១២. នញ

នឩច្ចេតំ ស្យាទ្យន្តំ ស្យាទ្យន្តេន សហេ+កត្ថំ ហោតិ. ញ្ញការោ ‘‘ដ នញស្សា’’តិ វិសេសនត្ថោ ‘បាមនបុត្តាទីសុ នស្ស ដោ មា ហោតូ’តិ. ន ព្រាហ្មណោ អព្រាហ្មណោ, ‘‘ដ នញស្សា’’តិ នស្ស ដាទេសោ. ញ្ញ-ការោ ឯត្ថេវ វិសេសនត្ថោ.

ន-និសេធោ សតោ យុត្តោ, ទេសាទិនិយមំ វិនា;

អសតោ វា+ផលោ តស្មា, កថ+មព្រាហ្មណោតិចេ.

និសេធត្ថានុវាទេន, បដិសេធវិធិ ក្វចិ;

បរស្ស មិច្ឆាញាណត្តា+ខ្យាបនាយោ+បបជ្ជតេ.

ទុវិធោ ច+ស្ស នស្ស អត្ថោ បសជ្ជបដិសេធ+បរិយុទាសវសេន. តត្ថ យោ ‘‘អសូរិកបស្សារាជទារា’’តិអាទីសុ វិយ ឧត្តរបទត្ថស្ស សព្ពទា អភាវំ ទីបេតិ, សោ បសជ្ជបដិសេធវាចី នាម. យោ បន ‘‘អព្រាហ្មណ+មានយា’’តិអាទីសុ វិយ ឧត្តរបទត្ថំ បរិយុទាសិត្វា បដិក្ខិបិត្វា តំសទិសេ វត្ថុម្ហិ ការិយំ បដិបាទយតិ, សោ បរិយុទាសវាចី នាម. វុត្តញ្ច –

បសជ្ជបដិសេធស្ស, លក្ខណំ វត្ថុនត្ថិតា;

វត្ថុតោ+ញ្ញត្រ យា វុត្តិ, បរិយុទាសលក្ខណំ.

យត្រ អព្រាហ្មណាទីសុ, វត្ថុំ បរិយុទស្សតិ;

តក្រិយាយុត្តរាជាទិំ, វទេ សោ បរិយុទាសកោ.

បសជ្ជបដិសេធោ តុ, វត្ថន្តរ+មនាទិយ;

កិញ្ចិវត្ថុនិសេធស្ស, បសង្គោ ន ភវេយ្យ សោ.

តទញ្ញោ ច តំវិរុទ្ធោ,

តទភាវោ ច នញ្ញត្ថោ.

តទញ្ញត្ថេ – អព្រាហ្មណោ, ព្រាហ្មណតោ អញ្ញោ តំសទិសោតិ វុត្តំ ហោតិ. ឯវំ អមនុស្សោ, អស្សមណោ, ន ព្យាកតា អព្យាកតា ធម្មា. តព្ពិរុទ្ធត្ថេ-ន កុសលា អកុសលា, កុសលបដិបក្ខាតិ អត្ថោ. ឯវំ អលោភោ, អមិត្តោ, អយំ បរិយុទាសនយោ. តទភាវេ-ន កត្វា អកត្វា, អកាតុន បុញ្ញំ, អករោន្តោ, អភាវោ ភវតិ. អយំ បសជ្ជបដិសេធនយោ.

ឯត្ថ ច ឧភោសុ បរិយុទាសេ ព្រាហ្មណា អញ្ញោ ព្រាហ្មណធម្មេ អប្បតិដ្ឋិតោ ខត្តិយាទិ ព្រាហ្មណសទិសោវ អព្រាហ្មណោតិ វុត្តេ បតីយតេ. ឥតរស្មិំ បន បក្ខេ កេនចិ សំសយនិមិត្តេន ខត្តិយាទោ ព្រាហ្មណោតិ វុត្តស្ស មិច្ឆាញាណនិវុត្តិ ករីយតិ ‘‘ព្រាហ្មណោ+យំ ន ភវតិ អព្រាហ្មណោ’’តិ, ព្រាហ្មណត្តជ្ឈាសិតោ ន ភវតីត្យត្ថោ. តត្ថ សទិសត្តំ វិនា មិច្ឆាញាណាសម្ភវា បយោគសាមត្ថិយា ច សទិសបដិបត្តិ, តគ្គតា ច លិង្គ+សង្ខ្យា ភវន្តិ. អតោយេវ ឧច្ចតេ ‘‘នញ្ញិវយុត្ត+មញ្ញសទិសាធិករណេ, កថា ហិ អត្ថសម្បច្ចយោ’’តិ.