវិភង្គោ ឈានវិភង្គោ អប្បមញ្ញាវិភង្គោ សិក្ខាបទវិភង្គោ បដិសម្ភិទាវិភង្គោ ញាណវិភង្គោ ខុទ្ទកវត្ថុវិភង្គោ ធម្មហទយវិភង្គោតិ ភគវតា អដ្ឋារស វិភង្គា ទេសិតា.

ខន្ធវិភង្គ

បុច្ឆា – តេសុ អាវុសោ អដ្ឋារសសុ វិភង្គេសុ បឋមេ ខន្ធវិភង្គេ ភគវតា កថំ ខន្ធា វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតា.

វិស្សជ្ជនា – តេសុ ភន្តេ អដ្ឋារសសុ វិភង្គេសុ បឋមេ ខន្ធវិភង្គេ ‘‘បញ្ចក្ខន្ធា រូបក្ខន្ធោ វេទនាក្ខន្ធោ សញ្ញាក្ខន្ធោ សង្ខារក្ខន្ធោ វិញ្ញាណក្ខន្ធោ. តត្ថ កតមោ រូបក្ខន្ធោ, យំកិញ្ចិ រូបំ អតីតានាគតបច្ចុប្បន្នំ អជ្ឈត្តំ វា ពហិទ្ធា វា ឱឡារិកំ វា សុខុមំ វា ហីនំ វា បណីតំ វា យំ ទូរេ សន្តិកេ វា, តទេកជ្ឈំ អភិសញ្ញូហិត្វា អភិសង្ខិបិត្វា អយំ វុច្ចតិ រូបក្ខន្ធោ’’តិ ឯវមាទិនា សុត្តន្តភាជនីយអភិធម្មភាជនីយបញ្ហាបុច្ឆកសង្ខាតេហិ តីហិ មហានយេហិ ភគវតា ខន្ធា វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតា.

អាយតនវិភង្គ

បុច្ឆា – ទុតិយេ បន អាវុសោ អាយតនវិភង្គេ ភគវតា កថំ អាយតនានិ វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតានិ.

វិស្សជ្ជនា – ទុតិយេ ភន្តេ អាយតនវិភង្គេ ‘‘ទ្វាទសាយតនានិ ចក្ខាយតនំ រូបាយតនំ សោតាយតនំ សទ្ទាយតនំ ឃានាយតនំ គន្ធាយតនំ ជិវ្ហាយតនំ រសាយតនំ កាយាយតនំ ផោដ្ឋព្ពាយតនំ មនាយតនំ ធម្មាយតនំ. ចក្ខុំ អនិច្ចំ ទុក្ខំ អនត្តា វិបរិណាមធម្មំ, រូបា អនិច្ចា ទុក្ខា អនត្តា វិបរិណាមធម្មា’’តិ ឯវមាទិនា ភគវតា សុត្តន្តភាជនីយអភិធម្មភាជនីយបញ្ហាបុច្ឆកសង្ខាតេហិ តីហេវ អាយតនានិ វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតានិ.

ធាតុវិភង្គ

បុច្ឆា – អភិធម្មបិដកេ អាវុសោ វិភង្គប្បករណេ តតិយេ ធាតុវិភង្គេ ភគវតា កថំ ធាតុយោ វិត្ថារេន វិភជិត្វា ទេសិតា.

វិស្សជ្ជនា – តតិយេ ភន្តេ ធាតុវិភង្គេ ‘‘ឆ ធាតុយោ បថវីធាតុ អាបោធាតុ តេជោធាតុ វាយោធាតុ អាកាសធាតុ វិញ្ញាណធាតូ’’តិ ភន្តេ សុត្តន្តភាជនីយអភិធម្មភាជនីយបញ្ហាបុច្ឆកសង្ខាតេហិ តីហិ មហានយេហិ ភគវតា ធាតុយោ វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតា.

សច្ចវិភង្គ

បុច្ឆា – ចតុត្ថេ បន អាវុសោ សច្ចវិភង្គេ ភគវតា កថំ សច្ចានិ វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតានិ.

វិស្សជ្ជនា – ចតុត្ថេ ភន្តេ សច្ចវិភង្គេ ‘‘ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខសមុទយំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធំ អរិយសច្ចំ, ទុក្ខនិរោធគាមិនី បដិបទា អរិយសច្ចំ. តត្ថ កតមំ ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ, ជាតិបិ ទុក្ខា, ជរាបិ ទុក្ខា, មរណម្បិ ទុក្ខំ, សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសាបិ ទុក្ខា, អប្បិយេហិ សម្បយោគោ ទុក្ខោ, បិយេហិ វិប្បយោគោ ទុក្ខោ, យម្បិច្ឆំ ន លភតិ, តម្បិ ទុក្ខំ, សំខិត្តេន បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា ទុក្ខា’’តិ ឯវមាទិនា សុត្តន្តភាជនីយអភិធម្មភាជនីយបញ្ហាបុច្ឆកសង្ខាតេហិ តីហិ មហានយេហិ ភគវតា សច្ចានិ វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតានិ.

ឥន្ទ្រិយវិភង្គ

បុច្ឆា – បញ្ចមេ បន អាវុសោ ឥន្ទ្រិយវិភង្គេ ភគវតា កថំ ឥន្ទ្រិយានិ វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតានិ.

វិស្សជ្ជនា – បញ្ចមេ បន ភន្តេ ឥន្ទ្រិយវិភង្គេ ‘‘ពាវីសតិន្ទ្រិយានិ ចក្ខុន្ទ្រិយំ សោតិន្ទ្រិយំ ឃានិន្ទ្រិយំ ជិវ្ហិន្ទ្រិយំ កាយិន្ទ្រិយំ មនិន្ទ្រិយំ…បេ… អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយ’’ន្តិ ឯវមាទិនា អភិធម្មភាជនីយបញ្ហាបុច្ឆកសង្ខាតេហិ ទ្វីហិ មហានយេហិ ភគវតា ឥន្ទ្រិយានិ វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតានិ.

បដិច្ចសមុប្បាទ វិភង្គ

បុច្ឆា – អភិធម្មបិដកេ អាវុសោ វិភង្គប្បករណេ ឆដ្ឋេ បដិច្ចសមុប្បាទវិភង្គេ ភគវតា កថំ បដិច្ចសមុប្បាទោ វិត្ថារេន វិភជិត្វា ទេសិតោ.

វិស្សជ្ជនា – ឆដ្ឋេ ភន្តេ បដិច្ចសមុប្បាទវិភង្គេ ‘‘អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារា…បេ… សមុទយោ ហោតី’’តិ ឯវមាទិនា ភគវតា បដិច្ចសមុប្បាទោ សុត្តន្តភាជនីយអភិធម្មភាជនីយសង្ខាតេហិ ទ្វីហិ មហានយេហិ វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតោ.

សតិបដ្ឋានវិភង្គ

បុច្ឆា – សត្តមេ បន អាវុសោ សតិបដ្ឋានវិភង្គេ ភគវតា កថំ សតិបដ្ឋានា វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតា.

វិស្សជ្ជនា – សត្តមេ ភន្តេ សតិបដ្ឋានវិភង្គេ ‘‘ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា ឥធ ភិក្ខុ អជ្ឈត្តំ កាយេ កាយានុបស្សី វិហរតិ, ពហិទ្ធា កាយេ កាយានុបស្សី វិហរតិ, អជ្ឈត្តពហិទ្ធា កាយេ កាយានុបស្សី វិហរតិ អាតាបី សម្បជានោ សតិមា វិនេយ្យ លោកេ អភិជ្ឈាទោមនស្ស’’ន្តិ ឯវមាទិនា សុត្តន្តភាជនីយអភិធម្មភាជនីយបញ្ហាបុច្ឆកសង្ខាតេហិ តីហិ មហានយេហិ ភគវតា សតិបដ្ឋានា វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតា.

សម្មប្បធានវិភង្គ

បុច្ឆា – អដ្ឋមេ បន អាវុសោ សម្មប្បធានវិភង្គេ ភគវតា កថំ សម្មប្បធានា វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតា.

វិស្សជ្ជនា – អដ្ឋមេ ភន្តេ សម្មប្បធានវិភង្គេ ‘‘ចត្តារោ សម្មប្បធានា ឥធ ភិក្ខុ អនុប្បន្នានំ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ អនុប្បាទាយ ឆន្ទំ ជនេតិ វាយមតិ វីរិយំ អារភតិ ចិត្តំ បគ្គណ្ហាតិ បទហតិ, ឧប្បន្នានំ បាបកានំ អកុសលានំ ធម្មានំ បហានាយ ឆន្ទំ ជនេតិ វាយមតិ វីរិយំ អារភតិ ចិត្តំ បគ្គណ្ហាតិ បទហតិ, អនុប្បន្នានំ កុសលានំ ធម្មានំ ឧប្បាទាយ ឆន្ទំ ជនេតិ វាយមតិ វីរិយំ អារភតិ ចិត្តំ បគ្គណ្ហាតិ បទហតិ, ឧប្បន្នានំ កុសលានំ ធម្មានំ ឋិតិយា អសម្មោសាយ ភិយ្យោភាវាយ វេបុល្លាយ ភាវនាយ បារិបូរិយា ឆន្ទំ ជនេតិ វាយមតិ វីរិយំ អារភតិ ចិត្តំ បគ្គណ្ហាតិ បទហតី’’តិ ឯវមាទិនា ភគវតា សម្មប្បធានា វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតា.

ឥទ្ធិបាទវិភង្គ

បុច្ឆា – នវមេ បន អាវុសោ ឥទ្ធិបាទវិភង្គេ ភគវតា កថំ ឥទ្ធិបាទា វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតា.

វិស្សជ្ជនា – នវមេ ភន្តេ ឥទ្ធិបាទវិភង្គេ ‘‘ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា ឥធ ភិក្ខុ ឆន្ទសមាធិបធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតិ…បេ… វីមំសាសមាធិបធានសង្ខារសមន្នាគតំ ឥទ្ធិបាទំ ភាវេតី’’តិ ឯវមាទិនា តីហិ មហានយេហិ ភគវតា ឥទ្ធិបាទា វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតា.

ពោជ្ឈង្គវិភង្គ

បុច្ឆា – អភិធម្មបិដកេ អាវុសោ វិភង្គប្បករណេ ទសមេ ពោជ្ឈង្គវិភង្គេ ភគវតា កថំ ពោជ្ឈង្គា វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតា.

វិស្សជ្ជនា – ទសមេ ភន្តេ ពោជ្ឈង្គវិភង្គេ ‘‘សត្ត ពោជ្ឈង្គា សតិសម្ពោជ្ឈង្គោ ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គោ វីរិយសម្ពោជ្ឈង្គោ បីតិសម្ពោជ្ឈង្គោ បស្សទ្ធិសម្ពោជ្ឈង្គោ សមាធិសម្ពោជ្ឈង្គោ ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គោ. តត្ថ កតមោ សតិសម្ពោជ្ឈង្គោ, ឥធ ភិក្ខុ សតិមា ហោតិ បរមេន សតិនេបក្កេន សមន្នាគតោ ចិរកតម្បិ ចិរភាសិតម្បិ សរិតា ហោតិ អនុស្សរិតា, អយំ វុច្ចតិ សតិសម្ពោជ្ឈង្គោ’’តិ ឯវមាទិនា ភគវតា សុត្តន្តភាជនីយអភិធម្មភាជនីយបញ្ហាបុច្ឆកសង្ខាតេហិ តីហិ នយេហិ ពោជ្ឈង្គា វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតា.

មគ្គង្គវិភង្គ

បុច្ឆា – ឯកាទសមេ បន អាវុសោ មគ្គង្គវិភង្គេ ភគវតា កថំ មគ្គង្គា វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតា.

វិស្សជ្ជនា – ឯកាទសមេ ភន្តេ មគ្គង្គវិភង្គេ ‘‘អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ. សេយ្យថិទំ, សម្មាទិដ្ឋិ សម្មាសង្កប្បោ សម្មាវាចា សម្មាកម្មន្តោ សម្មាអាជីវោ សម្មាវាយាមោ សម្មាសតិ សម្មាសមាធី’’តិ ឯវមាទិនា ភគវតា សុត្តន្តភាជនីយអភិធម្មភាជនីយបញ្ហាបុច្ឆកសង្ខាតេហិ តីហិ មហានយេហិ មគ្គង្គា វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតា.

ឈានវិភង្គ

បុច្ឆា – ទ្វាទសមោ បន អាវុសោ ឈានវិភង្គោ ភគវតា កថំ វិត្ថារេន វិភជិត្វា ទេសិតោ.

វិស្សជ្ជនា – ទ្វាទសមោ ភន្តេ ឈានវិភង្គោ ‘‘ឥធ ភិក្ខុ បាតិមោក្ខសំវរសំវុតោ វិហរតិ អាចារគោចរសម្បន្នោ អណុមត្តេសុ វជ្ជេសុ ភយទស្សាវី សមាទាយ សិក្ខតិ សិក្ខាបទេសុ ឥន្ទ្រិយេសុ គុត្តទ្វារោ ភោជនេ មត្តញ្ញូ បុព្ពរត្តាបររត្តំ ជាគរិយានុយោគមនុយុត្តោ’’តិ ឯវមាទិនា ភគវតា វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតោ.

អប្បមញ្ញាវិភង្គ

បុច្ឆា – តេរសមេ បន អាវុសោ អប្បមញ្ញាវិភង្គេ ភគវតា កថំ អប្បមញ្ញាយោ វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតា.

វិស្សជ្ជនា – តេរសមេ ភន្តេ អប្បមញ្ញាវិភង្គេ ‘‘ចតស្សោ អប្បមញ្ញាយោ ឥធ ភិក្ខុ មេត្តាសហគតេន ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតិ, តថា ទុតិយំ. តថា តតិយំ. តថា ចតុត្ថំ. ឥតិ ឧទ្ធមធោ តិរិយំ សព្ពធិ សព្ពត្តតាយ សព្ពាវន្តំ លោកំ មេត្តាសហគតេន ចេតសា វិបុលេន មហគ្គតេន អប្បមាណេន អវេរេន អព្យាបជ្ជេន ផរិត្វា វិហរតី’’តិ ឯវមាទិនា ភគវតា សុត្តន្តភាជនីយអភិធម្មភាជនីយបញ្ហាបុច្ឆកសង្ខាតេហិ តីហិ មហានយេហិ អប្បមញ្ញាយោ វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតា.

សិក្ខាបទវិភង្គ

បុច្ឆា – អភិធម្មបិដកេ អាវុសោ វិភង្គប្បករណេ ចុទ្ទសមេ សិក្ខាបទវិភង្គេ ភគវតា កថំ សិក្ខាបទានិ វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតានិ.

វិស្សជ្ជនា – ចុទ្ទសមេ ភន្តេ សិក្ខាបទវិភង្គេ ‘‘បញ្ច សិក្ខាបទានិ បាណាតិបាតា វេរមណី សិក្ខាបទំ, អទិន្នាទានា វេរមណី សិក្ខាបទំ, កាមេសុមិច្ឆាចារា វេរមណី សិក្ខាបទំ, មុសាវាទា វេរមណី សិក្ខាបទំ, សុរាមេរយមជ្ជបមាទដ្ឋានា វេរមណី សិក្ខាបទំ. តត្ថ កតមំ បាណាតិបាតា វេរមណី សិក្ខាបទំ, យស្មិំ សមយេ កាមាវចរំ កុសលំ ចិត្តំ ឧប្បន្នំ ហោតិ សោមនស្សសហគតំ ញាណសម្បយុត្តំ បាណាតិបាតា វិរមន្តស្សា’’តិ ឯវមាទិនា អភិធម្មភាជនីយបញ្ហាបុច្ឆកសង្ខាតេហិ ទ្វីហិ មហានយេហិ ភគវតា សិក្ខាបទានិ វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតានិ.

បដិសម្ភិទាវិភង្គ

បុច្ឆា – បន្នរសមេ បន អាវុសោ បដិសម្ភិទាវិភង្គេ ភគវតា កថំ បដិសម្ភិទាយោ វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតា.

វិស្សជ្ជនា – បន្នរសមេ ភន្តេ បដិសម្ភិទាវិភង្គេ ‘‘ចតស្សោ បដិសម្ភិទា អត្ថបដិសម្ភិទា ធម្មបដិសម្ភិទា និរុត្តិបដិសម្ភិទា បដិភានបដិសម្ភិទា. អត្ថេ ញាណំ អត្ថបដិសម្ភិទា, ធម្មេ ញាណំ ធម្មបដិសម្ភិទា, តត្រ ធម្មនិរុត្តាភិលាបេ ញាណំ និរុត្តិបដិសម្ភិទា, ញាណេសុ ញាណំ បដិភានបដិសម្ភិទា’’តិ ឯវមាទិនា ភគវតា ចតស្សោ បដិសម្ភិទាយោ សុត្តន្តភាជនីយអភិធម្មភាជនីយបញ្ហាបុច្ឆកសង្ខាតេហិ តីហិ មហានយេហិ វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតា.

ញាណវិភង្គ

បុច្ឆា – សោឡសមេ បន អាវុសោ ញាណវិភង្គេ ភគវតា កថំ ញាណានិ វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតានិ.

វិស្សជ្ជនា – សោឡសមេ ភន្តេ ញាណវិភង្គេ ‘‘ឯកវិធេន ញាណវត្ថុ បញ្ចវិញ្ញាណា ន ហេតូ, អហេតុកា, ហេតុវិប្បយុត្តា, សប្បច្ចយា, សង្ខតា, អរូបា, លោកិយា, សាសវា’’តិ ឯវមាទិនា ឯកកតោ បដ្ឋាយ យាវ ទសកា ភគវតា ញាណានិ វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតានិ.

ខុទ្ទកវត្ថុវិភង្គ

បុច្ឆា – អភិធម្មបិដកេ អាវុសោ វិភង្គប្បករណេ សត្តរសមោ ខុទ្ទកវត្ថុវិភង្គោ ភគវតា កថំ ទេសិតោ.

វិស្សជ្ជនា – អភិធម្មបិដកេ ភន្តេ ទុតិយេ វិភង្គប្បករណេ សត្តរសមោ ខុទ្ទកវត្ថុវិភង្គោ ‘‘ជាតិមទោ, គោត្តមទោ, អារោគ្យមទោ, យោព្ពនមទោ, ជីវិតមទោ’’តិ ឯវមាទិនា ឯកកតោ បដ្ឋាយ យាវ អដ្ឋសតតណ្ហាវិចរិតំ ភគវតា វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតោ.

ធម្មហទយវិភង្គ

បុច្ឆា – តត្ថ អាវុសោ អដ្ឋារសមោ ធម្មហទយវិភង្គោ ភគវតា កថំ វិភជិត្វា ទេសិតោ.

វិស្សជ្ជនា – អដ្ឋារសមោ ភន្តេ ធម្មហទយវិភង្គោ ‘‘កតិ ខន្ធា, កតិ អាយតនានិ, កតិ ធាតុយោ, កតិ សច្ចានិ, កតិ ឥន្ទ្រិយានិ, កតិ ហេតូ, កតិ អាហារា, កតិ ផស្សា, កតិ វេទនា, កតិ សញ្ញា, កតិ ចេតនា, កតិ ចិត្តានិ. បញ្ចក្ខន្ធា, ទ្វាទសាយតនានិ, អដ្ឋារស ធាតុយោ, ចត្តារិ សច្ចានិ, ពាវីសតិន្ទ្រិយានិ, នវ ហេតូ, ចត្តារោ អាហារា, សត្ត ផស្សា, សត្ត វេទនា, សត្ត សញ្ញា, សត្ត ចេតនា, សត្ត ចិត្តានី’’តិ ឯវមាទិនា សព្ពសង្គាហកាទីហិ ទសហិ វារេហិ ភគវតា វិត្ថារេន វិភជិត្វា ទេសិតោ.

បុច្ឆា – កថញ្ចាវុសោ តត្ថ ភគវតា ឧប្បាទកកម្មអាយុប្បមាណវារោ វិត្ថារេន វិភជិត្វា ទេសិតោ.

វិស្សជ្ជនា – ទានំ ទត្វា សីលំ សមាទិយិត្វា ឧបោសថកម្មំ កត្វា កត្ថ ឧបបជ្ជន្តិ. ទានំ ទត្វា, សីលំ សមាទិយិត្វា ឧបោសថកម្មំ កត្វា អប្បេកច្ចេ ខត្តិយមហាសាលានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជន្តិ, អប្បេកច្ចេ ព្រាហ្មណមហាសាលានំ, អប្បេកច្ចេ គហបតិមហាសាលានំ, អប្បេកច្ចេ ចាតុមហារាជិកានំ ទេវានំ, អប្បេកច្ចេ តាវតិំសានំ ទេវានំ, អប្បេកច្ចេ យាមានំ ទេវានំ, អប្បេកច្ចេ តុសិតានំ ទេវានំ សហព្យតំ ឧបបជ្ជន្តីតិ ឯវមាទិនា ភន្តេ តត្ថ ភគវតា ឧប្បាទកកម្មអាយុប្បមាណវារោ វិត្ថារេន វិភជិត្វា ទេសិតោ.

ឧក្ខិត្តា បុញ្ញតេជេន, កាមរូបគតិំ គតា;

ភវគ្គតម្បិ សម្បត្តា, បុនាគច្ឆន្តិ ទុគ្គតិំ –

ធាតុកថា

បុច្ឆា – តេនាវុសោ ភគវតា អដ្ឋារសហិ ពុទ្ធធម្មេហិ សមន្នាគតេន អភិធម្មេ អដ្ឋារសហិ វិភង្គេហិ បដិមណ្ឌិតំ ទុតិយំ វិភង្គប្បករណំ ទេសេត្វា តទនន្តរំ ធាតុកថំ នាម តតិយំ បករណំ កថំ វិភជិត្វា ទេសិតំ.

វិស្សជ្ជនា – តតិយំ ភន្តេ ធាតុកថំ នាម អភិធម្មបិដកំ ‘‘សង្គហោ អសង្គហោ, សង្គហិតេន អសង្គហិតំ, អសង្គហិតេន សង្គហិតំ, សង្គហិតេន សង្គហិតំ, អសង្គហិតេន អសង្គហិតំ. សម្បយោគោ វិប្បយោគោ, សម្បយុត្តេន វិប្បយុត្តំ, វិប្បយុត្តេន សម្បយុត្តំ, សម្បយុត្តេន សម្បយុត្តំ, វិប្បយុត្តេន វិប្បយុត្តំ. សង្គហិតេន សម្បយុត្តំ វិប្បយុត្តំ, សម្បយុត្តេន សង្គហិតំ អសង្គហិតំ, អសង្គហិតេន សម្បយុត្តំ វិប្បយុត្តំ, វិប្បយុត្តេន សង្គហិតំ អសង្គហិត’’ន្តិ ឯវមាទិនា បញ្ច មាតិកាយោ បឋមំ និក្ខិបិត្វា សង្គហាសង្គហាទីហិ ចុទ្ទសហិ នយេហិ ភគវតា វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតំ.

បុគ្គលបញ្ញត្តិ

បុច្ឆា – តេនាវុសោ ភគវតា សព្ពធាតុកុសលេន អភិធម្មបិដកេ តតិយំ ធាតុកថាបករណំ ទេសេត្វា តទនន្តរំ ចតុត្ថំ បុគ្គលបញ្ញត្តិប្បករណំ កថំ វិភជិត្វា ទេសិតំ.

វិស្សជ្ជនា – អភិធម្មបិដកេ ភន្តេ ចតុត្ថំ បុគ្គលបញ្ញត្តិប្បករណំ ‘‘ឆ បញ្ញត្តិយោ ខន្ធបញ្ញត្តិ អាយតនបញ្ញត្តិ ធាតុបញ្ញត្តិ សច្ចបញ្ញត្តិ ឥន្ទ្រិយបញ្ញត្តិ បុគ្គលបញ្ញត្តិ. កិត្តាវតា ខន្ធានំ ខន្ធបញ្ញត្តិ, យាវតា បញ្ចក្ខន្ធា, រូបក្ខន្ធោ វេទនាក្ខន្ធោ សញ្ញាក្ខន្ធោ សង្ខារក្ខន្ធោ វិញ្ញាណក្ខន្ធោ. ឯត្តាវតា ខន្ធានំ ខន្ធបញ្ញត្តី’’តិ ឯវមាទិនា ខន្ធាយតនធាតុសច្ចឥន្ទ្រិយបញ្ញត្តិយោ សំខិត្តេន ឧទ្ទិសិត្វា បុគ្គលបញ្ញត្តិំ ច ឯកកទុកតិកចតុក្កបញ្ចកឆក្កសត្តកអដ្ឋកនវកទសកវសេន វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ភគវតា ទេសិតា.

កថាវត្ថុ

បុច្ឆា – តេនាវុសោ ភគវតា សព្ពបរមត្ថបញ្ញត្តិធម្មកុសលេន អភិធម្មបិដកេ ចតុត្ថំ បុគ្គលបញ្ញត្តិប្បករណំ ទេសេត្វា តទនន្តរំ បញ្ចមំ កថាវត្ថុប្បករណំ កថំ ទេសិតំ.

វិស្សជ្ជនា – សព្ពបរមត្ថបញ្ញត្តិធម្មកុសលេន ភន្តេ ភគវតា លោកេ អគ្គបុគ្គលេន អភិធម្មបិដកេ ចតុត្ថំ បុគ្គលបញ្ញត្តិប្បករណំ ទេសេត្វា តទនន្តរំ កថាវត្ថុទេសនាយ វារេ សម្បត្តេ ‘‘អនាគតេ មម សាវកោ មោគ្គលិបុត្តតិស្សត្ថេរោ នាម ឧប្បន្នំ សាសនមលំ សោធេត្វា តតិយសង្គីតិំ ករោន្តោ ភិក្ខុសង្ឃស្ស មជ្ឈេ និសិន្នោ សកវាទេ បញ្ច សុត្តសតានិ បរវាទេ បញ្ចាតិ សុត្តសហស្សំ សមោធានេត្វា, ឥមំ បករណំ ភាជេស្សតី’’តិ តស្សោកាសំ ករោន្តេន បុគ្គលវារេ អដ្ឋមុខា វាទយុត្តិំ អាទិំ កត្វា សព្ពកថាមគ្គេសុ អសម្បុណ្ណភាណវារត្ថាយ តន្តិយា មាតិកា និក្ខេបមត្តេន បញ្ចមំ កថាវត្ថុប្បករណំ សំខេបតោ ទេសិតំ.

បុច្ឆា – អធុនា បាកដំ បនាវុសោ វិត្ថារំ កថាវត្ថុប្បករណំ កទា កេន កត្ថ កថញ្ច វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតំ.

វិស្សជ្ជនា – តំ ខោ ភន្តេ ភគវតោ នយមុខំ និស្សាយ អាយស្មតា មហាមោគ្គលិបុត្តតិស្សត្ថេរេន តតិយសំគីតិកាលេ បាដលិបុត្តេ អសោការាមេ សដ្ឋិភិក្ខុសតសហស្សានំ សមាគមេ ភគវតា ទិន្ននយវសេន តថាគតេន ឋបិតមាតិកំ វិភជន្តេន សកវាទេ បញ្ចសុត្តសតានិ បរវាទេ បញ្ចាតិ សុត្តសហស្សំ អាហរិត្វា ឥទំ បរវាទមថនំ អធុនា បាកដំ កថាវត្ថុប្បករណំ វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ទេសិតំ.

បុច្ឆា – កតិ អាវុសោ តត្ថ កថាយោ តេន អាយស្មតា មហាមោគ្គលិបុត្តតិស្សត្ថេរេន វិត្ថារតោ វិភជិត្វា កថិតា.

វិស្សជ្ជនា – តត្ថ ភន្តេ វាចនាមគ្គតោ ទ្វេ ច សតានិ សត្តវីសតិ ច កថាយោ អាយស្មតា មហាមោគ្គលិបុត្តតិស្សត្ថេរេន វិត្ថារតោ វិភជិត្វា កថិតា.

បុគ្គលកថា

បុច្ឆា – កថញ្ចាវុសោ តត្ថ បឋមា បុគ្គលកថា អាយស្មតា មហាមោគ្គលិបុត្តតិស្សត្ថេរេន វិត្ថារតោ វិភជិត្វា កថិតា.

វិស្សជ្ជនា – បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនាតិ, អាមន្តា. យោ សច្ចិកដ្ឋោ បរមត្ថោ, តតោ សោ បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនាតិ, ន ហេវំ វត្តព្ពេ. អាជានាហិ និគ្គហំ ហញ្ចិ បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេន, តេន វត រេ វត្តព្ពេ ‘‘យោ សច្ចិកដ្ឋោ បរមត្ថោ, តតោ សោ បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនា’’តិ. យំ តត្ថ វទេសិ ‘‘វត្តព្ពេ ខោ ‘បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេន’, នោ ច វត្តព្ពេ ‘យោ សច្ចិកដ្ឋោ បរមត្ថោ, តតោ សោ បុគ្គលោ ឧបលព្ភតិ សច្ចិកដ្ឋបរមត្ថេនា’’តិ, មិច្ឆាតិ ឯវមាទិនា ភន្តេ តត្ថ បឋមា បុគ្គលកថា បញ្ច ភាណវារមត្តាយ តន្តិយា អាយស្មតា មហាមោគ្គលិបុត្តតិស្សត្ថេរេន វិត្ថារតោ វិភជិត្វា កថិតា.

អញ្ញាណកថា

បុច្ឆា – អភិធម្មបិដកេ អាវុសោ កថាវត្ថុប្បករណេ ទុតិយវគ្គេ ទុតិយា អញ្ញាណកថា អាយស្មតា មហាមោគ្គលិបុត្តតិស្សត្ថេរេន កថំ វិត្ថារតោ វិភជិត្វា កថិតា.

វិស្សជ្ជនា – អភិធម្មបិដកេ ភន្តេ បញ្ចមេ កថាវត្ថុប្បករណេ ទុតិយវគ្គេ ទុតិយា អញ្ញាណកថា ‘‘អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណន្តិ, អាមន្តា. អត្ថិ អរហតោ អវិជ្ជា អវិជ្ជោឃោ អវិជ្ជាយោគោ អវិជ្ជានុសយោ អវិជ្ជាបរិយុដ្ឋានំ អវិជ្ជាសំយោជនំ អវិជ្ជានីវរណន្តិ, ន ហេវំ វត្តព្ពេ. នត្ថិ អរហតោ អវិជ្ជា អវិជ្ជោឃោ អវិជ្ជាយោគោ អវិជ្ជានុសយោ អវិជ្ជាបរិយុដ្ឋានំ អវិជ្ជាសំយោជនំ អវិជ្ជានិវរណន្តិ, អាមន្តា. ហញ្ចិ នត្ថិ អរហតោ អវិជ្ជា អវិជ្ជោឃោ អវិជ្ជាយោគោ អវិជ្ជានុសយោ អវិជ្ជាបរិយុដ្ឋានំ អវិជ្ជាសំយោជនំ អវិជ្ជានីវរណំ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ ‘‘អត្ថិ អរហតោ អញ្ញាណ’’ន្តិ ឯវមាទិនា អាយស្មតា មហាមោគ្គលិបុត្តតិស្សត្ថេរេន វិត្ថារតោ វិភជិត្វា ភាសិតា.

អសញ្ញកថា

បុច្ឆា – អភិធម្មបិដកេ អាវុសោ បញ្ចមេ កថាវត្ថុប្បករណេ តតិយវគ្គេ ឯកាទសមា អសញ្ញកថា អាយស្មតា មហាមោគ្គលិបុត្តតិស្សត្ថេរេន កថំ វិត្ថារតោ វិភជិត្វា កថិតា.

វិស្សជ្ជនា – អភិធម្មបិដកេ ភន្តេ បញ្ចមេ កថាវត្ថុប្បករណេ តតិយវគ្គេ ឯកាទសមា អសញ្ញកថា ‘‘អសញ្ញសត្តេសុ សញ្ញា អត្ថីតិ, អាមន្តា. សញ្ញាភវោ សញ្ញាគតិ សញ្ញាសត្តាវាសោ សញ្ញាសំសារោ សញ្ញាយោនិ សញ្ញត្តភាវបដិលាភោតិ, ន ហេវំ វត្តព្ពេ’’តិ ឯវមាទិនា អាយស្មតា មហាមោគ្គលិបុត្តតិស្សត្ថេរេន វិត្ថារតោ វិភជិត្វា កថិតា.

អសញ្ញសត្តេសុ សញ្ញា អត្ថិ.

សញ្ញាភវោ សញ្ញាគតិ សញ្ញាសត្តាវាសោ សញ្ញាសំសារោ សញ្ញាយោនិ សញ្ញត្តភាវបដិលាភោ.

ន ហេវំ វត្តព្ពេ.

ននុ អសញ្ញភវោ អសញ្ញគតិ អសញ្ញសត្តាវាសោ អសញ្ញសំសារោ អសញ្ញយោនិ អសញ្ញត្តភាវបដិលាភោ.

ហញ្ចិ អសញ្ញភវោ អសញ្ញគតិ អសញ្ញសត្តាវាសោ អសញ្ញសំសារោ អសញ្ញយោនិ អសញ្ញត្តភាវបដិលាភោ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ អសញ្ញសត្តេសុ សញ្ញា អត្ថិ.

អសញ្ញសត្តេសុ សញ្ញា អត្ថិ.

បញ្ចវោការភវោ គតិ សត្តាវាសោ សំសារោ យោនិ អត្តភាវបដិលាភោ.

ននុ ឯកវោការភវោ គតិ សត្តាវាសោ សំសារោ យោនិ អត្តភាវបដិលាភោ.

ហញ្ចិ ឯកវោការភវោ គតិ សត្តាវាសោ សំសារោ យោនិ អត្តភាវបដិលាភោ, នោ ច វត រេ វត្តព្ពេ អសញ្ញសត្តេសុ សញ្ញា អត្ថិ.

ឆដ្ឋវគ្គ

បថវីធាតុសនិទស្សនាតិអាទិកថា

បុច្ឆា – ឆដ្ឋវគ្គេ បន អាវុសោ អដ្ឋមា បថវីធាតុ សនិទស្សនាតិអាទិកថា អាយស្មតា មហាមោគ្គលិបុត្តតិស្សត្ថេរេន កថំ វិត្ថារតោ វិភជិត្វា កថិតា.

វិស្សជ្ជនា – ឆដ្ឋវគ្គេ ភន្តេ អដ្ឋមា បថវីធាតុ សនិទស្សនាតិអាទិកថា ‘‘បថវីធាតុ សនិទស្សនាតិ អាមន្តា. រូបំ រូបាយតនំ រូបធាតុ នីលំ បីតកំ លោហិតកំ ឱទាតំ ចក្ខុវិញ្ញេយ្យំ ចក្ខុស្មិំ បដិហញ្ញតិ ចក្ខុស្ស អាបាថំ អាគច្ឆតីតិ, ន ហេវំ វត្តព្ពេ’’តិ ឯវមាទិនា អាយស្មតា មហាមោគ្គលិ បុត្តតិស្សត្ថេរេន វិត្ថារតោ វិភជិត្វា កថិតា.

បថវីធាតុ សនិទស្សនា.

ចក្ខុញ្ច បដិច្ច បថវីធាតុញ្ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណំ.

តេន ហិ ន វត្តព្ពំ ចក្ខុញ្ច បដិច្ច បថវីធាតុញ្ច ឧប្បជ្ជតិ ចក្ខុវិញ្ញាណំ.

អន្តរាភវកថា

បុច្ឆា – អភិធម្មបិដកេ អាវុសោ បញ្ចមេ កថាវត្ថុប្បករណេ អដ្ឋមវគ្គេ ទុតិយា អន្តរាភវកថា អាយស្មតា មហាមោគ្គលិបុត្តតិស្សត្ថេរេន កថំ វិត្ថារតោ វិភជិត្វា កថិតា.

វិស្សជ្ជនា – អភិធម្មបិដកេ ភន្តេ បញ្ចមេ កថាវត្ថុប្បករណេ អដ្ឋមវគ្គេ ទុតិយា អន្តរាភវកថា ‘‘អត្ថិ អន្តរាភវោតិ, អាមន្តា. កាមភវោតិ, ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អត្ថិ អន្តរាភវោតិ, អាមន្តា. រូបភវោតិ, ន ហេវំ វត្តព្ពេ…បេ… អត្ថិ អន្តរាភវោតិ, អាមន្តា. អរូបភវោតិ, ន ហេវំ វត្តព្ពេ’’តិ ឯវមាទិនា អាយស្មតា មហាមោគ្គលិបុត្តតិស្សត្ថេរេន វិត្ថារតោ វិភជិត្វា កថិតា.

អត្ថិ អន្តរាភវោ.

ន ហេវំ វត្តព្ពេ.