នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស

បទរូបសិទ្ធិ

គន្ថារម្ភ

[ក]

វិសុទ្ធសទ្ធម្មសហស្សទីធិតិំ,

សុពុទ្ធសម្ពោធិយុគន្ធរោទិតំ;

តិពុទ្ធខេត្តេកទិវាករំ ជិនំ,

សធម្មសង្ឃំ សិរសា’ភិវន្ទិយ.

[ខ]

កច្ចាយនញ្ចាចរិយំ នមិត្វា,

និស្សាយ កច្ចាយនវណ្ណនាទិំ;

ពាលប្បពោធត្ថមុជុំ ករិស្សំ,

ព្យត្តំ សុកណ្ឌំ បទរូបសិទ្ធិំ.

១. សន្ធិកណ្ឌ

តត្ថ ជិនសាសនាធិគមស្ស អក្ខរកោសល្លមូលកត្តា តំ សម្បាទេតព្ពន្តិ ទស្សេតុំ អភិធេយ្យប្បយោជនវាក្យមិទមុច្ចតេ.

១. អត្ថោ អក្ខរសញ្ញាតោ.

យោ កោចិ លោកិយលោកុត្តរាទិភេទោ វចនត្ថោ, សោ សព្ពោ អក្ខរេហេវ សញ្ញាយតេ. សិថិលធនិតាទិអក្ខរវិបត្តិយញ្ហិ អត្ថស្ស ទុន្នយតា ហោតិ, តស្មា អក្ខរកោសល្លំ ពហូបការំ ពុទ្ធវចនេសុ, ឯត្ថ បទានិបិ អក្ខរសន្និបាតរូបត្តា អក្ខរេស្វេវ សង្គយ្ហន្តិ.

តស្មា អក្ខរកោសល្លំ, សម្បាទេយ្យ ហិតត្ថិកោ;

ឧបដ្ឋហំ គរុំ សម្មា, ឧដ្ឋានាទីហិ បញ្ចហិ.

សញ្ញាវិធាន

តត្ថាទោ តាវ សទ្ទលក្ខណេ វោហារវិញ្ញាបនត្ថំ សញ្ញាវិធានមារភីយតេ.

២. អក្ខរាបាទយោ ឯកចត្តាលីសំ.

អក្ខរា អបិ អាទយោ ឯកចត្តាលីសំ, តេ ច ខោ ជិនវចនានុរូបា អការាទយោ និគ្គហីតន្តា ឯកចត្តាលីសមត្តា វណ្ណា បច្ចេកំ អក្ខរា នាម ហោន្តិ. តំ យថា – អា ឥ ឦ ឧ ឩ ឯ ឱ, ក ខ គ ឃ ង, ច ឆ ជ ឈ ញ, ដ ឋ ឌ ឍ ណ, ត ថ ទ ធ ន, ប ផ ព ភ ម, យ រ លវ ស ហ ឡ អំ-ឥតិ អក្ខរា.

នក្ខរន្តីតិ អក្ខរា, អ អាទិ យេសំ តេ អាទយោ. អការាទីនមនុក្កមោ បនេស ឋានាទិក្កមសន្និស្សិតោ, តថា ហិ ឋានករណប្បយតនេហិ វណ្ណា ជាយន្តេ, តត្ថ ឆ ឋានានិ កណ្ឋតាលុមុទ្ធទន្តឱដ្ឋនាសិកាវសេន.

តត្ថ – អវណ្ណ កវគ្គ ហការា កណ្ឋជា.

ឥវណ្ណ ចវគ្គ យការា តាលុជា. ដវគ្គ រការ ឡការា មុទ្ធជា. តវគ្គ លការ សការា ទន្តជា. ឧវណ្ណ បវគ្គា ឱដ្ឋជា. ឯការោ កណ្ឋតាលុជោ. ឱការោ កណ្ឋោដ្ឋជោ.

វការោ ទន្តោដ្ឋជោ.

និគ្គហីតំ នាសិកដ្ឋានជំ.

ង ញ ណ ន មា សកដ្ឋានជា, នាសិកដ្ឋានជា ចាតិ.

ហការំ បញ្ចមេហេវ, អន្តដ្ឋាហិ ច សំយុតំ;

ឱរសន្តិ វទន្តេត្ថ, កណ្ឋជំ តទសំយុតំ.

ករណំ ជិវ្ហាមជ្ឈំ តាលុជានំ, ជិវ្ហោបគ្គំ មុទ្ធជានំ, ជិវ្ហាគ្គំ ទន្តជានំ, សេសា សកដ្ឋានករណា.

បយតនំ សំវុតាទិករណវិសេសោ. សំវុតត្តមការស្ស, វិវដត្តំ សេសសរានំ សការហការានញ្ច, ផុដ្ឋំ វគ្គានំ, ឦសំផុដ្ឋំ យរលវានន្តិ.

ឯវំ ឋានករណប្បយតនសុតិកាលភិន្នេសុ អក្ខរេសុ សរា និស្សយា, ឥតរេ និស្សិតា. តត្ថ –

និស្សយាទោ សរា វុត្តា, ព្យញ្ជនា និស្សិតា តតោ;

វគ្គេកជា ពហុត្តាទោ, តតោ ឋានលហុក្កមា.

វុត្តញ្ច –

‘‘បញ្ចន្នំ បន ឋានានំ, បដិបាដិវសាបិ ច;

និស្សយាទិប្បភេទេហិ, វុត្តោ តេសមនុក្កមោ’’តិ.

ឯកេនាធិកា ចត្តាលីសំ ឯកចត្តាលីសំ, ឯតេន គណនបរិច្ឆេទេន –

អធិកក្ខរវន្តានិ, ឯកតាលីសតោ ឥតោ;

ន ពុទ្ធវចនានីតិ, ទីបេតាចរិយាសភោ.

អបិគ្គហណំ ហេដ្ឋា វុត្តានំ អបេក្ខាករណត្ថំ.

៣. តត្ថោទន្តា សរា អដ្ឋ.

តត្ថ តេសុ អក្ខរេសុ អការាទីសុ ឱការន្តា អដ្ឋ អក្ខរា សរា នាម ហោន្តិ. តំ យថា – អ អា ឥ ឦ ឧ ឩ ឯ ឱ-ឥតិ សរា.

ឱ អន្តោ យេសំ តេ ឱទន្តា, ទការោ សន្ធិជោ, សរន្តិ គច្ឆន្តីតិ សរា, ព្យញ្ជនេ សារេន្តីតិបិ សរា.

‘‘តត្ថា’’តិ វត្តតេ.

៤. លហុមត្តា តយោ រស្សា.

តត្ថ អដ្ឋសុ សរេសុ លហុមត្តា តយោ សរា រស្សា នាម ហោន្តិ. តំ យថា – អ ឥ ឧ-ឥតិ រស្សា.

លហុកា មត្តា បមាណំ យេសំ តេ លហុមត្តា, មត្តាសទ្ទោ ចេត្ថ អច្ឆរាសង្ឃាតអក្ខិនិមីលនសង្ខាតំ កាលំ វទតិ, តាយ មត្តាយ ឯកមត្តា រស្សា, ទ្វិមត្តា ទីឃា, អឌ្ឍមត្តា ព្យញ្ជនា. លហុគ្គហណញ្ចេត្ថ ឆន្ទសិ ទិយឌ្ឍមត្តស្សាបិ គហណត្ថំ. រស្សកាលយោគតោ រស្សា, រស្សកាលវន្តោ វា រស្សា.

សររស្សគ្គហណានិ ច វត្តន្តេ.

៥. អញ្ញេ ទីឃា.

តត្ថ អដ្ឋសុ សរេសុ រស្សេហិ អញ្ញេ ទ្វិមត្តា បញ្ច សរា ទីឃា នាម ហោន្តិ. តំ យថា – អា ឦ ឩ ឯ ឱ-ឥតិ ទីឃា.

អញ្ញគ្គហណំ ទិយឌ្ឍមត្តិកានម្បិ សង្គហណត្ថំ. ទីឃកាលេ និយុត្តា, តព្ពន្តោ វា ទីឃា. ក្វចិ សំយោគបុព្ពា ឯការោការា រស្សា ឥវ វុច្ចន្តេ. យថា – ឯត្ថ, សេយ្យោ, ឱដ្ឋោ, សោត្ថិ. ក្វចីតិ កិំ? មំ ចេ ត្វំ និខណំ វនេ. បុត្តោ ត្យាហំ មហារាជ.

៦. ទុម្ហិ គរុ.

ទ្វិន្នំ សមូហោ ទុ, តស្មិំ ទុម្ហិ. សំយោគភូតេ អក្ខរេ បរេ យោ បុព្ពោ រស្សក្ខរោ, សោ គរុសញ្ញោ ហោតិ. យថា – ទត្វា, ហិត្វា, ភុត្វា.

‘‘គរូ’’តិ វត្តតេ.

៧. ទីឃោ ច.

ទីឃោ ច សរោ គរុសញ្ញោ ហោតិ. យថា – នាវា, នទី, វធូ, ទ្វេ, តយោ. គរុកតោ អញ្ញោ ‘‘លហុកោ’’តិ វេទិតព្ពោ.

៨. សេសា ព្យញ្ជនា.

ឋបេត្វា អដ្ឋ សរេ សេសា អឌ្ឍមត្តា អក្ខរា កការាទយោ និគ្គហីតន្តា តេត្តិំស ព្យញ្ជនា នាម ហោន្តិ. វុត្តេហិ អញ្ញេ សេសា. ព្យញ្ជីយតិ ឯតេហិ អត្ថោតិ ព្យញ្ជនា. តំ យថា – ក ខ គ ឃ ង, ច ឆ ជ ឈ ញ, ដ ឋ ឌ ឍ ណ, ត ថ ទ ធ ន, ប ផ ព ភ ម, យ រ លវ ស ហ ឡ អំ-ឥតិ ព្យញ្ជនា. កការាទីស្វការោ ឧច្ចារណត្ថោ.

‘‘ព្យញ្ជនា’’តិ វត្តតេ.

៩. វគ្គា បញ្ចបញ្ចសោ មន្តា.

តេសំ ខោ ព្យញ្ជនានំ កការាទយោ មការន្តា បញ្ចវីសតិ ព្យញ្ជនា បញ្ចបញ្ចវិភាគេន វគ្គា នាម ហោន្តិ. តំ យថា – ក ខ គ ឃ ង, ច ឆ ជ ឈ ញ, ដ ឋ ឌ ឍ ណ, ត ថ ទ ធ ន, ប ផ ព ភ ម-ឥតិ វគ្គា.

តេ បន បឋមក្ខរវសេន កវគ្គចវគ្គាទិវោហារំ គតា, វគ្គោតិ សមូហោ, តត្ថ បញ្ចបញ្ចវិភាគេនាតិ វា បញ្ច បញ្ច ឯតេសមត្ថីតិ វា បញ្ចបញ្ចសោ, មោ អន្តោ យេសំ តេ មន្តា.

១០. អំឥតិ និគ្គហីតំ.

អការោ ឧច្ចារណត្ថោ, ឥតិសទ្ទោ បនានន្តរវុត្តនិទស្សនត្ថោ, អំឥតិ យំ អការតោ បរំ វុត្តំ ពិន្ទុ, តំ និគ្គហីតំ នាម ហោតិ. រស្សស្សរំ និស្សាយ គយ្ហតិ, ករណំ និគ្គហេត្វា គយ្ហតីតិ វា និគ្គហីតំ.

ករណំ និគ្គហេត្វាន, មុខេនាវិវដេន យំ;

វុច្ចតេ និគ្គហីតន្តិ, វុត្តំ ពិន្ទុ សរានុគំ.

ឥធ អវុត្តានំ បរសមញ្ញានម្បិ បយោជនេ សតិ គហណត្ថំ បរិភាសមាហ.

១១. បរសមញ្ញា បយោគេ.

យា ច បន បរស្មិំ សក្កតគន្ថេ, បរេសំ វា វេយ្យាករណានំ សមញ្ញា ឃោសាឃោសលោបសវណ្ណសំយោគលិង្គាទិកា, តា បយោគេ សតិ ឯត្ថាបិ យុជ្ជន្តេ.

បរស្មិំ, បរេសំ វា សមញ្ញា បរសមញ្ញា, វេយ្យាករណេ, វេយ្យាករណមធីតានំ វា សមញ្ញាត្យត្ថោ. បយុជ្ជនំ បយោគោ, វិនិយោគោ.

តត្ថ វគ្គានំ បឋមទុតិយា, សការោ ច អឃោសា. វគ្គានំ តតិយចតុត្ថបញ្ចមា, យ រ លវ ហ ឡា ចាតិ ឯកវីសតិ ឃោសា នាម.

ឯត្ថ ច វគ្គានំ ទុតិយចតុត្ថា ធនិតាតិបិ វុច្ចន្តិ, ឥតរេ សិថិលាតិ. វិនាសោ លោបោ. រស្សស្សរា សកទីឃេហិ អញ្ញមញ្ញំ សវណ្ណា នាម, យេ សរូបាតិបិ វុច្ចន្តិ. សរានន្តរិតានិ ព្យញ្ជនានិ សំយោគោ. ធាតុប្បច្ចយវិភត្តិវជ្ជិតមត្ថវំ លិង្គំ. វិភត្យន្តំ បទំ. ឥច្ចេវមាទិ.

ឥតិ សញ្ញាវិធានំ.

សរសន្ធិវិធាន

អថ សរសន្ធិ វុច្ចតេ.

លោក អគ្គបុគ្គលោ, បញ្ញា ឥន្ទ្រិយំ, តីណិ ឥមានិ, នោ ហិ ឯតំ, ភិក្ខុនី ឱវាទោ, មាតុ ឧបដ្ឋានំ, សមេតុ អាយស្មា, អភិភូ អាយតនំ, ធនា មេ អត្ថិ, សព្ពេ ឯវ, តយោ អស្សុ ធម្មា, អសន្តោ ឯត្ថ ន ទិស្សន្តិ ឥតីធ សរាទិសញ្ញាយំ សព្ពសន្ធិករណដ្ឋានេ ព្យញ្ជនវិយោជនត្ថំ បរិភាសមាហ.

១២. បុព្ពមធោឋិតមស្សរំ សរេន វិយោជយេ.

សរេនាតិ និស្សក្កេ ករណវចនំ, សហយោគេ វា, សន្ធិតព្ពេ សរសហិតំ បុព្ពព្យញ្ជនំ អនតិក្កមន្តោ អធោឋិតមស្សរញ្ច កត្វា សរតោ វិយោជយេតិ សរតោ ព្យញ្ជនំ វិយោជេតព្ពំ. ឯត្ថ ច អស្សរគ្គហណសាមត្ថិយេន ‘‘ព្យញ្ជន’’ន្តិ លទ្ធំ.

១៣. សរា សរេ លោបំ.

សរា ខោ សព្ពេបិ សរេ បរេ ឋិតេ លោបំ បប្បោន្តិ. លោបោតិ អទស្សនំ អនុច្ចារណំ. ឯត្ថ សរាតិ ការិយីនិទ្ទេសោ. ពហុវចនំ បនេត្ថ ឯកេកស្មិំ សរេ បរេ ពហូនំ លោបញាបនត្ថំ. សរេតិ និមិត្តនិទ្ទេសោ, និមិត្តសត្តមី ចាយំ, និមិត្តោបាទានសាមត្ថិយតោ វណ្ណកាលព្យវធានេ សន្ធិការិយំ ន ហោតិ. លោបន្តិ ការិយនិទ្ទេសោ, ឥទំ បន សុត្តំ ឧបរិ បរលោបវិធានតោ បុព្ពលោបវិធានន្តិ ទដ្ឋព្ពំ, ឯវំ សព្ពត្ថ សត្តមីនិទ្ទេសេ បុព្ពស្សេវ វិធិ, ន បរស្ស វិធានន្តិ វេទិតព្ពំ.

‘‘អស្សរំ, អធោឋិត’’ន្តិ ច វត្តតេ, សិលិដ្ឋកថនេ បរិភាសមាហ.

១៤. នយេ បរំ យុត្តេ.

សររហិតំ ខោ ព្យញ្ជនំ អធោឋិតំ បរក្ខរំ នយេ យុត្តេ ឋានេតិ បរនយនំ កាតព្ពំ. ឯត្ថ យុត្តគ្គហណំ និគ្គហីតនិសេធនត្ថំ, តេន ‘‘អក្កោច្ឆិ មំ អវធិ ម’’ន្តិអាទីសុ បរនយនសន្ទេហោ ន ហោតិ.

លោកគ្គបុគ្គលោ, បញ្ញិន្ទ្រិយំ, តីណិមានិ, នោហេតំ, ភិក្ខុនោវាទោ, មាតុបដ្ឋានំ, សមេតាយស្មា, អភិភាយតនំ, ធនា មត្ថិ, សព្ពេវ, តយស្សុ ធម្មា, អសន្តេត្ថ ន ទិស្សន្តិ.

យស្ស ឥទានិ, សញ្ញា ឥតិ, ឆាយា ឥវ, កថា ឯវ កា, ឥតិ អបិ, អស្សមណី អសិ, ចក្ខុ ឥន្ទ្រិយំ, អកតញ្ញូ អសិ, អាកាសេ ឥវ, តេ អបិ, វន្ទេ អហំ, សោ អហំ, ចត្តារោ ឥមេ, វសលោ ឥតិ, មោគ្គល្លានោ អាសិ ពីជកោ, បាតោ ឯវាតីធ បុព្ពលោបេ សម្បត្តេ ‘‘សរេ’’តិ អធិការោ, ឥធ បន ‘‘អត្ថវសា វិភត្តិវិបរិណាមោ’’តិ កត្វា ‘‘សរោ, សរម្ហា, លោប’’ន្តិ ច វត្តមានេ –

១៥. វា បរោ អសរូបា.

អសមានរូបម្ហា សរម្ហា បរោ សរោ លោបំ បប្បោតិ វា. សមានំ រូបំ អស្សាតិ សរូបោ, ន សរូបោ អសរូបោ, អសវណ្ណោ. យស្មា បន មរិយាទាយំ, អភិវិធិម្ហិ ច វត្តមានោ អាឧបសគ្គោ វិយ វាសទ្ទោ ទ្វិធា វត្តតេ, កត្ថចិ វិកប្បេ, កត្ថចិ យថាវវត្ថិតរូបបរិគ្គហេ, ឥធ បន បច្ឆិមេ, តតោ និច្ចមនិច្ចមសន្តញ្ច វិធិមេត្ថ វាសទ្ទោ ទីបេតិ. ‘‘នយេ បរំ យុត្តេ’’តិ បរំ នេតព្ពំ.

យស្សទានិ យស្ស ឥទានិ, សញ្ញាតិ សញ្ញា ឥតិ, ឆាយាវ ឆាយា ឥវ, កថាវ កា កថា ឯវ កា, ឥតីបិ ឥតិ អបិ, អស្សមណីសិ អស្សមណី អសិ. ចក្ខុន្ទ្រិយ មិតិ និច្ចំ. អកតញ្ញូសិ អកតញ្ញូ អសិ, អាកាសេវ អាកាសេ ឥវ, តេបិ តេ អបិ, វន្ទេហំ វន្ទេ អហំ, សោហំ សោ អហំ, ចត្តារោមេ ចត្តារោ ឥមេ, វសលោតិ វសលោ ឥតិ, មោគ្គល្លានោសិ ពីជកោ មោគ្គល្លានោ អាសិ ពីជកោ, បាតោវ បាតោ ឯវ.

ឥធ ន ភវតិ – បញ្ចិន្ទ្រិយានិ, សទ្ធិន្ទ្រិយំ, សត្តុត្តមោ, ឯកូនវីសតិ, យស្សេតេ, សុគតោវាទោ, ទិដ្ឋាសវោ, ទិដ្ឋោឃោ, ចក្ខាយតនំ, តំ កុតេត្ថ លព្ភា ឥច្ចាទិ.

ភវតិ ច វវត្ថិតវិភាសាយ.

អវណ្ណតោ សរោទានី-តីវេវាទិំ វិនា បរោ;

ន លុប្បតញ្ញតោ ទីឃោ, អាសេវាទិវិវជ្ជិតោ.

ពន្ធុស្ស ឥវ, ឧប ឥក្ខតិ, ឧប ឥតោ, អវ ឥច្ច, ជិន ឦរិតំ, ន ឧបេតិ, ចន្ទ ឧទយោ, យថា ឧទកេ ឥតីធ បុព្ពាវណ្ណស្សរានំ លោបេ កតេ ‘‘បរោ, អសរូបេ’’តិ ច វត្តតេ, តថា ‘‘ឥវណ្ណោ យំ នវា’’តិ ឥតោ ឥវណ្ណគ្គហណញ្ច, ‘‘វមោទុទន្តាន’’ន្តិ ឥតោ ឧគ្គហណញ្ច សីហគតិយា ឥធានុវត្តេតព្ពំ.

១៦. ក្វចាសវណ្ណំ លុត្តេ.

ឥវណ្ណភូតោ, ឧការភូតោ ច បរោ សរោ អសរូបេ បុព្ពស្សរេ លុត្តេ ក្វចិ អសវណ្ណំ បប្បោតិ. នត្ថិ សវណ្ណា ឯតេសន្តិ អសវណ្ណា, ឯការោការា, តត្ថ ឋានាសន្នវសេន ឥវណ្ណុការានមេការោការា ហោន្តិ.

ពន្ធុស្សេវ, ឧបេក្ខតិ, ឧបេតោ, អវេច្ច, ជិនេរិតំ, នោបេតិ, ចន្ទោទយោ, យថោទកេ. ក្វចីតិ កិំ? តត្រិមេ, យស្សិន្ទ្រិយានិ, មហិទ្ធិកោ, សព្ពីតិយោ, តេនុបសង្កមិ, លោកុត្តរោ. លុត្តេតិ កិំ? ឆ ឥមេ ធម្មា, យថា ឥទំ, កុសលស្ស ឧបសម្បទា. អសរូបេតិ កិំ? ចត្តារិមានិ, មាតុបដ្ឋានំ.

ឯត្ថ ច សតិបិ ហេដ្ឋា វាគ្គហណេ ក្វចិករណតោ អវណ្ណេ ឯវ លុត្តេ ឥធ វុត្តវិធិ ហោតីតិ ទដ្ឋព្ពំ. តតោ ឥធ ន ភវតិ – ទិដ្ឋុបាទានំ, បញ្ចហុបាលិ, មុទិន្ទ្រិយំ, យោ មិស្សរោតិ.

តត្រ អយំ, ពុទ្ធ អនុស្សតិ, ស អត្ថិកា, បញ្ញវា អស្ស, តទា អហំ, យានិ ឥធ ភូតានិ, គច្ឆាមិ ឥតិ, អតិ ឥតោ, កិកី ឥវ, ពហុ ឧបការំ, មធុ ឧទកំ, សុ ឧបធារិតំ, យោបិ អយំ, ឥទានិ អហំ, សចេ អយំ, អប្បស្សុតោ អយំ, ឥតរ ឥតរេន, សទ្ធា ឥធ វិត្តំ, កម្ម ឧបនិស្សយោ, តថា ឧបមំ, រត្តិ ឧបរតោ, វិ ឧបសមោ ឥច្ចត្រ បុព្ពស្សរានំ លោបេ កតេ –

‘‘ក្វចី’’តិ អធិការោ, ‘‘បរោ, លុត្តេ’’តិ ច វត្តតេ.

១៧. ទីឃំ.

សរោ ខោ បរោ បុព្ពស្សរេ លុត្តេ ក្វចិ ទីឃភាវំ បប្បោតីតិ ឋានាសន្នវសេន រស្សស្សរានំ សវណ្ណទីឃោ.

តត្រាយំ, ពុទ្ធានុស្សតិ, សាត្ថិកា, បញ្ញវាស្ស, តទាហំ, យានីធ ភូតានិ, គច្ឆាមីតិ, អតីតោ, កិកីវ, ពហូបការំ, មធូទកំ, សូបធារិតំ, យោបាយំ, ឥទានាហំ, សចាយំ, អប្បស្សុតាយំ, ឥតរីតរេន, សទ្ធីធ វិត្តំ, កម្មូបនិស្សយោ, តថូបមំ, រត្តូបរតោ, វូបសមោ.

ក្វចីតិ កិំ? អចិរំ វត’យំ កាយោ, កិម្បិមាយ, តីណិមានិ, បញ្ចសុបាទានក្ខន្ធេសុ, តស្សត្ថោ, បញ្ចង្គិកោ, មុនិន្ទោ, សតិន្ទ្រិយំ, លហុដ្ឋានំ, គច្ឆាមហំ, តត្រិទំ, បញ្ចហុបាលិ, នត្ថញ្ញំ. លុត្តេតិ កិំ? យថា អយំ, និមិ ឥវ រាជា, កិកី ឥវ, សុ ឧបធារិតំ.

លោកស្ស ឥតិ, ទេវ ឥតិ, វិ អតិ បតន្តិ, វិ អតិ នាមេន្តិ, សង្ឃាដិ អបិ, ជីវិតហេតុ អបិ, វិជ្ជុ ឥវ, កិំសុ ឥធ វិត្តំ, សាធុ ឥតិ ឥតីធ បរស្សរានំ លោបេ កតេ –

‘‘លុត្តេ, ទីឃ’’ន្តិ ច វត្តតេ.

១៨. បុព្ពោ ច.

បុព្ពោ សរោ បរស្សរេ លុត្តេ ក្វចិទីឃំ បប្បោតិ. ចគ្គហណំ លុត្តទីឃគ្គហណានុកឌ្ឍនត្ថំ, តំ ‘‘ចានុកឌ្ឍិតមុត្តរត្រ នានុវត្តតេ’’តិ ញាបនត្ថំ.

លោកស្សាតិ, ទេវាតិ, វីតិបតន្តិ, វីតិនាមេន្តិ, សង្ឃាដីបិ, ជីវិតហេតូបិ, វិជ្ជូវ, កិំសូធ វិត្តំ, សាធូតិ.

ក្វចីតិ កិំ? យស្សទានិ, ឥតិស្ស, ឥទានិបិ, តេសុបិ, ចក្ខុន្ទ្រិយំ, កិន្នុមាវ.

អធិគតោ ខោ មេ អយំ ធម្មោ, បុត្តោ តេ អហំ, តេ អស្ស បហីនា, បព្ពតេ អហំ, យេ អស្ស ឥតីធ បុព្ពលោបេ សម្បត្តេ –

១៩. យមេទន្តស្សាទេសោ.

ឯការស្ស បទន្តភូតស្ស ឋានេ សរេ បរេ ក្វចិ យការាទេសោ ហោតិ. អការេមេតេយេសទ្ទាទិស្សេវាយំ វិធិ, យន្តិ យំ រូបំ, ឯ ឯវ អន្តោ ឯទន្តោ, អាទេសិដ្ឋានេ អាទិស្សតីតិ អាទេសោ. ‘‘ព្យញ្ជនេ’’តិ អធិកិច្ច ‘‘ទីឃ’’ន្តិ ទីឃោ.

អធិគតោ ខោ ម្យាយំ ធម្មោ, បុត្តោ ត្យាហំ, ត្យាស្ស បហីនា, បព្ពត្យាហំ, យ្យាស្ស.

ក្វចីតិ កិំ? តេ នាគតា, បុត្តា មត្ថិ. អន្តគ្គហណំ កិំ? ធម្មចក្កំ បវត្តេន្តោ, ទមេន្តោ ចិត្តំ.

យាវតកោ អស្ស កាយោ, តាវតកោ អស្ស ព្យាមោ, កោ អត្ថោ, អថ ខោ អស្ស, អហំ ខោ អជ្ជ, យោ អយំ, សោ អស្ស, សោ ឯវ, យតោ អធិករណំ, អនុ អទ្ធមាសំ, អនុ ឯតិ, សុ អាគតំ, សុ អាការោ, ទុ អាការោ, ចក្ខុ អាបាថំ, ពហុ អាពាធោ, បាតុ អកាសិ, ន តុ ឯវាតីធ –

២០. វមោទុទន្តានំ.

ឱការុការានំ អន្តភូតានំ សរេ បរេ ក្វចិ វការាទេសោ ហោតិ. ក ខ យ តសទ្ទាទិឱការស្សេទំ គហណំ.

យាវតក្វស្ស កាយោ, តាវតក្វស្ស ព្យាមោ, ក្វត្ថោ, អថ ខ្វស្ស, អហំ ខ្វជ្ជ, យ្វាយំ, ស្វស្ស, ស្វេវ, យត្វាធិករណំ, អន្វទ្ធមាសំ, អន្វេភិ, ស្វាគតំ, ស្វាការោ, ទ្វាការោ, ចក្ខ្វាបាថំ, ពហ្វាពាធោ, បាត្វាកាសិ, ន ត្វេវ.

ក្វចីតិ កិំ? កោ អត្ថោ, អថ ខោ អញ្ញតរា, យោហំ, សោហំ, ចត្តារោមេ, សាគតំ, សាធាវុសោ, ហោតូតិ. អន្តគ្គហណំ កិំ? សវនីយំ, វិរវន្តិ.

បដិសន្ថារវុត្តិ អស្ស, សព្ពា វិត្តិ អនុភុយ្យតេ, វិ អញ្ជនំ, វិ អាកតោ, នទី អាសន្នោ ឥតីធ មណ្ឌូកគតិយា ‘‘អសរូបេ’’តិ វត្តតេ.

២១. ឥវណ្ណោ យំ នវា.

បុព្ពោ ឥវណ្ណោ អសរូបេ សរេ បរេ យការំ បប្បោតិ នវា. ឥ ឯវ វណ្ណោ ឥវណ្ណោ, នវាសទ្ទោ ក្វចិសទ្ទបរិយាយោ.

បដិសន្ថារវុត្យស្ស, សព្ពា វិត្យានុភុយ្យតេ, ព្យញ្ជនំ, ព្យាកតោ, នទ្យាសន្នោ.

នវាតិ កិំ? បញ្ចហង្គេហិ, តានិ អត្តនិ, គច្ឆាមហំ, មុត្តចាគី អនុទ្ធតោ. អសរូបេតិ កិំ? ឥតិហិទំ, អគ្គីវ, អត្ថីតិ.

អតិ អន្តំ, អតិ ឱទាតា, បតិ អយោ, បតិ អាហរតិ, បតិ ឯតិ, ឥតិ អស្ស, ឥតិ ឯតំ, ឥតិអាទិ ឥតីធ ‘‘ឥវណ្ណោ យំ នវា’’តិ យការាទេសេ សម្បត្តេ –

២២. សព្ពោ ចន្តិ.

អតិបតិឥតីនំ តិសទ្ទស្សេទំ គហណំ.

សព្ពោ តិឥច្ចេសោ សទ្ទោ សរេ បរេ ក្វចិ ចការំ បប្បោតិ. តីតិ និទ្ទេសតោ អកតយការស្សេវាយំ វិធិ, ឥតរថា ក្វចិគ្គហណស្ស ច ‘‘អតិស្ស ចន្តស្សា’’តិសុត្តស្ស ច និរត្ថកតា សិយា. ‘‘បរទ្វេភាវោ ឋានេ’’តិ ទ្វិត្តំ.

អច្ចន្តំ, អច្ចោទាតា, បច្ចយោ, បច្ចាហរតិ, បច្ចេតិ, ឥច្ចស្ស, ឥច្ចេតំ, ឥច្ចាទិ.

ក្វចីតិ កិំ? ឥតិស្ស, ឥតិ អាកង្ខមានេន.

‘‘តេ ន វាឥវណ្ណេ’’តិ ឥតោ ‘‘ន ឥវណ្ណេ’’តិ ច វត្តតេ.

២៣. អតិស្ស ចន្តស្ស.

អតិឥច្ចេតស្ស អន្តភូតស្ស តិសទ្ទស្ស ឥវណ្ណេ បរេ ‘‘សព្ពោ ចំ តី’’តិ វុត្តរូបំ ន ហោតិ. អតិស្សាតិ អតិឧបសគ្គានុករណមេតំ. តេនេវេត្ថ វិភត្តិលោបាភាវោ. ឯត្ថ ច អន្តសទ្ទោ សទ្ទវិធិនិសេធប្បករណតោ អតិសទ្ទន្តភូតំ តិសទ្ទមេវ វទតិ, ន ឥវណ្ណន្តិ ទដ្ឋព្ពំ, ឥតរថា ឥទំ សុត្តមេវ និរត្ថកំ សិយា.

‘‘ឥវណ្ណោ យំ នវា’’តីធ, អសរូបាធិការតោ;

ឥវណ្ណស្ស សរូបស្មិំ, យាទេសោ ច ន សម្ភវេ.

ចការោ អនុត្តសមុច្ចយត្ថោ, តេន ឥតិបតីនមន្តស្ស ច ន ហោតិ. អតិ ឥសិគណោ អតីសិគណោ, ឯវំ អតីតោ, អតីរិតំ, ឥតីតិ, ឥតីទំ, បតីតោ.

អភិ អក្ខានំ, អភិ ឧគ្គតោ, អភិ ឱកាសោ ឥតីធ យការេ សម្បត្តេ –

‘‘សរេ’’តិ វត្តតេ.

២៤. អព្ភោ អភិ.

អភិឥច្ចេតស្ស សព្ពស្ស សរេ បរេ អព្ភាទេសោ ហោតិ.

‘‘អភី’’តិ បឋមន្តស្ស, វុត្តិយំ ឆដ្ឋិយោជនំ;

អាទេសាបេក្ខតោ វុត្តំ, ‘‘អំមោ’’តិអាទិកេ វិយ.

បុព្ពស្សរលោបោ, អព្ភក្ខានំ, អព្ភុគ្គតោ, អព្ភោកាសោ.

អធិ អគមា, អធិ ឧបគតោ, អធិ ឱគាហេត្វា ឥតីធ

២៥. អជ្ឈោ អធិ.

អធិឥច្ចេតស្ស សព្ពស្ស សរេ បរេ អជ្ឈាទេសោ ហោតិ. អជ្ឈគមា, អជ្ឈុបគតោ, អជ្ឈោគាហេត្វា.

អភិ ឥច្ឆិតំ, អធិ ឦរិតំ ឥតីធ