១៦. ឥន្ទ្រិយបច្ចយោ

តិវិធោ ឥន្ទ្រិយបច្ចយោ សហជាតិន្ទ្រិយបច្ចយោ បុរេ ជាតិន្ទ្រិយបច្ចយោ រូបជីវិតិន្ទ្រិយបច្ចយោ.

តត្ថ បន្នរសិន្ទ្រិយធម្មា សហជាតិន្ទ្រិយបច្ចយោ នាម, ជីវិតិន្ទ្រិយំ មនិន្ទ្រិយំ សុខិន្ទ្រិយំ ទុក្ខិន្ទ្រិយំ សោមនស្សិន្ទ្រិយំ ទោមនស្សិន្ទ្រិយំ ឧបេក្ខិន្ទ្រិយំ សទ្ធិន្ទ្រិយំ វីរិយិន្ទ្រិយំ សតិន្ទ្រិយំ សមាធិន្ទ្រិយំ បញ្ញិន្ទ្រិយំ អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយំ អញ្ញិន្ទ្រិយំ អញ្ញាតាវិន្ទ្រិយន្តិ. តេហិ សហជាតា ចិត្តចេតសិកធម្មា ច រូបធម្មា ច តស្ស បច្ចយុប្បន្នា.

បញ្ចិន្ទ្រិយរូបានិ បុរេជាតិន្ទ្រិយបច្ចយោ, ចក្ខុន្ទ្រិយំ សោតិន្ទ្រិយំ ឃានិន្ទ្រិយំ ជិវ្ហិន្ទ្រិយំ កាយិន្ទ្រិយំ. បញ្ចវិញ្ញាណចិត្ត ចេតសិក ធម្មា តស្ស បច្ចយុប្បន្នា.

ឯកំ រូបជីវិតិន្ទ្រិយំ រូបជីវិតិន្ទ្រិយបច្ចយោ. សព្ពានិ កម្មជ រូបានិ ជីវិតរូបវជ្ជិតានិ តស្ស បច្ចយុប្បន្នានិ.

កេនដ្ឋេន ឥន្ទ្រិយន្តិ. ឥស្សរិយដ្ឋេន ឥន្ទ្រិយំ. តត្ថ កត្ថ ឥស្សរិយន្តិ. អត្តនោ អត្តនោ បច្ចយុប្បន្នេសុ ធម្មេសុ ឥស្សរិយំ. កស្មិំ កស្មិំ កិច្ចេ ឥស្សរិយន្តិ. អត្តនោ អត្តនោ កិច្ចេ ឥស្សរិយំ. នាមជីវិតំ សម្បយុត្តធម្មានំ ជីវនកិច្ចេ ឥស្សរិយំ. ជីវនកិច្ចេតិ អាយុវឌ្ឍនកិច្ចេ, សន្តតិឋិតិយា ចិរកាលឋិតិកិច្ចេតិ អត្ថោ. មនិន្ទ្រិយំ អារម្មណគ្គហណកិច្ចេ សម្បយុត្តធម្មានំ ឥស្សរិយំ. អវសេសោ ឥន្ទ្រិយដ្ឋោ បុព្ពេ ឥន្ទ្រិយយមកទីបនិយំ វុត្តោយេវ.

ឯត្ថ វទេយ្យ, ទ្វេ ឥត្ថិន្ទ្រិយបុរិសិន្ទ្រិយធម្មា ឥន្ទ្រិយភូតា សមានាបិ កស្មា ឥន្ទ្រិយបច្ចយេ វិសុំ ន គហិតាតិ. បច្ចយកិច្ចស្ស អភាវតោ. តិវិធញ្ហិ បច្ចយកិច្ចំ ជននកិច្ចញ្ច ឧបត្ថម្ភនកិច្ចញ្ច អនុបាលនកិច្ចញ្ច. តត្ថ យោ បច្ចយោ បច្ចយុប្បន្នធម្មស្ស ឧប្បាទាយ បច្ចយោ ហោតិ, យស្មិំ អសតិ បច្ចយុប្បន្នោ ធម្មោ ន ឧប្បជ្ជតិ, តស្ស បច្ចយកិច្ចំ ជននកិច្ចំ នាម. យថា អនន្តរបច្ចយោ. យោ បច្ចយោ បច្ចយុប្បន្នធម្មស្ស ឋិតិយា ច វុឌ្ឍិយា ច វិរុឡ្ហិយា ច បច្ចយោ ហោតិ, យស្មិំ អសតិ បច្ចយុប្បន្នោ ធម្មោ ន តិដ្ឋតិ ន វឌ្ឍតិ ន វិរូហតិ, តស្ស បច្ចយកិច្ចំ ឧបត្ថម្ភនកិច្ចំ នាម. យថា បច្ឆាជាតបច្ចយោ. យោ បច្ចយោ បច្ចយុប្បន្នស្ស ធម្មស្ស បវត្តិយា បច្ចយោ ហោតិ, យេន វិនា បច្ចយុប្បន្នោ ធម្មោ ចិរកាលំ ន បវត្តតិ, សន្តតិ គមនំ ឆិជ្ជតិ, តស្ស បច្ចយ កិច្ចំ អនុបាលនកិច្ចំ នាម. យថា រូប ជីវិតិន្ទ្រិយបច្ចយោ. ឯតេ បន ទ្វេ ឥន្ទ្រិយធម្មា តេសុ តីសុ បច្ចយ កិច្ចេសុ ឯកកិច្ចំបិ នសាធេន្តិ, តស្មា ឯតេ ទ្វេ ធម្មា ឥន្ទ្រិយ បច្ចយេ វិសុំ ន គហិតាតិ.

ឯតំ សន្តេ ឯតេ ទ្វេ ធម្មា ឥន្ទ្រិយាតិបិ ន វត្តព្ពាតិ. នោ ន វត្តព្ពា. កស្មា. ឥន្ទ្រិយកិច្ចសព្ភាវតោតិ. កិំ បន ឯតេសំ ឥន្ទ្រិយកិច្ចន្តិ. លិង្គនិមិត្តកុត្តអាកប្បេសុ ឥស្សរតា ឥន្ទ្រិយ កិច្ចំ. តថា ហិ យស្ស បុគ្គលស្ស បដិសន្ធិក្ខណេ ឥត្ថិន្ទ្រិយរូបំ ឧប្បជ្ជតិ, តស្ស សន្តានេ ចតូហិ កម្មាទីហិ បច្ចយេហិ ឧប្បន្នា បញ្ចក្ខន្ធ ធម្មា ឥត្ថិភាវាយ បរិណមន្តិ, សោ អត្តភាវោ ឯកន្តេន ឥត្ថិលិង្គ ឥត្ថិនិមិត្ត ឥត្ថិកុត្ត ឥត្ថាកប្បយុត្តោ ហោតិ, នោ អញ្ញថា. ន ច ឥត្ថិន្ទ្រិយរូបំ តេ បញ្ចក្ខន្ធធម្មេ ជនេតិ, ន ច ឧបត្ថម្ភតិ, នាបិ អនុបាលេតិ, អថ ខោ តេ ធម្មា អត្តនោ អត្តនោ បច្ចយេហិ ឧប្បជ្ជមានា ឯវញ្ចេវញ្ច ឧប្បជ្ជន្តូតិ អាណំ ឋបេន្តំ វិយ តេសុ អត្តនោ អនុភាវំ បវត្តេតិ. តេ ច ធម្មា តថេវ ឧប្បជ្ជន្តិ, នោ អញ្ញថាតិ. អយំ ឥត្ថិន្ទ្រិយរូបស្ស ឥត្ថិលិង្គាទីសុ ឥស្សរតា. ឯស នយោ បុរិសិន្ទ្រិយរូបស្ស បុរិសលិង្គាទីសុ ឥស្សរតាយំ. ឯវំ ឯតេ ទ្វេ ធម្មា លិង្គាទីសុ ឥន្ទ្រិយកិច្ច សព្ភាវតោ ឥន្ទ្រិយា នាម ហោន្តីតិ.

ហទយវត្ថុរូបំ បន ទ្វិន្នំ វិញ្ញាណធាតូនំ និស្សយវត្ថុកិច្ចំ សាធយមានំបិ តាសុ ឥន្ទ្រិយកិច្ចំ ន សាធេតិ. ន ហិ ភាវិត ចិត្តស្ស បុគ្គលស្ស ហទយរូបេ បសន្នេវា អប្បសន្នេ វា ជាតេបិ មនោវិញ្ញាណធាតុយោ តទនុវត្តិកា ហោន្តីតិ. ឥន្ទ្រិយ បច្ចយទីបនា និដ្ឋិតា.