៣២. សត្ត

យន្តំ សទ្ទានំ និច្ចត្តា សម្ពន្ធស្ស យត្ថាតិ បរាមដ្ឋំ សោតិ, យោតិ បរាមដ្ឋំ តស្សាតិ ច និទ្ទិសតិ, យោ យត្ថេត្យាទិកញ្ច ‘កិរិយាធារភូតេ’ច្ចាទិវុត្តិគន្ថ វិវរណន្តិ យោតិ កិរិយាធេយ្យភូតាធិប្បេតា, ឯតនេវាហ‘កិរិយា ចា’តិអាទិ, តេនាយមាធារីយតិ កត្តុកម្ម សមវេតា កិរិយាស្មិន្ត្យធិករណេ វា តំ អាធារយតីតិ កត្តរិ វា ឃណន្តេន ទដ្ឋព្ពោ, កត្តារំ កម្មញ្ច កិរិយានិស្សយភូតមាធារ យតីត្យាធារោតិ វា កត្តរិ ឃណ, វុត្តំ ហិ–

អាធារយតិ យោ កត្តុ, កម្មំ កិរិយនិស្សយំ;

អាធារំ ការកញ្ចាហុ, តំ ចតុព្ពិធមេវ ចេតិ.

ននុ ច កិរិយាធារណេនាធារោត្យុច្ចតេ, តំ កិមេវមុច្ចតេតិ ចេ, នេសទោសោ យទេវ ហិ កិរិយាធារណមស្ស, តន្តន្និស្សយភូត កត្តុកម្មធារណំ, នហ្យញ្ញតា តទ្ធារណំ សម្ភវតិ តតោ កិរិយា ការណេនាធារណេនាធារោត្យ យមេវត្ថោ, ន កត្តុកម្មបរិច្ចាគេនាធារេន ឧជុកំ កិរិយា គយ្ហតេ, តេនេវ វក្ខតិ-‘កិរិយាយយោ អាធារោ’ច្ចាទិ, ននុ យទ្យប្យុជុកមេវ កិរិយំ ធារយតិ កត្តា កត្តុសមវាយិនិំ, កម្មសមវេតញ្ច វិក្តេទនាទិំ កិរិយំ កម្មំ… តថា សតិ តានេវាធារោតិ, ន… លោកេ សត្ថេ ច តេសមាធារត្ថេ នាប្បតីតិតោ, កត្តុកម្មតាយេវ ហិ តេសម្បតីតីតិ ទស្សេតុមាហ-‘កិរិយា ចេ’ត្យាទិ, តថា ច វុត្តំ–

កត្តុកម្ម ព្យវហិតំ, ធារេន្តមនុជុ ក្រិយំ;

ក្រិយាសិទ្ធុបការិ ច, សត្ថេ-ធិករណំ មតន្តិ.

កត្តុកម្មព្យវហិតន្តិ កត្តុកម្មេហិ តំសមវេតភាវេន ព្យវហិតំ, អនុជុ បារម្បរិយេន, ក្រិយាសិទ្ធុបការិតិ កត្តុកម្មសមវេតាយ កិរិយាយ បសិទ្ធិយំ ឧបការី ឧបកុព្ពន្តំ, ននុ ច ន កិរិយា ធារណេនេវាយមាធារោ, កត្តុកម្មានំ ធារណេនាប្យាធារោតិ សក្កា វវត្ថបេតុន្តិ ចោទនម្មនសិ និធាយាហ-‘ន ចេ’ត្យាទិ, កិរិយា និមិត្តស្សេវាតិ កត្តុកម្មសមវាយិនិយា កិរិយាយ និមិត្តស្សេវ, តទេវំវិធមាធារំ ចតុព្ពិធម្មតន្តិ ទស្សេតុមាហ-‘អាធារោ ចាយ’មិច្ចាទិ, ចត្តារោ វិធាបការា អស្សាតិ ចតុព្ពិធោ, អាធេយ្យេន សហោបសិលេសោ សំយោគលក្ខណោ-ស្ស អត្ថីតិ ឱបសិលេសិកោ អាធារោ-‘កដេនិសីទតិ ថាលិយំ បចតិ’ត្យាទោ កដាទិ, តថាហិ ទេវទត្តសមវេតំ និសីទនកិរិយំ កដោ ទេវទត្តំ ធារយំ ធារយតិ ទេវទត្តព្យវហិតំ, ឯវំ ថាលីបិ តណ្ឌុលសមវេតំ វិក្លេទនាទិកិរិយំ តណ្ឌុលេ ធារយំ ធារយតីត្យោបសិលេសិកាធារត្តំ កដាទិនោ. យតោ-ញ្ញត្រាធេយ្យំ ន វត្តតេ សព្ពថា ភិយ្យោ វា, សោ វេសយិកោ, វិសយោហ្យាធេយ្យស្សានញ្ញត្រភាវោ, យថា ចក្ខាទិប្បវត្តីនមញ្ញត្រាភាវា ចក្ខាទីនំ រូបាទយោ វិសយាតិ វុច្ចន្តេ, ឯវមាកាសេ សកុនយោត្យាទោ សកុន្យាទីនមាកាសាទិតោ-ញ្ញត្រាភាវាតេ តេសំ វិសយាត្យុច្ចន្តេ, វិសយោ ឯវ វេសយិកោ. យោ អាធារាធេយ្យានមភិព្យាបេត្យាធេយ្យមិត្យភិព្យាបកោ, តថា ហិ‘តិលេសុ តេលំ, ទធិម្ហិ សប្បិ,ត្យត្រ តិលាទិកំ តេលាទិកមាធេយ្យំ ព្យាបេត្វា តិដ្ឋតីតិ តិលាទិ ព្យាបកាធារោ. សមីបេ ភវោ, សមីបោ ឯវ វា សាមីបិកោ, យស្ស សមីបទេសេ អាធេយ្យំ វត្តតេ សោ ឯវមុច្ចតេ, អត្រោទាហរណំ ‘គុរូសុ វសតិ គង្គាយំ ឃោសោ’តិ. ននុ ចាត្រាប្យាធារេ សត្តមី វិធីយតេ អាធារោ ច និស្សយោ វុច្ចតេ, និស្សយោ ច សំយោគសមវាយេហិ ហោតិ, ន ច សិស្សាទីនំ គុរុប្បភុតីតិ ទេវទត្តសកុន្យាទីនមិវ កដាកាសាទីហិ សំយោគោ, តេលាទីនមិវ ច តិលាទីហិ សមវាយោ វា អត្ថិ, តេនាយុត្តំ តេ សមាធារត្តន្តិ, នេតទត្ថិ, យទាយត្តា ហិ យស្ស ឋិតិ សោ វិនាបិ សំយោគសមវាយេហិ តស្ស និស្សយោ ភវតិ, តថាហិ បុរិសស្ស ន រញ្ញា សហ សំយោគោសមវាយោ វាត្ថិ, អថ បន តទធីនដ្ឋិតិត្តា រាជនិស្សយោ បុរិសោតិ ព្យបទិស្សីយតេ, សិស្សាទីនញ្ច គុរុប្បភុតិន មាយត្តា ឋិតីតិ តេសមយំ [តេនស្សាយំ (បោត្ថកេ) យុត្ថោ តេ បតិ គុរុបភុតីនំ និស្សយភាវោ (ជិនិន្ទពុទ្ធិ)] យុត្តោ គុរុប្បភុតិនំ និស្សយភាវោតិ, ឯត្ថ បន យជ្ជបិ វេសយិកាភិព្យបកានមាធារាធេយ្យោបសិលេសោ អត្ថិ, តថាបិ បការន្តរស្សេវ បរិប្ផុដត្តា តថេវ វចនិច្ឆា, នាញ្ញថា ឱបសិលេសិកេន វា [ឱបសិលេសិកេវ] វិសយាភិព្យាបកានមគ្គហណតោ ឧបសិលេសស្សេ វា [ឧបសិលេសស្សេវ] បរិព្យត្តត្តា តថេវ វោហារោតិ ន សង្ករោ សង្កនីយោតិ.